Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00481 010226 10729149 na godz. na dobę w sumie
Nowe mechanizmy rozwoju obszarów wiejskich - ebook/pdf
Nowe mechanizmy rozwoju obszarów wiejskich - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 188
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9499-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
 Książka jest zbiorem prac ilustrujących powstawanie i funkcjonowanie nowych mechanizmów rozwoju obszarów wiejskich. Przedstawia uwarunkowania społeczno-kulturowe postaw przedsiębiorczych młodzieży z obszarów wiejskich (istotę przedsiębiorczości, wieś jako środowisko życia i wychowania młodzieży, uwarunkowania społeczno-kulturowe, rolę edukacji, kultury, rodziny); obszary nierówności w zakresie edukacji i próby ich niwelowania przy wykorzystaniu funduszy unijnych – na przykładzie województwa łódzkiego (obszary nierówności w zakresie edukacji, szanse edukacyjne najmłodszych dzieci, diagnozę potrzeb edukacyjnych, poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne i diagnostykę specjalistyczną, kwalifikacje i doskonalenie nauczycieli, infrastrukturę edukacyjną); nowe koncepcje zarządzania gminą (zadania samorządu terytorialnego, koncepcje New Public Management i Governance/Good Governance, zalety współpracy administracji samorządowej z organizacjami pozarządowymi); odnowę wsi w gminie Nowosolna w województwie łódzkim (cele i założenia programu „Odnowa wsi”, „Odnowę wsi” w Polsce i gminie Nowosolna); uwarunkowania innowacji społecznych w społecznościach wiejskich i metody ich stymulowania (definicje i uwarunkowania społeczne innowacji, wybrane cechy kapitału społecznego zbiorowości wiejskich).
Wraz z pojawieniem się „renesansu lokalności” publikacja nabiera istotnego znaczenia w kontekście socjologii społeczności lokalnych i takich jej perspektyw, jak: lokalny rozwój społeczny, partycypacja społeczna, aktywizacja społeczności lokalnych, kapitał społeczny, governance, „Odnowa wsi”, LEADER. Aktywność społeczna, inicjatywność, zaangażowanie mieszkańców w rozwiązywanie problemów własnego terenu stały się pożądane, wręcz niezbędne w zarządzaniu strategicznym terytorium. Stanowią warunek przystąpienia do programów wspierających działania prorozwojowe w układach lokalnych, są swoistym mechanizmem rozwoju obszarów wiejskich.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

NOWE MECHANIZMY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH NOWE MECHANIZMY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH pod redakcją Elżbiety Psyk-Piotrowskiej Elżbieta Psyk-Piotrowska – Uniwersytet Łódzki, Instytut Socjologii Katedra Socjologii Wsi i Miasta, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 e-mail: elapsyk@uni.lodz.pl RECENZENT Hanna Podedworna REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie na okładce: © shutterstock.com © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06757.14.0.K ISBN 978-83-7969-498-3 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-499-0 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Połączenie sił to początek, pozostanie razem to postęp, wspólna praca to sukces Henry Ford Serdecznie dziękujemy Pani Profesor Elżbiecie Psyk-Piotrowskiej za wsparcie, cenne uwagi i inspirację, a przede wszystkim wspaniałą atmosferę współpracy Autorki Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Uwarunkowania społeczno-kulturowe postaw przedsiębiorczych młodzieży z obszarów wiejskich (Ewelina Sudra) . . . . . . . . . 17 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Istota przedsiębiorczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Wieś jako środowisko życia i wychowania młodzieży . . . . . . . . . . . 24 Uwarunkowania społeczno-kulturowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Rodzina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Socio-cultural entrepreneurial attitudes of young people from rural areas (Summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Obszary nierówności w zakresie edukacji i próby ich niwelowania przy wykorzystaniu funduszy unijnych na przykładzie województwa łódzkiego (Ewa Gabryelak) . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Obszary nierówności w zakresie edukacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Szanse edukacyjne najmłodszych dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Diagnoza potrzeb edukacyjnych i zajęcia dodatkowe dla uczniów . . 54 Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne i diagnostyka specjalistyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Kwalifikacje i doskonalenie nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Infrastruktura edukacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Areas of inequality in the field of education and attempts of its correction. The use of European Funds in łódzkie voivodeship (Summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 8 Nowe koncepcje zarządzania gminą szansą na optymalną współpracę międzysektorową (Ewelina Ewa Gwara) . . . . . . . 95 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Podstawowe informacje o zadaniach samorządu terytorialnego . . . 96 Koncepcja New Public Management . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 Koncepcja Governance i Good Governance . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Zalety współpracy administracji samorządowej z organizacjami pozarządowymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Programy współpracy z organizacjami pozarządowymi wyznacznikiem Governance . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ranking „Partnerski samorząd 2010” – ocena współpracy samorządów z NGO’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 New municipality management concepts as an opportunity for optimal cross-sectoral cooperation (Summary) . . . . . . . . . . . . . 116 Odnowa wsi w gminie Nowosolna w województwie łódzkim (Pamela Jeziorska-Biel) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 „Odnowa wsi” – cele i założenia programu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 „Odnowa wsi” w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Realizacja programu „Odnowa wsi” w gminie Nowosolna w województwie łódzkim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Rural renewal in the municipality of Nowosolna in the łódzkie voivodeship (Summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Uwarunkowania innowacji społecznych w społecznościach wiejskich i metody ich stymulowania (Katarzyna Zajda) . . . . 141 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Innowacje społeczne – definicje i uwarunkowania społeczne . . . . . 142 Wybrane cechy kapitału społecznego zbiorowości wiejskich a mechanizmy stymulowania innowacji społecznych na wsi . . 146 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Determinants of social innovations in rural communities and the methods of their stimulation (Summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 9 Aktywność społeczna młodych mieszkańców wsi (na przykładzie członków LGD) (Agnieszka Kretek-Kamińska) . . . . . . . . . . . 159 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Poziom aktywności społeczno-politycznej młodzieży wiejskiej na tle aktywności społeczeństwa polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Młodzi aktywni – przykład członków Lokalnych Grup Działania . . 168 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 Social Activity of Young Inhabitants of Rural Areas. (The Case of the LAGs Members) (Summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Informacje o autorkach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Spis tabel i ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Wprowadzenie Książka Nowe mechanizmy rozwoju obszarów wiejskich jest zbio- rem opracowań autorstwa młodych adeptek socjologii z zakresu podję- tej przez nie i aktualnie realizowanej problematyki badawczej w ramach przygotowywanych rozpraw na stopień (doktora, doktora habilitowa- nego). Zainteresowania Autorek łączy nie tylko teren badań – obszary wiejskie – ale także waga analizowanych społecznych problemów dla perspektyw rozwojowych wsi. Wielokrotnie w literaturze przedmiotu zwracano uwagę na rolę, wieloaspektowo rozumianego, czynnika ludz- kiego i społecznego w nadawaniu obszarom wiejskim nowego oblicza, o wielu funkcjach zarówno dla ich mieszkańców, jak i dla zewnętrznego użytkownika tych terenów. Podkreśla się znaczenie aktywności, przed- siębiorczości, innowacyjności jednostkowej, ale również zespołowej, społecznej inicjatywy w stawianiu celów, które osiągane będą poprzez partycypację w planowaniu i działaniach, szeroko rozumianych, pod- miotów układów lokalnych. Istotne znaczenie ma współpraca między- sektorowa w rozwiązywaniu lokalnych spraw. Wspomniane cechy są atutami w sprawnym zarządzaniu strategicznym wspólnot terytorial- nych, zgodnie z postulowanymi ostatnio zasadami Good Governance, ale też swoistymi zasobami lokalnymi, bez których trudno liczyć na fi- nansowe wsparcie planowanych przedsięwzięć dla rozwoju lokalnego z programów struktur unijnych. Przykładem może być program „Od- nowa wsi”, do którego mogą aplikować zaangażowane społeczności lokalne potrafiące aktywnie uczestniczyć w planowaniu wspólnej przy- szłości. Wspomniane wątki są obecne w prezentowanych w tej książce opra- cowaniach. W pierwszym, zatytułowanym Uwarunkowania społeczno- -kulturowe postaw przedsiębiorczych młodzieży z obszarów wiejskich, Ewelina Sudra zwraca uwagę na konieczność kształtowania i utrwa- lania przedsiębiorczości młodzieży na obszarach wiejskich. Postawy przedsiębiorcze są ważnym komponentem kapitału ludzkiego, czyn- nikiem nie tylko wzmacniającym szanse na aktywność zawodową, ale mogą sprzyjać aktywności społecznej młodych w środowisku wiejskim, 12 silniej wiązać ich z miejscem zamieszkania i mobilizować do działal- ności na rzecz jego rozwoju. Mogą być zatem podstawą nawiązywania współdziałania w imię wspólnych, lokalnych interesów i sprzyjać pod- noszeniu poziomu kapitału społecznego. Stają się ważnym elementem komponentu społecznego rozwoju zrównoważonego. Na rozwój postaw przedsiębiorczych wpływają różne uwarunkowania, Autorka zwraca uwagę zwłaszcza na determinanty społeczno-kulturowe: rodzinę, edu- kację i kulturę, omawiając ich znaczenie w kształtowaniu osobowości przedsiębiorczej. Wśród wspomnianych uwarunkowań szczególnie dużą rolę, poza rodziną, odgrywa edukacja. Porównując możliwości młodzieży wiej- skiej z miejską w tym zakresie, można wyodrębnić szereg obszarów nierówności. Ewa Gabryelak w tekście Obszary nierówności w zakresie edukacji i próby ich niwelowania przy wykorzystaniu funduszy unijnych na przykładzie województwa łódzkiego wymienia i omawia kilka takich obszarów pojawiających się już na poziomie przedszkolnym, a następnie szkolnym. Przyjęte na potrzeby analizy obszary nierówności w zakresie edukacji mogą być niwelowane przez dostępne środki finansowe z fun- duszy zewnętrznych, dzięki którym możliwe jest wdrażanie nowych rozwiązań lub usprawnień zmniejszających dysproporcje. Samorządy korzystają więc z możliwości dodatkowego dofinansowania podejmo- wanych działań w dziedzinie edukacji ze środków głównie z Europej- skiego Funduszu Społecznego. Część gmin współpracuje w tym zakresie z organizacjami pozarządowymi mającymi większą elastyczność i do- świadczenie w pozyskiwaniu funduszy unijnych. Autorka podaje przy- kłady gmin, w których wdrażane są projekty z programów UE w zakresie edukacji, cele i efekty zrealizowanych działań. Analiza pokazuje, że fundusze unijne ułatwiają niwelowanie nierówności w dostępie do edukacji dzieci wiejskich, pozwalając dofinansować programy lokalne, w tym także oddolne inicjatywy na terenach wiejskich w zakresie edukacji. Pozyskanie środków z UE wymaga specy- ficznej wiedzy i przede wszystkim szerokiej współpracy samorządów z organizacjami pożytku publicznego. W staraniu się bowiem o środki unijne przeznaczone na wyrów- nywanie szans edukacyjnych młodego pokolenia na wsi znaczącą rolę 13 odgrywają samorządy terytorialne (władze oraz mieszkańcy), a także organizacje pozarządowe. Od jakości współpracy tych struktur w du- żym stopniu zależeć będą efekty działalności na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Jak zauważyła Ewelina Gwara w opra- cowaniu Nowe koncepcje zarządzania gminą szansą na optymalną współpracę międzysektorową, istniejące przepisy w zakresie współpra- cy samorządu i NGO wydawały się niewystarczającymi gwarantami jej sprawnego przebiegu, co sprawiło, że powołany został zespół eksper- tów, który opracował Model współpracy administracji publicznej i or- ganizacji pozarządowych. Współpraca organizacji non profit z samorzą- dami powinna opierać się na trzech płaszczyznach – tworzenia polityk publicznych, realizacji zadań publicznych i kreowania warunków do społecznej aktywności. Ta ostatnia płaszczyzna ma być podstawą budo- wania w danej jednostce samorządu terytorialnego społeczeństwa oby- watelskiego. Utworzenie modelu współpracy międzysektorowej to ko- lejny krok w kierunku wprowadzania nowoczesnego, skutecznego stylu zarządzania – Governance. Umożliwia on „zaktywizowanie się lokalnej społeczności i funkcjonujących na zarządzanym terytorium podmiotów zarówno prywatnych, jak i pozarządowych”. To współzarządzanie po- zwoli podczas podejmowania ważnych dla rozwoju otoczenia lokalne- go decyzji brać pod uwagę opinie różnych grup interesów, a podmioty czują się w takiej sytuacji bardziej odpowiedzialne za swoje miejsce za- mieszkania. W końcowej części Autorka przedstawia ranking „Partner- ski samorząd 2010”, który jest podsumowaniem stanu współpracy mię- dzy samorządami lokalnymi a organizacjami pozarządowymi. Wyniki, jej zdaniem, wskazują na to, że coraz więcej samorządów przekształca styl zarządzania z biurokratycznego na partnerski. Taki sposób zarządzania ułatwia także pozyskiwanie środków ze- wnętrznych, określonych we wcześniej sporządzonym planie rozwoju miejscowości, w ramach programu „Odnowa wsi”, na rozwiązywanie problemów społeczności lokalnych. Istotą tego programu jest inicjaty- wa i uczestnictwo mieszkańców w realizowaniu planowanych przed- sięwzięć. „Odnowa wsi” ma silne odniesienie do rozwoju zrównowa- żonego, do każdej z jego trzech sfer – gospodarczej, przyrodniczej, a zwłaszcza społecznej. Pamela Jeziorska-Biel opisuje wdrażanie tego 14 procesu w tekście: Odnowa wsi w gminie Nowosolna w województwie łódzkim. Autorka wskazuje na założenia samego programu, jego ce- chy oraz doświadczenia w tym zakresie na obszarach polskich. Na- stępnie przytacza wyniki analizy wprowadzanych projektów odnowy wsi w jednej z najaktywniejszych w tym zakresie gmin (Nowosolna) województwa łódzkiego. Analizując funkcje projektów „Odnowy wsi” realizowanych w gminie Nowosol- na (boiska szkolne, place zabaw, świetlica środowiskowa, centra wsi), należy stwier- dzić, że projekty te służą utrwalaniu więzi, budowaniu pozytywnych relacji między mieszkańcami, kreowaniu postaw aktywności na rzecz swojego środowiska lokalne- go, pracy nad wspólną integracją, czy pielęgnowaniu wzajemnego zaufania. Zatem odgrywają istotną rolę czynnika wzmacniającego kapitał społeczny wsi, który ma duże znaczenie i wpływ na rozwój społeczny – jeden z podstawowych komponentów zrównoważonego rozwoju. Nowym wyzwaniem dla wszelkich działań prorozwojowych ob- szarów wiejskich są innowacje, będące „dźwignią postępu”. Wśród wymienianych typów innowacji szczególną uwagę Katarzyna Zajda, podejmując temat Uwarunkowania innowacji społecznych w społecz- nościach wiejskich i metody ich stymulowania, poświęca innowacjom społecznym. Wychodzi od operacjonalizacji tego pojęcia, rozumianego jako zastosowanie nowych idei, rozwiązań, które wynikają z potrzeb społecznych i prowadzą do „powstania nowych możliwości i relacji oraz lepszego wykorzystania aktywów i zasobów”. Zatem innowa- cje społeczne łączą się z partycypacją wielu podmiotów społecznych w rozwiązywaniu wspólnych problemów. Wdrażaniu i rozprzestrzenia- niu tego rodzaju innowacji sprzyjają duże zasoby kapitału społecznego (zaufanie, normy i wartości, które mają ułatwiać współdziałanie). In- nowacje społeczne mają szczególne znaczenie dla obszarów wiejskich i terenów nisko zurbanizowanych, cechujących się wieloma problema- mi społecznymi. Autorka koncentruje się na uwarunkowaniach innowa- cji społecznych związanych z kapitałem ludzkim i społecznym. Zwra- ca uwagę, że we wdrażaniu innowacji społecznych dużą rolę odgrywa funkcjonowanie zróżnicowanych sieci społecznych, stanowiących pod- stawę współpracy aktorów indywidualnych i zbiorowych. 15 Innowacje społeczne nie powstają bez zaangażowania obywateli, ich organizacji, różnych zrzeszeń. Są efektem procesu społecznej interakcji, na który składają się cztery etapy: 1) identyfikacji potrzeb społecznych, 2) kreowania nowych rozwiązań, 3) ewalu- acji efektywności tych rozwiązań, 4) monitorowania tej efektywności w praktyce. Dalej Autorka wskazuje mechanizmy stymulowania innowacji spo- łecznych na wsi. Zauważa, że metoda LEADER – stosowana w Euro- pie, w tym w Polsce – oparta na długofalowej interakcji przedstawicieli społeczności lokalnej, reprezentujących trzy tzw. sektory – publiczny, społeczny i gospodarczy – także służy innowacjom społecznym. Monografię rozpoczyna przedstawienie problematyki dotyczącej postaw przedsiębiorczych młodych na obszarach wiejskich i uwarunko- wania tych postaw, kończy zaś opracowanie Aktywność społeczna mło- dych mieszkańców wsi (na przykładzie członków lokalnych grup działa- nia, w którym Agnieszka Kretek-Kamińska prezentuje poziom, zakres i uwarunkowania aktywności społecznej młodych na tle aktywności in- nych kategorii społeczno-demograficznych mieszkańców wsi. Materiał będący jego podstawą pochodzi z zakończonych ponad rok temu badań finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki dotyczących Struktury i uwarunkowań kapitału społecznego lokalnych grup działania. Tłem dla tych rozważań są wyniki ogólnopolskich badań aktywności społecz- no-politycznej społeczeństwa polskiego, w tym młodzieży z obszarów wiejskich. Aktywność społeczna jest efektem m.in. poziomu kompetencji kluczowych, niezbędnych do funkcjonowania w społeczeń- stwie informacyjnym i gospodarce opartej na wiedzy, poziomu zaufania społecznego umożliwiającego kooperację z różnymi podmiotami, w różnych obszarach życia spo- łecznego, aktywności stowarzyszeniowej i pracy w ramach szeroko rozumianego wo- lontariatu, poziomu uczestnictwa w podstawowych procedurach demokratycznych. We wszystkich tych obszarach występują istotne deficyty, a więk- szość z nich w sposób szczególny dotyka młodzieży wiejskiej. W każ- dym z tych czynników można upatrywać przyczyn niedostatku aktywno- ści społeczno-politycznej, zrzeszeniowej, wspólnotowej, prospołecznej, a doświadczenia te pozwalają przecież na lepsze funkcjonowanie w spo- łeczeństwie obywatelskim. 16 Wspólnym wątkiem pojawiającym się w omawianych opracowa- niach jest, szeroko rozumiana, aktywność społeczna jednostek i/lub zbiorowości na obszarach wiejskich (przedsiębiorczość, wyrównywa- nie szans edukacyjnych, współpraca międzysektorowa, inicjatywność i zaangażowanie w odnawianiu wsi, innowacje społeczne, aktywność młodych mieszkańców). Wraz z „renesansem lokalności” nabiera ona istotnego znaczenia w nieomal każdej z podejmowanych, w ramach socjologii społeczności lokalnych, perspektywie: lokalny rozwój spo- łeczny, partycypacja społeczna, aktywizacja społeczności lokalnych, kapitał społeczny, governance, „Odnowa wsi”, LEADER... Aktywność społeczna, inicjatywność, zaangażowanie mieszkańców w rozwiązywa- nie problemów własnego terenu stały się pożądaną i niezbędną cechą koncepcji związanych z zarządzaniem strategicznym terytorium, wa- runkiem przystąpienia do programów wspierających działania proro- zwojowe w układach lokalnych, swoistym mechanizmem rozwoju ob- szarów wiejskich. Elżbieta Psyk-Piotrowska Ewelina Sudra Uwarunkowania społeczno-kulturowe postaw przedsiębiorczych młodzieży z obszarów wiejskich Wstęp W pracach większości autorów dominuje rozumienie przedsiębiorczo- ści w kontekście prawno-ekonomicznym. Określana jest ona jako proces zakładania działalności gospodarczej. Przedsiębiorczość ujmowana jest także poprzez pryzmat cech osobowościowych. W niniejszym artykule przytoczone zostały rozważania obecne w literaturze przedmiotu na temat uwarunkowań społeczno-kulturowych przedsiębiorczości definiowanej jako zbiór cech osobowościowych. Spośród czynników warunkujących postawę przedsiębiorczą wybrano do analizy rodzinę, edukację i kulturę. Szczególną uwagę zwraca się na diagnozę uwarunkowań rozwoju postawy przedsiębiorczej młodzieży wiejskiej. Potencjał młodych mieszkańców wsi w tym zakresie odgrywać może dużą rolę w rozwoju obszarów wiejskich. Podejmując badania postaw przedsiębiorczych młodzieży wiejskiej należy wziąć pod uwagę rozpatrywane poniżej uwarunkowania1. Istota przedsiębiorczości Przedsiębiorczość nie jest zjawiskiem nowym. Badaniem jej aspek- tów zajmują się różnorodne dziedziny naukowe. Niebagatelny wpływ na 1 Przegląd literaturowy dotyczący uwarunkowań postaw przedsiębiorczych mło- dzieży, w tym młodzieży wiejskiej, jest punktem wyjścia badań planowanych w tym za- kresie przez autorkę artykułu. Będą one wykorzystane w rozprawie doktorskiej pt. Prze- jawy i uwarunkowania postaw przedsiębiorczych młodzieży wiejskiej. 18 zdefiniowanie tego pojęcia miały nauki ekonomiczne. Termin „przed- siębiorczość” wprowadził francuski ekonomista R. Cantillona, który wiązał je z poczuciem niepewności, z podejmowaniem ryzyka przy za- kładaniu własnej działalności gospodarczej (Duraj, Papiernik-Wojdera 2010: 11). Na ukształtowanie się tego pojęcia miały wpływ trzy ważne postacie. Pierwsza z nich to F. Knight, który wiązał przedsiębiorczość ze zdolnością do podejmowania ryzyka. Uważał on, że bez ryzyka i nie- pewności nie ma przedsiębiorczości. Osoba, która wykazuje skłonność do ryzykowania, chętniej założy własną działalność gospodarczą niż osoba, która takiej skłonności nie ma. Ta ostatnia woli zostać pracowni- kiem, otrzymującym miesięcznie stałe wynagrodzenie, co jest sytuacją całkowicie pozbawioną ryzyka (Gaweł 2007: 15). Wspomniany autor rozróżniał niepewność od ryzyka. Tę pierwszą traktował jako stan nie- oczekiwany, którego nie można przewidzieć. Ryzyko, jego zdaniem, było odchyleniem od stanu oczekiwanego, które można przewidzieć. Interesowała go też rola zysku w działaniach przedsiębiorczych. Na zysk przedsiębiorcy składają się takie czynniki, jak specyficzne umie- jętności, szczęście oraz sytuacja na rynku (Piecuch 2013: 30–31). Za twórcę podwalin przedsiębiorczości uznaje się J. Schumpetera, który definiował ją jako „proces twórczej destrukcji, w wyniku której powsta- ją nowe kombinacje w sferze wytwarzania, będące zalążkiem działań przedsiębiorczych” (Schumpeter 1990: 104). Wychodził on naprzeciw zbiurokratyzowanemu zarządzaniu. Przedsiębiorczość miała zaburzać, wprowadzać kontrolowany chaos w strukturach rynkowych (Gabińska 2012: 261). Przedsiębiorcę charakteryzuje „zmysł przedsiębiorczości”, który odgrywa istotną rolę w „twórczej destrukcji”, czyli w powstawa- niu i rozwoju gospodarki, „nowych kombinacji” będących zalążkiem działań przedsiębiorczych. Według niego przedsiębiorca to kreatywny niszczyciel, który tworzy poprzez unicestwienie (dokonuje twórczej destrukcji właśnie). Uprawia coś, co brzydko nazywa „technicznym lub produkcyjnym kanibalizmem”, a co polega na za- stępowaniu jeszcze sprawnych maszyn, produktów i usług innymi, bardziej sprawny- mi, często działającymi na zupełnie innej zasadzie (Kwiatkowski 1993: 11, za: Piecuch 2013: 25). 19 Poglądy ekonomisty są aktualne do dziś i poddawane różnych osą- dom. W kontekście przedsiębiorczości przytacza się także nazwisko I. Kirznera, który wywodził się ze szkoły austriackiej. W jego ujęciu przedsiębiorczość jest utożsamiana z odkrywaniem informacji bądź umiejętnością identyfikacji i wykorzystania możliwości rynkowych (Gabińska 2012: 262). Kirzner pojmował przedsiębiorczość dwojako, wiążąc ją z perspektywą horyzontu czasu. W krótkim okresie, przedsię- biorczość identyfikował z wykorzystywaniem szans na rynku i dostoso- wywaniem się do aktualnych potrzeb i oczekiwań klientów. W długim okresie kładł nacisk na odkrywanie nowych możliwości, wprowadza- nie innowacji. Wszystkie przemyślenia ekonomisty koncentrowały się wokół zysku osiąganego przez przedsiębiorcę. Osiąganie zysku, nad- zwyczajnych korzyści, jest jedną z najważniejszych umiejętności osoby przedsiębiorczej. Wspomniany autor traktował zysk jako wynagrodze- nie za podejmowanie działań przedsiębiorczych. Tym samym jednak podkreślał brak zależności liniowej między wysoką przedsiębiorczością (wysokim zaangażowaniem, dużymi pokładami energii i kreatywności, inicjatywy, etc.) a wielkością zysku. Przedsiębiorcę wyposażał w szcze- gólny rodzaj czujności, który umożliwia rozpoznawanie i wykorzysty- wanie szans pozwalających osiągnąć zysk (Piecuch 2013: 28–29). W literaturze można się spotkać z dwoma ujęciami przedsiębior- czości – jako procesu, sposobu działania podejmowanego przez osoby zakładające działalność gospodarczą (ujęcie czynnościowe) oraz jako zbioru cech osobowościowych charakteryzujących postawę przedsię- biorczą (ujęcie atrybutywne). Pierwszy sposób definiowania został wy- pracowany przez nauki ekonomiczne, drugi zaś przez nauki psycholo- giczne i społeczne (Grzegorzewska-Mishka 2010: 17–18). Pionierami ujmowania przedsiębiorczości jako procesu są, jak wspomniano, ekonomiści. Definiowali oni to zjawisko jako ciągłą, dy- namiczną aktywność, objawiającą się w działaniu. Ten procesualny charakter przedsiębiorczości przejawia się w jej następujących etapach: obserwacja otoczenia, pomysł, motywacja, środki realizacji, realizacja, efekt. Przedsiębiorczość jest tutaj procesem kolejnych, następujących po sobie etapów, polegającym na wykorzystaniu w określonych warunkach pomysłu innowacyjnego w celu osiągnięcia zysku. W fazie obserwacji
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nowe mechanizmy rozwoju obszarów wiejskich
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: