Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00077 012526 13632224 na godz. na dobę w sumie
Nowa przestrzeń mieszkaniowa. Lofty i rezydencje w Łodzi - ebook/pdf
Nowa przestrzeń mieszkaniowa. Lofty i rezydencje w Łodzi - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-001-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> sztuka >> architektura
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W okresie transformacji systemowej w miastach polskich środowisko mieszkaniowe podlegało ciągłym, różnokierunkowym zmianom. Doszło wówczas do powstania licznych enklaw nowych przestrzeni mieszkaniowych, skupiających nowoczesne budownictwo mieszkaniowe, które wyróżnia nowa forma, wyposażenie i wysoki standard mieszkania. W książce poddano analizie nowe przestrzenie mieszkaniowe na przykładzie loftów „U Scheiblera” i nowych rezydencji oddanych do użytku w Łodzi po 1989 r. Opisano w niej współczesne formy budownictwa mieszkaniowego w Łodzi (takie jak lofty, rezydencje). Budownictwo to, zwłaszcza lofty, ma swoją ciekawą historię, powstało w obiektach sprzed blisko 200 lat, które pełniły dawniej inne funkcje (przemysłowe), a obecnie zostały zaadaptowane na mieszkania z tzw. „górnej półki”. Tego rodzaju budownictwo, na taką skalę, spotkać można tylko w Łodzi, a niewiele jest podobnych miast w Europie. Dokonując analizy tych form budownictwa, przedstawiono zarówno ich uwarunkowania historyczne, jak i społeczno-ekonomiczne. Cel pracy, którym było ustalenie cech wyróżniających nową przestrzeń mieszkaniową i ocena jej atrakcyjności, został osiągnięty. Zebrano obszerny materiał statystyczny, kartograficzny, fotograficzny, który uzupełnia część empiryczną opracowania. Z uwagi na wysoki poziom i rzadkość tego typu prac w literaturze naukowej (głównie geograficznej) praca zainteresuję osoby zajmujące się tą problematyką zarówno od strony naukowej, jak i praktycznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Łódź 2016 Jerzy Dzieciuchowicz, Lidia Groeger – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31 RECENZENT Stanisław Ciok OPINIA WYDAWNICZA Kazimierz Badziak REDAKTOR INICJUJĄCY Damian Rusek REDAKCJA TECHNICZNA I SKŁAD KOMPUTEROWY Aleksandra Retkiewicz OPRACOWANIE GRAFICZNE Jerzy Dzieciuchowicz, Lidia Groeger, Anna Wosiak PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Nivellen77 © Depositphotos.com/yaryhee © Depositphotos.com/alchena Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Wydział Nauk Geograficznych © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07164.15.0.K Ark. druk. 8,625 ISBN 978-83-8088-000-9 e-ISBN 978-83-8088-001-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp……………………………………………………………………………………………….. 5 CZĘŚĆ I Jerzy Dzieciuchowicz LOFTY „U SCHEIBLERA” W ŁODZI – NOWA PRZESTRZEŃ MIESZKANIOWA 1. Uwagi wstępne……………………………………………………………………………….. 2. Historia miejsca lokalizacji osiedla loftów „U Scheiblera”………………… 2.1. Zakłady K.F. Wendischa i K.F. Moesa………………………………………….. 2.2. Karol Wilhelm Scheibler i jego zakłady……………………………………… 2.3. Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju (Uniontex)……………………………………………………………………………….. 2.4. Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju (Uniontex) po 1989 roku…………………………………………………………… 3. Powstanie osiedla loftów „U Scheiblera”…………………………………………. 3.1. Faza projektowania………………………………………………………………….. 3.2. Faza realizacji projektu…………………………………………………………….. 3.3. Faza sprzedaży mieszkań…………………………………………………………. 4. Lokalizacja i zagospodarowanie przestrzenne osiedla………………….….. 4.1. Lokalizacja osiedla………………………………………………………………….… 4.2. Zagospodarowanie przestrzenne osiedla…………………………………… 5. Zasoby mieszkaniowe osiedla………………………………………………………… 5.1. Budynki mieszkalne i ich otoczenie…………………………………………… 5.2. Mieszkania……………………………………………………………………………….. 6. Mieszkańcy osiedla loftów i ich warunki mieszkaniowe…………………… 6.1. Struktura demograficzno-społeczna mieszkańców……………………. 6.2. Warunki mieszkaniowe osiedla i ich ocena………………………………… 6.3. Relacje sąsiedzkie…………………………………………………………………….. 7. Podsumowanie………………………………………………………………………………. 9 12 12 13 22 24 26 26 30 34 36 36 37 41 41 44 46 46 47 51 54 4 Spis treści CZĘŚĆ II Lidia Groeger WSPÓŁCZESNE REZYDENCJE ŁODZI 1. Wprowadzenie………………………………………………………………………………. 2. Wzorce zabytkowej zabudowy rezydencjonalnej Łodzi………………….… 3. Rozmieszczenie współczesnych rezydencji w Łodzi………………………… 4. Otoczenie i zagospodarowanie działek współczesnych łódzkich rezy- dencji……………………………………………………………………………………............ 5. Cechy nowej zabudowy rezydencjonalnej……………………………………...... 6. Rynek nieruchomości rezydencjonalnych w Łodzi……………………………. 7. Podsumowanie…………………………………………………………………………….… Zakończenie……………………………………………………………………………………… Literatura……………………………………………………………………………………….…. Spis rysunków, fotografii i tabel………………………………………………….……… New housing space – lofts and residences in Łódź (Summary)…………….. 59 63 71 83 88 97 116 119 122 127 131 WSTĘP W okresie transformacji systemowej w miastach polskich ciągłym, różno- kierunkowym zmianom podlegało środowisko mieszkaniowe, wpływając na jakość życia mieszkańców. Doszło wówczas do powstania licznych enklaw nowych przestrzeni mieszkaniowych, skupiających nowoczesne budow- nictwo mieszkaniowe, które wyróżnia nowa forma, wyposażenie i wysoki standard mieszkania, zapewniającego użytkownikom – w większym stopniu niż w przeszłości ‒ intymność i prywatność, domowość, wygodę, swobodę, dostęp światła i powietrza, jak też komfort oraz dobre samopoczucie i bez- pieczeństwo. Nie można też pominąć różnorakich zmian, którym podlegały wielorodzinne domy mieszkalne i ich otoczenie. Do wspomnianych prze- obrażeń środowiska mieszkaniowego przyczyniły się dynamiczne prze- miany społeczne, ekonomiczne i kulturowe, a w szczególności rozwój budownictwa i rynku mieszkaniowego oraz firm deweloperskich, a także rosnące rozwarstwienie społeczne. Kształtowanie nowych, doskonale zagospodarowanych przestrzeni mieszkaniowych było w szczególności uwarunkowane stałym powięk- szaniem się grupy osób zamożnych. Osiąganie wysokiego statusu mate- rialnego i społecznego stymulowało zmiany stylu życia tej warstwy spo- łecznej. Spektakularnym symbolem wzrostu pozycji materialnej określo- nych grup społecznych stał się wybór i posiadanie nowoczesnego, luksu- sowego mieszkania, zapewniającego prestiż odpowiadający wysokim aspi- racjom jego właściciela. Nowo wykreowane potrzeby mieszkaniowe w znacznej mierze były zaspokajane m.in. przez nowe, oryginalne pod względem architektonicznym, formy zabudowy mieszkaniowej, jakie repre- zentują współczesne lofty i rezydencje. W tym opracowaniu analizie poddane zostały nowe przestrzenie miesz- kaniowe na przykładzie loftów „U Scheiblera” i nowych rezydencji od- danych do użytku w Łodzi po 1989 roku. Cel pracy stanowi ustalenie wyróżniających cech i ocena atrakcyjności nowej przestrzeni mieszka- niowej na przykładzie łódzkich loftów i rezydencji. Praca składa się z dwóch zasadniczych części oraz wstępu i zakończenia. Przedmiotem pierwszej części jest rozwój, lokalizacja i funkcjonowanie osiedla loftów „U Scheiblera” w przestrzeni miejskiej Łodzi. Analizowano również jego zasoby mieszkaniowe oraz strukturę społeczno-demogra- 6 Wstęp ficzną mieszkańców i ich opinie o warunkach mieszkaniowych osiedla oraz wewnętrzne i zewnętrzne relacje społeczne. Zagadnienia te zostały poprze- dzone omówieniem bogatej historii miejsca lokalizacji loftów „U Sche- iblera”. Przedmiotem drugiej części pracy są współczesne rezydencje zbudo- wane w Łodzi. Zakres prezentowanej problematyki badawczej obejmuje rozmieszczenie zabudowy rezydencjonalnej na terenie miasta, z uwzględ- nieniem okresu budowy, wielkości działki i powierzchni zabudowy, w po- wiązaniu z układem przestrzennym sieci kanalizacyjnej i wodociągowej oraz cen gruntów i terenów niezagospodarowanych. Rozpatrywano również stan zagospodarowania otoczenia współczesnych rezydencji, ich cechy wyróżniające, jak też funkcjonowanie rynku nieruchomości rezy- dencjonalnych. Zagadnienia te poprzedzono przedstawieniem wzorców zabytkowych rezydencji w Łodzi. Praca jest przeznaczona dla badaczy i studentów geografii, gospodarki przestrzennej, urbanistyki, socjologii i ekonomii oraz tych wszystkich, których szczególnie interesują współczesne przemiany wielkomiejskiego środowiska mieszkaniowego w Polsce. Jerzy Dzieciuchowicz CZĘŚĆ I LOFTY „U SCHEIBLERA” W ŁODZI ‒ NOWA PRZESTRZEŃ MIESZKANIOWA 1. UWAGI WSTĘPNE Transformacja ustrojowa i społeczno-gospodarcza w Polsce po 1989 roku wiąże się z dynamicznymi zmianami organizacji przestrzeni mieszkaniowej wielkich miast. W przestrzeni tej pojawiły się nowe formy zabudowy mieszkaniowej, czego przykładem są m.in. lofty. Zaczęły one powstawać równocześnie w wielu miastach polskich o zróżnicowanym rynku mieszka- niowym, pełniących w przeszłości ważne funkcje przemysłowe (Bydgoszcz, Bytom, Gliwice, Łódź, Kraków, Olsztyn, Poznań, Warszawa, Wrocław, Zie- lona Góra, Żyrardów) (Koziński 2008; Chaberko 2012). Można nawet zaobserwować swoistą modę na tego typu mieszkania. Równocześnie na tereny poprzemysłowe wkraczały inwestycje mieszkaniowe, których nie można utożsamiać z loftami. Ponadto nierzadko lokalizowane były tam centra handlowe, obiekty przemysłowe oraz placówki kultury i nauki. W przypadku polskich loftów na szczególną uwagę, ze względu na dużą skalę i bogatą historię miejsca lokalizacji, zasługują lofty „U Scheiblera” w Łodzi, będące pierwszym tego rodzaju kompleksem mieszkalnym w mieś- cie i jednocześnie największą w Polsce adaptacją zespołu poprzemysłowego na cele mieszkaniowe. Pojęciem loftów określa się w tej pracy stylowe mieszkania, z reguły o dużej powierzchni i wysokim standardzie, położone w dawnych halach i magazynach fabrycznych z zachowanymi, oryginalnymi elementami ich konstrukcji i wyposażenia (mury, instalacje). Według S. Januszewskiego (2009) lofty wyróżniają się jednocześnie trzema podstawowymi cechami: 1) lokalizacją w budynku pofabrycznym, pełniącym wcześniej funkcję produkcyjną (hala fabryczna) lub pomocniczą (magazyn, warsztat, spi- chlerz), 2) wpisaniem się loftów w otoczenie przemysłowe i kompleksowy proces jego przekształceń, 3) zachowaniem elementów oryginalnych w obiektach poprzemysłowych zaadaptowanych na mieszkania. Lofty mają z reguły wyjątkowy klimat, wynikający m.in. z dużej powierzchni użytko- wej, surowych wnętrz, w których ścianach często zachowana została oryginalna, czerwona cegła. Warto też zaznaczyć, że surowe wnętrza i duże przestrzenie loftów mogą być nowocześnie aranżowane i dekorowane, tym niemniej rzadko bywają przytulne. Dodajmy, iż wyróżnia się także kategorię soft loftów, tj. nowych mieszkań stylizowanych na lofty, którym brak jednak najbardziej typowych atrybutów loftów. 10 Jerzy Dzieciuchowicz Lofty zaczęły powstawać w Bostonie i Nowym Jorku jeszcze w latach 40. ubiegłego wieku (Jabłońska 2010). Nowe inwestycje przemysłowe w mia- stach amerykańskich przeważnie lokowano wtedy w strefach podmiej- skich, natomiast wewnątrz miast pojawiły się zdewastowane, stare hale i magazyny pofabryczne. Opuszczone obiekty przemysłowe zasiedlali artyś- ci, zwłaszcza malarze, rzeźbiarze i plastycy, tworząc w nich mniej lub bardziej wygodne, nieszablonowe, zwykle jednoprzestrzenne mieszkania oraz niejednokrotnie własne pracownie, których koszty eksploatacji były niskie. Użytkownicy loftów, manifestując własny styl życia, pragnęli miesz- kać inaczej niż wiodące grupy społeczne preferujące domy jednorodzinne z ogródkiem. Popularność loftów, a także ich wartość rynkowa stopniowo wzrastała. W Polsce jednym z pierwszych zrewitalizowanych obiektów przemysłowych, w którym powstały lofty ukończone w 2009 roku, był dawny spichlerz w Gliwicach. Przedmiotem tego opracowania jest rozwój, lokalizacja i funkcjonowanie osiedla loftów „U Scheiblera” w przestrzeni miejskiej Łodzi. Badaniami objęto również strukturę społeczno-demograficzną jego mieszkańców, jak też ich opinie o warunkach mieszkaniowych osiedla oraz wytworzonych tam relacjach społecznych. Zagadnienia te zostały poprzedzone omówie- niem unikalnej historii miejsca lokalizacji tego osiedla, które znajduje się w strefie centralnej miasta, w obrębie Księżego Młyna, na terenie dawnych zakładów Karola Wilhelma Scheiblera. Badaniom podlegały zasoby i tereny mieszkaniowe, towarzyszące im usługi oraz mieszkańcy rozpatrywanego osiedla. Cel tej pracy stanowi ustalenie wyróżniających cech i ocena atrakcyjności środowiska mieszkaniowego loftów na przykładzie badanego osiedla. Lofty „U Scheiblera” należą do typu osiedli grodzonych (Tobiasz-Lis 2011), których powstanie łączy się z procesami rewitalizacji i gentryfikacji miast (Grzeszczak 2010). Reprezentują one kategorię przestrzeni celowo wydzielonej z otoczenia, kontrolowanej przez firmy ochroniarskie i system monitoringu. Jednocześnie wyróżnia je wysoki standard wielorodzinnej zabudowy i fizyczna izolacja od otoczenia (pasy wysokiej zieleni, ogro- dzenia i bramy, system ochrony i monitoringu), co zapewnia jego miesz- kańcom prestiż i bezpieczeństwo. W opracowaniu tym odwołano się do publikowanych prac badawczych, dotyczących wyłącznie lub częściowo loftów. Literatura ta jest zróżni- cowana, odnosząc się przede wszystkim do środowiska mieszkaniowego wielkiego miasta (Dzieciuchowicz 2011ab; Dzieciuchowicz, Groeger 2012), procesów restrukturyzacji, rewitalizacji, dziedzictwa poprzemysłowego i gentryfikacji miast (Kaczmarek 2001; Markowski, Stawasz 2007; Szygen- Lofty „U Scheiblera” w Łodzi – nowa przestrzeń mieszkaniowa 11 dowski, Walczak 2009; Grzeszczak 2010), projektowania architektonicz- nego loftów (Ciach 2010; Jabłońska 2010; Stiasny 2010; Bolkowski 2011), działalności deweloperskiej i lokalnego rynku mieszkaniowego (Małecka 2009; Gawron, Strączkowski 2010; Kania 2010) oraz osiedli grodzonych (Blakely, Snyder 1997; Low 2003; McKenzie 2003; Smith Bowers, Manzi 2006; Chabowski 2007; Gądecki 2007, 2009; Gąsior-Niemiec, Glasze, Putz, Sinz 2007; Jałowiecki 2007; Michałowski 2007; Owczarek 2007; Dicken 2011; Tobiasz-Lis 2011). Uwzględnione zostały także prace poświęcone historii Łodzi, a zwłaszcza terenu badanego osiedla oraz fabryki i rodu Scheiblerów (ZPB im. Obrońców Pokoju) (Puś, Pytlas 1979; Puś 1987; Jaskulski 1995; Kobojek 1998; Bartczak 1999; Skrzydło 1999; Bladowska 2011; Scheibler 2014; Stefański 2014). Należy zaznaczyć, iż dotychczas nieliczne opracowania dotyczące loftów prezentują podejście geograficzne. Praca ta bazuje na różnorodnych materiałach dokumentacyjnych (sta- tystycznych, planistycznych, legislacyjnych, kartograficznych i geodezyj- nych, archiwalnych, fotograficznych) i pochodzących z badań terenowych. Część danych źródłowych została udostępniona przez dewelopera i zarząd- cę analizowanego osiedla, a także właściciela loftów i syndyka jego majątku. W tym opracowaniu posłużono się także materiałami zebranymi w toku badań terenowych (wywiady kwestionariuszowe, ankiety) przez K. Kryczkę (2013). Podstawowe dane źródłowe zostały zestawione według stanu w latach 2012–2014. Odpowiednio do badanych zagadnień dobrane zostały metody zbierania, opracowania i analizy danych. 2. HISTORIA MIEJSCA LOKALIZACJI OSIEDLA LOFTÓW „U SCHEIBLERA” 2.1. Zakłady K.F. Wendischa i K.F. Moesa Rozwój Łodzi przemysłowej zapoczątkowało powstanie dwóch osad: osady sukienniczej Nowe Miasto, rozplanowanej przez F. de Viebiga w 1823 roku oraz położonej na południe od niej osady Łódki, którą utworzono według planów J. Leśniewskiego z lat 1825–1828, przeznaczając do produkcji tkanin z bawełny i lnu. Historia miejsca lokalizacji osiedla loftów „U Sche- iblera” odnosi się do włączonego do osady Łódki terenu dawnych posiadeł wodno-fabrycznych, położonych w dolinie rzeki Jasień, w szczególności po- siadła Księży Młyn (Puś, Pytlas 1979; Jaskulski 1995). Pierwszą wzmiankę dotyczącą osady Księży Młyn można znaleźć w akcie przywrócenia uposa- żenia kościołowi parafialnemu w Łodzi z 1428 roku. W roku 1822 we- wnątrz osady, która po sekularyzacji dóbr kościelnych podlegała admini- stracji państwowej, znajdowały się trzy domy mieszkalne zajmowane przez 28 włościan, młyn wodny (spalony w 1822 roku), staw, grunty orne, łąki i nieużytki (Kobojek 1998). Posiadła Księży Młyn, Wójtowski Młyn i Lamus, zajmujące powierzchnię ponad 100 ha, zostały wydzierżawione w latach 1825–1829 Krystianowi Fryderykowi Wendischowi – osadnikowi z Chemnitz (Saksonia), specjalizu- jącemu się w przędzalnictwie. Zbudował on pierwszą w Łodzi przędzalnię bawełny przy Młynie Wójtowskim (ul. Przędzalniana). Był to murowany 3-kondygnacyjny budynek, w którym maszyny przędzalnicze poruszał napęd wodny (rz. Jasień). Przędza była produkowana z bawełny spro- wadzanej z Anglii. Wartość produkcji w tej przędzalni wzrosła w latach 1827–1829 ponad 8-krotnie (do 100 tys. funtów). Wendisch wzniósł także tkalnię na Księżym Młynie oraz oczyszczalnię bawełny w pobliżu młyna Lamus. Oprócz tego ulokował tam również dom dyrektora fabryki, szopę, stajnie i dom szynkowy, a także gospodarstwo rolne i duży ogród. Po śmierci Wendischa jego nieruchomości zostały w 1845 roku wyku- pione (za 97 367 złp) przez zgierskiego fabrykanta Karola Fryderyka Moesa, który ponownie, po gruntownej renowacji, w 1850 roku uruchomił tam przędzalnię. Napęd wodny zastąpił w niej parowym, zainstalował również nowoczesne maszyny włókiennicze, dzięki czemu w latach 1849– 1859 produkcja przędzy uległa tam podwojeniu (do 171 tys. funtów). Do Lofty „U Scheiblera” w Łodzi – nowa przestrzeń mieszkaniowa 13 upadku tego zakładu doszło w okresie przerwania dostaw bawełny ame- rykańskiej (1861–1864). W 1865 roku nieruchomość tę zakupił Teodor Krusche, który odbudował i uruchomił przędzalnię, zatrudniając 164 pra- cowników. Po pożarze przędzalni w 1870 roku spalony obiekt wraz z wypo- sażeniem oraz posiadła Księży Młyn i Wójtowski Młyn zostały zakupione przez Karola Wihelma Scheiblera (za 40 tys. rubli). Później wykupił on także szereg nieruchomości położonych w sąsiedztwie Księżego Młyna. Jego działalność gospodarcza symbolizuje w Łodzi przejście do wielkoprzemy- słowej produkcji włókienniczej. 2.2. Karol Wilhelm Scheibler i jego zakłady Karol Wilhelm Scheibler (fot. 2.1) urodził się 1 września 1820 roku w rodzinie fabrykanta sukna w miejscowości Montjoie (ob. Monschau) położonej w odległości 37 km od Akwizgranu (Aachen) w zachodniej Nadrenii (d. Prusy), blisko granicy z Niderlandami (Puś, Pytlas 1979; Bartczak 1999; Jaworski 2011; Stefański 2014). Rodzina ta należała do pionierów przemysłu włókienniczego w Niemczech. K.W. Scheibler odebrał staranne wykształcenie. Po ukończeniu w 1837 roku gimnazjum w Krefeld rozpoczął pięcioletnią praktykę zawodową w przędzalni czesankowej w Verviers (Belgia), zarządzanej przez swojego wuja Gustawa Pastora. Po włączeniu zachodniej części Motjoie (1838) do nowopowstałej Belgii uzyskał automatycznie obywatelstwo belgijskie. Według dokumentów ro- dzinnych, będąc przedstawicielem producenta maszyn włókienniczych w Seraing koło Liége, wyjeżdżał do Francji, Szkocji, Holandii, Austrii, Prus i Anglii. Nawiązywał też kontakty handlowe, przebywając w okresie 1843– 1848 w Vöslau pod Wiedniem, jako przedstawiciel angielskich firm eks- portujących maszyny włókiennicze do Austrii. Wyróżniał się zarówno inteligencją i sprytem, jak też wyjątkową pracowitością. Był członkiem kościoła luterańskiego. W 1848 roku K.W. Scheibler przybył do Królestwa Polskiego, obejmując stanowisko dyrektora technicznego przędzalni bawełny w zakładach swojego kolejnego wuja Fryderyka Schlössera w Ozorkowie. Posada ta umożliwiła mu gromadzenie kapitału, powiększonego znacznie dzięki małżeństwu, które zawarł w 1854 roku z Anną Werner (1835–1921) – pochodzącą z zamożnej, spolonizowanej rodziny niemieckiej – córką właściciela farbiarni sukna w Ozorkowie i dwóch dużych majątków ziem- skich: Leśmierz z cukrownią oraz Lućmierz. Wniesiony przez nią posag (43 757 rbs) dwukrotnie przewyższał jego kapitał własny. Scheiblerowie mieli siedmioro dzieci, czterech synów i trzy córki, przy czym dwaj synowie 14 Jerzy Dzieciuchowicz zmarli w młodym wieku. W 1854 roku Scheibler wraz z żoną zamiesz- kali w Łodzi, najpierw w małym, 1,5-kondygnacyjnym domu przy ulicy Piotrkowskiej 263, po czym po dwóch latach przenieśli się do prostego, parterowego domu wybudowanego przy Wodnym Rynku (ob. pl. Zwy- cięstwa), który po rozbudowie w 1865 roku według planów mierniczego powiatowego Jana Karola Mertschinga stał się jednym z pierwszych w mieś- cie pałaców fabrykanckich (ob. Muzeum Kinematografii). Jego ponownej rozbudowy dokonano w 1884 roku według projektu warszawskiego archi- tekta Edwarda Lilpopa. Dosyć skromna neorenesansowa fasada tego piętro- wego pałacu z niewysoką wieżą kryła bardzo bogate wnętrze. Fot. 2.1. Karol Wihelm Scheibler (1820–1881) Źródło: Archiwum Państwowe w Łodzi W 1853 roku K.W. Scheibler przejął od miasta w wieczystą dzierżawę tereny o powierzchni ok. 10 ha położone przy Wodnym Rynku (nr hipo- teczny 1253), gdzie po jego południowej stronie w 1855 roku uruchomił – zbudowaną z nieotynkowanej cegły, co wtedy było nowością – jedno- piętrową mechaniczną przędzalnię bawełny (57 m x 21,6 m), w której zainstalowano 5 740 wrzecion. Rok później zakłady te dysponowały już 18 000 wrzecion i zatrudniały 180 robotników. W sąsiedztwie przędzalni w 1858 roku została uruchomiona parterowa tkalnia z 30 krosnami mecha- nicznymi. Rozwój zakładów był uwarunkowany włączeniem Królestwa Polskiego w 1851 roku w rosyjski obszar celny, a także dobrą koniunkturą gospodarczą i zwiększonym popytem na tkaniny na rynku wewnętrznym. Lofty „U Scheiblera” w Łodzi – nowa przestrzeń mieszkaniowa 15 Ich lokalizacja pozwalała na łatwy dostęp do wody, a także transport surowców oraz wyprodukowanych tkanin i przędzy do Rokicin, gdzie znajdowała się wtedy stacja Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Nowa, dwupiętrowa przędzalnia (27 m x 52,25 m) powstała przy Wodnym Rynku w latach 1868–1869. Dzięki temu liczba zainstalowanych w zakładzie wrzecion wzrosła w 1870 roku do 58 tys., a zatrudnienie do 1 191 osób. O ciągłym rozwoju zakładów, zdeterminowanym przez niskie koszty wytwarzania, nowoczesny park maszynowy, dobrą organizację pracy i sprzedaży produktów, świadczy też rozbudowanie (1868) starej tkalni oraz oddanie do użytku nowej dwupiętrowej tkalni (18,6 m x 91,25 m), a także bielnika, osmalarni, kotłowni, magazynu i wykańczalni oraz kilku budynków pomocniczych. W latach 1856–1870 większość instalowanych, nowoczesnych maszyn włókienniczych przedsiębiorstwo najpierw importo- wało w większości z Anglii, a później także ze Szwajcarii, z Francji i Niemiec. Cały ten zwarty zespół przemysłowy (tzw. Centrala), wyróżniający się ceglanymi elewacjami z motywami neorenesansowymi, był złożony z pięciu równolegle ustawionych obiektów produkcyjnych, z dominującą frontową przędzalnią. Od strony wschodniej przylegała do nich poprzecznie wykań- czalnia. Tym samym zakłady Scheiblera stały się wielowydziałowym nowoczesnym kombinatem włókienniczym, który produkował, bazując na bawełnie amerykańskiej, przędzę bawełnianą przeznaczoną przede wszyst- kim na rynek wewnętrzny (w latach 1858–1864 w 84 ). Analizowany zespół fabryczno-rezydencjonalny obejmował, poza obiek- tami produkcyjnymi i pomocniczymi, także zachodnią część parku Źró- dliska, wspomniany wyżej pałac przemysłowca położony obok zabudowań fabrycznych oraz nieduże osiedle domów robotniczych, wzorowane na znanych Scheiblerowi z autopsji osiedlach przyfabrycznych w Anglii. Osiedle to powstało w latach 1865–1868. Było złożone z 6 domów (5 pię- trowych, 1 parterowy), usytuowanych przy północnej pierzei Wodnego Rynku. Zostały one zaprojektowane przez pierwszego architekta miejskiego Łodzi – Jana Antoniego Bojankowskiego. Zespół przemysłowo-rezydencjo- nalny Scheiblera stał się w mieście wzorem dla wielu podobnych, później- szych założeń. Niezwykle dynamiczna ekspansja terytorialna zakładów scheiblerow- skich znamionowała głównie lata 70. XIX wieku, gdy brakowało już rezerw terenowych dla fabryki przy Wodnym Rynku (Popławska 1972, 1973, 1992; Pytlas 1994; Kobojek 1998; Koter, Kulesza 2005; Jaworski 2011). Jeszcze w 1869 roku K.W. Scheibler wykupił od Jakuba Petersa nieruchomość z wykańczalnią położoną na rogu ul. św. Emilii (ob. ks. Tymienieckiego) i Widzewskiej (Kilińskiego). Od tego momentu zakłady obejmowały już pełny cykl produkcji tkanin bawełnianych. Jednakże dla rozwoju zakładów 16 Jerzy Dzieciuchowicz zasadnicze znaczenie miał zakup w 1870 roku od Teodora Kruschego za 40 000 rb posiadłości Księży Młyn i Wójtowski Młyn (nr hipoteczny 961 i 969) o powierzchni ok. 61 ha, gdzie zlokalizowano największy budynek fabryczny. Ponadto w 1873 roku Scheibler kupił od braci Jakuba i Ludwika Petersów za 100 000 rb plac o powierzchni ponad 31 ha z zakładem płócienniczym, który został zbudowany na terenie dawnego Młyna Lamus. Począwszy od 1876 roku fabrykant wykupywał też nieruchomości usytu- owane między Księżym Młynem i ul. Piotrkowską, po drugiej stronie ulicy św. Emilii pomiędzy ul. Tylną i Piotrkowską. Nabył również 10 działek ogrodowych rozciągających się od ul. św. Emilii do ul. Fabrycznej. Z kolei w 1880 roku kupił od Leonarda Fesslera działkę z domem mieszkalnym przy ul. Piotrkowskiej 268 (nr hipoteczny 670), gdzie później powstał pałac Karola Scheiblera jr i jego żony Anny z Grohmanów. W następnym roku odkupił od Hermana Gehlina nieruchomość wraz z przędzalnią odpadkową, położoną przy zbiegu ul. św. Emilii i Widzewskiej. W ten sposób został utworzony w Łodzi największy zwarty kompleks gruntów należących do jednego przedsiębiorcy, stanowiący barierę w rozwoju urbanistycznym południowej części miasta. Rodzina Scheiblerów stała się wówczas jedną z najbogatszych w imperium rosyjskim. Główna część ogromnego zespołu przemysłowego Scheiblera powstała na Księżym Młynie (Manufaktura Księży Młyn – Pfaffendorf) i przyległych terenach rozciągających się wzdłuż ul. św. Emilii aż do ul. Piotrkowskiej (rys. 2.1–2.2, fot. 2.2), zajmując obszar o powierzchni ok. 500 ha (ok. 1/7 po- wierzchni całego miasta). W jego skład wchodziła monumentalna, 4-kon- dygnacyjna przędzalnia bawełny (207 m x 35,5 m), zbudowana z surowej, czerwonej cegły w latach 1872–1873 przy ul. św. Emilii (ob. ks. Tymie- nieckiego), z zainstalowanymi 70 tys. wrzecion1, których liczbę zwiększono w 1877 roku do 88 tys. Elewacje przędzalni urozmaicają uproszczone formy neorenesansowe, a w jej narożach powstały potężne – wzorowane na średniowiecznej architekturze obronnej – ośmioboczne wieże zwieńczone krenelażem i blankami oraz nadbudowane mniejszymi wieżyczkami. W wie- żach umieszczone zostały klatki schodowe, urządzenia dźwigowe i sani- tariaty. W części środkowej tego potężnego gmachu, wyróżniającej się bogatą dekoracją, ulokowano maszynę parową. W dwóch bocznych członach na poszczególnych kondygnacjach znajdowały się dwie trójna- wowe hale produkcyjne, każda o długości 92 m. Od strony ul. św. Emilii wielkość bryły przędzalni podkreślał środkowy ryzalit zwieńczony swego 1 Przez kilkadziesiąt lat był to największy obiekt przemysłowy Łodzi. Autorem jego projektu był prawdopodobnie belgijski inżynier Feliks de Mathieu. Lofty „U Scheiblera” w Łodzi – nowa przestrzeń mieszkaniowa 17 Rys. 2.1. Księży Młyn i jego okolice wg planu miasta Łodzi H. Majewskiego z 1889 r. Źródło: Archiwum Państwowe w Łodzi Fot. 2.2. Kompleks fabryczno-rezydencjonalny K.W. Scheiblera (Pfaffendorf) w 1912 roku Źródło:http://fotopolska.eu/Lodz/b30788,Zespol_Farbyczny_K_Scheiblera_ iKsiezy_Mlyn.html
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nowa przestrzeń mieszkaniowa. Lofty i rezydencje w Łodzi
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: