Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00203 003813 18767751 na godz. na dobę w sumie
Norwegia. Travelbook. Wydanie 1 - ebook/pdf
Norwegia. Travelbook. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 192
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-4903-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po kontynentach i regionach
Porównaj ceny (książka, ebook (-50%), audiobook).

Norwegia to znakomity cel zarówno kilkudniowych, jak i dłuższych wycieczek. Miłośników historii i zabytków zainteresują stare kupieckie miasta, a zwolenników aktywnego wypoczynku tysiące kilometrów tras pieszych i rowerowych. Imponujące fiordy, tysiące skalistych wysp, przepastne lasy, bezludne płaskowyże i pokryte tundrą wzgórza - to wszystko znajdziemy tu na każdym kroku. Warto też spróbować miejscowej kuchni, w której szczególne miejsce zajmuje wszystko, co... wędzone, solone i suszone.

Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Norwegia Autor przewodnika: Peter Zralek W przewodniku wykorzystano też teksty Natalii Gomolińskiej (informacje praktyczne, uzu- pełnienia w rozdziałach wstępnych i opisach wybranych atrakcji turystycznych) Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Kamila Czok Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: Agata Hejchman Opracowanie kartograficzne: Jan Leja, Magdalena Kroczak Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Projekt okładki: Ewa Jarocka; materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniej- szej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powo- duje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wy- dawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?benot1 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie I ISBN: 978-83-283-4249-1 Copyright © Helion, 2018 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność 3 I C Ś E R T I S P S Spis treści ATRAKCJE NORWEGII _________________________________________ 8 INFORMACJE PRAKTYCZNE _______________________15 PRZED WYJAZDEM ___________________________________________16 Wybór czasu podróży _________________________________________ 16 Źródła informacji _____________________________________________ 16 Formalności ________________________________________________ 17 Co zabrać? __________________________________________________ 19 DOJAZD _____________________________________________________20 Samolotem _________________________________________________20 Promem ___________________________________________________20 Pociągiem __________________________________________________20 Autobusem _________________________________________________20 Samochodem _______________________________________________20 NA MIEJSCU __________________________________________________21 Komunikacja ________________________________________________ 21 Noclegi ____________________________________________________24 Wyżywienie ________________________________________________25 INFORMATOR A–Z ____________________________________________27 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE __________________29 KRAJOZNAWCZE ABC _________________________________________30 Norweskie terytoria zależne ____________________________________32 Przyroda ___________________________________________________34 HISTORIA ____________________________________________________36 SPOŁECZEŃSTWO ____________________________________________43 Język ______________________________________________________43 Religia _____________________________________________________43 KULTURA I SZTUKA ___________________________________________44 Literatura __________________________________________________44 Muzyka ____________________________________________________44 Malarstwo __________________________________________________45 Rzeźba ____________________________________________________46 KUCHNIA ____________________________________________________47 Napoje ____________________________________________________49 OSLO I OKOLICE _______________________________________51 Kup książkę Poleć książkę 4 I C Ś E R T I S P S Historyczne centrum __________________________________________54 Poza centrum _______________________________________________62 Sławni Norwegowie związani z Oslo __________________________ 64 Bygdøy ____________________________________________________66 Holmenkollen _______________________________________________72 OKOLICE OSLO _______________________________________________73 Drammen __________________________________________________73 Kongsberg__________________________________________________73 Wschodni Telemark ___________________________________________74 Na południe od Oslo __________________________________________75 STAVANGER I POŁUDNIOWE WYBRZEŻE _____77 TRASA Z OSLO DO STAVANGER ________________________________79 Horten ____________________________________________________79 Tønsberg ___________________________________________________80 Sandefjord _________________________________________________80 Larvik _____________________________________________________81 Kragerø ____________________________________________________81 Risør ______________________________________________________82 Arendal ____________________________________________________82 Grimstad ___________________________________________________82 KRISTIANSAND _______________________________________________84 Dolina Setesdal ______________________________________________86 Rysstad __________________________________________________86 Valle ____________________________________________________87 Bykle ____________________________________________________87 Hovden __________________________________________________87 Mandal ____________________________________________________88 Knaben ____________________________________________________88 Egersund ___________________________________________________89 STAVANGER __________________________________________________91 Aktywny wypoczynek, niecodzienne atrakcje i zjawiska________ 96 TRASA ZE STAVANGER DO BERGEN ___________________________ 100 Droga nr 13 ________________________________________________ 100 Droga E39 _________________________________________________ 101 BERGEN I ZACHODNIE WYBRZEŻE ____________ 103 BERGEN _____________________________________________________ 105 Kup książkę Poleć książkę 5 I C Ś E R T I S P S FIORDY I ZACHODNIE WYBRZEŻE ____________________________ 119 TRASA Z BERGEN DO OSLO __________________________________ 123 TRONDHEIM I ŚRODKOWA NORWEGIA ______ 127 TRASA Z OSLO DO TRONDHEIM ______________________________ 129 Eidsvoll ___________________________________________________ 129 Hamar ____________________________________________________ 130 LILLEHAMMER ______________________________________________ 132 Ringebu i dolina Ottadalen ____________________________________ 136 Dombås i Hjerkinn ___________________________________________ 137 Røros _____________________________________________________ 138 TRASA Z OTTY DO GEIRANGER _______________________________ 140 Lom ______________________________________________________ 140 Geiranger _________________________________________________ 142 TRASA WZDŁUŻ ROMSDALEN ________________________________ 143 Lesja i Bjorli ________________________________________________ 143 Åndalsnes _________________________________________________ 144 Isfjorden __________________________________________________ 144 The Golden Route ___________________________________________ 144 Atlanterhavsvegen __________________________________________ 145 TRONDHEIM ________________________________________________ 146 PÓŁNOCNA NORWEGIA ___________________________ 153 TRASA Z TRONDHEIM DO BODØ (E6) _________________________ 156 Stiklestad _________________________________________________ 157 Steinkjer __________________________________________________ 158 Mosjøen __________________________________________________ 159 Mo i Rana _________________________________________________ 160 Svalbard __________________________________________________ 162 BODØ ______________________________________________________ 164 TRASA Z BODØ DO KIRKENES (E6) ____________________________ 167 NARWIK_____________________________________________________ 167 LOFOTY _____________________________________________________ 171 Wyspa Austvågøy ___________________________________________ 171 Wyspy Vestvågøy i Moskenesøya _______________________________ 174 TROMSØ _____________________________________________________ 177 Alta ______________________________________________________ 180 Hammerfest _______________________________________________ 182 PRZYLĄDEK PÓŁNOCNY (NORDKAPP) ________________________ 183 Kup książkę Poleć książkę 6 P A M I W Ó N A L P S P S | I K E M A R S P S I Region Finnmark ____________________________________________ 184 KIRKENES ____________________________________________________ 186 SŁOWNICZEK POLSKO-NORWESKI _______________________________ 188 INDEKS ______________________________________________________ 190 Spis ramek Polskie placówki dyplomatyczne ___________________________________ 17 Ograniczenia prędkości ___________________________________________22 Norwegia w pigułce ______________________________________________ 31 Fiord __________________________________________________________32 Norweskie trolle _________________________________________________35 Odyn, Ragnarök i mity nordyckie ___________________________________ 37 Na rzecz pokoju _________________________________________________ 41 Święta i dni wolne od pracy _______________________________________43 Norweski łosoś __________________________________________________48 Akvavit Linie ____________________________________________________50 Jeszcze kilka muzeów… __________________________________________63 Aktywny wypoczynek ____________________________________________ 67 Stavkirke, czyli kościół klepkowy ____________________________________ 76 Hanza i ryby ___________________________________________________ 107 Choroba Hansena, czyli trąd ______________________________________ 113 Edvard Grieg ___________________________________________________ 115 Flåmbana _____________________________________________________ 124 Knut Hamsun __________________________________________________ 141 Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich ______________________168 Bitwa o Narwik _________________________________________________ 169 Rybacy z Lofotów i dorsz _________________________________________ 172 Spis planów i map Norwegia południowa _______________________________ przednia okładka Oslo – centrum _______________________________________________58–59 Stavanger ___________________________________________________92–93 Bergen ___________________________________________________ 110–111 Trondheim ____________________________________________________ 147 Norwegia północna _____________________________________________ 154 Oslo _________________________________________________ tylna okładka Kup książkę Poleć książkę Trondheim i środkowa Norwegia Kup książkę Poleć książkę 128 Trasę z Oslo do Trondheim najczęściej pokonuje się drogą E6 (516 km). Miej- scami biegnie ona królewskim traktem, znanym od tysiąca lat. Nie jest autostradą, jak podają niektóre przewodniki, choć na kilku odcinkach posiada dwa wygodne pasy (w obu kierunkach). Niektóre części E6 są poszerzane, dotyczy to szczegól- nie odcinka do Lillehammer. Przejecha- nie całej trasy zajmie ok. 8 godzin, nie licząc przerw. Warto jednak podzielić ją na co najmniej dwa dzienne odcinki. Wypady w okoliczne doliny wymagają poświęcenia dodatkowego czasu. Roz- dział ten, obok opisu trasy z Oslo do Trondheim drogą E6, zawiera propozycje dwóch wycieczek, które można odbyć, zjeżdżając z E6. Te dwie trasy można po- łączyć – przez dolinę Ottadalen dostać się do Geiranger, jednej z piękniejszych osad Norwegii, by z niej podążyć słynną „Drogą Orłów”, a później „Drabiną Trolli” do Åndalsens i stamtąd wyjechać doliną Romsdalen na E6 do Trondheim (uwaga: oba górskie szlaki są przejezdne tylko la- tem, od maja do września). ▼▼ Dolina powyżej fiordu Geiranger Kup książkę Poleć książkę 129 Trasa z Oslo do Trondheim I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T eidsvoll Po wyjechaniu Oslo po kilkunastu minu- tach mijamy zjazd (w lewo) na lotnisko międzynarodowe Gardermoen. Oko- ło godziny później dotrzemy do EIDS­ VOLL. To tutaj 17 maja 1814 r. przyjęto konstytucję. Budynek, w którym deba- towano i podpisano deklaracje, czyli Eidsvollsbygningen Carsten Ankers veg 19; http://eidsvoll1814.no; V–VIII codz. 10.00–17.00, IX–IV wt.–pt. 10.00–15.00, sb. i nd. 11.00–16.00; wstęp 90 kor., w tym oprowadzenie przez przewodnika, leży wśród drzew przed osadą Eidsvoll, kil- ka kilometrów od E6 (zjazd jest dobrze oznaczony). Gmach został zbudowany w 1802 r. i ze swoimi 1800 m2 był wówczas największą budowlą drewnianą w kraju. Kup książkę Poleć książkę 130 I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T ▼▲ Nad jeziorem Mjøsa Kilka kilometrów na północ od Eidsvoll znajduje się największe jezioro Norwe- gii – Mjøsa o powierzchni 365 km2, 117 km długości i maks. głębokości 468 m. E6 wiedzie jego brzegiem, zatem wi- dok jeziora towarzyszy do samego Lille- hammer. Jezioro zasilane jest 12 dopły- wami, z których najwięcej wody niesie Guldbrandsdalslågen, wpadająca do akwenu od północy. Co rok w północ- nej części basenu łowi się do 200 ton sielawy (lagesild). hamar Osada HAMAR (128 km od Oslo) była waż- na już setki lat temu jako miejsce okre- sowego jarmarku, ale nigdy nie był to duży ośrodek. 100 lat temu mieszkało tu ok. 5 tys. ludzi, dziś mieszkańców jest ok. 30 tys. Hamar było pierwszym miastem skandynawskim, którego biskupem zosta- ła kobieta (w 1993 r.). Świat usłyszał wię- cej o miejscowości w związku z zimową olimpiadą w 1994 r., której nominalnym gospodarzem było pobliskie Lillehammer. Rozegrały się tu wtedy m.in. wyścigi łyż- wiarzy. Miejscem zawodów była najwięk- sza tego typu hala na świecie, mogąca przyjąć do 20 tys. widzów. Vikinskipet, czyli „Łódź wikińska”, rzeczywiście kształ- tem przypomina odwrócony kadłub ło- dzi. Innym imponującym rozmiarami obiektem sportowym jest kryte lodowi- sko CC Amfi (pierwotnie nazwane Nord- lyshallen), największy budynek Europy wzniesiony z drewna, mieszczący 6 tys. widzów. Oba miejsca można zwiedzić. Hamar jest największym miastem regionu Hedmark. Obszar ten był jed- nym z ostatnich, które przyjęły chrześci- jaństwo. XII-wieczną katedrę zniszczyli w 1567 r. Szwedzi. Ruiny obudowano w 1998 r. według projektu Kjella Lunda i Nilsa Slaato, wykorzystując do tego szkło o wadze 150 ton. Powstałą kon- strukcję zwie się jak starą katedrę – Ha­ mardomen albo Dobbeltkatedralen, czyli „podwójną katedrą” (z powodu szklanej obudowy). Kamienny ołtarz pierwszej świątyni ocalał. Oszklone ruiny wchodzą w skład ekspozycji Muzeum Hedmarku Kup książkę Poleć książkę 131 I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T Strandvegen 100; http://domkirkeod- den.no. Muzeum, do którego należą też pozostałości siedziby biskupiej i skansen z 65 obiektami, obejmuje okres od epoki żelaza po współczesność. Inną atrakcją miasta jest leżące przy brzegu jeziora Mjøsa Muzeum Kolei Nor­ weskiej Norsk Jernbanemuseum, Stran- dveien 161; http://jernbanemuseet.no; 22 VI–16 VIII codz. 10.00–17.00, pozostała część roku wt.–sb. 11.00–15.00, nd. 11.00– 16.00; wstęp 90 kor. Na jego terenie znaj- duje się m.in. najstarszy dworzec kraju (Kløften stasjon), zabytkowe lokomotywy, Biuro informacji turystycznej wagony, w tym królewskie salonki, czy- li kongevogner. Wystawy korzystają z fil- mów i najnowszej techniki komputerowej. Grøn- negata 52; www.hamarregionen.no ma siedzibę w centrum Hamar. Nocleg znaj- dziemy np. w Hamar Hostel Vikingskipet Åkersvikaveien 24; tel.: +47 62 526060; dwójka od 800 kor. Przy Moelv, 32 km od Hamar, droga E6 prowadzi na drugą (zachodnią) stro- nę jeziora mostem (Mjøsbrua) o długo- ści 1420 m. Dystans stąd do Lillehammer wynosi 30 km. Kup książkę Poleć książkę 132 R E M M A H E L L I L Lillehammer Lillehammer (27,5 tys. mieszkańców) jest malowniczo położone nad jeziorem Mjøsa. Dzięki rozbudowanej sieci narciar- skich tras biegowych w 1994 r. odbyły się tu XVII Zimowe Igrzyska Olimpijskie. Lil- lehammer to doskonała baza wypadowa dla zwolenników aktywnego wypoczyn- ku zarówno zimą (narty biegowe, skoki narciarskie, hokej), jak i latem (turystyka rowerowa, piesza, wędkarstwo, kajakar- stwo). Miasto jest popularnym miejscem wypoczynku także wśród Norwegów. W jego okolicy rozsiane są liczne hytte, czyli domki letniskowe. historia Lillehammer leży 184 km od Oslo. Gdy zostawało miastem w 1827 r., miało za- ledwie… 50-ciu obywateli. Do jego roz- woju przyczyniło się otwarcie połączeń parowcem po Mjøsa i pociągniecie trak- cji kolejowej. Miasto znalazło się w pra- sie światowej w 1973 r. w związku z tzw. Lillehammer-saken. Sprawa dotyczyła zamordowania marokańskiego kelne- ra, podejrzanego o organizowanie ata- ków terrorystycznych. Agenci izraelskiej agencji Mossad dopadli go w jednej z restauracji miasta. W mieście urodziła się Åsne Seierstad, dziennikarka i autorka bestsellerowych reportaży (w Polsce ukazały się m.in.: Księgarz z Kabulu i Jeden z nas. Opowieść o Norwegii). Na obrzeżach wschodniej części Lille- hammer wybudowano kompleks sporto- wy ze skoczniami Lysgårdsbakken. To tu w 1994 r. płonął znicz olimpijski i rozegra- no część zawodów. W olimpiadzie wzię- ło udział 1737 zawodników z 67 krajów. Norwegowie zdobyli 26 medali, o trzy więcej niż zwycięska Rosja (przeważyły medale złote, których Norwegia zdobyła o jeden mniej). warto zobaczyć Sercem Lillehammer jest przecinają- ca śródmieście Storgata, przy której ▼▲ Skansen Maihaugen Kup książkę Poleć książkę 133 R E M M A H E L L I L ▼▲ Kościół w Lillehammer znajdziemy większość zakładów usłu- gowych i hoteli. W centrum, przy Rynku Głównym (Stortorget 2) znajduje się Muzeum Sztuki Lillehammer Kunstmuseum; http://lil- lehammerartmuseum.com; wt.–nd. 11.00– 16.00; wstęp 100 kor., studenci i emeryci 70 kor., do 18 lat bezpłatnie, mające sie- dzibę w nowoczesnym budynku zapro- jektowanym przez uznaną pracownię Snøhetta. Muzeum prezentuje kolekcję malarstwa norweskiego od 1830 r. do dziś. Obejrzymy tu prace Edvarda Muncha, J.C. Dahla, Christiana Krogha, Thorvalda Erichsena i wielu innych. W śródmieściu stoi kościół Lilleham­ Lillehammer kirke; Kirkegata 28, mer zbudowany w 1882 r. w stylu neogotyc- kim, wzniesiony na miejscu wcześniej- szego, znacznie mniejszego. Kościół NMP (Mariakirken) znajduje się Weidemannsga- ta 3b. Rozkład mszy świętych, także w ję- zyku polskim, można odszukać na stro- nie www.mariakirken-lillehammer.com. Największą atrakcją Lillehammer, poza obiektami olimpijskimi, jest położony na Skansen Mai­ wschód od centrum Maihaugen Friluftsmuseum; haugen http://maihaugen.no; VI–VIII codz. 10.00– 17.00, IX–V wt.–nd. 11.00–16.00; wstęp 170– 130 kor. w zależności od pory roku. Zało- żony przez Andersa Sandviga w 1887 r., składa się dziś z ok. 200 obiektów poło- żonych nad czterema stawami i trzema potokami. Jest jednym z najpiękniejszych skansenów w Europie, a pierwszym po- wstałym w Norwegii. Gromadzi relik- ty budownictwa regionalnego, przede wszystkim z doliny Gudbrandsdalen: chaty, spichlerze, stodoły, lamusy i inne elementy zagród. Posiada także kośció- łek z XII w. Część ekspozycji przedstawia miasto leżące w głębi lądu, miejską zabu- dowę Lillehammer, aptekę, zakład fryzjer- ski, piekarnię, sklepy, pocztę, mieszkania oraz podwórka. Olimpiada zmieniła oblicze prowin- cjonalnego Lillehammer. Obiektami olimpijskimi są m.in. kryte lodowisko Kristins Hall Nordsetervegen 43, któ- re może pomieścić przeszło 3 tys. wi- dzów, i stojący obok niej imponujący Kup książkę Poleć książkę 134 R E M M A H E L L I L ▼▲ Skocznie narciarskie w Lillehammer architektonicznie Pawilon Króla Håkona Håkons Hall, Nordsetervegen 45 – hala widowiskowo-sportowa, która może pomieścić 11,5 tys. osób. Pawilon wy- korzystywany jest do meczów hokeja na lodzie, piłki ręcznej, a w 2004 r. od- był się w nim Konkurs Piosenki Eurowi- zji dla Dzieci. W jego części urządzono Muzeum Olimpijskie Norges Olym- piske Museum, Maihaugvegen 1; www. ol.museum.no; VI–VIII codz. 10.00–17.00, IX–V wt.–nd. 10.00–16.00; wstęp 130 kor., dzieci 6–15 lat 65 kor. Można tu zapo- znać się z historią olimpiad od czasów starożytnych po dziś dzień. Igrzyskom w Lillhammer poświęcono osobny dział. Kilometr dalej, na wschód od śródmieścia, znajdują się dwie skocz­ nie narciarskie Lysgårdsbakken, Lysgårdsvegen 55. Pierwsza z nich to K90, której rekord wynosi 107,5 m, a dru- ga to K123, największa duża skocznia ▼▼ Panorama doliny Gudbrandsdalen Kup książkę Poleć książkę 135 R E M M A H E L L I L Informacja turystyczna Visit Lillehammer, Jernbanetorget 2, przy dworcu kolejowym i autobuso- wym; www.lillehammer.com; koniec VI– poł. VIII pn.–pt. 7.30–16.30, sb. 9.30–15.00, nd. 11.00–16.00, pozostała część roku pn.– pt. 7.30–16.30, sb. 10.00–14.00. Dojazd i orientacja Około 200 m od Stortorget, pod adresem Jernbanegata 2, znajdują się dworce ko- lejowy i autobusowy, tworzące ogromną Skysstasjon. Aktualny rozkład pociągów znajduje się na stronie www.nsb.no, na- tomiast autobusów na www.nettbuss.no. Większość z nich zatrzymuje się też przy stacji lotniska Gardermoen. Taksówkę wzywamy, dzwoniąc pod numer 06506. Noclegi O nocleg nie będzie w Lillehammer trudno. Rezerwacji możemy dokonać np. przez trójjęzyczną stronę interne- tową miejscowego biura informacji tu- rystycznej www.lillehammer.com lub pod adresem http://pl.hotelium.com/ City/Lillehammer.htm. ▼◆ Lillehammer Camping, Dampsagve- ien 47; www.lillehammer-camping.no; tel.: +47 61253333. Kemping leży nad brzegami jeziora Mjøsa, nieopodal centrum miasta (5 km). ▼◆ Lillehammer Vandrerhjem (Stasjonen Hotell), Jernbanetorget 2–4; http:// stasjonen.no; tel.: +47 61260024. Schro- nisko mieści się przy samym dworcu. Posiada parking. ▼◆ Birkebeineren, Birkebeinervegen 24, przy drodze prowadzącej do skoczni, na skraju miasta; tel.: +47 61050080; www.birkebeineren.no; jedynka od 520 kor., dwójka od 730 kor., 2-osobowe mieszkania od 980 kor. Jest to niezwy- kle popularne miejsce noclegowe. W kilku drewnianych budynkach znaj- dują się zarówno mieszkania, jak i po- koje o zróżnicowanym standardzie. Wyżywienie Większość tutejszych hoteli posiada wła- sne restauracje, warto więc na miejscu sprawdzić ich menu. W mieście działa wiele świetnych lokali. ▼◆ Blåmann, Lilletorget 1. Dobra restau- racja urządzona w Centrum Mesna. ▼◆ Lillehammer Bryggeri, Elvegata 19; www.lillehammerbryggeri.no. Stary, ciekawy browar mieści się w klima- tycznym ceglanym budynku. Można napić się tu piwa i poznać historię miejscowego browarnictwa. Norwegii, z rekordem 146 m. Na wieżę można wejść bądź podjechać wyciągiem krzesełkowym. Stadion do biegów narciar- skich (Stadion Birkebeineren) leży nieco dalej na wschód, przy Sjøsetervegen 29. Po jeziorze Mjøsa nadal regularnie pływa najstarszy na świecie parowiec „Skibladner” www.skibladner.no. Rejs na jego pokładzie jest przeżyciem, które- go trzeba doświadczyć. Od 1856 r., kiedy powstał, przewozi pasażerów, pocztę oraz ładunki pomiędzy wioskami a miastami leżącymi nad jeziorem: Lillehammer, Mo- elv, Gjøvik, Hamar oraz Eidsvoll. okolice lillehammer Lillehammer tworzy bramę wjazdową do Gudbrandsdalen, najsłynniejszej do- liny Norwegii. Tędy w najdawniejszych czasach wędrowano między ośrodkami władzy w Trondheim i Oslo, między Pół- nocą a Południem. Dolina ma ćwierć ty- siąca kilometrów długości. Jej ludność, tradycyjnie zajmująca się m.in. hodowlą koni, posiada silne poczucie przynależ- ności terytorialnej. Na zachód od doliny otwarto tury- styczną trasę o nazwie Peer Gynt Veien. Kup książkę Poleć książkę 136 R E M M A H E L L I L ▼▲ Kościół w Ringebu Dojedziemy do niej z Lillehammer, skrę- cając po 7 km z E6 przy Fåberg w drogę nr 255. Na tej trasie, w miejscowości AULE­ STAD, wśród drzew stoi żółta drewniana willa, w której mieszkał jeden z bardziej znanych norweskich pisarzy, Bjørnstjerne Bjørnson (1832–1910), laureat Literackiej Nagrody Nobla z 1903 r. Nieco dalej, za miejscowością Se- galstad Bru, należy obrać drogę nr 254 wiodącą na północny zachód. Po 10 km dojedziemy do Svingvoll, gdzie zaczyna się Peer Gynt Veien. Ta ciekawa krajobra- zowo droga jest trasą płatną. Jej nazwa pochodzi od bohatera sztuki Henryka Ibsena. Dla Norwegów Ibsenowski Peer Gynt symbolizuje zew natury, tęsknotę za górami i przestrzenią, a w konsekwencji za wolnością. Z Peer Gynt Veien może- my dojechać do miejscowości VINSTRA, by ponownie wjechać na E6 w kierunku Trondheim. Na cmentarzu Sødorp Ka- pell w Vinstrze, na prawo od kościoła, stoi kamień upamiętniający Pedera Ol- sena Hage, pierwowzór Ibsenowskiego Peera Gynta (z E6 zjazd jest oznaczony szyldem „Minnestein”). ringebu i dolina ottadalen Kontynuując podróż z Lillehammer na północ drogą E6, po 59 km dojedzie- my do RINGEBU z kościołem klepko­ wym z 1270 r. 55 km od Ringebu i 305 km od Oslo leży OTTA. Kilkutysięczna miejscowość pozbawiona jest zabytków, ale moż- na tu uzupełnić zapasy, napić się kawy i zasięgnąć rady w biurze informacji tu­ rystycznej Ola Dahls gate 1; tel.: +47 61241444 mieszczącym się w budynku dworca kolejowego. Z Otty możemy odbyć podróż na za- chód doliną Ottadalen do Lom i dalej do miejscowości Geiranger położonej nad jednym z najsłynniejszych norweskich fiordów – Geirangerfjorden, który od 2005 r. wpisany jest na listę UNESCO. Dro- gą nr 15 dojeżdżamy po 133 km do rozwi- dlenia dróg, skąd dalej kierujemy się ok. 20 km na północny zachód drogą nr 63. Warto zaplanować więcej czasu na po- byt w tej okolicy. Do największych atrak- cji należy rejs po Geirangerfjordzie, prze- jazd drogami Trolli (Trollstigen) i Orłów Kup książkę Poleć książkę 137 I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T (Ørnevegen) i wizyta na Dalsnibba – szczy- cie o wysokości 1476 m n.p.m., skąd roz- ciąga się widok na okoliczne pasma gór- skie oraz na wspomniany Geirangerfjord. dombÅs i hjerkinn 47 km na północ od Otta przy trasie E6 leży DOMBÅS. Podobnie jak Otta, miej- scowość nie należy do najbardziej pory- wających miejsc w kraju, chyba że ma się na myśli szalejący tu po równinie wiatr. Zdaje się, że to on porozrzucał po dolinie zabudowania – Dombås nie ma właści- wie centrum. Jest węzłem komunikacyj- nym, a od kilkunastu lat także ośrodkiem sportów zimowych. Z Dombås na zachód i w kierunku fiordów oraz wybrzeża prowadzi dro- ga E136, którą wzdłuż doliny Romsdalen dojedziemy – po 106 km – do Åndalsnes. Natomiast droga E6 za Dombås skręca lekko na wschód. Po 31 km dociera się do Hjerkinn. Południe kraju było połączone z Trondheim (a właściwie z Nidaros, jak miasto wtedy nazywano) Kongeve­ ien, „Drogą Królewską”. To nią podążał władca na oficjalną koronację w tam- tejszej katedrze. Wzdłuż szlaku pobu- dowano zajazdy i przystanki (fjellstuer), łącznie przeszło tysiąc. Część z nich do dziś istnieje, czasem tylko jako ocalałe kamienne podmurówki, np. w zabudo- waniach stacji kolejowych w HJERKINN. Miejscowość ta leży na wysokości 1017 m n.p.m. i jest bazą wypadową do Parku Narodowego Dovrefjell­Sunndalsfjella (Dovrefjell-Sunndalsfjella Nasjonalpark). Najwyższym wzniesieniem łańcucha gór- skiego Dovrefjell jest Snøhetta sięgająca 2286 m n.p.m. (nazwę szczytu przyjęło znane biuro architektoniczne, projektan- ci m.in. nowej Biblioteki Aleksandryjskiej, Opery w Oslo i Muzeum Sztuki w Lille- hammer). W okolicy żyje duże stado dzi- kich reniferów. W pobliżu Hjerkinn, w gó- rach Tverefjell znajdują się odkrywki rudy żelaza i miedzi. Jest to także jedno z naj- suchszych miejsc kraju. Roczne opady sięgają tu 200 mm. W Hjerkinn musimy zdecydować, czy do Trondheim pojedziemy najkrótszą drogą, czyli E6 (m.in. przez Oppdal) liczą- cą 167 km, czy ciekawszą, bardziej uroz- maiconą, ale i dłuższą (przez Røros, drogi ▼▼ Krajobraz Parku Narodowego Dovrefjell-Sunndalsfjella Kup książkę Poleć książkę 138 I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T nr 29, 3 i 30) mierzącą 301 km. Na jej poko- nanie potrzebować będziemy ok. 5 godz. Obierając tę trasę, w Hjerkinn skręcamy na wschód w drogę nr 29. Mijamy miej- scowości Folldal i Grimsbu. Po 70 km od Hjerkinn docieramy do Alvdal, gdzie dro- ga nr 29 łączy się ze szlakiem z południa (nr 3). Alvdal leży u wejścia do Østerdalen (Doliny Wschodniej). Płynie nią najdłuż- sza rzeka kraju – Glomma (610 km), która wypływa z okolic Røros (55 km na północ) i wpada do cieśniny Skagerrak. Doliną biegnie też tor kolei Oslo–Trond- heim. 23 km od Alvdal na północ leży TYNSET z dużym kościołem z 1793 r. By dostać się stąd do Røros (55 km), opusz- czamy trasę nr 3 i wybieramy drogę nr 30, wiodącą prosto do Trondheim. røros Pierwsze, co zobaczymy w RØROS, to ko- ściół i hałdy żużlu. Osada powstała w 1644 r., gdy w pobliżu wykryto duże złoża rud miedzi. Okresami mieszkało tu i praco- wało 2 tys. górników. Ludzie ci pocho- dzili z rozmaitych stron kraju i w Røros wytworzył się specyficzny dialekt języka norweskiego. To niespełna 6-tysięczne miasto leży na wysokości 628 m n.p.m. Stara drewniana zabudowa Røros została w 1980 r. wpisana na Listę Świa- towego Dziedzictwa Kulturowego i Przy- rodniczego UNESCO. To jedno z zimniej- szych miast kraju; w 1914 r. zanotowano tu –50,4°C. Głównym zabytkiem jest wy- budowany w 1784 r. kościół (Røros kirke) z kamienia, największy, jaki znajdziemy między Oslo a Trondheim, może bowiem pomieścić ok. 1600 wiernych. Godna polecenia jest wizyta w Mu­ Rørosmuseet Smelt- zeum Smelthytta hytta, Lorentz Lossius gata 45; http:// rorosmuseet.no; poł. VI–poł. VIII codz. 11.00– 18.00, 1. poł. VI, 2. poł. VIII i 1. poł. IX codz. 10.00–16.00, poł. IX–V codz. 10.00–15.00; ▼▲ Røros Kup książkę Poleć książkę 139 I M E H D N O R T O D O L S O Z A S A R T wstęp 100 kor., emeryci i studenci 80 kor., zniżki przy zakupie biletu również do Ko- palni Olafa. Jego ekspozycje opowiadają o historii miasta, związanego z wydo- byciem i obróbką rudy miedzi, która za- kończyła się w latach 70. XX w. Wystawy mieszczą się na terenie zakładów wytopu (smelthytta), działających do 1953 r. W centrum miasta stoi żółty budy- nek dworca kolejowego. Obok niego, przy Peder Hiortgata 2 znajdziemy biu­ ro informacji turystycznej Røros Tu- ristkontor; www.roros.no; pn.–pt. 9.00– 16.00, sb. 10.00–16.00. Do Røros można dolecieć w 55 min samolotem z Oslo linią Widerøe www.wideroe.no. Pociągiem jedzie się ze stolicy ok. 5 godz., a z Trond- heim 2,5 godz. Tereny za Røros zachwycają spek- takularnymi widokami. Nakręcono tu kilka filmów, których akcja rozgrywa się na amerykańskim Dzikim Zachodzie. Szczególnie piękne plenery znajdziemy w Gauldalen – dolinie rzeki Gaula. ▼▼ Dolina Gauli na południe od Trondheim Kilkanaście kilometrów od Røros znaj- Olavsgruven; duje się Kopalnia Olafa http://rorosmuseet.no; 20 VI–15 VII codz. 10.00–17.00, pozostała część roku do 15.00; zwiedzanie z przewodnikiem w sezonie codz. o 15.00, w szczycie sezonu częściej: codz. o 11.00, 13.00, 15.00 i 17.00, poł. IX–V czw. i sb. 15.00, oprowadzanie w j. ang. i norw.; wstęp 120 kor., studenci i eme- ryci 100 kor. Należy kierować się do niej drogą nr 31 na wschód od miasta. Ko- palnia położona jest 2 km na północ od tej trasy. Z przewodnikiem schodzi się 50 m pod ziemię i przechodzi ok. 500 m do dużego pomieszczenia (Bergmanns- hallen), wykorzystywanego latem jako sala koncertowa. W kopalni panuje stała temperatura ok. 5°C. Støren leży 105 km na północny zachód od Røros i 52 km na południe od Trond- heim. Tu łączą się drogi nr 30 i E6. W okoli- cach Støren wydobywa się błękitną skałę łupkową, z której zbudowano m.in. ka- tedrę w Trondheim. Kup książkę Poleć książkę SVALBARD Svalbard to archipelag położony na Oce- anie Arktycznym. Rozciąga się pomię- dzy 71°N a 81°N. Po podpisaniu Traktatu Spitsbergeńskiego w 1925 r. znalazł się pod protektoratem Norwegii. Nie wia- domo jednak, kto dotarł tu jako pierw- szy. Przypuszcza się, że mogli to być wi- kingowie. Wiemy, że w 1194 r. dotarli do miejsca, które nazwali Zimnym Krańcem, czyli właśnie Svalbardem. Nie jest jednak potwierdzone, gdzie dokładnie dopły- nęli. Mogli docierać tu także Pomorcy, czyli rosyjscy myśliwi – jednak nie jest znana precyzyjna data ich pierwszej wizyty na Svalbardzie. Należy także pod- kreślić, że nie było tu nigdy rdzennych mieszkańców. William Barents, który razem ze swoją holenderską załogą dopłynął tu latem 1596 r., pozostawił opis wyprawy. Stąd właśnie tę datę uznaje się za oficjalny rok odkrycia archipelagu. Od jego na- zwiska nadano nazwę jednej z wysp – Barentsøya, morzu opływającemu ar- chipelag od wschodu – Morze Barentsa i miejscowości – Barentsburg. Około 60 powierzchni archipe- lagu stanowią lodowce (najmniej jest ich w centralnej części Spitsbergenu – Nordenskiold Land, w okolicy Long- yearbyen). Podobną powierzchnię (65 ) zajmują parki narodowe i rezerwaty przy- rody. Szacuje się, że ok. 90 powierzchni Svalbardu do dziś pozostaje niezmie- nione przez człowieka. Arktyczny klimat i bardzo krótki okres wegetacji sprawiły, że jedynymi drzewami są tu wierzba po- larna i brzoza karłowata, które rosną za- ledwie kilka centymetrów nad ziemię. Inne rośliny to głównie trawy i porosty Kup książkę Poleć książkę tworzące tutejszą tundrę. Fauna tego re- gionu to niedźwiedzie polarne (których jest więcej niż ludzi), renifery svalbardz- kie, lisy polarne, ptaki (latem, na zimę zostaje jedynie pardwa) i ssaki morskie – foki, morsy i wieloryby. Największą wyspą Svalbardu (61 km2) jest Spitsbergen (38 km2). Główne miasto to LONGYEARBYEN, oddalone od bie- guna północnego zaledwie o 1300 km. Mieszka tu ok. 2,2 tys. osób. Znajdują się w nim sklepy z pamiątkami i sprzę- tem turystycznym, supermarket Sval- bardbutikken, uniwersytet UNIS (kie- runki dotyczące Arktyki), restauracje, bary, dyskoteka, poczta, szpital, siedziba straży pożarnej i gubernatora wyspy, ko- ściół, przedszkola i szkoła, basen z cen- trum sportowo-rekreacyjnym, wypoży- czalnie sprzętu (kajaki, quady, skutery), biura turystyczne, hotele i kempingi. Przy jednym z nich zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy (latają tu SAS i Norwegian). Za interesujące można uznać siedem kopalń, z których obecnie działa już tylko jedna, oraz psiarnie na obrzeżach Long- yearbyen, gdzie mieszkańcy trzymają swoje psy husky. Poza miastem należy poruszać się z bronią lub z uzbrojonym przewodni- kiem. To podstawowa zasada bezpie- czeństwa, chroniąca przed ewentualnym atakiem niedźwiedzi polarnych. Ostatnimi laty silnie rozwija się tu turystyka. To doskonałe miejsce na ak- tywny wypoczynek. Organizowane są trekkingi, safari dotyczące ptactwa lub ssaków morskich, rejsy statkami, jach- tami, spływy kajakowe, wycieczki do opuszczonej rosyjskiej osady – Piramidy. Zimą można skorzystać z psich zaprzę- gów, skuterów śnieżnych lub podziwiać zorzę polarną. Kup książkę Poleć książkę 164 ø d o B Bodø Bodø (51 tys. mieszkańców), ośrodek ad- ministracyjny okręgu Nordland, jest dru- gim co do wielkości miastem w północ- nej Norwegii. Jest to też znany ośrodek wypoczynkowy i turystyczny z dobrą komunikacją i w pełni nowoczesną in- frastrukturą. Bodø to także wspaniałe miejsce do wypoczynku na łonie na- tury – na południu wznoszą się góry Børvasstindene, a wyspa Landegode i Lo- foty leżą na północy. Bodø słynie z orłów bielików. Nigdzie na świecie nie ma więk- szego skupiska tych majestatycznych pta- ków. Co dzień można obserwować, jak wznoszą się wysoko nad miastem i siedzą na skałach pobliskich wysp. W Bodø od 2 czerwca do 10 lipca występuje zjawisko białych nocy, a jesienią i zimą można po- dziwiać zorzę polarną. Wielu z mieszkańców miasta zatrud- nia marynarka wojenna oraz lotnictwo, które mają w mieście swoje regional- ne dowództwa. O miasto, a szczegól- nie jego porty, trwały zażarte walki w okresie II wojny światowej, stąd brak tu właściwie zabytków: ratusz pochodzi z 1959 r., a katedra z 1965 r. Jednym z niewielu bu- dynków, które przetrwały ostrzał i bom- bardowania, jest dom z 1904 r. przy Prin- sensgate 166, na tyłach katedry. Dziś mieści się w nim Muzeum Regionu Nordland Norlandmuseet, http://nordlandsmuse- et.no; poł. VI–VIII codz. 11.00–17.00; IX–poł. VI pn.–pt. 9.00–15.00; wstęp 60 kor., dzieci 10 kor. opowiadające o życiu na norwe- skiej Północy. O dziejach miasta w czasach II wojny światowej dowiemy się natomiast Muzeum z imponujących ekspozycji Norweskiego Lotnictwa Norsk Lufts- fartssenter; http://luftfartsmuseum.no; pn.–pt. 10.00–16.00, sb.–nd. 11.00–17.00; wstęp 160 kor., studenci i emeryci 120 kor., dzieci 80 kor., leżącego 2 km na południo- wy wschód od centrum. Kolekcja obejmu- je maszyny latające, m.in. brytyjski myśli- wiec Spitfire i norweski Hønningstad C-5 Polar. Budynek ma kształt śmigła, co w po- łączeniu z szaro-czarnymi powierzchniami oraz fasadą z błyszczącego szkła przycią- ga wzrok. W muzeum mieszczą się dwie ▼▼ Okolice Bodø Kup książkę Poleć książkę 165 ø d o B Informacja turystyczna Biuro informacji turystycznej, Tollbugata 13 (700 m od stacji kolejowej); http://visit- bodo.com. Dojazd i orientacja Bodø ma bardzo dobre połączenie z resztą kraju wszystkimi środkami trans- portu. Każdego roku ponad 1,5 mln ludzi podróżuje do i z Bodø samolotem, pocią- giem, autobusem, statkiem ekspresowym lub parowcem. Z lotniska (www.avinor.no) można przejść piechotą do śródmieścia (2 km). Linie SAS i Norwegian mają częste po- łączenia z Oslo (lot trwa ok. 1,5 godz.). Widerøe obsługuje loty z Trondheim oraz ze wszystkich małych portów lotniczych w okręgu Nordland. Z portu odpływa w kierunku Lo- fotów statek linii Hurtigruten (https:// www.hurtigruten.us). Parowiec kursuje raz dziennie w kierunku południowym i północnym. Statki ekspresowe każ- dego dnia odbywają też rejsy na tra- sie z Bodø do Svolvær oraz z Bodø do Sandnessjøen. Również codziennie or- ganizowane są rejsy wycieczkowe na wyspy w okolicy Bodø. Dworzec kolejowy (Jernbanestasjon; Jernbaneveien 99) stanowi końcową sta- cję krajowej linii kolejowej z Oslo przez Trondheim. Przejazd pociągiem do Tron- dheim zajmie ok. 9 godz. Dworzec au- tobusowy (Busstasjon) mieści się przy Stormyrveien 3. Codziennie kursują autobusy do i z Narwiku. Noclegi Wiele hoteli znajdziemy w śródmieściu. Kilka hoteli mają w Bodø znane sieci Thon (www.thonhotels.no) i Clarion (www.nor- dicchoicehotels.no). ▼◆ Bodø Hostel, Sjøgata 57; http://hi- hostels.no/hostels/bod; tel.: +47 48134505; dwójka od 650 kor.). Zlo- kalizowany przy dworcu kolejowym. ▼◆ Skagen Hotel, Nyholmsgata 11 (róg Prinsensgate i Nyholmsgata); www. skagen-hotel.no; tel.: +47 75519100; dwójka od 1500 kor. Tradycyjnie urzą- dzone pokoje z obrazami na ścianach i drewnianą podłogą. Między 19.00 a 22.00 podaje się skromną kolację (kveldsmat) wliczoną w cenę pokoju. Aktywny wypoczynek Przyroda w centrum miasta i jego oko- licach sprzyja różnym formom wypo- czynku na świeżym powietrzu. Można wybrać się na spacer lub pojeździć rowe- rem przez idylliczne okolice, obserwować bieliki albo zagrać w golfa. Bodø to także wspaniałe miejsce dla wędkarzy. W tutejszych jeziorach jest mnóstwo pstrągów i łososi. Popular- nym miejscem wędkowania morskiego z brzegu lub z łódki jest Saltstraumen, znany z mnóstwa ryb. Informacji na ten temat można zasięgnąć na miejscu, w biurze informacji turystycznej. monumentalne sale wystawowe – jedna poświęcona lotnictwu cywilnemu, a dru- ga wojskowemu. Centralna zabudowa Bodø znajduje się bezpośrednio na południe od dwor- ca kolejowego i biegnącej częściowo wzdłuż torów Sjøgata. Pobliskie wyspy (Mała i Duża Hjartøya) są niezamieszkałe. W pobliskim BODIN, na przedmie- ściach leży jeden ze starszych kościołów Bodin kirke, Gamle Riksvei 68 w kraju, wzniesiony ok. 1200 r. Atrakcją turystyczną okolicy Bodø jest także Saltstraumen – najsilniejszy na świe- cie… morski prąd pływowy. Co sześć go- dzin, 400 mln m3 wody z prędkością do 20 węzłów (czyli prawie 40 km/godz.) prze- ciska się przez cieśninę między fiordami Salten i Skjerstad o szerokości 150 m i dłu- gości 3 km. W nurcie tworzą się tu często Kup książkę Poleć książkę 166 ø d o B ▼▲ Kościół w Bodø efektowne wiry. Razem z wodą cieśninę pokonuje dużo ryb. Saltstraumen znajdu- je się 33 km na południe od Bodø (dojazd drogą nr 17). Wyspa Kjerringøy oddalona jest o 30 min drogi od centrum Bodø. Można tu oglądać efektowny nadmorski i gór- ski krajobraz z małymi wysepkami oraz skałami, znajdując niemal wszystko, od prawie pionowych gór i jasnych, piasz- czystych plaż po tętniące życiem osie- dla oraz zabytkową faktorię Kjerringøy. ▼▼ Wybrzeże szkierowe – krajobraz typowy dla północy Norwegii Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży. Norwegia to znakomity cel zarówno kilkudniowych, jak i dłuższych wycieczek. Miłośników historii i zabytków zainteresują stare kupieckie miasta, a zwolenników aktywnego wypoczynku tysiące kilometrów tras pieszych i rowerowych. Imponujące fiordy, tysiące skalistych wysp, przepastne lasy, bezludne płaskowyże i pokryte tundrą wzgórza – to wszystko znajdziemy tu na każdym kroku. Warto też spróbować miejscowej kuchni, w której szczególne miejsce zajmuje wszystko, co… wędzone, solone i suszone. Historyczne miasta portowe Kolorowe nadmorskie wioski Pamiątki po wikingach Arktyczne flora i fauna Wieloryby i zorza polarna Fiordy i skaliste archipelagi Rybne kulinaria ISBN 978-83-283-4249-1 C e n a 2 6 9 0 z ł ,
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Norwegia. Travelbook. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: