Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00081 006502 13236660 na godz. na dobę w sumie
Nietypowe rodziny - ebook/pdf
Nietypowe rodziny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 149
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323510505 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-6%), audiobook).
Praca zawiera obszerny przegląd literatury dotyczącej związków homoseksualnych w perspektywie psychologicznej, a zwłaszcza w aspekcie więzi emocjonalnych istniejących w tych związkach oraz rodzinach. Wyjątkowa w naszym kraju publikacja, będąca cennym źródłem informacji nie tylko dla pracowników naukowych i studentów, ale także wszystkich osób i instytucji zainteresowanych tą problematyką jako kwestią społeczną. Przegląd ten - przygotowany bardzo kompetentnie i rzetelnie - pozwala Czytelnikowi na samodzielną interpretację prezentowanych informacji. Autorowi udało się bowiem uniknąć wszelkich ocen i wartościowania. Nie ograniczył się przy tym do krytycznej analizy omawianych publikacji - zadał ważne pytania, wskazał kierunki dalszych poszukiwań, a nawet sformułował konkretne hipotezy badawcze. dr hab. Ewa Pisula Praca Przemysława Tomalskiego dostarcza dużą porcję rzetelnej wiedzy na temat rzeczywistości rodzin homoseksualnych. Autor przestudiował bardzo obszerną anglojęzyczną literaturę przedmiotu i syntetycznie przedstawił zarówno współczesny stan wiedzy na ten temat, jak i problemy, stojące dziś przed badaczami. dr hab. Katarzyna Stemplewska-Żakowicz W polskiej literaturze naukowej nie było dotychczas książki o takich rodzinach. Szacunek budzi zarówno liczba źródeł, z których Autor czerpie empiryczne dane, jak też odwaga w podjęciu trudnego tematu, wokół którego gromadzą się nie tylko stereotypy, ale także - jak sądzę - uzasadnione obawy. Tym bardziej nie należy uciekać w ignorancję, lecz sięgnąć do tej książki i wyrobić sobie własny pogląd. prof. dr hab. Irena Obuchowska ****** Atypical Families. About Lesbian and Gay Couples and their Children from the Perspective of Attachment Theory The review of the literature on homosexual relationships in the psychological perspective, focusing on the emotional ties existing in these relationships. The history and methodology of the research on homosexual families complements the critical analysis of the material collected during the empirical studies on the development of children of gays and lesbians. The work is based on John Bowlbys attachment theory.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdzia³ 1 Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ psychologicznych 1.1. Historia i obecny stan badañ nad rodzinami gejów i lesbijek Choæ w literaturze piêknej oraz ksi¹¿kach autobiograficznych i pamiêtnikach problematyka dzieci osób o orientacji homoseksual- nej pojawia siê od ponad stu lat (Peplau, 2001), to dopiero w latach siedemdziesi¹tych ubieg³ego wieku wzbudzi³a szersze zaintereso- wanie psychologów-badaczy. To przede wszystkim radykalna prze- miana w postrzeganiu samego zjawiska homoseksualizmu mia³a wp³yw na podjêcie tej tematyki przez psychologiê akademick¹. By³o to zwi¹zane m.in. z uznaniem orientacji homoseksualnej i zachowañ homoseksualnych za niepatologiczn¹ formê wyra¿ania w³asnej sek- sualnoœci, co nast¹pi³o wraz z og³oszeniem przez Amerykañskie To- warzystwo Psychiatryczne w 1973 roku kolejnej wersji podrêcznika diagnostycznego zaburzeñ psychicznych – DSM-II. Autorzy DSM zadecydowali o wykreœleniu homoseksualizmu z listy zaburzeñ psy- chicznych (a œciœlej – zaburzeñ preferencji seksualnych, czyli dewia- cji seksualnych). Decyzja taka by³a umotywowana przede wszystkim licznymi badaniami nad funkcjonowaniem emocjonalnym i poznawczym osób homoseksualnych w bliskich zwi¹zkach; wyniki tych badañ wykaza³y brak istotnych ró¿nic w stosunku do grupy kontrolnej osób heteroseksualnych (por. Seligman, Walker i Rosenhan, 2003). Tak¿e 1.1. Historia i obecny stan badañ nad rodzinami gejów i lesbijek 15 tzw. terapia konwersji – zarówno w nurcie behawioralnym, jak i psy- choanalitycznym – osób homoseksualnych na heteroseksualn¹ „nor- mê”, jak to wtedy okreœlano, okaza³a siê niemal ca³kowicie niesku- teczna (por. D³ugo³êcka, 2005). Wyniki te sk³oni³y badaczy do podjêcia konkluzji, ¿e homoseksualizm nie jest wy³¹cznie preferen- cj¹, nabytym i wyuczonym zestawem zachowañ zwi¹zanych z wy- borem obiektu seksualnego, lecz orientacj¹ psychoseksualn¹, uwa- runkowan¹ czynnikami zarówno biologicznymi, jak i psychicznymi, pojawiaj¹cymi siê wczeœnie w trakcie rozwoju cz³owieka (por. Lew-Starowicz i Lew-Starowicz, 1999). Co wa¿niejsze, orientacja taka dotyczy nie tylko zachowañ seksualnych, lecz przede wszyst- kim sfery emocjonalnej tworzenia sta³ych, bliskich relacji mi³osnych z wybran¹ osob¹ tej samej p³ci. i 1.1.1. Historia badañ na œwiecie i Pierwsze prace na temat dzieci wychowywanych przez samot- nych rodziców o orientacji homoseksualnej pojawi³y siê w po³owie lat siedemdziesi¹tych ubieg³ego wieku. Pocz¹tkowo by³y to tylko pojedyncze studia dzieci ich rodziców (Weeks, Derdeyn i Langman, 1975) lub proste analizy jakoœciowe wywiadów z rodzi- cami (Green, 1978). Kilka lat póŸniej Kirkpatrick, Smith i Roy (1981) opublikowali pierwsze systematyczne studium porównuj¹ce rozwój to¿samoœci p³ciowej i zaburzeñ psychicznych dzieci wycho- wywanych przez matki homoseksualne i heteroseksualne, zamiesz- kuj¹cych Kaliforniê. W tym samym czasie Susan Golombok (Golombok, Spencer i Rutter, 1983) zainicjowa³a w Wielkiej Bryta- nii pierwsze d³ugoterminowe badania pod³u¿ne, dotycz¹ce szerokiej gamy wskaŸników funkcjonowania matek-lesbijek i ich dzieci oraz kontrolnej grupy samotnych rozwiedzionych matek i ich dzieci. By³a to pierwsza praca, w której œledzono zwi¹zki miêdzy orientacj¹ seksualn¹ rodzica, a orientacj¹ oraz zachowaniami i rolami p³ciowy- mi podejmowanymi przez dzieci, a tak¿e zaburzeniami psychiczny- 16 1. Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ... mi, relacjami z krewnymi matki, relacjami z ojcem oraz z rówieœni- kami. Badania pod³u¿ne Golombok (Tasker i Golombok, 1997), zakoñczone w po³owie lat dziewiêædziesi¹tych, stanowi¹ jeden z ka- mieni milowych prac w omawianej dziedzinie. Ponadto, prace tej autorki s¹ jednym z g³ównych Ÿróde³ informacji na temat charakteru d³ugoterminowych efektów orientacji seksualnej matki dla emocjo- nalnego i spo³ecznego rozwoju dziecka. Warty podkreœlenia jest fakt, ¿e Golombok prowadzi wiele badañ nad rodzinami lesbijek do dnia dzisiejszego, bêd¹c jednoczeœnie pionierk¹ tych badañ, oraz ich innowatork¹ (por. Golombok, 2002a, a tak¿e Golombok, Tasker i Murray, 1997; Golombok i in., 2003; Perry i in., 2004; oraz kolejne rozdzia³y mojej pracy). Dalsze lata (po³owa lat osiemdziesi¹tych) to dynamiczny rozwój badañ w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie najwa¿niejsze stu- dia, m.in. nad samotnie wychowuj¹cymi dzieci mê¿czyznami homo- seksualnymi, prowadzili Miller (1979), Bozzett (1981; 1987) oraz Green (Green i in., 1986), zaœ wyniki badañ nad rodzinami lesbijek opublikowali m.in. Steckel (1987), McCandlish (1987), a tak¿e Hu- ggins (1989). Okres lat dziewiêædziesi¹tych to nie tylko prawdziwy rozkwit prac poœwiêconych badaniom porównawczym rozwoju dzieci lesbi- jek i gejów, lecz tak¿e coraz wiêksza liczba studiów poœwiêconych specyfice relacji rodzinnych czy kontaktom z szerokim otoczeniem spo³ecznym. Wœród najwa¿niejszych autorów nale¿y tu wymieniæ Charlotte Patterson, która przygotowa³a wiele prac oryginalnych (opieraj¹c siê na programie badawczym rodzin lesbijek – Bay Area Lesbian Family Study), przegl¹dowych oraz raportów buduj¹cych zr¹b dzisiejszej wiedzy w omawianej dziedzinie (Patterson, 1992; 1994; 1995b; 1998; 2000; 2004; Patterson i Redding, 1996; Patterson, Hurt i Mason, 1998; Chan, Raboy i Patterson, 1998). Tymczasem Nancy Gartrell (Gartrell i in., 1996; 1999; 2000) zainicjowa³a zakro- jone na szerok¹ skalê badania pod³u¿ne, w których w kilkuletnich od- stêpach czasu œledzony jest rozwój dzieci lesbijek, poczêtych na dro- dze sztucznego zap³odnienia (National Lesbian Family Study, USA). 1.1. Historia i obecny stan badañ nad rodzinami gejów i lesbijek 17 Wyniki badañ o charakterze zarówno psychologicznym (Toronto Lesbian Family Study – Dundas i Kaufman, 2000), jak i antropolo- gicznym (Nelson, 1999) publikowali tak¿e autorzy kanadyjscy. Równie¿ w Europie zawi¹zuj¹ siê kolejne grupy psychologów zajmuj¹cych siê t¹ problematyk¹ – w Wielkiej Brytanii (por. Perry i in., 2004) oraz Belgii (Brewaeys i in., 1997; Vanfraussen, Ponja- ert-Kristoffersen i Brewaeys, 2001) prowadzone s¹ od kilku lat ko- lejne badania pod³u¿ne dotycz¹ce matek-lesbijek i urodzonych przez nie dzieci. Inne prace opublikowane przez psychologów europej- skich dotyczy³y osób zamieszkuj¹cych m.in. Norwegiê (Haack- -Moller i Mohl, 1984) oraz Holandiê (Bos, Balen i Boom, 2004). rodziny, rozwoju Podsumowuj¹c, do roku 2004 powsta³o co najmniej 25 publika- cji prezentuj¹cych oryginalne wyniki poprawnych metodologicznie badañ empirycznych nad rodzinami lesbijek i gejów. Prace te zawie- raj¹ odniesienia do ró¿norodnych aspektów ich ¿ycia i funkcjonowa- nia – danych demograficznych, statusu socjoekonomicznego, struk- tury rozwoju emocjonalnego – w tym czêstoœci zaburzeñ psychicznych i proble- mów emocjonalnych, a tak¿e rozwoju psychospo³ecznego; m.in. przystosowania spo³ecznego, poziomu stygmatyzacji i jakoœci rela- cji z rówieœnikami1. Nale¿y jednoczeœnie podkreœliæ, ¿e zdecydowa- na wiêkszoœæ dotychczasowych badañ by³a prowadzona w ujêciu psychospo³ecznym. Z tego powodu wiêkszoœæ z nich pozostaje poza jedn¹, precyzyjnie okreœlon¹ ram¹ teoretyczn¹. psychoseksualnego dzieci, Ogó³em, w latach 1989–2004 (dane za baz¹ PsychInfo, APA) ukaza³o siê w omawianej dziedzinie oko³o 180 prac empirycznych, przegl¹dowych, teoretycznych, doniesieñ klinicystów, a tak¿e rapor- tów eksperckich, przygotowanych na potrzeby prawników i s¹dów. Ponadto opublikowano 7 ksi¹¿ek ca³kowicie poœwiêconych temu 1 Przegl¹d i porównanie badañ iloœciowych nad rodzinami gejów i lesbijek do roku 2000 prezentuj¹ Anderssen, Amlie i Ytteroy (2002), natomiast Parks (1998) dokona³a systematycznego przegl¹du badañ jakoœciowych, dotycz¹cych ró¿norodnych aspektów ¿ycia rodzin lesbijek. 18 1. Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ... zagadnieniu oraz 18 rozdzia³ów w innych ksi¹¿kach. Szczególnie rozwijaj¹c¹ siê w ostatniej dekadzie dziedzin¹ jest psychoterapia i pomoc psychologiczna parom i rodzinom lesbijek i gejów (por. Laird i Green, 1996) oraz analizy prawne, stanowi¹ce podstawê de- cyzji s¹dowych w sprawie przyznania tymczasowej lub sta³ej opieki nad dzieæmi (por. Patterson i Redding, 1996). 1.1.2. Piœmiennictwo polskie dotycz¹ce osób o orientacji homoseksualnej W polskiej literaturze naukowej – nie tylko psychologicznej – temat rodzin gejów i lesbijek zajmuje, jak dotychczas, bardzo nie- wiele miejsca. Do dnia dzisiejszego poruszono ten temat w zaledwie kilku publikacjach, i to jedynie w stopniu bardzo ograniczonym (D³ugo³êcka, 2005; Prokopowicz, 2005). Równie skromna jest liczba polskich publikacji naukowych do- tycz¹cych psychologicznych aspektów ¿ycia osób o orientacji homoseksualnej. W jêzyku polskim wydano niewielk¹ liczbê ksi¹¿ek, które odnosz¹ siê do problematyki psychologicznych uwa- runkowañ homoseksualizmu oraz zwi¹zków mi³osnych osób homo- seksualnych – na uwagê zas³uguje zaledwie kilka pozycji (Lew-Sta- rowicz i Lew-Starowicz, 1999; Pilecka, 1999; Boczkowski, 1988; D³ugo³êcka, 2005). Co wa¿niejsze, w wiêkszoœci wypadków ich au- torami nie s¹ psychologowie, lecz specjaliœci z zakresu medycyny i seksuologii. Brak obiektywnych publikacji naukowych z zakresu psycholo- gii jest szczególnie dotkliwy dla osób interesuj¹cych siê tym tematem. Jedna z niewielu ksi¹¿ek (Psychospo³eczny kontekst homoseksualizmu, Pilecka, 1999), napisanych przez polskiego psy- chologa-badacza, razi stronniczoœci¹, a przede wszystkim ubóstwem materia³u empirycznego, na podstawie którego sformu³owano wnio- ski. Dobór materia³u, proponowane wnioski, a tak¿e stopieñ, w ja- kim Pilecka generalizuje cytowane wyniki na ca³¹ populacjê osób 1.1. Historia i obecny stan badañ nad rodzinami gejów i lesbijek 19 budzi homoseksualnych, g³êbokie w¹tpliwoœci. Wyrazistym przyk³adem jest fragment rozdzia³u 4., odnosz¹cy siê do badañ nad lesbijkami i gejami wychowuj¹cymi dzieci, zatytu³owany Rola ojca i matki, a preferencje seksualne (s. 91–99). Autorka we wstêpie do swojej pracy sugeruje, ¿e jej celem jest „przybli¿enie postaci geja, czy lesbijki w bogactwie uwarunkowañ psychologicznych i spo³ecznych” (ibid, s.18). Ju¿ uwa¿ne sprawdze- nie prac cytowanych w omawianym fragmencie wskazuje, ¿e Pilecka pominê³a ca³y wachlarz najwa¿niejszych badañ, prowadzo- nych od koñca lat siedemdziesi¹tych (por. rozdz. 1.1). Z prac, po- wszechnie uwa¿anych za rzetelne i stanowi¹ce podstawê dzisiejszej wiedzy w omawianej dziedzinie, Pilecka cytuje jedynie niektóre wy- niki badañ zamieszczone w ksi¹¿ce pod redakcj¹ Bozzetta (1987; por. rozdz. 4.3 oraz 5.6.3). Nie uwzglêdnia jednak najbardziej klu- czowych i podstawowych publikacji, w tym doniesieñ dotycz¹cych wyników dwóch rozbudowanych badañ pod³u¿nych rozwoju dzieci lesbijek (Golombok i Tasker, 1996; Tasker i Golombok, 1997; Gartrell i in., 1996; 1999; 2000). W pracy Pileckiej nie zosta³y przy- toczone tak¿e publikacje, które ukaza³y siê do koñca lat dziewiêæ- dziesi¹tych, w sposób systematyczny i stosunkowo szczegó³owy ukazuj¹ce ró¿ne aspekty funkcjonowania rodzin za³o¿onych przez pary lesbijek i gejów (por. prace przegl¹dowe, w których zawarto kompletny spis oryginalnych badañ empirycznych – Allen i Burrell, 1996; Parks, 1998; Anderssen, Amlie i Yterroy, 2002). Mo¿na zatem stwierdziæ, ¿e autorka omawianej pracy (Pilecka, 1999) nie przedstawi³a najwa¿niejszych wyników badañ oraz towa- rzysz¹cych im nieod³¹cznie wniosków na temat braku ró¿nic w roz- woju dzieci wychowywanych przez pary lesbijek lub gejów w porów- naniu z dzieæmi wychowywanymi przez samotne matki oraz pary heteroseksualne. W zamian Pilecka przytacza kilka artyku³ów po- wszechnie uznanych za niezgodne ze wspó³czesn¹ metodologi¹ ba- dañ psychologicznych oraz ujawniaj¹cych znamiona braku rzetelno- œci naukowej. Na szczególn¹ uwagê zas³uguj¹ tutaj wyniki „badañ” grupy Camerona (por. m.in. Cameron i Cameron, 1996; Cameron, 20 1. Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ... Cameron i Landess, 1996). Autor ten zosta³ publicznie potêpiony i – w konsekwencji – pozbawiony cz³onkostwa przez Amerykañskie Towarzystwo Psychologiczne oraz Amerykañskie Towarzystwo So- cjologiczne za brak rzetelnoœci oraz postêpowanie niezgodne z przy- jêtymi standardami prowadzenia badañ naukowych (por. Herek, 1998). Co wa¿niejsze, Pilecka komentuje badania Camerona i wspó³pracowników jako „zgodne z literatur¹ naukow¹”. Jest to oczywista niezgodnoœæ z faktami, co – mam nadziejê – stanie siê jasne w dalszych czêœciach mojej pracy (por. szczególnie rozdz. 4.3). 1.1.3. Metodologiczne aspekty badañ nad rodzinami gejów i lesbijek Bez w¹tpienia naukowcy studiuj¹cy rodziny za³o¿one przez pary gejów i lesbijek napotykaj¹ szereg trudnoœci metodologicznych zwi¹zanych z konstruowaniem i prowadzeniem badañ oraz doborem uczestników. Chcia³bym w tym miejscu przedstawiæ kilka najwa¿- niejszych aspektów prowadzonych badañ, które poœrednio wi¹¿¹ siê tak¿e ze specyficzn¹ form¹ uzyskiwanych wyników. Przede wszystkim podstawow¹ trudnoœci¹ dla wiêkszoœci bada- czy jest do dnia dzisiejszego (por. Patterson, 2004) odpowiedni do- bór uczestników, tak aby uzyskane wyniki mo¿na by³o z du¿ym prawdopodobieñstwem odnosiæ do ca³ej populacji. Z tego powodu niemal wszystkie prowadzone dotychczas studia opiera³y siê na spe- cyficznych technikach rekrutacji, nie zapewniaj¹cych reprezenta- tywnej próby osób badanych. Najczêœciej stosowanymi sposobami wyszukiwania rodzin lesbijek i gejów jest odnajdywanie potencjal- nych uczestników poprzez og³oszenia w prasie dedykowanej lesbij- kom i gejom, poprzez grupy wsparcia i organizacje spo³eczne, sku- piaj¹ce rodziców o orientacji homoseksualnej oraz – rzadziej – poprzez lokalne oœrodki opieki zdrowotnej i spo³ecznej. Powszechnie stosowana jest te¿ technika „kuli œnie¿nej” (ang. snowballing), która polega na dystrybuowaniu informacji o plano- 1.1. Historia i obecny stan badañ nad rodzinami gejów i lesbijek 21 wanym badaniu wœród osób mog¹cych znaæ potencjalnych uczestni- ków. Do dnia dzisiejszego przynosi ona najlepsze efekty, pozwalaj¹c kompletowaæ odpowiednio liczne grupy osób badanych. W celu za- pewnienia porównywalnoœci grupy rodzin badanych oraz grupy kontrolnej, podstawowe zmienne (takie jak wiek rodziców i dzieci, status socjoekonomiczny rodziny, miejsce zamieszkania, czy wy- kszta³cenie rodziców) s¹ kontrolowane na poziomie doboru grupy porównawczej lub dopiero na poziomie analizy statystycznej wyni- ków ex-post. Zaledwie kilka lat temu Golombok ze wspó³pracownikami (Golombok i in., 2003; Perry i in., 2004) opublikowa³a pierwsze wy- niki studium, w którym bra³y udzia³ wszystkie rodziny kobiet o orientacji homoseksualnej, mieszkaj¹ce na danym terenie. Bada- nia te prowadzone s¹ w ramach zakrojonego na szerok¹ skalê pro- gramu badañ pod³u¿nych ALSPAC (Avon Longitudinal Study of Parents and Children, Golding the ALSPAC Team, 1996), który obj¹³ ponad 14 000 kobiet w ci¹¿y, zamieszkuj¹cych miasto Bristol i jego okolice (Wielka Brytania). Nale¿y zatem odnotowaæ fakt po- wstania pierwszych dwóch doniesieñ, opartych na badaniach repre- zentatywnej próby uczestników, a nie próby z³o¿onej z ochotników. Co wa¿niejsze, wyniki uzyskane przez Golombok i wspó³pracowni- ków pozostaj¹ w zgodnoœci z rezultatami wielu poprzednich badañ nad rozwojem dzieci lesbijek (por. przegl¹d zawarty w rozdz. 4.3), co jest istotne dla oceny jakoœci wyników oraz trafnoœci wniosków zaprezentowanych w kolejnych rozdzia³ach. Spoœród przeprowadzonych dotychczas badañ nad efektami orientacji seksualnej rodziców dla rozwoju psychicznego ich dzieci, jedynie trzy (Tasker i Golombok, 1997; Gartrell i in., 1996; 1999; 2000; Golombok i in., 2003) zosta³y oparte na planie pod³u¿nym, a wiêc pozwalaj¹cym na œledzenie „tej samej grupy osób w pewnych odstêpach czasu na przestrzeni d³u¿szego okresu” (za: Turner i Helms, 1999). Tymczasem zdecydowana wiêkszoœæ badañ zosta³a skonstruowana wedle planu poprzecznego, a wiêc zak³ada porówny- wanie wyników uzyskanych od dwóch (lub wiêcej) grup uczestni- 22 1. Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ... ków jednoczeœnie (por. Anderssen, Amlie i Ytteroy, 2002). Co istot- ne, w wypadku wielu prac grupê kontroln¹ stanowi³y dzieci wychowywane przez ¿yj¹ce samotnie, rozwiedzione matki (np. Go- lombok, Spencer i Rutter, 1983). Jednak coraz czêœciej badacze de- cyduj¹ siê na kompletowanie grupy porównawczej z dzieci wycho- wywanych przez ma³¿eñstwa osób heteroseksualnych. Stosowany uprzednio dobór grupy kontrolnej mia³ na celu unikniêcie systema- tycznego b³êdu w analizach porównawczych (dotycz¹cych ró¿nic miêdzygrupowych), zwi¹zanego ze spodziewanym efektem obecno- œci/nieobecnoœci ojca w rodzinie. Nale¿y jednak podkreœliæ, ¿e dzie- ci ¿yj¹ce w rodzinach dwóch osób jednej p³ci nie ró¿ni¹ siê w sposób istotny statystycznie na wiêkszoœci z badanych wymiarów od dzieci z rodzin dwóch osób heteroseksualnych (np. Chan, Raboy i Patter- son, 1998). Z tego w³aœnie powodu coraz czêœciej w nowych pracach empirycznych, dotycz¹cych rozwoju dzieci par gejów i lesbijek, wy- korzystuje siê jako grupy kontrolne dzieci z pe³nych rodzin osób o orientacji heteroseksualnej. Opisane w niniejszej ksi¹¿ce wyniki dotycz¹ w przewa¿aj¹cej mierze badañ, w których kolekcjonowano dane o charakterze ilo- œciowym. Znaczy to, ¿e pos³ugiwano siê w nich ró¿norodnymi tech- nikami standardowymi, posiadaj¹cymi rzetelnoœæ pomiaru na okre- œlonym poziomie oraz trafnoœæ, wyznaczon¹ w trakcie odrêbnych prac walidacyjnych (np. wywiad ustrukturalizowany oceniany na standardowych skalach, testy w znaczeniu psychometrycznym, pro- cedury eksperymentalne). W miarê mo¿liwoœci, opisuj¹c poszcze- gólne zagadnienia szczegó³owe, pos³ugiwa³em siê wynikami badañ jakoœciowych, które pozwalaj¹ na bardziej dog³êbn¹ analizê wybra- nych aspektów funkcjonowania dzieci i ich rodziców (np. Nelson, 1999; Touroni i Coyle, 2002). Nale¿y jednak podkreœliæ, ¿e badania jakoœciowe nie umo¿liwiaj¹ precyzyjnego oszacowania wskaŸni- ków natê¿enia zmiennych psychologicznych oraz nie pozwalaj¹ na okreœlenie, w jakim stopniu uzyskane rezultaty odnosz¹ siê do ca³ej populacji rodzin osób o orientacji homoseksualnej. Z tego powodu korzysta³em z wyników badañ o charakterze jakoœciowym jedynie 1.2. Cel pracy oraz jej kontekst teoretyczny... 23 jako dodatkowego Ÿród³a informacji, szczególnie wtedy, gdy ich trend by³ zgodny z efektami prac iloœciowych. 1.2. Cel pracy oraz jej kontekst teoretyczny – teoria przywi¹zania Mo¿na powiedzieæ, ¿e dysponujemy obecnie stosunkowo roz- leg³ym materia³em empirycznym, obejmuj¹cym dane zarówno na temat ró¿nych aspektów funkcjonowania dzieci, jak i ich rodziców o orientacji homoseksualnej. Chodzi tu przede wszystkim o dane do- tycz¹ce zdrowia psychicznego, rozwoju emocjonalnego, przystoso- wania spo³ecznego czy rozwoju psychoseksualnego dzieci oraz ich rodziców. Jednak, szczególnie dla psychologa rozwojowego, który upatruje podstaw rozwoju psychicznego dziecka w pierwszych rela- cjach z rodzicami i innymi znacz¹cymi osobami z dzieciñstwa, do- tkliwy jest brak, lub niedostateczna obecnoœæ, perspektywy relacyj- nej w omawianych pracach. Ten niedostatek wi¹¿e siê przede wszystkim z niezwykle skromn¹ liczb¹ prac autorów skoncentrowa- nych na poznawaniu jakoœci i specyfiki relacji rodzinnych. Chodzi tu zarówno o relacje pomiêdzy partnerami sta³ego zwi¹zku, jak i o rela- cje pomiêdzy rodzicami a dzieæmi. Bior¹c za punkt wyjœcia tezê, ¿e wczesne relacje dziecka mo¿na traktowaæ jako najwa¿niejszy i podstawowy kontekst jego rozwoju psychicznego, proponujê w niniejszej pracy teoriê przywi¹zania Bowlby’ego jako ramê teoretyczn¹ prowadzonych rozwa¿añ. Poni- ¿ej przedstawiam g³ówne tezy teorii przywi¹zania sformu³owanej przez Bowlby’ego (1969): 1. WiêŸ emocjonalna opiekun–dziecko (przy czym opiekunem jest najczêœciej matka) stanowi matrycê rozwoju psychicznego dziecka. 2. WiêŸ emocjonalna opiekun–dziecko kszta³tuje siê od momentu narodzin dziecka i ma charakter fazowy, to znaczy, ¿e mo¿na wyod- rêbniæ kolejne etapy rozwoju wiêzi w zale¿noœci od wieku dziecka. 24 1. Rodziny lesbijek i gejów w œwietle wspó³czesnych badañ... 3. WiêŸ emocjonalna stanowi podstawê rozwoju wewnêtrznych roboczych modeli siebie i opiekuna, a tak¿e œwiata zewnêtrznego. 4. Wewnêtrzne modele robocze stanowi¹ stosunkowo trwa³y wzorzec relacji z innymi osobami. 5. Deprywacja opieki rodzicielskiej (ca³kowita lub czêœciowa) prowadzi do zaburzeñ rozwoju emocjonalnego i spo³ecznego. 6. Jakoœæ wiêzi emocjonalnej opiekun–dziecko w du¿ej mierze wp³ywa na ogóln¹ jakoœæ ¿ycia psychicznego dziecka. Teoria przywi¹zania to dzisiaj atrakcyjna propozycja teoretycz- na, która nie tylko wyjaœnia postawowe mechanizmy rozwoju psy- chicznego niemowlêcia, ale stanowi tak¿e Ÿród³o inspiracji du¿ej liczby badañ empirycznych. Wiele z nich dotyczy przede wszystkim relacji dziecka i jego opiekunów, zarówno na poziomie interakcji (np. podczas wspólnej zabawy), jak i reprezentacji umys³owych (re- prezentacji siebie i opiekuna). Ponadto, poruszane s¹ zagadnienia miêdzypokoleniowego przekazu wzorców wiêzi emocjonalnej czy zdolnoœci do radzenia sobie w trudnych emocjonalnie stytuacjach (ang. resilience), a tak¿e problem predyspozycji do zaburzeñ psy- chicznych (inaczej: czynników ryzyka – ang. risk factors). Mo¿na powiedzieæ, ¿e perspektywa, któr¹ oferuje teoria przy- wi¹zania, pozwala dotrzeæ do istoty procesów psychicznych i inter- personalnych, zachodz¹cych w opisywanych w niniejszej ksi¹¿ce rodzinach. Wybrana rama teoretyczna pozwala ponadto na przeana- lizowanie zagadnieñ specyficznych dla rodzin osób o orientacji homoseksualnej, w tym zwi¹zków ró¿nych aspektów relacji opieku- nów oraz relacji opiekunów z otoczeniem (dziadkowie, dalsi krewni, przyjaciele rodziny) z rozwojem spo³ecznym i emocjonalnym dziec- ka. Dodatkowo, mo¿liwe staje siê spojrzenie z nowej perspektywy na zagadnienie trudnoœci psychicznych, jakie prze¿ywaj¹ dzieci adoptowane, dzieci z poprzednich zwi¹zków oraz dzieci poczête na drodze sztucznego zap³odnienia – spokrewnione biologicznie tylko z jednym opiekunem. Ta nowa perspektywa mo¿e przyczyniæ siê do zaproponowania nowych rozwi¹zañ teoretycznych dla opisywanych w pracy, jak¿e z³o¿onych, zagadnieñ. Ponadto, mo¿e równie¿ stano- 1.2. Cel pracy oraz jej kontekst teoretyczny... 25 wiæ podstawê przeprowadzenia kolejnych badañ empirycznych, zo- rientowanych na relacje rodzinne, zarówno na poziomie interakcyj- nym, jak i na poziomie reprezentacji umys³owych. Bior¹c pod uwagê wymienione wczeœniej powody, g³ównym ce- lem niniejszej ksi¹¿ki jest analiza psychologiczna zwi¹zków w ro- dzinach za³o¿onych przez osoby o orientacji homoseksualnej. Przez rodzinê rozumiem tutaj zwi¹zek dwojga doros³ych ludzi, opie- kuj¹cych siê wspólnie co najmniej jednym dzieckiem. Jeden z part- nerów jest rodzicem biologicznym dziecka, lub te¿ rodzice staj¹ siê jego opiekunami w drodze adopcji. W pracy uwzglêdniono przede wszystkim specyfikê relacji obojga partnerów oraz specyfikê relacji dziecko–rodzic. Poddajê analizie przede wszystkim dane po- chodz¹ce z badañ empirycznych nad rodzinami gejów i lesbijek. Po- szczególne wyniki badañ reinterpretujê w kontekœcie zaproponowa- nej ramy teoretycznej. W rezultacie proponujê now¹, odmienn¹ od dotychczas dominuj¹cych w omawianej dziedzinie, perspektywê ro- zumienia zwi¹zków w rodzinach osób o orientacji homoseksualnej. W efekcie, mo¿liwe bêdzie zdiagnozowanie nowych kierunków i problemów, które w przysz³oœci powinny zostaæ objête badaniami empirycznymi.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nietypowe rodziny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: