Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00732 011835 16989326 na godz. na dobę w sumie
Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski - ebook/pdf
Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 166
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8436-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> geografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Publikacja zawiera wyniki badań klimatologicznych, mających na celu ocenę roli działalności niżów, wędrujących znad Morza Śródziemnego na północ wzdłuż tzw. szlaku Vb i przynoszących często gwałtowne opady, wezbrania rzek i powodzie w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce. Przedstawiono w niej ponad 50-letnią historię występowania niżów śródziemnomorskich. Wyróżniono najczęściej obserwowane szlaki ich wędrówki oraz określono wielkość opadów pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce. Zidentyfikowano także formy cyrkulacji atmosferycznej, sprzyjające aktywności niżów śródziemnomorskich.
Książka jest pierwszym w literaturze polskiej monograficznym opracowaniem niżów śródziemnomorskich. Może być wykorzystana przez klimatologów i hydrologów, w tym także przez synoptyków w prognozowaniu ekstremalnych warunków hydrometeorologicznych w Polsce.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jan Degirmendžić – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych Katedra Geografii Fizycznej, 90-139 Łódź, ul. Narutowicza 88 Krzysztof Kożuchowski – Instytut Nauk Leśnych, Uniwersytet Łódzki Filia w Tomaszowie Mazowieckim, 97-200 Tomaszów Mazowiecki, ul. Konstytucji 3 Maja 65/67 RECENZENT Rajmund Przybylak REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos SKŁAD I ŁAMANIE Tomasz Minkiewicz KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07500.16.0.K Ark. druk. 10,375 ISBN 978-83-8088-435-9 e-ISBN 978-83-8088-436-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp ............................................................................................................. 7 Podziękowania ............................................................................................................ 8 Rozdział 1. Niże śródziemnomorskie .............................................................. 9 Rozdział 2. Cele opracowania, problemy i hipotezy badawcze ..................... 13 Rozdział 3. Dane i metody ............................................................................ 17 Baza danych niżów śródziemnomorskich MEC ....................................................... 17 Parametry charakteryzujące dynamikę niżów ......................................................... 18 Klasyfikacja trajektorii ............................................................................................. 18 Kryteria klasyfikacji .................................................................................................. 20 Średnie trajektorie MEC .......................................................................................... 23 Zmiany sezonowe liczby MEC .................................................................................. 23 Baza opadów w Polsce .............................................................................................. 24 Odcinek opadotwórczy trajektorii ........................................................................... 24 Geneza śródziemnomorska opadu w Polsce ............................................................ 26 Charakterystyki opadów .......................................................................................... 26 Baza danych wilgotnościowych, termicznych oraz cyrkulacyjnych ....................... 27 Trendy MEC, makrotypów cyrkulacji V-G, opadów oraz zawartości wilgoci w atmosferze ......................................................................................................... 29 Czynniki wpływające na opady MCP w Polsce ........................................................ 29 Trajektorie wsteczne mas powietrza ....................................................................... 29 Rozdział 4. Trajektorie ruchu i frekwencja niżów środziemnomorskich nad Europą Środkowo-Wschodnią ................................................................. 31 Szlak niżowy Vb ........................................................................................................ 31 Sezonowość frekwencji niżów MEC ........................................................................ 32 Cele i materiał analizy .............................................................................................. 33 Typy trajektorii ruchu niżów MEC ........................................................................... 33 Częstość niżów MEC na trajektoriach ..................................................................... 34 Zmiany sezonowe frekwencji niżów ........................................................................ 37 Wnioski ..................................................................................................................... 40 Rozdział 5. Niże śródziemnomorskie i opady w Polsce ................................. 41 Opady o genezie śródziemnomorskiej w Polsce ...................................................... 41 Materiał analizy opadów o genezie śródziemnomorskiej ....................................... 42 Udział opadów o genezie śródziemnomorskiej w całkowitych sumach opadów .... 45 Obfitość opadów o genezie śródziemnomorskiej .................................................... 48 Sezonowe zmiany opadów o genezie śródziemnomorskiej ..................................... 54 Wnioski ..................................................................................................................... 57 6 Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski Rozdział 6. Szlaki niżów śródziemnomorskich a rozkład opadów MCP na obszarze Polski ................................................................................... 59 Położenie niżów a opady .......................................................................................... 59 Wschodni szlak niżów MEC ..................................................................................... 61 Centralny szlak niżów MEC ..................................................................................... 63 Zachodni szlak niżów MEC ...................................................................................... 65 Południowy szlak niżów MEC ................................................................................... 67 Maksima średnich opadów MCP .............................................................................. 69 Efektywne opady MCP ............................................................................................. 72 Wnioski ..................................................................................................................... 74 Rozdział 7. Niże śródziemnomorskie, zawartość wilgoci w atmosferze i temperatura powietrza .......................................................................... 75 „Precipitable water” ................................................................................................. 75 Cele i materiał badań ............................................................................................... 79 Szlaki niżów MEC, zawartość wilgoci w atmosferze i opady w Polsce .................. 81 Ekstremalne opady i zawartość wilgoci w atmosferze ........................................... 85 Niże MEC a zawartość wilgoci w atmosferze nad Europą i północnym Atlantykiem ........................................................................................................... 89 Niże MEC, pole temperatury w Europie i nad północnym Atlantykiem oraz opady w Polsce .............................................................................................. 92 Wnioski ..................................................................................................................... 99 Rozdział 8. Tendencje zmian wieloletnich .................................................. 101 Ocieplenie, cyrkulacja atmosferyczna i opady od połowy XX wieku .................... 101 Cele, materiał i metody analizy ............................................................................. 105 Liczba i cechy niżów śródziemnomorskich w okresie 1958–2008 ....................... 107 Zmiany opadów pochodzenia śródziemnomorskiego ............................................ 109 Zmiany zawartości wilgoci w atmosferze .............................................................. 112 Makroforma cyrkulacji południkowej E i niże śródziemnomorskie ...................... 113 Wnioski ................................................................................................................... 123 Rozdział 9. Niże śródziemnomorskie a warunki cyrkulacyjne w górnej troposferze ............................................................................................ 125 Wnioski ................................................................................................................... 134 Rozdział 10. Podsumowanie i wnioski ........................................................ 135 Spis tabel ................................................................................................... 141 Spis rysunków ............................................................................................ 143 Literatura ................................................................................................... 149 Summary – Mediterranean Cyclones as a Factor of the Climate of Poland 159 Aims ........................................................................................................................ 159 Data ......................................................................................................................... 160 Results .................................................................................................................... 162 Wstęp Prezentowana tu praca stanowi wynik realizacji projektu badawczego pt. „Współczesne zmiany aktywności niżów śródziemnomorskich jako czynnik ry- zyka ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych i zmian klimatycznych w Polsce”1. Zebrano w niej wyniki klimatologicznych badań niżów śródziem- nomorskich, oddziałujących na warunki klimatyczne w Polsce w latach 1958–2008. Projekt realizowano w Katedrze Geografii Fizycznej Uniwersytetu Łódz- kiego, a cząstkowe wyniki publikowano w artykułach, zamieszczonych w kilku czasopismach naukowych2. Treść tych artykułów, po stosownej modyfikacji, wykorzystano także w niniejszej, zbiorczej publikacji. Zawiera ona ponadto inne, jeszcze nie publikowane rezultaty wykonanych badań. Opracowanie składa się z wprowadzenia, przedstawiającego specyfikę badanych cyklonów – niżów śródziemnomorskich3 i odwołującego się m.in. do klasycznego ujęcia tych niżów, wędrujących szlakiem „Vb” nad Europą i zo- brazowanego mapą torów niżowych van Bebbera z 1891 roku. Drugi rozdział poświęcono prezentacji celów i zakresu opracowania; przedstawiono proble- my i hipotezy badawcze. W kolejnym rozdziale opisano wykorzystane dane i materiały oraz zastosowane metody ich analizy. W rozdziale 4. zawarto wyniki oceny częstości występowania niżów śród- ziemnomorskich, jej zmienność sezonową oraz wyróżniono typy szlaków wę- drówki niżów nad Europą Środkowo-Wschodnią. Rozdział 5. zawiera ocenę wysokości opadów o genezie śródziemnomorskiej oraz ich udział w całkowi- 1 Grant NCN nr N N306313739. 2 „Acta Universitatis Lodziensis” 2014, „Przegląd Geofizyczny” 2014, 2015, „Qu- aestiones Geographicae” 2015, „Przegląd Geograficzny” 2015, „Geographia Poloni- ca” 2016 (w druku). 3 Terminów „niże śródziemnomorskie” i „cyklony śródziemnomorskie” – na ogół ze względu na stylistykę tekstu – używano wymiennie, bowiem oba odnoszą się do przedmiotu opracowania: oznaczają odpowiednio układ pola barycznego i cyrkulację atmosferyczną w tym polu. 8 Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski tych sumach opadów w Polsce. W rozdziale 6. przedstawiono m.in. obraz roz- mieszczenia opadów pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce i ich zwią- zek z torami ruchu niżów. Rozdział 7. zawiera ocenę zawartości wilgoci („pre- cipitable water”) w warunkach działalności niżów śródziemnomorskich na ob- szarze Polski oraz ocenę wpływu tej zawartości na wysokość opadów. Pokaza- no także strukturę pól temperatury i wilgotności w Europie związanych z ni- żami śródziemnomorskimi. Kolejny, 8. rozdział prezentuje wyniki badania wie- loletnich zmian częstości i aktywności niżów śródziemnomorskich, zmian opa- dów pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce i zmian zawartości wilgoci w atmosferze. Przedstawiono także m.in. próbę wyjaśnienia tych zmian, wskazując na równoległą ewolucję makroform cyrkulacji atmosferycznej. W rozdziale 9 przedstawiono wyniki analizy cyrkulacji atmosferycznej w gór- nej troposferze (na poziomie 300 hPa), która najwyraźniej kształtuje aktyw- ność badanych niżów i potwierdza dywergencyjną teorię cyklogenezy. W podsumowaniu (rozdz. 10) zebrano najważniejsze wyniki, w tym m.in. wniosek, że wykonane analizy statystyczne nie potwierdziły popularnej hipo- tezy o rosnącej częstości zdarzeń ekstremalnych (tu: częstości i aktywności niżów Vb) w epoce postępującego ocieplenia klimatu. Podziękowania Podstawową bazę danych, wykorzystaną w pracy, stanowiły serie dobo- wych sum opadów oraz wartości średniej temperatury powietrza w Polsce – uzyskano je dzięki uprzejmości Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie. Autorzy niniejszego opracowania składają serdeczne podziękowania dr Żanecie Papiernik i dr. Markowi Walischowi za pomoc w przygotowaniu i uzu- pełnieniu bazy danych o niżach śródziemnomorskich. W szczególności dzięku- jemy Tomkowi Minkiewiczowi za weryfikację bazy „Northern Hemisphere Cyclone Locations and Characteristics” opublikowanej przez National Snow and Ice Data Center, University of Colorado oraz pomoc edytorską i graficzną w przygotowaniu maszynopisu do druku. Mgr Ani Szymańskiej oraz dr. Alek- sandrowi Szmidtowi dziękujemy za pomoc w przygotowaniu map średnich trajektorii niżów śródziemnomorskich. Wyrazy podziękowania kierujemy również do prof. dr hab. Andrzeja Mar- sza za udostępnienie bazy danych o makrotypach cyrkulacji Vangengeima- -Girsa. Dane o zawartości wilgoci w atmosferze nad Polską zweryfikowano, porównując je z serią skonstruowaną przez prof. dr hab. Joannę Wibig. Rozdział 1 Niże śródziemnomorskie Niże śródziemnomorskie nad Europą Środkowo-Wschodnią wyróżniają się specyficzną genezą, a przede wszystkim charakterystyczną trajektorią swojego ruchu znad basenu Morza Śródziemnego. W basenie śródziemnomorskim zlokalizowana jest strefa cyklogenezy, dzięki której przeważająca część układów cyklonalnych występujących na tym obszarze (niżów śródziemnomorskich) ma autochtoniczny charakter: wg Martyn (2000) spośród średniej rocznej liczby 76 cyklonów tam występują- cych, aż 69 powstaje nad Morzem Śródziemnym, z czego kolejna większość (52 niże) tworzy się nad Zatoką Genueńską – są to tzw. „niże genueńskie”. Działalność cyklonalna nad Morzem Śródziemnym rozwija się w chłodnej połowie roku w związku z oddziaływaniem śródziemnomorskiej gałęzi frontu polarnego. Bartoszek (2006) wspomina jednak o dużej liczbie niżów termicz- nych, powstających w ciepłej połowie roku i wiąże ten fakt „z warunkami fi- zyczno-geograficznymi Niziny Padańskiej”. Dodaje również, że na wiosnę wie- le niżów śródziemnomorskich powstaje w Afryce, na południe od Atlasu. Ob- szarem cyklogenezy są także wybrzeża Półwyspu Iberyjskiego. Letnie niże mają najczęściej stacjonarny charakter, co potwierdza ich termiczną genezę. Pewna część cyklonów śródziemnomorskich wędruje ku północy, obejmu- jąc swym zasięgiem Europę Środkowo-Wschodnią. Ta właśnie grupa cyklonów stanowi przedmiot niniejszego opracowania i w tym znaczeniu piszemy dalej o niżach śródziemnomorskich (cyklonach śródziemnomorskich), oznaczając je akronimem MEC (Mediterranean European Cyclones). Układy cyklonalne, przemieszczające się nad Europą wędrują najczęściej z zachodu na wschód szlakami, które stanowiły przedmiot wielu badań klima- tologicznych, zapoczątkowanych pracami W. Köppena (1882) i van Bebbera (1891). Wśród trajektorii cyklonów europejskich, na mapie van Bebbera wy- różnia się szlak Vb (Zugstrasse Vb), inaczej niż pozostałe, biegnący południ- kowo przez Europę Środkowo-Wschodnią od Adriatyku aż do granic Finlandii 10 Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski (rys. 1.1). Osobliwa trajektoria i obszar cyklogenezy są przyczyną istotnej roli, jaką odgrywają cyklony, przemieszczające się szlakiem Vb w kształtowa- niu warunków klimatycznych, a zwłaszcza wielkości opadów atmosferycznych w Europie Środkowo-Wschodniej. Rys. 1.1. Szlaki niżowe w Europie (wg van Bebbera, 1891) Mudelsee i in. (2004) podkreślają, że Zugstrasse Vb stanowi nadal aktu- alne narzędzie, umożliwiające śledzenie warunków tworzenia się rozlewnych opadów i powodzi w Europie Środkowej. Zaprezentowana przez tych autorów historia powodzi w dorzeczach Łaby i Odry w ciągu ubiegłych 500 lat jest przykładem wnikliwych studiów tego zagadnienia. Układy baryczne na szlaku Vb powodują powodzie albo śnieżyce w Polsce i krajach sąsiednich. Już Hann (1906) opisywał „burze śnieżne”, które przeszły nad Wiedniem i wschodnią Niże śródziemnomorskie 11 częścią Niemiec (czyli zapewne i nad zachodnią częścią Polski) na wiosnę w 1903 i w 1905 roku i powiązał je z niżami śródziemnomorskimi. Ten sam badacz stwierdził, że w latach 1876–1889 cyklony na szlaku Vb stanowiły około 15 wszystkich cyklonów występujących nad Europą. Według Bielec-Bąkowskiej (2010) ponad 10 głębokich cyklonów, wystę- pujących nad Polską reprezentują układy, przemieszczające się znad Morza Śródziemnego szlakiem T7, który odpowiada wyróżnionemu przez van Bebbe- ra (1891) szlakowi Vb (rys. 1.2). Rys. 1.2. Szlak niżowy T7 i częstość występowania głębokich niżów na tym szlaku (wg Bielec-Bąkowskiej, 2010) Niże śródziemnomorskie przemieszczają się w kierunku Europy Środ- kowo-Wschodniej podczas kształtowania się południkowych form cyrkulacji w środkowej i górnej troposferze. „Układy powstające nad północną częścią Włoch wędrują niemal wzdłuż osi prądu strumieniowego, przecinają Nizinę Węgierską i docierają do Karpat Wschodnich” (Bartoszek, 2006). 12 Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski Ulbrich i in. (2003), którzy analizowali warunki, towarzyszące powodzi w dorzeczu Łaby w 2002 r. ustalili, że czynnikami aktywizującymi niże śród- ziemnomorskie są zatoka w polu powierzchni izobarycznej 300 hPa nad za- chodnią Europą, silna dywergencja w pobliżu tropopauzy oraz znaczne kon- trasty termiczne uczestniczących w południkowej wymianie mas powietrz- nych. Mudelsee i in. (2004) sytuacje baryczne odpowiadające położeniu niżów na szlaku Vb zakwalifikowali do typu cyrkulacji „Troglage Mitteleuropa” (TrM), który oznacza bruzdę nad Europa Środkową. Spostrzeżenia te pozwalają uznać, iż poza „geograficznymi” czynnikami cyklogenezy w basenie Morza Śródziemnego, takimi jak termiczne oddziały- wania ciepłego podłoża akwenów oraz orografia, wędrówka niżów MEC nad kontynent zależy od cyrkulacji górnotroposferycznej. Ma tu zastosowanie teo- ria dywergencyjna R. Scherhaga – Ulbrich i in. (2003) wskazują na istnienie strefy silnej dywergencji nad układami MEC w warstwie 500–250 hPa. Gene- za i aktywność tych niżów jest pochodną chwiejności baroklinowej, kształtują- cej się wskutek południkowej wymiany mas powietrza. Generalnym czynni- kiem cyrkulacyjnym jest tu położenie i amplituda fali długiej w środkowej i górnej troposferze. Dolina tej fali, umiejscowiona nad środkową Europą, umożliwia kształtowanie się systemu cyrkulacyjnego, sprzyjającego wędrów- ce niżów szlakiem Vb. Fronty atmosferyczne, związane z tymi niżami i bezpo- średnio oddziałujące na panującą w ich zasięgu pogodę, w tym szczególnie wysokie opady, są przede wszystkim efektem obecności i rozwoju północnej adwekcji chłodnego powietrza i południowej adwekcji mas ciepłych odpo- wiednio po zachodniej i wschodniej stronie bruzdy „TrM”. Niże o genezie śródziemnomorskiej stanowią pewną osobliwość klimatu Polski; pojawiają się nie często, ale znacząco wpływają na zmienność elemen- tów klimatu, przede wszystkim na wysokość opadów atmosferycznych. Nie- które epizody opadowe, powstające w związku z działalnością niżów śród- ziemnomorskich, zwłaszcza w okresie letnim, odznaczają się wyjątkową obfi- tością i są odpowiedzialne za najwyższe notowane w Polsce sumy opadów. Z tego względu niże śródziemnomorskie można uznać za czynnik, generujący ekstremalne zjawiska meteorologiczne w Polsce. Rozdział 2 Cele opracowania, problemy i hipotezy badawcze Wstępnym celem klimatologicznej analizy działalności niżów śródziemno- morskich w Polsce jest zdefiniowanie przedmiotu badań. W tym zakresie określono pewien typ cyrkulacji atmosferycznej4 – niż śródziemnomorski w Europie Środkowo-Wschodniej (MEC), czyli układ cyklonalny przemieszcza- jący się trajektorią, pierwotnie obejmującą basen Morza Śródziemnego i do- cierający nad stosownie zdefiniowany obszar Europy (patrz: rozdz. 3). Niżom MEC przyporządkowano – jako skutek ich aktywności – opady pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce (Mediterranean Cyclonal Precipitation – MCP). Sposób wydzielenia tego typu opadów przedstawiono także w rozdz. 3. Kalendarz występowania MEC oraz opadów MCP wraz z ich cha- rakterystykami stanowi w ten sposób zasadniczą, empiryczną podstawę i ma- teriał niniejszego opracowania. W polskiej literaturze klimatologicznej nie mamy dotąd syntetycznego opisu niżów MEC. Wzmianki o nich pojawiały się wprawdzie w wielu pracach, a najpełniejszą syntezę informacji o niżach śródziemnomorskich zawiera arty- kuł Bartoszka (2006). Niemniej, nie wiemy jeszcze jak często MEC pojawiają się w Europie Środkowo-Wschodniej, jakie są ich faktyczne trajektorie ruchu (czy „klasyczna” droga Vb jest jedyna?), czy częstość występowania niżów MEC ma sezonowy charakter i wreszcie – czy mamy do czynienia z wieloletni- mi zmianami frekwencji MEC? 4 „Typ MEC” nie znajduje odpowiednika w istniejących klasyfikacjach typów cyrkula- cji atmosferycznej (Kaszewski, 2012). W szczególności nie można go utożsamiać ze śródziemnomorskim typem cyrkulacji (Śr.), który na podstawie analizy składowych głównych pola izopowierzchni 500 hPa wyróżniła Wibig (2001). MEC stanowi jedy- nie specyficzną postać wspomnianego w rozdz. 1. typu TrM z klasyfikacji „Grosswet- terlagen Europas” (Hess i Brezowsky, 1952). 14 Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski Szereg pytań dotyczy także opadów pochodzenia śródziemnomorskiego, ich ogólnej wysokości, udziału w całkowitej sumie opadów na obszarze Polski, rozkładu przestrzennego i zmian wieloletnich. Należałoby ponadto sprawdzić, czy zasadna jest teza, iż o znacznej wysokości opadów MCP decydują zasoby wilgoci w powietrzu uczestniczącym w cyrkulacji cyklonalnej MEC. Istotnym zagadnieniem jest ponadto struktura termiczna i wilgotnościowa MEC: czy ze względu na obszar cyklogenezy i osobliwy tor wędrówki niże te wyróżniają się też charakterystycznymi, specyficznymi cechami? Opracowanie niniejsze ma na celu uszczegółowienie klimatologicznego opisu niżów MEC – ocenę częstości ich występowania oraz zmienności sezo- nowej i wieloletniej. Celem pracy jest także klimatologiczna charakterystyka opadów pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce. W ramach prezentowanego opracowania zweryfikowano kilka hipotez ba- dawczych: 1) niże śródziemnomorskie należą do rzadkich układów cyrkulacyjnych w Europie Środkowej; częstość występowania MEC charakteryzuje się sezonową zmiennością; 2) 3) niże MEC docierają do Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej charakterystycznymi, ale różnymi szlakami; 4) opady pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce wyróżniają się dużą 5) obfitością i stanowią znaczącą część całkowitej sumy opadów; rozkład przestrzenny opadów MCP na obszarze Polski zależy od trajektorii przemieszczania się MEC; 6) opady MCP formują się w warunkach podwyższonej, ponadprzeciętnej zawartości wilgoci w atmosferze; 7) układy MEC i związane z nimi wysokie opady pojawiają się w okresach panowania południkowych makroform cyrkulacji atmosferycznej; 8) MEC i MCP należą do klasy ekstremalnych zjawisk hydrometeorologicz- nych, a ich częstość i intensywność wzrasta wraz z postępującym glo- balnym ociepleniem klimatu. Rozpatrzenie hipotez (1–6) powinno doprowadzić nie tylko do niekiedy oczywistych rozstrzygnięć w kategoriach „tak/nie”, ale przede wszystkim do ilościowej oceny formułowanych wniosków. Hipotezy (7) i (8) mają w badaniach klimatologicznych szczególne zna- czenie ze względu na prognostyczny aspekt ich treści. (7) Makroformy cyrkulacyjne wykazują tendencję do formowania tzw. epok cyrkulacyjnych – wieloletnich okresów dominującego panowania okre- ślonych form cyrkulacji. Mogą to być okresy sprzyjające bądź nie sprzyjające Cele opracowania, problemy i hipotezy badawcze 15 wędrówce niżów na szlaku Vb5. Charakter epoki decydować więc może o fre- kwencji niżów. (8) Hipoteza o wzrastającej współcześnie częstości i intensywności zja- wisk ekstremalnych – w odniesieniu do niżów śródziemnomorskich MEC – jest co najmniej problematyczna. Scenariusze klimatyczne nie są jednoznaczne w kwestii prognozowanej zmiany liczby oraz aktywności niżów śródziemno- morskich. Modele globalnego ocieplenia prognozują przesunięcie się pod- zwrotnikowego pasa antycyklonów ku wyższym szerokościom geograficznym, co w prostej konsekwencji mogłoby prowadzić do spadku częstości cyklonów śródziemnomorskich. Modele regionalne jednak nie potwierdzają takiego sce- nariusza. Muskulus i Jacob (2005), na podstawie wyników modelu REMO, przewidują wzrost ogólnej liczby cyklonów w basenie Morza Śródziemnego, szczególnie wyraźnie zaznaczony latem. Jednak w przypadku tylko „głębo- kich” niżów ( 950 hPa w centrum) obserwuje się spadek ich częstości. Od- mienny scenariusz zaprezentowali Anagnostopoulou i in. (2006). Autorzy stu- diowali aktywność niżów w trzech regionach basenu Morza Śródziemnego: w Zatoce Genueńskiej, nad południowymi Włochami oraz w rejonie Cypru. Według modelu HadAMP3 częstość niżów śródziemnomorskich w okresie 2071–2100 ma się zmniejszyć, ale jednocześnie ma wzrosnąć ich intensyw- ność. Zarówno wzrost liczby niżów śródziemnomorskich prognozowany przez model REMO oraz/lub wzrost aktywności tych układów prognozowany przez model HadAMP3 może istotnie zmienić reżim anomalii pogodowych w Polsce związanych z niżami Vb. Rezultaty badań empirycznych, zrealizowanych w ramach prezentowane- go tu opracowania, pozwalają na sprawdzenie realizacji modelowych scena- riuszy na podstawie analizy trendów, obecnych w seriach czasowych frekwen- cji niżów MEC i opadów MCP i obejmujących okres 1958–2008. 5 Począwszy od lat 1980. sprzyjająca niżom Vb makroforma cyrkulacji południkowej „E” (wg klasyfikacji Vangengeima-Girsa) wykazuje regres; można sądzić, że od tego czasu panuje epoka „W+C” i dominują formy strefowe W i południkowe C (zob. też rozdz. 8).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: