Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 010986 7496694 na godz. na dobę w sumie
Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej - ebook/pdf
Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 260
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5165-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Stan prawny na 1.11.2009 r. Efektem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej i o zmianie Kodeksu cywilnego jest dualizm reżimów odpowiedzialności sprzedawcy za nienależytą jakość sprzedanego towaru. Ustawa bowiem, za dyrektywą 1999/44 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji i Konwencją wiedeńską, wprowadza nowe w polskim systemie prawnym pojęcie 'braku zgodności towaru konsumpcyjnego z umową'. Celem niniejszej książki jest porównanie poziomu ochrony konsumenta na gruncie nowej ustawy z ochroną gwarantowaną dotychczas przez rękojmię za wady rzeczy, uregulowaną w Kodeksie cywilnym. Skoncentrowano się w niej przede wszystkim na porównaniu zakresów dwóch pojęć - braku zgodności z umową z wadą fizyczną i prawną. Przedstawione zostały również uwagi de lege ferenda dotyczące regulacji pojęcia niezgodności towaru z umową.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej Ewa Habryn-Motawska Warszawa 2010 Stan prawny na 1 listopada 2009 r. Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Sk³ad, ³amanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN: 978-83-7601-914-7 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Rodzicom Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. 11 Wstęp ................................................................................................................... 1 3 Rozdział 1. Pojęcie konsumenta ..................................................................... 1 5 Rozdział 2. Zgodność towaru konsumpcyjnego z umową ........................ 21 1. Uwagi ogólne ............................................................................................................ 21 2. Towar konsumpcyjny .............................................................................................. 2 3 3. Sposoby ustalania zgodności towaru konsumpcyjnego z umową ................... 2 4 4. Konstrukcja przesłanek zgodności towaru z umową ......................................... 26 5. Artykuł 4 ust. 2 i 3 ustawy o sprzedaży konsumenckiej – definicja, domniemanie czy reguła interpretacyjna? ...................................................... 3 2 6. Charakter prawny art. 6 u.s.k. ................................................................................ 45 7. Domniemanie prawne braku zgodności towaru z umową ............................... 46 8. Wnioski ...................................................................................................................... 49 Rozdział 3. Przesłanki zgodności towaru konsumpcyjnego z umową ..... 51 1. Przesłanki zgodności towaru z umową w przypadku indywidualnego uzgodnienia właściwości towaru ..................................................................... 51 1.1. Zgodność z opisem, próbką lub wzorem ................................................. 52 1.2. Przydatność towaru do określonego celu ................................................ 58 2. Przesłanki zgodności towaru z umową w przypadku braku indywidualnych uzgodnień ............................................................................................................ 65 2.1. Przydatność do zwykłego celu .................................................................. 67 2.2. Właściwości charakterystyczne dla rzeczy danego rodzaju ................. 69 2.3. Spełnienie oczekiwań opartych na publicznych zapewnieniach ......... 73 3. Prawidłowość zamontowania i uruchomienia towaru konsumpcyjnego ................................................................................................. 96 4. Spełnienie świadczenia innego niż umówione .................................................. 101 5. Wydanie rzeczy w ilości mniejszej niż umówiona ........................................... 1 06 6. Wnioski .................................................................................................................... 1 09 8 Spis treści Rozdział 4. Pojęcie wady rzeczy sprzedanej na gruncie przepisów kodeksu cywilnego regulujących rękojmię ............................................... 111 1. Uwagi ogólne .......................................................................................................... 111 2. Definicja wady ........................................................................................................ 111 3. Wada a nienależyte wykonanie zobowiązania .................................................. 1 12 4. Wada a wadliwość ................................................................................................. 1 13 5. Pojęcie wady fizycznej rzeczy sprzedanej .......................................................... 1 15 5.1. Definicja wady fizycznej ........................................................................... 1 15 5.2. Kryterium wartości i użyteczności rzeczy ............................................. 1 15 5.3. Wada fizyczna a spełnienie przez rzecz norm technicznych .............. 1 19 5.4. Warunki konieczne dla uznania rzeczy za wolną od wad fizycznych ................................................................................................ 121 5.5. Brak estetyki jako wada fizyczna ............................................................ 1 23 5.6. Wady fizyczne rzeczy używanej ............................................................. 1 24 5.7. Brak zapewnionych właściwości ............................................................ 1 27 5.8. Wydanie rzeczy w stanie niezupełnym ................................................. 130 5.9. Opakowanie rzeczy ................................................................................... 1 32 5.10. Braki ilościowe ......................................................................................... 1 35 5.11. Aliud pro alio .............................................................................................. 1 36 6. Rodzaje wad fizycznych ........................................................................................ 1 39 6.1. Wady jawne i ukryte ................................................................................. 1 39 6.2. Wady istotne i nieistotne .......................................................................... 1 43 6.3. Wady usuwalne i nieusuwalne ............................................................... 1 47 7. Pojęcie wady prawnej rzeczy sprzedanej ........................................................... 1 48 8. Rozróżnienie wad fizycznych i prawnych ......................................................... 151 9. Wnioski .................................................................................................................... 1 57 Rozdział 5. Brak zgodności z umową a obciążenie rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej ..................................................................... 1 59 1. Uwagi ogólne .......................................................................................................... 1 59 2. Hipoteza włączenia do zakresu pojęcia braku zgodności z umową przypadku obciążenia rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej ...... 160 2.1. Literalna wykładnia przepisów ustawy o sprzedaży konsumenckiej ......................................................................................... 160 2.2. Obciążenie rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej na tle konwencji wiedeńskiej ................................................................. 161 2.3. Treść umowy jako podstawa ustalenia zakresu pojęcia braku zgodności towaru z umową .................................................................. 1 64 2.3.1. Obciążenie rzeczy prawem własności osoby trzeciej .............. 1 65 2.3.2. Obciążenie rzeczy roszczeniem bądź prawem innym niż prawo własności osoby trzeciej ............................................ 1 67 2.4. Zakres przedmiotowy przepisów art. 4 ust. 2 i 3 u.s.k. a obciążenie rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej ........... 1 68 2.4.1. Obciążenie rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej w sytuacji indywidualnego uzgadniania właściwości rzeczy .............................................................................................. 168 Spis treści 9 2.4.2. Obciążenie rzeczy prawem lub roszczeniem osoby trzeciej w sytuacji nieuzgadniania właściwości rzeczy ......................... 1 69 2.4.3. Wnioski ........................................................................................... 170 2.5. Funkcjonalna wykładnia braku zgodności z umową .......................... 171 3. Porównanie zakresu ochrony konsumenta w ramach ustawy o sprzedaży konsumenckiej z ochroną nabywcy rzeczy na podstawie art. 169 i 170 k.c. .............................................................................................................. 1 75 3.1. Nabycie własności rzeczy w sytuacji przewidzianej w art. 169 § 1 k.c. ..................................................................................... 1 75 3.2. Wyłączenie odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową w przypadku złej wiary nabywcy ......................... 1 79 3.3. Pojęcie dobrej wiary nabywcy rzeczy ..................................................... 180 3.4. Wzorzec rozsądnego konsumenta .......................................................... 1 83 3.5. Uprawnienia z tytułu braku zgodności rzeczy z umową a sytuacja konsumenta w przypadku stosowania art. 169 § 1 k.c. ..................... 1 87 3.6. Nabycie własności rzeczy w przypadku wskazanym w art. 169 § 2 k.c. ....................................................................................................... 2 03 3.7. Uprawnienia z tytułu braku zgodności rzeczy z umową a sytuacja konsumenta w przypadku stosowania art. 169 § 2 k.c. ..................... 2 07 3.8. Nabycie własności rzeczy obciążonej innym niż własność prawem osób trzecich ............................................................................................ 211 3.8.1. Nabycie własności rzeczy w warunkach art. 170 k.c. .............. 211 3.8.2. Uprawnienia z tytułu braku zgodności rzeczy z umową a sytuacja konsumenta w przypadku stosowania art. 170 k.c. ...................................................................................... 2 13 4. Wnioski .................................................................................................................... 2 17 Rozdział 6. Obciążenie rzeczy prawami i roszczeniami osób trzecich na tle innych niż sprzedaż umów z udziałem konsumentów ................ 2 18 1. Uwagi ogólne .......................................................................................................... 2 18 2. Zastosowanie przepisów ustawy o sprzedaży konsumenckiej do innych niż sprzedaż umów z udziałem konsumentów ........................................... 2 18 2.1. Zastosowanie przepisów ustawy o sprzedaży konsumenckiej do umowy sprzedaży komisowej z udziałem konsumentów .......... 2 19 2.2. Zastosowanie przepisów ustawy o sprzedaży konsumenckiej do umowy o dzieło z udziałem konsumentów .................................. 220 2.3. Zastosowanie przepisów ustawy o sprzedaży konsumenckiej do umowy dostawy z udziałem konsumentów ................................. 2 23 10 Spis treści 3. Realizacja uprawnień z tytułu braku zgodności rzeczy z umową w ramach innych niż sprzedaż umów z udziałem konsumentów ........... 2 24 3.1. Brak zgodności rzeczy z umową w ramach umowy sprzedaży komisowej z udziałem konsumentów ................................................. 225 3.2. Brak zgodności rzeczy z umową w ramach konsumenckiej umowy o dzieło ....................................................................................... 2 26 3.3. Brak zgodności rzeczy z umową w ramach konsumenckiej umowy dostawy ...................................................................................... 2 32 4. Wnioski .................................................................................................................... 232 Rozdział 7. Wada a brak zgodności z umową ............................................ 233 1. Uwagi ogólne .......................................................................................................... 233 2. Wada fizyczna a brak zgodności z umową ........................................................ 233 3. Wada prawna a brak zgodności z umową ......................................................... 2 39 3.1. Prawo osoby trzeciej ................................................................................. 2 39 3.2. Roszczenie osoby trzeciej ......................................................................... 2 42 4. Wnioski .................................................................................................................... 2 44 5. Uwagi de lege ferenda .............................................................................................. 2 46 Podsumowanie ................................................................................................. 247 Bibliografia ....................................................................................................... 249 Wykaz skrótów dyrektywa o sprzedaży konsumenckiej lub dyrektywa 1999/44/WE – dyrekty- wa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1999/44/EC z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie określonych aspektów sprzedaży towarów kon- sumpcyjnych oraz gwarancji na dobra konsumpcyjne (Dz. Urz. WE L 171 z 7 lipca 1999 r., s. 12) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, k.c. k.k. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 poz. 93 z późn. zm.) z późn. zm.) konwencja wiedeńska lub konwencja – Konwencja Narodów Zjednoczonych z dnia 11 kwietnia 1980 r. o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (tzw. konwencja wiedeńska), ratyfikowana przez Polskę w dniu 13 marca 1995 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286 i 287) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego k.p.c. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) UCC SN SA u.c. – Jednolity Kodeks Handlowy (Uniform Commercial Code) – Sąd Najwyższy – Sąd Apelacyjny – ustawa z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050 z późn. zm.) u.k.w.h. – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumen- tów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 291 z późn. zm.) u.o.k. u.s.k. lub ustawa o sprzedaży konsumenckiej – ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkuren- u.z.n.k. cji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.) u.j.a.r.s. – ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 z późn. zm.) p.w.p. Wstęp W dobie rozwoju gospodarki rynkowej coraz większą rolę zaczynają odgry- wać regulacje prawne dotyczące uczestniczenia sprzedawców i kupujących w wy- mianie towarowej. Gwałtowny wzrost popytu, który nastąpił na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku, spowodował masowe wprowadzenie na polski rynek rzeczy o różnej jakości, często nieodpowiadającej wymaganym standardom, a w skrajnych przypadkach wręcz szkodliwych. Silnym bodźcem do prac nad utworzeniem reguł prawnej ochrony konsumentów były sta- rania Polski o przystąpienie do Wspólnot Europejskich. Zgodnie z układem stowa- rzyszeniowym z dnia 16 grudnia 1991 r.1, zawartym między Polską a Unią, Polska miała obowiązek dostosowania swojego ustawodawstwa do standardów unijnych. Ustawodawstwa państw Unii Europejskiej przewidują daleko idącą ochronę kon- sumentów przed niekorzystnymi działaniami sprzedawców. Dzięki rozbudowa- nemu prawodawstwu w tym zakresie nabywcy towarów mogą korzystać z sze- regu uprawnień i przywilejów, których celem jest zrównanie pozycji konsumenta i sprzedawcy jako podmiotu profesjonalnego. W ustawodawstwie polskim umowa sprzedaży stanowi jedną z umów zobo- wiązaniowych i jako taka podlega ogólnym regulacjom kodeksu cywilnego. Prze- pisy prawa cywilnego są tak skonstruowane, aby wszyscy uczestnicy stosunków cywilnoprawnych mieli zagwarantowaną równą pozycję prawną. Jest oczywiste, że na sytuację uczestnika obrotu prawnego wpływają nie tylko regulacje prawne, ale również pozycja ekonomiczna. Dzięki niej profesjonaliści, poprzez wykorzystanie dostępnych środków prawnych, mogą narzucać konsumentom – jako podmiotom z reguły słabszym ekonomicznie – niekorzystne warunki umów. W praktyce niejed- nokrotnie zdarzają się sytuacje, że nabywca, mimo zagwarantowanej w art. 3531 k.c. zasady swobody umów, nie ma wpływu na treść zawieranej ze sprzedawcą umo- wy. Może on jedynie zaakceptować jej warunki w formie opracowanej przez sprze- dawcę, bez możliwości negocjacji poszczególnych postanowień, albo po prostu nie zawrzeć umowy. Dlatego ustawodawca, wzorując się na koncepcjach państw unij- nych, wyodrębnił konsumentów spośród uczestników obrotu i przyznał im szcze- gólny status prawny. Tak zwane ustawodawstwo konsumenckie nadal jest jeszcze „w powijakach”. Zgodnie ze standardami unijnymi wydawanych jest coraz więcej aktów prawnych, które w szczególny sposób regulują stosunki pomiędzy sprze- dawcami a konsumentami, i to w różnych dziedzinach. Nadrzędnym celem tych prac jest zagwarantowanie realnego zrównania praw i obowiązków sprzedawców i konsumentów, z uwzględnieniem różnic w sile ekonomicznej tych podmiotów. 1 Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 z późn. zm. Rozdział 1 Pojęcie konSumenta Punktem wyjścia wszelkich rozważań z zakresu prawa konsumenckie- go jest zdefiniowanie pojęcia konsumenta. Dotychczas nie wypracowano uni- wersalnej definicji tego określenia. Tezą wyjściową jest uznanie konsumenta za ostatnie ogniwo w łańcuchu podmiotów uczestniczących w wymianie ryn- kowej. W oparciu o to założenie sformułowany został pogląd, iż konsument nabywa towar (usługę), aby używać, użyć lub zużyć go przez siebie lub swoją rodzinę2. Jednak z uwagi na różnorodność zjawisk w obrocie gospodarczym takie określenie wskazuje jedynie na typową sytuację, w jakiej znajduje się konsument, dlatego nie może stanowić uniwersalnej definicji tego pojęcia3. W literaturze częstokroć do zdefiniowania pojęcia konsumenta stosowane jest rozróżnienie profesjonalnego charakteru jednej strony transakcji i braku pro- fesjonalizmu drugiej. Problem stwarzają jednak rozbieżności w interpretacji terminu „profesjonalny”. Na tym tle w doktrynie ukształtowały się dwa po- glądy. W ujęciu węższym przez konsumenta należy rozumieć wyłącznie osobę nabywającą towar lub usługę dla własnych potrzeb osobisto-rodzinnych4. Na- tomiast w ujęciu szerszym konsument to zarówno osoba, która nabywa towar w celu zaspokojenia potrzeb osobistych, jak i taka, która dokonuje inwestycji gospodarczej, np. poszukuje korzystnej lokaty swoich kapitałów, jak również profesjonalista – przedsiębiorca, który w celu związanym z funkcjonowaniem własnego przedsiębiorstwa nabywa towar lub usługę od innego przedsiębiorcy, w stosunku do którego w zakresie nabytych dóbr jest nieprofesjonalistą5. Taka transakcja może polegać np. na tym, że przedsiębiorca budowlany nabywa do swojego biura telefon czy komputer, a więc zawiera umowę nienależącą do za- kresu jego działalności. Większość przedstawicieli doktryny wypowiada się za szerszym ujęciem podmiotowego zakresu pojęcia konsumenta. W takim duchu Ibidem, s. 35 i n. 2 Por. E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 1999, s. 36. 3 4 Tak: E. Wieczorek, Ochrona konsumentów przed nieuczciwymi klauzulami umownymi w prawie Unii Europejskiej, GSP, t. II, Gdańsk 1998, s. 29–30, za: E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich..., s. 37. 5 Tak: W.J. Katner (w:) W.J. Katner, M. Stahl, W. Nykiel, Umowa sprzedaży w obrocie gospodar- czym, Warszawa 1996, s. 32, za: E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich..., s. 40. Rozdział 1 16 początkowo w k.c. określił konsumenta polski ustawodawca. Również prawo unijne nie wypracowało jednolitej definicji tego terminu. Dyrektywy regulujące poszczególne kwestie z zakresu prawa konsumenckiego formułują definicje na własne potrzeby, jednak żadnej z nich nie można potraktować jako powszech- nie obowiązującej. Ponadto wiele dyrektyw tzw. konsumenckich w ogóle nie określa pojęcia konsumenta. Analizując regulacje dyrektyw należy stwierdzić, że prawo europejskie przez konsumenta najczęściej rozumie osobę fizyczną, która działa poza celami gospodarczymi i zarobkowymi, choć nie wyłącznie w celu rozwijania własnej konsumpcji6. Pierwszą definicję konsumenta wprowadziła do art. 384 § 3 k.c. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny7. W powołanym przepisie za konsu- menta uważało się osobę, która zawiera z przedsiębiorcą umowę w celu bez- pośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Analizowane pojęcie w tym przypadku zostało zdefiniowane na potrzeby regulacji wzorców umow- nych, jednakże posługiwano się nim również przy rękojmi. Przemawia za tym fakt umieszczenia definicji wśród przepisów części ogólnej zobowiązań, które znajdują zastosowanie również do umowy sprzedaży. Określenie konsumenta, zamieszczone w kodeksie cywilnym, zostało sformułowane na podstawie defi- nicji opracowanej przez doktrynę. W wyniku wejścia w życie z dniem 24 września 2003 r. ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw8 art. 384 § 3 k.c., normujący pojęcie konsumenta, został zastąpiony przez przepis art. 221 k.c. Powołana ustawa uchyliła obowiązywanie art. 384 § 3 k.c., natomiast definicja konsumenta, uregulowana w art. 1 ust. 1 ustawy o szczegól- nych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego pozostała w mocy. Zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fi- zyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działal- nością gospodarczą lub zawodową (adwokata, radcy prawnego, lekarza itp.). Jak wynika z brzmienia przytoczonego przepisu, znajduje on zastosowanie do wszelkich czynności prawnych, dokonywanych z udziałem konsumentów, a nie tylko do zawierania umów, jak to regulował art. 384 § 3 k.c. Ustawodawca zawęził zastosowanie art. 221 k.c. do osób fizycznych, wyłączając z zakresu tego przepisu innych uczestników obrotu cywilnoprawnego, a więc osoby prawne i tzw. ułomne osoby prawne. Będąca przedmiotem rozważań niniejszej książki ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (zwana dalej ustawą o sprzedaży konsumenckiej) wpro- wadziła własną definicję pojęcia konsumenta. Ten akt prawny wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., a więc jeszcze przed uchwaleniem zmian Kodeksu cy- wilnego, wprowadzających art. 221. Ustawa o sprzedaży konsumenckiej zawę- ziła zastosowanie art. 384 § 3 k.c., ponieważ wyłączyła sprzedaż konsumencką spod jego zakresu. 6 Tak: E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich..., s. 40. 7 Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271. 8 Dz. U. z 2003 r. Nr 49, poz. 408. 17 Pojęcie konsumenta Zgodnie z art. 1 ust. 1 omawianej ustawy konsumentem jest osoba fizycz- na, która nabywa rzecz ruchomą w celu niezwiązanym z działalnością zawodo- wą lub gospodarczą. Definicja ta jest węższa niż określenie zawarte w art. 384 § 3 k.c. Ustawa o sprzedaży konsumenckiej za konsumentów uważa wyłącznie osoby fizyczne, a nie – jak regulował art. 384 § 3 k.c. – wszelkie osoby, rów- nież prawne, oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, ale posiadające zdolność prawną. Ponadto, zgodnie z regulacją zawartą w art. 384 § 3 k.c., dokonywana przez konsumenta czynność prawna nie mogła pozosta- wać w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Nato- miast nabycie rzeczy ruchomej w rozumieniu omawianej ustawy uważane jest za sprzedaż konsumencką, jeżeli nie jest związane nie tylko z działalnością go- spodarczą, ale również zawodową. Pojęcie działalności zawodowej ma szer- szy zakres niż pojęcie działalności gospodarczej, bowiem oznacza ono wszelką działalność profesjonalną9. Podkreślić ponadto należy, że ustawa o sprzedaży konsumenckiej wyłącza spod zakresu swojego zastosowania sprzedaż dokona- ną w jakimkolwiek związku z działalnością zawodową, nie tylko bezpośred- nim. Kodeks cywilny wymagał jedynie, aby związek ten nie był bezpośredni. Regulacja zawarta w ustawie o sprzedaży konsumenckiej wprowadziła zatem węższe pojęcie konsumenta niż art. 384 § 3 k.c. Definicja konsumenta, wprowadzona w ustawie o sprzedaży konsumenc- kiej, jest również węższa niż zawarta w art. 221 k.c. Obydwie te regulacje za kon- sumenta uważają wyłącznie osoby fizyczne dokonujące czynności prawnej, nie- związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej lub zawodowej. Jednak art. 221 k.c. podkreśla brak bezpośredniego związku z tą działalnością. Jeżeli czynność prawna jest jedynie pośrednio związana z działalnością gospodarczą albo zawodową, a dokonywana jest przez osobę fizyczną, powinna być uznana za czynność dokonaną przez konsumenta i podlega ochronie wynikającej z pra- wa konsumenckiego. Inaczej jest to uregulowane w art. 1 ust. 1 ustawy o sprze- daży konsumenckiej, gdzie jakikolwiek związek nabytej rzeczy z działalnością profesjonalną (również pośredni) wyklucza zastosowanie tego aktu prawnego. Ponieważ ustawa o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych in- nych ustaw nie uchyla obowiązywania art. 1 ust. 1 ustawy o szczególnych wa- runkach sprzedaży konsumenckiej, należy uznać, że definicja zawarta w tym przepisie obowiązuje w stosunku do umów sprzedaży, stanowi bowiem lex specialis w stosunku do art. 221 k.c. Przedmiotem rozważań niniejszej książki jest także analiza braku zgod- ności towaru konsumpcyjnego z umową, wprowadzonego przez ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. Ten akt prawny stanowi wyraz realizacji ciążą- cego na polskim ustawodawcy obowiązku dostosowania polskich przepisów 9 F. Wejman, F. Zoll, Sprzedaż konsumencka, KPP 1998, z. 4, s. 753. Istnieją jednak rozbież- ności w rozumieniu zakresu pojęcia działalności zawodowej i gospodarczej. Definicja działalności gospodarczej, zawarta w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.). obejmuje swoim zakresem również dzia- łalność zawodową. Zatem w tym ujęciu pojęcie działalności gospodarczej jest szersze niż działalno- ści zawodowej. Jest to jednak definicja stworzona na potrzeby ustawy z zakresu prawa administra- cyjnego, nie można automatycznie stosować jej w celu interpretacji instytucji prawa cywilnego. Rozdział 1 18 do standardów ustawodawstwa Unii Europejskiej. Podstawy prawne procesu dostosowawczego zawarte zostały w art. 68 i 69 Układu Europejskiego, sporzą- dzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r.10, ustanawiającego stowarzysze- nie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony. Przepisy te przewidują, że Polska będzie podejmować starania mające na celu dostosowanie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa do prawa Unii Europejskiej m.in. w dziedzinie ochrony konsumentów (art. 69 Układu Europejskiego)11. Ustawa o sprzedaży konsumenckiej stanowi implementację dyrektywy Par- lamentu Europejskiego i Rady nr 1999/44/EC z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie określonych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych oraz gwarancji na dobra konsumpcyjne12. Znaczenie dyrektywy nie ogranicza się wyłącznie do har- monizacji prawa konsumenckiego. W założeniu ten akt prawny miał stanowić podłoże dla wspólnego prawa w zakresie części szczególnej zobowiązań, a także przyczynek do europejskiego prawa kontraktów oraz kodeksu cywilnego13. Wdrożenie dyrektywy o sprzedaży konsumenckiej mogło być dokonane na dwa sposoby: – w węższym ujęciu implementacja ograniczać się mogła wyłącznie do zagadnień ochrony konsumenta, a więc przyjęcia minimalnego pozio- mu ochrony i ewentualnego jej rozszerzenia w krajowym porządku prawnym w stosunku do regulacji zawartej w dyrektywie; – w szerszym zakresie implementacja dyrektywy polegać mogła na prze- jęciu jej postanowień jako podstaw ogólnej regulacji w zakresie odpo- wiedzialności sprzedawcy za nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy sprzedaży konsumenckiej. Niezależnie od przyjętego zakresu implementacji powinna być poprzedzo- na analizą obowiązujących w danym państwie przepisów. Następnym krokiem powinno być podjęcie decyzji o ewentualnej implementacji postanowień dyrek- tywy. Dyrektywa gwarantuje minimalny poziom zabezpieczenia. Oczywiste jest, że w przypadku, gdy ustawodawstwo danego państwa zapewnia ochronę uprawnień konsumenta na wyższym poziomie, implementacja nie będzie ko- nieczna. Podkreślić należy, że wdrożenie postanowień dyrektywy powinno być dokonane w taki sposób, aby zachować spójność obowiązującego systemu praw- nego. Implementację dyrektywy o sprzedaży konsumenckiej należałoby poprze- dzić rozważeniem kwestii, czy ma ona polegać na wprowadzeniu odpowiednich zmian do k.c., czy na uchwaleniu ustawy szczególnej względem niego14. Tych postulatów niestety nie zrealizował polski proces wdrożeniowy. Po- śpieszne opracowanie projektu aktu prawnego oraz potrzeba dostosowania polskiego ustawodawstwa do regulacji prawnych Unii Europejskiej nie później niż do chwili przystąpienia Polski do UE, doprowadziły do uchwalenia u.s.k, w której ograniczono się do niemal dosłownego przejęcia regulacji dyrektywy. Proces implementacji nie został poprzedzony etapem analizy poziomu ochrony 10 Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 z późn. zm. 11 Por. A. Nowak-Far, Integracja europejska. Prawo i instytucje, Warszawa 2001, s. 203. 12 Dz. Urz. WE nr L 171 z dnia 7 lipca 1999 r., s. 12. 13 M. Pecyna, Ustawa o sprzedaży konsumenckiej. Komentarz, Kraków 2004, s. 12–13. 14 Ibidem, s. 13–14. 19 Pojęcie konsumenta konsumenta, gwarantowanego przez regulacje obowiązujące w polskim syste- mie prawnym. W efekcie tego wszedł w życie akt prawny oparty na dyrektywie o sprzedaży konsumenckiej, który zagwarantował konsumentom zbliżony, jeże- li nie niższy poziom zabezpieczenia w porównaniu z dotychczas istniejącym na mocy przepisów k.c. Z pewnością natomiast sformułowanie i zredagowanie prze- pisów omawianej ustawy spowodowało poważne trudności w ich wykładni. Kolejną negatywną konsekwencją dosłownego wdrożenia dyrektywy było rozszczepienie kwestii odpowiedzialności sprzedawcy za nienależyte wykona- nie zobowiązania wynikającego z umowy. W efekcie tego istnieją obecnie dwa systemy ochrony: − w stosunkach między konsumentami a podmiotami profesjonalnymi obowiązuje reżim prawny, wprowadzony przez u.s.k., który opiera się na konstrukcji braku zgodności towaru z umową, − w pozostałych przypadkach odpowiedzialność sprzedawcy regulowa- na jest przez przepisy k.c. o rękojmi za wady rzeczy. Pośpieszna implementacja dyrektywy, bez dokładnego zsynchronizowania regulacji zawartych w u.s.k. z przepisami k.c., spowodowała powstanie wielu wątpliwości w zakresie stosowania nowego aktu prawnego. Fakt, iż regulacje dy- rektywy nr 1999/44/WE, na której „opiera się” u.s.k., znajdują swoje źródła w po- stanowieniach Konwencji Narodów Zjednoczonych z dnia 11 kwietnia 1980 r. o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (tzw. konwencji wiedeńskiej), ratyfikowanej przez Polskę w dniu 13 marca 1995 r.15 powoduje, że w doktrynie pojawiają się wątpliwości dotyczące zakresu obowiązywania nowego aktu praw- nego. Brak precyzyjnych unormowań budzi obawę powstania luk w zakresie ochrony praw nabywców, w związku z wyłączeniem przez ustawę obowiązywa- nia przepisów k.c. o rękojmi i gwarancji w odniesieniu do stosunków z udziałem konsumentów. Kwestie te omówię w dalszej części niniejszej pracy. Ustawa o sprzedaży konsumenckiej jest ustawą o charakterze przejścio- wym. Zgodnie z założeniem autorów projektu „właściwym miejscem dla regu- lacji sprzedaży konsumenckiej jest Kodeks cywilny (Księga Trzecia, Tytuł XI). Jednakże wbudowanie odpowiednich przepisów do kodeksowej umowy sprze- daży nie jest możliwe bez głębokich zmian całego tytułu XI, i to zmian zarówno merytorycznych, jak i dotyczących systematyzacji. Przygotowanie takich zmian w krótkim czasie jest niewykonalne. Przeciwko wprowadzaniu do Kodeksu już w chwili obecnej przepisów o sprzedaży konsumenckiej przemawia też wymóg stabilności Kodeksu. Nowa regulacja tej umowy wprowadza tak istotne zmiany do tradycyjnych insty- tucji prawnych, że potrzebne jest zebranie doświadczeń z jej funkcjonowania w praktyce (orzecznictwo sądowe wraz ze związanym z nim dorobkiem nauki, praktyka pozasądowego załatwiania konsumenckich sporów, praktyki handlu), ażeby należycie – przy ich uwzględnieniu – przygotować regulację kodeksową. W razie gdyby treść obecnej regulacji wymagała korekt, będą one dokonane przy wprowadzaniu (przenoszeniu) jej przepisów do Kodeksu”16. 15 Dz. U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286 i 287. 16 Uzasadnienie projektu ustawy o sprzedaży konsumenckiej: http://www.sejm.gov.pl, http://www.senat.gov.pl, IV 465, Lex Omega. 20 Rozdział 1 Ustawodawca przyjął założenie, że praktyka stosowania ustawy pozwo- li na wprowadzenie w niej odpowiednich zmian. Docelowo zatem regulacja sprzedaży konsumenckiej powinna znaleźć się w k.c., po sprawdzeniu w prak- tyce funkcjonowania rozwiązań wprowadzonych w ustawie. Wydaje się jed- nak, że wprowadzanie tak niedoskonałej regulacji prawnej w sytuacji, gdy k.c. gwarantuje wyższy poziom ochrony praw konsumenta niż przewiduje go dyrektywa, było objawem nadgorliwości w dążeniu do realizacji obowiązku dostosowania przepisów polskich do ustawodawstwa unijnego. Spowodowało to jedynie niepotrzebne wątpliwości interpretacyjne. Trudno uznać za godny poparcia argument, iż niedoskonałości regulacji prawnej zostaną skorygowane przez praktykę w sytuacji zaufania do racjonalności ustawodawcy. Wejście w życie u.s.k. spowodowało dualizm reżimów odpowiedzialności sprzedawcy za nienależytą jakość sprzedanego towaru. Omawiany akt prawny wprowadza, za dyrektywą o sprzedaży konsumenckiej i konwencją wiedeń- ską, nowe w polskim systemie prawnym pojęcie braku zgodności towaru kon- sumpcyjnego z umową. Termin ten funkcjonuje obecnie obok terminu wady rzeczy sprzedanej. W stosunkach między profesjonalnym sprzedawcą a kon- sumentem obowiązuje konstrukcja odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Natomiast w umowach sprzedaży, zawieranych w pozostałych przypadkach (między podmiotami profesjonalnymi albo mię- dzy konsumentami) sprzedawca odpowiada za wady rzeczy. Ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej rewolucjo- nizuje regulację prawną ochrony konsumenta – nabywcy rzeczy wadliwej. Do- tychczas konsument chroniony był w takim wypadku przez art. 556 i n. k.c., normujące rękojmię za wady rzeczy i gwarancję jakości. Reżim ochrony był identyczny dla konsumenta i podmiotu niebędącego nim, z niewielkimi róż- nicami, przewidzianymi np. w art. 558 § 1 k.c. Omawiana ustawa całkowicie zmieniła zasady odpowiedzialności przedsiębiorcy za towar oferowany do sprzedaży, opierając ochronę konsumenta, wzorem konwencji wiedeńskiej, na instytucji zgodności rzeczy z umową. W bardzo dużym przybliżeniu, co do za- sady, środki ochrony, oferowane konsumentowi przez art. 8 powołanej ustawy, są zbliżone do uprawnień, przewidzianych przez art. 560 i n. k.c. przy instytucji rękojmi. Natomiast istotne różnice występują pomiędzy wadą rzeczy a jej nie- zgodnością z umową. Środki ochrony przewidziane przez przepisy k.c. o rę- kojmi przysługują w przypadku, gdy rzecz jest dotknięta wadą (fizyczną lub prawną), a przez ustawę o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej – gdy jest ona niezgodna z umową. Dlatego dla ustalenia zakresu ochrony kon- sumenta na gruncie nowej ustawy i porównania go z ochroną gwarantowaną przez k.c. konieczne jest porównanie pojęcia rzeczy dotkniętej wadą w rozu- mieniu art. 556 k.c. z niezgodnością z umową w rozumieniu art. 4 i 6 oma- wianej ustawy. W ten sposób możliwe będzie określenie sytuacji, w których konsument skorzysta ze wskazanych uprawnień, i porównanie, czy omawia- na ustawa obejmie swym zakresem więcej przypadków wadliwości rzeczy niż przepisy k.c. o rękojmi. Ustalenie tej ostatniej okoliczności pozwoli udzielić od- powiedzi na pytanie, czy ustawa ta gwarantuje konsumentowi szerszą ochronę niż przepisy k.c. o rękojmi. Rozdział 2 Zgodność towaRu konSumPcyjnego Z umową 1. Uwagi ogólne Ustawa o sprzedaży konsumenckiej zerwała zupełnie z koncepcją rękojmi za wady rzeczy, wprowadzając odpowiedzialność sprzedawcy za brak zgod- ności towaru konsumpcyjnego z umową. Jednocześnie mocą art. 1 ust. 4 powo- łanej wyżej ustawy wyłączone zostało stosowanie do sprzedaży konsumenckiej przepisów kodeksu cywilnego o rękojmi. Pojęcie braku zgodności z umową wprowadza rewolucyjną zmianę w dotychczasowej tradycji polskiego prawa cywilnego. Zostało ono przejęte z dyrektywy 1999/44/WE , której efektem im- plementacji jest omawiana ustawa. Natomiast dyrektywa ta zaczerpnęła poję- cie braku zgodności z umową z konwencji wiedeńskiej, ratyfikowanej również przez Polskę17, która w Polsce weszła w życie w dniu 1 czerwca 1996 r. Koncepcja braku zgodności z umową stanowi odejście od rękojmi za wady rzeczy, wzorowanej na prawie rzymskim, która przeważa w ustawodawstwach europejskich. Odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy kształtowana jest w ramach rękojmi, oprócz prawa polskiego, m.in. w prawie niemieckim, au- striackim, francuskim i szwajcarskim. Praktyka stosowania przepisów o rękoj- mi stworzyła bardzo różne regulacje, niemożliwe do pogodzenia ze sobą na tle stosowania prawa wspólnotowego. W związku z tym, w celu ujednolicenia przepisów dotyczących odpowiedzialności sprzedawcy wobec konsumenta za wady rzeczy sprzedanej, dyrektywa 1999/44/WE wprowadziła pojęcie zgod- ności towaru z umową. Pozwoli to na prawidłowe zabezpieczenie interesów konsumentów w warunkach swobodnego przepływu towarów w wyniku do- konywania zakupów w państwie innym od państwa zamieszkania konsumen- ta. Przytoczone założenia legły u podstaw wprowadzenia dyrektywy o sprze- daży konsumenckiej18. 17 Oświadczenie rządowe z dnia 25 października 1996 r., w sprawie ratyfikacji przez Rzecz- pospolitą Polską Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej w Wiedniu dnia 11 kwietnia 1980 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 45, poz. 287). 18 Motywy dyrektywy: preambuła dyrektywy 1999/44/WE – polskie tłumaczenie – wersja zamieszczona na internetowej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: www.ms.gov.pl. 22 Rozdział 2 Koncepcja niezgodności z umową została zaczerpnięta z systemu common law. Różni się ona od systemów europejskich tym, że nie ujmuje pozytywnie wady rzeczy, lecz opiera się na tzw. „braku zgodności” rzeczy z umową, wzo- rowanym na użytym w common law pojęciu „braku wadliwości”19. Na mocy Jednolitego Kodeksu Handlowego (Uniform Commercial Code – UCC) sprzedaw- ca odpowiada w ramach gwarancji dorozumianej, czyli ustawowej (implied war- ranty) za „zdatność do sprzedaży” (inaczej: „brak wadliwości” – merchantabili- ty) towaru będącego przedmiotem transakcji. Zdatność do sprzedaży oznacza w rozumieniu UCC, że towar jest wolny od wad i nadaje się do celu, w którym jest normalnie używany. Ponadto, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że sprzedawca znał specjalne przeznaczenie towaru, który zbył, a kupujący po- legał na jego fachowej wiedzy, przyjąć należy, że w ramach „braku wadliwości” mieści się przydatność towaru do celu specjalnego20. Użycie w trzech wymienionych aktach prawnych tego samego pojęcia niezgodności z umową nie oznacza, że ma ono identyczne znaczenie. Poszcze- gólne i wskazane wyżej uregulowania nadają temu terminowi nieco odmien- ną treść. Z reguły różnice te są efektem zamierzonym, dyktowanym zamiarem ochrony praw konsumenta. Polskiemu ustawodawcy nie udało się uniknąć przypadkowych rozbieżności pomiędzy niezgodnością z umową, użytą przez ustawę o sprzedaży konsumenckiej, a jej pierwowzorem, użytym w dyrektywie 1999/44/WE. Pojęcie braku zgodności z umową, wprowadzone przez u.s.k., jest zupeł- nie nowe w polskiej tradycji prawa cywilnego. Dlatego ustalenie jego treści nie może nastąpić bez uwzględnienia znaczenia, przedstawionego w dyrektywie o sprzedaży konsumenckiej (jako że polska ustawa o sprzedaży konsumenc- kiej implementowała ten akt), jak również w oderwaniu od regulacji zawartych w konwencji wiedeńskiej, która stanowiła wzorzec dla dyrektywy. Prawidłowe ustalenie treści pojęcia niezgodności z umową wymaga również porównania go z zakresem znaczeniowym wady fizycznej i prawnej rzeczy, regulowanej nadal przez przepisy k.c. Ponadto konieczne jest rozważenie, czy jako niezgod- ność z umową należy traktować również braki ilościowe oraz wydanie towaru innego niż umówiony (świadczenie aliud pro alio). Pojęcie niezgodności z umową jako przesłanki odpowiedzialności sprze- dawcy wobec konsumenta wprowadza art. 4 ust. 1 u.s.k. Przepis art. 4 powo- łanego aktu prawnego jest przejawem niekonsekwencji ustawodawcy, który w ust. 1 używa terminu „niezgodność z umową”, a w kolejnych fragmentach określa kryteria domniemania zgodności towaru z umową. Takiej niekonse- kwencji nie ma w dyrektywie 1999/44/WE, która w art. 2 § 1 kreuje obowiązek sprzedawcy dostarczenia konsumentowi towarów zgodnych z umową, a w ko- lejnych paragrafach tego przepisu konsekwentnie używa pojęcia zgodności z umową, określając cechy towaru, które powinny wystąpić, aby można było uznać go za zgodny z postanowieniami umowy sprzedaży. Natomiast prze- pis art. 3 § 1 dyrektywy kreuje odpowiedzialność sprzedawcy nie za niezgod- 19 Por. A. Koch, Wadliwość rzeczy sprzedanych w świetle Konwencji ONZ o międzynarodowej 20 C. Przymusiński, Gwarancja przy sprzedaży w USA (Uwagi na tle ustawy Magnusona – Mos- sprzedaży towarów, PPH 1998, nr 10, s. 11. sa), PUG, s. 271 i n. Zgodność towaru konsumpcyjnego z umową ność z umową, a za brak takiej zgodności. Podobna terminologia użyta została w konwencji wiedeńskiej – w art. 35 ust. 2 określone zostały cechy, jakie towar powinien wykazywać, aby być uznanym za zgodny z umową, a na podstawie art. 36 tego aktu prawnego sprzedawca ponosi odpowiedzialność wobec kupu- jącego za brak zgodności z umową. Nieprecyzyjność sformułowania użytego w u.s.k. nie ma znaczenia dla dokonywania ustaleń zakresu zgodności z umo- wą ani dla ustalenia odpowiedzialności sprzedawcy, niemniej jednak wpro- wadza dualizm terminologii, a w konsekwencji powoduje nieczytelność aktu prawnego. 23 2. Towar konsumpcyjny Instytucja odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność rzeczy z umo- wą, wprowadzona przez u.s.k., odnosi się wyłącznie do nabywania przez kon- sumenta od przedsiębiorcy towaru konsumpcyjnego, czyli rzeczy ruchomej, opisanej w art. 1 powołanego aktu prawnego. Zatem ten reżim odpowiedzial- ności nie znajdzie zastosowania do umów, których przedmiotem są rzeczy czy prawa inne niż opisane w omawianej ustawie, a zatem niebędące towarem kon- sumpcyjnym. Towarem konsumpcyjnym są wyłącznie rzeczy ruchome, zarówno ozna- czone co do tożsamości, jak i co do gatunku. Mogą to być zarówno rzeczy nowe, jak i używane. Nie są natomiast towarem konsumpcyjnym nierucho- mości. Towarem konsumpcyjnym nie jest również energia elektryczna, gaz i woda, chyba że są sprzedawane w ograniczonej ilości lub w określonej obję- tości. Ustawa nie znajdzie zastosowania do umów zawieranych w celu stałej dostawy wody, gazu czy energii elektrycznej. Natomiast będzie stosowana do umów sprzedaży np. akumulatorów, baterii, wody butelkowanej, butli gazo- wych czy pojemników z gazem do zapalniczek. Ponadto omawiana ustawa nie znajdzie zastosowania do rzeczy zbywanych w toku sprzedaży egzekucyjnej oraz sprzedaży dokonywanej w postępowaniu upadłościowym albo innym postępowaniu sądowym. W praktyce może powstać wątpliwość, czy za towar konsumpcyjny mogą być uznane dobra niematerialne (np. programy komputerowe, nagrania mu- zyczne). Przedmioty te podlegają reżimowi ustawy o sprzedaży konsumenc- kiej, jeżeli umieszczone są na nośniku (dyskietka, płyta CD, DVD, itp.). 21 W tym przypadku przedmiotem sprzedaży jest nośnik jako rzecz ruchoma, a nie zapi- sane na nim prawo niematerialne. Podkreślić należy, że rzecz sprzedana nie jest uznana za towar konsump- cyjny, jeżeli została nabyta przez podmiot niebędący osobą fizyczną (osobę prawną czy „ułomną” osobę prawną) bądź w celu związanym (chociażby po- średnio) z działalnością zawodową lub gospodarczą nabywcy. 21 E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich..., s. 385. Rozdział 2 24 3. Sposoby ustalania zgodności towaru konsumpcyjnego z umową – gdy właściwości towaru konsumpcyjnego są indywidualnie ustalane przez sprzedawcę i kupującego, Ustawa o sprzedaży konsumenckiej jako jedyna spośród porównywanych aktów prawnych rozróżnia wyraźnie dwie sytuacje: – gdy strony nie uzgodniły cech towaru. Stosownie do tego rozróżnienia ustawa odmiennie kształtuje sposób ustalania zgodności towaru z umową. Zakres pojęcia zgodności z umową jest różnorodnie regulowany, w zależności od tego, czy strony indywidualnie uzgodniły właściwości świadczenia, czy też nie czyniły tego rodzaju ustaleń. Z uwagi na fakt, że ustawa stanowi dosyć wierną implementację dyrektywy, jej przepisy powinny być interpretowane w ścisłym związku z tym aktem prawa europejskiego. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, iż wykładnia usta- wy zgodna z regulacją dyrektywy 1999/44/WE nie pozwala na podział prze- słanek zgodności z umową według jakiegokolwiek kryterium formalnego22. Natomiast w konkretnym stanie faktycznym wskazane jest, aby w pierwszej kolejności zbadać, czy cechy towaru były indywidualnie uzgadniane, a w dal- szej kolejności ustalać jego stypizowane (obiektywne) właściwości23. Wyraźnie dokonane przez ustawodawcę wyróżnienie sytuacji indywidualnego uzgad- niania cech rzeczy sprzedanej nie tworzy dwóch odrębnych pojęć zgodności towaru z umową, a jedynie formułuje wytyczne odnośnie do sposobu ustalania zakresu zgodności z umową. Wobec tego należy przyjąć, że towar jest zgodny z umową, jeżeli spełnia przesłanki określone w art. 4 u.s.k. Jednakże w sytuacji, gdy cechy rzeczy sprzedanej są indywidualnie uzgadniane, zwiększa się zakres kryteriów, które należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny zgodno- ści towaru z umową. Jest ona dokonywana zarówno pod kątem właściwości określonych w umowie, jak i cech ogólnych, wynikających z art. 4 ust. 3 ustawy o sprzedaży konsumenckiej. W takim przypadku w pierwszej kolejności nale- ży sprawdzić, czy towar wykazuje cechy indywidualnie uzgodnione – w tym zakresie należy zbadać, czy spełnia kryteria wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o sprzedaży konsumenckiej. Gdy na tej podstawie ustalona zostanie zgodność towaru z umową, konieczne jest sprawdzenie, czy spełnia on również przesłan- ki obiektywne, określone w art. 4 ust. 3 ustawy. Rozróżnienie dwóch rodzajów zgodności z umową – jednej dla towaru in- dywidualnie uzgadnianego i drugiej dla rzeczy, której cechy nie są odrębnie usta- lone, nie może prowadzić do sytuacji, że w przypadku indywidualnego określe- nia właściwości jedynym kryterium oceny będzie treść uzgodnień. W każdym przypadku towar powinien być obiektywnie zgodny z umową, a jeżeli był indy- widualnie uzgadniany, to powinien dodatkowo wykazywać cechy wynikające z odrębnych porozumień. Ustawodawca, w art. 4 ust. 3 omawianej ustawy, uży- wa określenia „w przypadkach nieobjętych ust. 2 (tj. indywidualnie uzgodnio- 22 Por. M. Pecyna, Ustawa o sprzedaży konsumenckiej..., s. 109. 23 Ibidem, s. 109. Zgodność towaru konsumpcyjnego z umową 25 nych). Określenie to jest na tyle niefortunne, że jego literalna wykładnia wskazuje na wyłączenie kryteriów opisanych w art. 4 ust. 3 ustawy w odniesieniu do cech indywidualnie określonych. Jednak przyjęcie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby do istotnego ograniczenia uprawnień konsumenta w sytuacji in- dywidualnego uzgodnienia właściwości rzeczy. W takim przypadku nie mógłby on dochodzić uprawnień z tytułu braku zgodności z umową w sytuacjach okre- ślonych w art. 4 ust. 3 ustawy, a więc jeżeli towar nie posiadałby cech, jakie są od niego wymagane na zasadach ogólnych. Wobec tego wykładnia przepisu art. 4 omawianej ustawy w zakresie treści pojęcia zgodności z umową powinna być dokonana przy uwzględnieniu brzmienia art. 2 dyrektywy 1999/44/WE. Prze- pis ten nie rozróżnia zgodności z umową z punktu widzenia indywidualnego uzgodnienia cech towaru, a jedynie wskazuje, że towar konsumpcyjny jest zgod- ny z umową, jeżeli spełnia następujące wymogi: 1) odpowiada opisowi podanemu przez sprzedawcę i ma właściwości towa- rów, które sprzedawca przedstawił konsumentowi jako wzór czy model; 2) nadaje się do jakichkolwiek szczególnych celów, do których potrzebny jest konsumentowi, a o których zawiadomił on sprzedawcę w czasie zawierania umowy i które zbywca zaakceptował; 3) nadaje się do celów, do których towary tego samego rodzaju są normal- nie stosowane; 4) wykazuje jakość i funkcjonowanie, które są normalne dla towarów tego samego typu i jakich konsument może racjonalnie oczekiwać, zważyw- szy charakter rzeczy i biorąc pod uwagę wszelkie oświadczenia pu- bliczne na temat szczególnych właściwości towaru, jakie wygłosił na jego temat sprzedawca, producent lub ich przedstawiciel, w szczegól- ności w reklamie lub na etykiecie. Taka regulacja pozwala na przyjęcie jako zasadnego wniosku, że towar, dla uznania go za zgodny z umową, powinien wykazywać wszystkie wymie- nione powyżej cechy. Jeżeli właściwości tego towaru były uzgadniane indywi- dualnie, w pierwszej kolejności jest on badany pod kątem spełnienia przesłanek określonych w punktach 1 i 2, a następnie – w punktach 3 i 4. Jeżeli strony umo- wy sprzedaży nie ustaliły cech indywidualnych towaru, będzie on poddany analizie wyłącznie według kryteriów z punktów 3 i 4. Taki sam sposób regulacji zastosowany został w art. 35 konwencji wiedeń- skiej. Również w przypadku tego aktu prawnego ustawodawca nakazał doko- nanie analizy zgodności towaru z umową zarówno pod kątem posiadania cech indywidualnie uzgodnionych, jak i właściwości, jakie towar powinien posiadać niezależnie od postanowień umowy. Podsumowując należy zauważyć, że polski ustawodawca niefortunnie rozróżnił kryteria oceny towaru pod kątem ich zgodności z umową w zależ- ności od tego, czy strony indywidualnie uzgadniały cechy towaru. Dla zapew- nienia należytej ochrony konsumentom konieczne jest dokonywanie wykładni przepisu art. 4 ustawy z uwzględnieniem brzmienia art. 2 dyrektywy 1999/44/ WE. Wykładnia literalna nie spełnia celów, którym ma służyć ustawa. Koniecz- ne jest zastosowanie wykładni funkcjonalnej, nakazującej dla oceny zgodności indywidualnie uzgadnianego towaru z umową stosować wszystkie kryteria, wymienione nie tylko w art. 4 ust. 2, lecz również w ust. 3 ustawy. Rozdział 2 26 4. Konstrukcja przesłanek zgodności towaru z umową Dla prawidłowego ustalenia zakresu pojęcia zgodności z umową w usta- wie o sprzedaży konsumenckiej konieczne jest przyjęcie, że art. 4 ust. 2 i 3 u.s.k. zawiera niepełną definicję zakresową tego terminu. Powołany przepis dokonuje podziału właściwości rzeczy, które decydują o zgodności z umową, na właściwości uzgadniane indywidualnie i nieuzgad- niane w taki sposób. Zgodnie z art. 4 ust. 2 omawianej ustawy, w przypadku indywidualnego uzgadniania właściwości towaru konsumpcyjnego, jest on zgodny z umową, jeżeli wykazuje kumulatywnie następujące cechy: − odpowiada podanemu przez sprzedawcę opisowi lub ma cechy okaza- nej kupującemu próbki albo wzoru, − nadaje się do celu określonego przez kupującego przy zawarciu umo- wy, chyba że sprzedawca zgłosił zastrzeżenia co do takiego przezna- czenia towaru. Zgodnie z art. 4 ust. 3 i 4 omawianej ustawy, w przypadku, gdy towar nie jest uzgadniany indywidualnie, jest zgodny z umową, jeżeli kumulatywnie spełnione są następujące przesłanki: − nadaje się do celu, do którego tego rodzaju towar jest zwykle używany; − jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju; − odpowiada oczekiwaniom dotyczącym towaru tego rodzaju, opar- tych na składanych publicznie zapewnieniach sprzedawcy, produ- centa lub jego przedstawiciela, w szczególności zapewnieniach, wy- rażonych w oznakowaniu towaru lub reklamie, odnoszących się do właściwości towaru, w tym także terminu, w jakim towar ma je za- chować; − odpowiada oczekiwaniom dotyczącym towaru tego rodzaju, opartych na składanych publicznie zapewnieniach osoby, która wprowadza to- war konsumpcyjny do obrotu krajowego w zakresie działalności swoje- go przedsiębiorstwa, oraz osoby, która podaje się za producenta przez umieszczenie na towarze swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego. Jako oddzielną przesłankę zgodności towaru konsumpcyjnego z umo- wą ustawodawca wprowadza prawidłowość w jego zamontowaniu i urucho- mieniu, jeżeli czynności te zostały wykonane w ramach umowy sprzedaży przez sprzedawcę lub przez osobę, za którą ponosi on odpowiedzialność, albo przez kupującego według instrukcji otrzymanej przy sprzedaży (art. 6 ustawy o sprzedaży konsumenckiej). Zgodnie ze stanowiskiem doktryny, aby uznać towar za zgodny z umową, przesłanki tej zgodności powinny być spełnione kumulatywnie. Taki pogląd prezentuje Marlena Pecyna, która uznaje, że: „na podstawie przyjętego do- mniemania towar jest zgodny z umową, jeżeli odpowiada wszystkim określo- nym przesłankom, których wyliczenie ma charakter koniunkcyjny, a spełnienie winno być kumulatywne. Zatem za niezgodny z umową można uznać towar,
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: