Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00352 007259 14258469 na godz. na dobę w sumie
Normatywny model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej w Polsce - ebook/pdf
Normatywny model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 492
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-120-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia dr. Bogusława Przywory, nauczyciela akademickiego, radcy prawnego i prawnika-praktyka, poświęcona polskiemu modelowi nieodpłatnej przedsądowej pomocy prawnej, nie ma odpowiednika w dotychczasowym piśmiennictwie prawniczym. Stanowi najpełniejsze opracowanie tej problematyki w aspekcie ustrojowym, legislacyjnym i prawno-porównawczym. Jest opracowaniem tematycznie oryginalnym, noszącym cechy nowości. Rozważania mają charakter interdyscyplinarny. (...) Podejmują wątek znaczenia tej pomocy w aspekcie realizacji praw podmiotowych i wolności obywateli Rzeczypospolitej.

prof. zw. dr hab. Marian Grzybowski

 

Podjęcie przez Autora próby uporządkowanego i wielopłaszczyznowego zbadania problematyki nieodpłatnej pomocy prawnej na etapie przedsądowym uznać należy za cenne i wymagające szerokiej wiedzy nie tylko z zakresu prawa konstytucyjnego, lecz także innych nauk prawnych. Pozycja ta stanowi ważny wkład do dyscypliny prawa konstytucyjnego, ale również rozważań teoretycznoprawnych, aksjologicznych i społecznych. Na uwagę zasługuje użycie modelu normatywnego, jako pewnego narzędzia poznawczego, nadal rzadko stosowanego w Polsce z pełną świadomością metodologiczną.

dr hab. Tomasz Barankiewicz, prof. KUL

 

Autor, wychodząc z poziomu narracji prawa konstytucyjnego, podjął również charakterystykę przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej w Polsce z uwzględnieniem dorobku naukowego przedstawicieli innych dyscyplin prawnych. Powyższy zabieg intelektualny pozwolił Autorowi zaprezentować w jaki sposób zasady konstytucyjne determinują kształt i praktykę stosowania prawa w innych gałęziach współczesnego prawa.

dr hab. Piotr Dobosz, prof. UJ

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie § 1. Założenia metodologiczne I. Uzasadnienie wyboru tematu Od kilkunastu lat zgłaszane są przez środowiska zarówno polityczne, na- ukowe, jak i praktyków postulaty kompleksowej reformy wymiaru sprawie- dliwości w celu ułatwienia obywatelom dochodzenia swoich praw i łatwiej- szego dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej. W ten nurt wpisuje się niniej- sza praca. Aktualnie obowiązujące rozwiązania nie tworzą spójnego systemu nieodpłatnej pomocy prawnej osobom najbardziej potrzebującym (m.in.: oso- bom o niewysokim statusie materialnym, korzystającym z pomocy finansowej państwa, ofiarom przemocy domowej, ofiar przestępstw, osobom bezrobot- nym, matkom samotnie wychowującym dzieci, osobom niepełnosprawnym, cudzoziemcom, uchodźcom). Wywołują też wiele wątpliwości, w tym w za- kresie zgodności z Konstytucją z 2.4.1997 r. W tym kontekście od prawników, w tym także od konstytucjonalistów, oczekuje się podjęcia problemu poszu- kiwania, z jednej strony, modelu nieodpłatnej pomocy prawnej, który urze- czywistniałby – w najwyższym możliwym stopniu – postanowienia Konstytu- cji RP, a zwłaszcza prawo do sądu, z drugiej zaś – byłby to model społecznie efektywny. Autor podejmuje próbę oceny – z perspektywy Konstytucji RP – unormowań, na których oparty został normatywny model przedsądowej nie- odpłatnej pomocy prawnej. Skonstruowanie takiego modelu jest jednym z wy- znaczników realizacji zasady sprawiedliwości społecznej oraz rzeczywistego zagwarantowania jednostce prawa do rzetelnego (realnego) postępowania są- dowego (wymiaru sprawiedliwości), podkreślanego w orzecznictwie zarówno strasburskim, jak i Trybunału Konstytucyjnego. Problematyka zapewnienia nieodpłatnej pomocy prawnej sensu largo znaj- duje zakotwiczenie w przepisach Konstytucji RP oraz ma rangę wynikającą z wiążących Polskę międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka. Dlatego też na szeroko rozumianych organach władzy publicznej spoczywa, 1 Wprowadzenie obowiązek aktywnego działania (stworzenia systemowych rozwiązań) w zgo- dzie z postanowieniami ustawy zasadniczej oraz standardami międzynaro- dowymi. Ma to istotne znaczenie w przypadku wprowadzania na poziomie ustawy mechanizmów prawnych, preferujących (uprzywilejowujących) okre- ślone kategorie osób znajdujących się – z różnych powodów – w gorszej po- zycji społecznej. Za podjęciem tego tematu przemawia kilka przesłanek. Po pierwsze, skła- nia ku temu okoliczność, iż problematyka ta ma nie tylko wymiar teoretyczny, ale doniosłe znaczenie społeczne w skutecznym dochodzeniu praw obywatel- skich, przysługujących jednostce oraz dla kształtowania kultury i świadomości osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Po drugie, problematyka ta wydaje się być szczególnie aktualna, biorąc pod uwagę fakt, iż od 1.1.2016 r. funkcjonuje odrębny sformalizowany model nie- odpłatnej pomocy prawnej, realizowany jako nowe zadanie administracji pu- blicznej, we współpracy z samorządami radców prawnych i adwokatów oraz z organizacjami pozarządowymi. Założeniem tego systemu jest zapewnienie bezpłatnego dostępu do porad prawnych na poziomie lokalnym w celu zni- welowania występującej w Polsce bariery finansowej w korzystaniu z profesjo- nalnej usługi prawnej. Po trzecie, brak jest w Polsce osobnej monografii naukowej (odpowiednika w dotychczasowym piśmiennictwie prawniczym), poświęconej nieodpłatnej pomocy prawnej na etapie przedsądowym, pisanej z perspektywy unormowań konstytucyjnych i aktów normatywnych ją wdrażających. Normatywny model nieodpłatnej pomocy prawnej opiera się na ustawie z 5.8.2015 r. o nieodpłat- nej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz eduka- cji prawnej (w brzmieniu nadanym ustawą z 15.6.2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2018 r. poz. 1467). Ustawowa regulacja w zakresie nieodpłat- nej pomocy prawnej w latach 2015–2018 podlegała wielu zmianom, przyjmu- jąc ostatecznie kształt istotnie odbiegający od pierwotnego jej brzmienia. Tak istotne „przeobrażenia” ustawy wywołują wiele wątpliwości prawnych, m.in. z punktu widzenia jej zgodności z Konstytucją RP1. 1 Wskazać należy na refleksję naukową, poświęconą nieodpłatnej pomocy prawnej na eta- pie przedsądowym, tj. rozprawę doktorską O. Hałub, Sformalizowany model dostępu do nieod- płatnej pomocy prawnej na etapie przedsądowym w Polsce, obronioną 28.6.2018 r. na Wydziale Prawa Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Rozprawa ta stanowi głos w dys- kusji na temat nieodpłatnej pomocy prawnej, napisana była pod rządami ustawy z 5.8.2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej. 2 § 1. Założenia metodologiczne Monografia tu wskazana stawia za cel wypełnienie tej luki. Sprzyjające refleksjom były zwłaszcza prace podejmujące problem kształto- wania świadomości prawnej społeczeństwa lub świadczenia nieodpłatnej po- mocy prawnej2. Jako wartościową należy uznać również ożywioną dyskusję wśród eksper- tów, której pokłosiem są opublikowane opracowania naukowe3, w tym zwłasz- 2 W szczególności prace: Sądy w opinii społeczeństwa polskiego, M. Borucka-Arctowa, K. Pa- łecki (red.), Kraków 2003; J. Winczorek, Metodologia badań empirycznych nad pomocą prawną. Stan obecny i perspektywy rozwoju, Studia Prawno-Ekonomiczne 2015, t. XCVI, s. 337–361. Warto wskazać także na publikacje, do których odwołuje się Autor prezentując stanowisko: np. zob. E. Blankenburg, J. Cooper, A Survey of Literature on Legal Aid in Europe, Windsor Year- book of Access to Justice 1982, No 2; M. Cappelletti, B. Gaięrth (red.), Access to Justice, Giuffre Editore, Milan 1978; P. Pleasence, N. Balmer, R. Sandefur, Paths to Justice: A Past, Present and Future Roadmap, UCL Centre for Empirical Legal Studies, London 2013; zob. też np. H. Genn, Paths to Justice: What People Do and Think about Going to Law, Hart Publishing, Oregon 1999; zob. też w najnowszej literaturze: J. Winczorek, O potrzebie badań empirycznych nad dostępem do prawa, PiP 2016, Nr 12, s. 18–19; zob. też: A. Peisert, T. Schimanek, A. Winiarska, M. Wa- szak (red.), Poradnictwo prawne i obywatelskie w Polsce: stan obecny i wizje przyszłości; War- szawa 2013; zob. też: J. Winczorek, Dostęp do poradnictwa. Stan obecny i możliwości zmiany, [w:] G. Wiaderek (red.), Poradnictwo prawne i obywatelskie – system, koszty, innowacje, War- szawa 2014, s. 21–52; por. np. N. Balmer, Civil Justice in England and Wales: Report of Wave 2 of the English and Welsh Civil and Social Justice Panel Survey Report, Legal Serves Commission, London 2013; zob. też: G. Wierczyński, Źródła pozyskania informacji o prawie, [w:] G. Szpor (red.), Modele dostępu do informacji o prawie, Warszawa 2014, s. 90–104; K. Zeidler, A. Szmyt (red.), O fikcji powszechnej znajomości prawa i nadziei na społeczną znajomość zasad prawa, Gdańskie Studia Prawnicze. Studia Ustrojoznawcze. Księga Jubileuszowa Profesora A. Pułło, T. XXXI 2014, s. 719–728; por. A. Zoll, Dostęp do informacji prawnej jako prawo obywatelskie, [w:] K. Grajewski, J. Warylewski, Informacja prawna a prawa obywatela. Konferencja z okazji XXXV-lecia informa- tyki prawniczej w Polsce i XV-lecia Systemu Informacji Prawnej Lex, Warszawa 2006, s. 15−22; we wcześniejszej literaturze, np. K. Pałecki, Z problematyki badań nad świadomością prawną, PiP 1968, Nr 12, s. 998–999. 3 W szczególności wymienić należy prace: K. Mania, Dostęp do wymiaru sprawiedli- wości w Polsce – wybrane aspekty, ADR 2011, Nr 3(11), s. 68–70, http://arbitraz.lasz- czuk.pl/_adr/140/Dostep_do_wymiaru_sprawiedliwosci_w_Polsce_-_wybrane_aspekty.pdf (do- stęp: 12.11.2018 r.); zob. też raport: Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w Europie: przegląd wyzwań i możliwości” FRA – Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Wie- deń 2010, file:///C:/Users/Przywora/AppData/Local/Packages/Microsoft.MicrosoftEdge_8weky- b3d8bbwe/TempState/Downloads/fra_2010_01940001_pl.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.); K. Banda- rzewski, Udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej jako zadanie zlecone powiatowi, [w:] M. Stec, S. Płażek (red.), Charakter i konstrukcja zadań samorządu terytorialnego, Warszawa 2017; M. Gu- towski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017; S. Płażek, Nowe usługi powiatu w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej, [w:] M. Mączyń- ski, M. Stec (red.), Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego – dopuszczal- ność i granice jej prowadzenia, Warszawa 2016; zob. też: D.E. Lach, Nieodpłatna pomoc prawna 3 Wprowadzenie cza ekspertów w trakcie procesu legislacyjnego, dotyczącego powstawania ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej4. Do inspirujących opracowań w tym zakresie zaliczyć należy, m.in. wskazane w monografii opracowania organi- zacji pozarządowych naukowców zaangażowanych w tworzenie uniwersytec- kich poradni (klinik) prawa5 oraz bogaty dorobek orzeczniczy w szczególno- jako instrument zabezpieczenia społecznego, RPEiS 2016, Rok LXXVIII, z. 3, s. 21–33; zob. też B. Paxford, R. Rynkun-Werner, M. Wasylkowska-Michór, Ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej. Komentarz, Warszawa 2016; także: I. Lipowicz, Nowe wyzwania w zakresie ochrony praw obywateli i przedsiębiorców na rynku usług finansowych, [w:] A. Tarwacka (red.), Iura et negotia. Księga Jubileuszowa z okazji 15-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersy- tetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Warszawa 2015; I. Lipowicz, Ochrona praw osób starszych w szybko zmieniającym się świecie, [w:] M. Lisak (red.), Polskie społeczeństwo po- trzebuje seniorów. Wybrane zagadnienia polityki senioralnej i formy aktywizacji społecznej osób starszych, Warszawa 2014; I. Lipowicz, O mądre prawo i wrażliwe państwo, 25 lat RPO 1988–2013, Warszawa 2013. 4 Opinie prawne: J. Waszczuk-Napiórkowska, Opinia prawna dotycząca projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej spo- łeczeństwa (Druk Sejmowy Nr 3338), Warszawa, 25.5.2015 r. Biuro Analiz Sejmowych Kan- celaria Sejmu, s. 3; wydruk http://orka.sejm.gov.pl/rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage nr=3338 (dostęp: 29.10.2017 r.); również K. Konieczko, Opinia do ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej, Druk Sejmowy Nr 962, Biuro Legislacyjne Kancelarii Se- natu, Warszawa 9.7.2015 r., s. 9; file:///C:/Users/BP/Downloads/962.pdf (dostęp: 29.10.2017 r.); zob. również: M. Chmaj, Opinia prawna w przedmiocie analizy konstytucyjności art. 12 ust. 3 pkt 2 rządowego projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej in- formacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa, Druk Sejmowy Nr 3338, przygoto- wana na zlecenie Okręgowej Izby Radców Prawnych, Warszawa 18.5.2015 r., s. 1–21, zamiesz- czona na stronach KRRP: http://kirp.pl/wp-content/uploads/2015/06/Opinia-z-22-maja-2015- r.-do-projektu-ustawy-o-nieodpłatnej-pomocy-prawnej-z-dnia-16-kwietnia-2015-r.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.); podobnie jw. zob. też Stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legisla- cji Krajowej Rady Radców Prawnych dotyczące projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa (Druk Sej- mowy Nr 3338 za pismem Prezesa Rady Ministrów z 16.4.2015 r., RM-10-32-15), opra- cowane przez M. Araszkiewicza i P. Mijala, Warszawa 22.5.2017 r., s. 1–11, zamiesz- czona na stronach KRRP; http://kirp.pl/wp-content/uploads/2015/06/Opinia-z-22-maja-2015- r.-do-projektu-ustawy-o-nieodpłatnej-pomocy-prawnej-z-dnia-16-kwietnia-2015-r.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.). 5 A. Klich, Idea pomocy prawnej w sprawach cywilnych a działalność klinik prawa, [w:] K. Flaga-Gruszyńska, G. Jędrejek (red.), Aequitas sequitur legem. Księga Jubileuszowa z oka- zji 75. Urodzin Profesora A. Zielińskiego, Warszawa 2014, s. 217–223; por. też: K. Furman-Łajsz- czak, Ograniczenia pomocy świadczone przez uniwersyteckie poradnie prawne, Klinika 2012, Nr 13(17), s. 16–20; zob. też: A. Korybski, Kształcenie kliniczne na studiach prawniczych (w per- spektywie reformy szkolnictwa wyższego w Polsce), Klinika 2012, Nr 12(16), s. 16–22; F. Zoll, Wprowadzenie do projektu ustawy o uniwersyteckich poradniach prawnych, Klinika 2000, Nr 1 (2), s. 9–11 i projekt ustawy o uniwersyteckich poradniach prawnych, s. 15–48; E. Zieliń- ska, Klinika Prawa – Uniwersytecka Studencka Poradnia Prawna, Klinika 1999, Nr 1, s. 219−221; 4 § 1. Założenia metodologiczne ści: Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego czy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Po czwarte, o tym jak istotne znaczenie przywiązuje się w Polsce do proble- matyki udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na poziomie przedsądowym świadczy najdobitniej aktywność: 1) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który – dostrzegając potrzebę zmian w unormowaniach dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej złożył stosowny projekt6, inicjując tym samym dyskusję w tym obszarze; instytucji kontroli i ochrony prawa: 2) a) Rzecznika Praw Obywatelskich (najpierw w procesie tworzenia warunków do powstawania regulacji poświęconej nieodpłatnej po- mocy prawnej, a następnie w procesie przebudowy obowiązującego modelu nieodpłatnej pomocy prawnej7), b) Najwyższej Izby Kontroli w zakresie funkcjonowania systemu nieodpłatnej pomocy prawnej8, 3) innych instytucji zaangażowanych w procesie opiniowania projektów dotyczących ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, w szczególności: przedstawicieli samorządów zawodowych zawodów prawniczych: ad- wokatów (Naczelna Rada Adwokacka)9 i radców prawnych (Krajowa M. Szewczyk, Idea uniwersyteckich poradni prawnych, Klinika 1999, Nr 1, s. 13–18; zob. też: T. Martiszek, Rola „Legal Clinics” w systemie amerykańskiej edukacji prawniczej, Klinika 1999, Nr 1, s. 59–63; F. Zoll, O „klinicznej” metodzie nauczania prawa, Klinika 1999, Nr 1, s. 31–40. 6 Prezydencki projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw, Druk Sejmowy Nr 1868, VIII Kadencja. 7 Np. Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich zawarte w piśmie do Prezy- denta RP w zakresie zmian w ustawie o nieodpłatnej pomocy prawnej: Pismo RPO, IV.510.9.2014.AB, https://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/Wyst C4 85pienie 20do 20Pre- zydenta 20RP 20w 20sprawie 20nieodp C5 82atnej 20pomocy 20prawnej.pdf (dostęp: 7.8.2017 r.) oraz stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące reformy unormowań dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej zawarte w Informacji o stanie przestrzegania wol- ności i praw człowieka i obywatela w 2017 r. oraz o działalności Rzecznika Praw Obywa- telskich, https://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/Informacja 20roczna 20RPO 20za 20rok 202017.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.); I. Lipowicz, Fragmenty wystąpienia przed Sejmem – Infor- macja o działalności RPO w roku 2012 na temat „O braku bezpłatnej pomocy prawnej”, w pracy: O mądre prawo i wrażliwe państwo, 25 lat RPO 1988–2013, Warszawa 2013, s. 314–315. 8 Informacja o wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli pt. „Funkcjonowanie systemu nie- odpłatnej pomocy prawnej”, Nr ewid. 4/2018/P/17/090/LOP, zamieszczona na stronie NIK https:// www.nik.gov.pl/plik/id,16874,vp,19432.pdf (dostęp: 9.7.2018 r.). 9 Np. Uchwała Nr Rady Adwokackiej z 19.6.2018 r. zamieszczona na stronie: http://www.adwokatura.pl/admin/wgrane_pliki/file- uchwala-nr-79-2018-23655.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.); zob. też: Opinia Naczelnej Rady Prezydium Naczelnej 79/2018 5 Wprowadzenie Rada Radców Prawnych)10, ale także Krajowej Rady Sądownictwa11, Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego12, Biura Analiz Sejmowych Kancelaria Sejmu13, Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu14, Związek Po- wiatów Polskich15, organizacji pozarządowych16. r. do projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy praw- Adwokackiej z 21.4.2015 nej, ustawy o nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa do Druku Sejmowego Nr 3338; http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/0/36C27858A29C515F- C1257E3C0037749B/ 24File/3338-001.pdf (dostęp: 9.2.2018 r.). 10 Np. Stanowisko Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z 9.10.2017 r. w spra- wie przedstawionej przez Prezydenta RP nowelizacji ustawy z 5.8.2015 r. o nieod- płatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej (Druk Sejmowy Nr 1868), http://orka.sej- m.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/4A58B025E60CA65DC12581B50033C036/ 24File/1868-001.pdf (do- stęp: 30.10.2017 r.). Zob. też: stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych dotyczące projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa (Druk Sejmowy Nr 3338 za pismem Prezesa Rady Ministrów z 16.4.2015 r., RM-10-32-15), opraco- wane przez M. Araszkiewicza i P. Mijala, 22.5.2017 r. Warszawa, s. 1–11, zamiesz- czona na stronach KRRP; http://kirp.pl/wp-content/uploads/2015/06/Opinia-z-22-maja-2015- r.-do-projektu-ustawy-o-nieodpłatnej-pomocy-prawnej-z-dnia-16-kwietnia-2015-r.pdf (dostęp: 12.11.2018 r.). 11 Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z 16.1.2015 r. w przedmiocie projektu ustawy o nieod- płatnej pomocy prawnej i informacji prawnej (Nr WO-020-176/14); http://www.krs.pl/pl/dzialal- nosc/opinie-i-stanowiska/f,171,opinie-i-stanowiska-2015-r/465,13-16-stycznia-2015-r/3163,opi- nia-krajowej-rady-sadownictwa-z-dnia-16-stycznia-2015-r-nr-wo-020-17614 (dostęp: 2.8.2018 r.), s. 1. 12 M. Gersdorf, Uwagi Sądu Najwyższego dotyczące poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji praw- nej, BSA 1-021-55118, Warszawa 2018, http://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/8E552E1D- F46E1461C12582490046C89F/ 24File/2253-002.pdf (dostęp: 10.11.2018 r.). 13 J. Waszczuk-Napiórkowska, Opinia prawna dotycząca projektu ustawy o nieodpłatnej po- mocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa, Druk Sej- mowy Nr 3338, Biuro Analiz Sejmowych Kancelaria Sejmu, Warszawa 25.5.2015 r., http://orka.sej- m.gov.pl/rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage nr=3338 (dostęp: 10.11.2018 r.). 14 K. Konieczko, Opinia do ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edu- kacji prawnej oraz niektórych innych ustaw, Druk Sejmowy Nr 865, Kancelaria Senatu, Biuro Legi- slacyjne, Warszawa 26.6.2018 r., https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatekspertyzy/4743/pli- k/865o.pdf (dostęp: 10.11.2018 r.). 15 L. Węgrzyn, Opinia w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o nie- odpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej, OrA. 0531/50/18, Związek Powia- tów Polskich, Warszawa 26.2.2018 r., http://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/8E552E1D- F46E1461C12582490046C89F/ 24File/2253-002.pdf (dostęp: 10.11.2018 r.). 16 Np. stanowisko przedstawicieli organizacji społecznych, członków Rady Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Edukacji Prawnej przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie podsumo- wania roku funkcjonowania i koniecznych zmian w ustawie o nieodpłatnej pomocy praw- nej i edukacji prawnej, Warszawa 1.3.2017 r., zamieszczone na oficjalnej stronie interne- 6 § 1. Założenia metodologiczne Autor wykorzystał w trakcie pisania pracy doświadczenie zdobyte w udzie- laniu nieodpłatnej pomocy prawnej, jak też w pracy w administracji publicz- nej. W świetle poczynionych spostrzeżeń wyłania się podstawowy problem ba- dawczy: które unormowania Konstytucji RP, w jakim zakresie i kierunku, determinują – obowiązujący w Polsce – normatywny model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej? W ramach problemu głównego pracy wyłania się kilka powiązanych z nim szczegółowych pytań: 1) które z unormowań prawa międzynarodowego, prawa w systemie Rady Europy oraz prawa unijnego wpłynęły i wpływają na kształt tego mo- delu? 2) czy, a jeżeli tak, to które rozwiązania obowiązują we współczesnych kon- stytucjach w odniesieniu do nieodpłatnej pomocy prawnej? 3) czy Konstytucja RP stwarza podstawy do skonstruowania prawa jed- nostki do przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej, czy też ustrojo- dawca wyłącznie wytycza kierunki aktywności państwa (władz publicz- nych), cedując na ustawodawcę powinność wprowadzenia szczegóło- wych rozwiązań? 4) czy Konstytucja RP dostarcza podstawy do skonkretyzowania kryteriów dostępu do przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej? towej RPO: https://www.rpo.gov.pl/sites/default/files/Stanowisko 20cz C5 82onk C3 B3w 20Rady 20Nieodp C5 82. 20Pom. 20Prawnej 20przy 20Ministrze 20Sprawiedliwo- C5 9Bci 2C 201.03.2017.pdf (dostęp: 8.2.2017 r.). Wartościowe wnioski płyną także z ra- portu końcowego z monitoringu funkcjonowania systemu nieodpłatnej pomocy prawnej” z grud- nia 2016 r., przygotowanego w ramach Programu „Wspieranie Organizacji Pozarządowych 2016 – Obywatel i Prawo” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Instytut Spraw Publicznych; dostępny na stronie internetowej pod adresem: http://www.isp.org.pl/uplo- ads/pdf/1458708202.pdf (dostęp: 7.8.2017 r.); zob. też: M.J. Skrodzka (red.), System poradnictwa prawnego i obywatelskiego w Polsce. Wdrażanie rozwiązań modelowych, Fundacja Uniwersytec- kich Poradni Prawnych, Warszawa 2014; Bezpłatne poradnictwo prawne i obywatelskie – ana- liza danych zastanych, Instytut Prawa i Społeczeństwa, Warszawa 2012; P. Mijal, Model pomocy prawnej z urzędu – postulaty de lege ferenda na tle istniejącego stanu prawnego, „Klinika” Cza- sopismo Fundacji Uniwersyteckich Poradni Prawnych 2013, Nr 15(19); zob. też: M. Araszkiewicz, Nieodpłatna pomoc prawna – przegląd badań i materiałów z zakresu ekonomicznej analizy prawa, Instytut Prawa i Społeczeństwa, Warszawa 2012; P. Mijal, Dostęp do nieodpłatnej pomocy praw- nej przyznawanej przez państwo osobom fizycznym – ocena projektu ustawy, [w:] „Klinika” 2006, Nr 1(5); zob. także: Zielona Księga – Dostęp do nieodpłatnej pozasądowej pomocy prawnej dla potrzebujących, [w:] Ł. Bojarski, P. Janik, E. Krześniak, M. Laskowska, G. Wiaderek, M. Ziółkow- ski (red.), Nr 31, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2014. 7 Wprowadzenie 5) jaki jest wpływ działalności organów o charakterze ombudsmańskim, unormowanych w Konstytucji RP (Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka) na proces świadczenia przedsądowej nieod- płatnej pomocy prawnej? 6) w jakim stopniu obowiązująca regulacja ustawowa – na podstawie któ- rej skonstruowany jest normatywny model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej – realizuje unormowania konstytucyjne? 7) w jakich kierunkach powinien zmierzać ustawodawca – konstruując model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej – dla urzeczywist- nienia postanowień Konstytucji RP? Udzielenie odpowiedzi na postawione pytania wymaga prowadzenia roz- ważań na kilku płaszczyznach: teoretycznoprawnej, prawnoporównawczej, konstytucyjnej, ustawodawstwa zwykłego oraz – z nieco innej perspektywy – także praktycznej (realizacji ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej). Przyjęta konstrukcja pracy, uwzględnia zarówno rozważania prawnopo- równawcze, jak i konstytucyjnoprawne, a nadto – analizę stosowania norm prawnych dotyczących nieodpłatnej pomocy prawnej. Takie ujęcie umożliwiło zaproponowanie kierunków zmian pożądanych z perspektywy wyznaczonej przez unormowania Konstytucji RP, ale także postulatów de lege ferenda, do- tyczących regulacji ustawowej, zmierzających do usprawnienia modelu nieod- płatnej pomocy prawnej w polskich warunkach ustrojowych. II. Metody badawcze Realizacja opracowania wymagała zastosowania kilku metod badawczych, wzajemnie się dopełniających. W ramach badań dogmatyczno-prawnych pro- wadzonych w obszarze prawa konstytucyjnego, wykorzystano – przede wszyst- kim – metodę logiczno-językową, umożliwiającą ustalenie obowiązujących norm prawnych oraz woli (intencji) ustawodawcy w zakresie uregulowania określonego, społecznie ważnego, stanu rzeczy. Podjęto także analizę norm prawa powszechnie obowiązującego (Konstytucji RP, aktów międzynarodo- wych oraz ustawodawstwa zwykłego) oraz sprawozdań i informacji przedkła- danych przez organy kontroli i ochrony prawa i opinii prawnych oraz zaleceń w zakresie świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej, jak również przeanali- zowano dokumenty stwierdzające przebieg dyskusji parlamentarnej zwłaszcza nad ustawą z 15.6.2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (tj. uzasadnienia do pro- 8 § 1. Założenia metodologiczne jektu w zakresie skutków społeczno-gospodarczych, protokoły posiedzeń ple- narnych obu izb parlamentu oraz komisji). W celu pełniejszego poznania instytucji nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zilustrowania konstytucyjnych rozwiązań w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej – pomocniczo zastosowano metodę porównawczo-prawną. Pozwo- liło to uwypuklić nieco szerszą perspektywę podejmowanych rozważań, niż sama egzegeza polskich rozwiązań. Metodę tę – w pewnym zakresie – zasto- sowałem także przy omawianiu organów ombudsmańskich (mających na celu ochronę praw i wolności) oraz w części poświęconej powstawaniu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej (uwagi prawno-porównawcze na przykładzie kilku państw). Zastosowano również metodę historyczno-prawną, umożliwiającą omó- wienie procesu powstawania unormowań ustawowych dotyczących ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczonej na poziomie przedsądowym. Wykorzystano także metodę analizy instytucjonalnej, tj. metodę badań nad szerszymi źródłami prawa, poszerzającą tradycyjne podejście do badań nad prawem o elementy, umożliwiające empiryczne poznanie przyczyn two- rzenia konkretnych norm prawnych oraz społeczno-gospodarczych skutków ich funkcjonowania17. Podejście to umożliwiło rekonstrukcję powiązań między elementami formalnymi ładu aksjo-normatywnego (porządku instytucjonal- nego), dotyczącego nieodpłatnej pomocy prawnej. Zastosowanie tej metody nadto pozwoliło na zilustrowanie: założeń projektów dotyczących nieodpłat- nej pomocy prawnej, etapów procesu ustawodawczego, społeczno-gospodar- cze determinantów mechanizmu nieodpłatnej pomocy prawnej, źródeł i celów powstania ustawy, dysponentów, beneficjentów i użytkowników rozwiązań, stanowisk podmiotów uczestniczących w procesie powstawania ustawy, zasad organizacji nieodpłatnej pomocy prawnej (i edukacji prawnej), jak i skutków i kosztów utworzenia i funkcjonowania obowiązującego od 2016 r. modelu nieodpłatnej pomocy prawnej na poziomie przedsądowym. 17 Podejście instytucjonalne do badań nad źródłami prawa stosowane jest w badaniach pro- wadzonych przez „Stowarzyszenie Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa”, zob. np. P. Chmiel- nicki, Metodyka badań nad materialnymi źródłami prawa. Cz. 1. Podstawy, Prz. Pr. Publ. 2012, Nr 3, s. 90–101; tenże, Metodyka badań nad materialnymi źródłami prawa. Cz. 2. Uzasadnienie i objaśnienia poszczególnych faz badań, Prz. Pr. Publ. 2012, Nr 4, s. 72–101; tenże, Pochodzenie, tworzenie i efektywność prawa, Warszawa 2014; metodę tę zastosowałem np. w opracowaniu: B. Przywora, Problematyka ograniczeń w dostępie do napojów alkoholowych na terenie gminy po nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 2018 r. Ana- liza z perspektywy konstytucyjnej, Prz. Pr. Publ. 2018, Nr 5, s. 45–63. 9 Wprowadzenie Rozważania dotyczące uregulowań prawnych wzbogacono o relacje z do- świadczeń osób pełniących funkcje Rzecznika Praw Obywatelskich, przepro- wadzając wywiady z: 1) Panią Profesor I. Lipowicz – b. Rzecznikiem Praw Obywatelskich, w trak- cie kadencji której uchwalono ustawę o nieodpłatnej pomocy praw- nej)18; 2) Panem Profesorem A. Zollem – b. Rzecznikiem Praw Obywatelskich na temat poradnictwa prawnego i obywatelskiego z perspektywy Rzecz- nika Praw Obywatelskich (co było uzasadnione tym, że w trakcie jego „aktywności ombudsmańskiej” – w sposób szczególny – nastąpiło zin- tensyfikowanie działań organizacji pozarządowych, które z kolei przy- czyniło się do kształtowania społeczeństwa obywatelskiego, w tym także w zakresie krzewienia potrzeby budowy systemu nieodpłatnego porad- nictwa prawnego w Polsce)19. Autor powołuje się na wskazane tu relacje proponując postulaty de lege ferenda. Nadto w pracy uwzględniono stosowną aktywność dra A. Bodnara, Rzecznika Praw Obywatelskich, zaangażowanego w proces „przemodelowa- nia” systemu nieodpłatnej pomocy prawnej. Analiza tych poczynań została przeprowadzona na podstawie analizy dokumentów znajdujących się na ofi- cjalnej stronie RPO. Problematyka udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej – jako nowego za- dania publicznego – omówiona została zarówno z perspektywy: teoretyczno- prawnej, prawno-porównawczej, konstytucyjnoprawnej, prawnohistorycznej, ustawodawstwa zwykłego oraz praktycznej. Uzupełniono te rozważania także o analizę bogatego orzecznictwa: ETPCz, TK, SN, NSA pod kątem wykazania jego wpływu na kształt rozwiązań w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej. Badania te okazały się szczególnie przydatne w procesie skonstruowania defi- nicji „nieodpłatnej pomocy prawnej”. Badania w zakresie orzecznictwa były użyteczne w podejmowanej próbie wskazania konstytucyjnych podstaw do- stępu do nieodpłatnej pomocy prawnej. W tej części dokonano autorskiego zestawienia unormowań konstytucyjnych i wytycznych z nich wynikających dla ustawodawcy. 18 Wywiad z Panią prof. Ireną Lipowicz, b. Rzecznikiem Praw Obywatelskich nt. „Nieodpłatna pomoc prawna na etapie przedsądowym z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich” Autor pracy przeprowadził 24.9.2018 r., zapis wywiadu w posiadaniu Autora pracy. 19 Wywiad z Panem prof. A. Zollem, b. Rzecznikiem Praw Obywatelskich nt. „Poradnictwo prawne i obywatelskie z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich” Autor pracy przeprowadził 6.4.2018 r., zapis wywiadu w posiadaniu Autora pracy. 10 § 1. Założenia metodologiczne Zaproponowane ujęcie umożliwiło nie tylko ocenę – z perspektywy Kon- stytucji RP – ustawowych rozwiązań dotyczących nieodpłatnej pomocy praw- nej, ale dało też podstawę do zaproponowania kierunków zmian i sformuło- wania postulatów de lege ferenda, w kierunku usprawnienia modelu nieodpłat- nej pomocy prawnej w polskich warunkach ustrojowych. III. Struktura Monografia podzielona została na pięć rozdziałów, poprzedzonych roz- budowanym wprowadzeniem oraz zakończona wnioskami. W części wpro- wadzającej skoncentrowano rozważania na zagadnieniach o charakterze teo- retycznoprawnym, które miały na celu wprowadzić Czytelnika do podejmo- wanych zagadnień w rozprawie pod kątem wskazania zakresu zadań jakie spoczywają na państwie. W ramach tej części pracy podjęto próbę rekonstruk- cji pojęcia „przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej”. Biorąc pod uwagę trudności w jednoznacznym zdefiniowaniu tego pojęcia, zasadnym było okre- ślenie jego zakresu już na etapie wprowadzającym pracy. Celem rozdziału pierwszego było określenie standardów w zakresie nie- odpłatnej pomocy prawnej, wynikających z prawa międzynarodowego i eu- ropejskiego oraz z konstytucji państw współczesnych. Badania o charakterze prawno-porównawczym wzbogaciły pracę w zakresie konstytucyjnych rozwią- zań dotyczących pomocy prawnej umożliwiając szersze spojrzenie na oma- wiane zagadnienie niż sama egzegeza polskich unormowań. Rozważania podjęte w drugim rozdziale miały na celu ustalenie, jakie unor- mowania wynikające z Konstytucji RP determinują normatywny model przed- sądowej nieodpłatnej pomocy prawnej. Ustalenia te miały kluczowe znaczenie dla tenoru rozważań. Celem trzeciego rozdziału było uwypuklenie roli, jaką pełnią konstytu- cyjne organy o charakterze ombudsmańskim (tj. Rzecznik Praw Obywatel- skich oraz Rzecznik Praw Dziecka) w kontekście udzielania nieodpłatnej infor- macji (pomocy) prawnej. Poza ujęciem deskryptywnym, dotyczącym obu or- ganów uwzględniono zestawienia (dane) statystyczne otrzymane z Biura RPO oraz RPDz, co stanowiło podstawę do analizy i sformułowania wniosków. Intencją rozważań czwartego rozdziału pracy było podjęcie próby analizy – z perspektywy Konstytucji RP – normatywnego modelu przedsądowej nie- odpłatnej pomocy prawnej. 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Normatywny model przedsądowej nieodpłatnej pomocy prawnej w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: