Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00319 006472 14095306 na godz. na dobę w sumie
Nowe prawo przedsiębiorców - ebook/pdf
Nowe prawo przedsiębiorców - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 187
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8917-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia służyć ma ustaleniu, jak dalece nowe prawo przedsiębiorców, w szczególności ustawy mieszczące się w ramach tzw. Konstytucji dla biznesu przystają do dotychczasowych koncepcji funkcjonowania przedsiębiorców i jak dalece i w jakim zakresie je modyfikują, lub wręcz zmieniają. Nadto istotne jest poczynienie ustaleń co do spójności nowelizacji z dotychczasowymi zespołami norm prawa przedsiębiorców oraz zbadanie, czy prawo przedsiębiorców zachowało właściwą mu logikę i charakter, a tym samym czy poszczególne jego instytucje, zarówno materialne, jak i formalne właściwie do siebie przystają.

Monografie Prawnicze to seria, w której ukazują się publikacje omawiające w wyczerpujący sposób określone instytucje czy zagadnienia prawne. Adresujemy ją przede wszystkim do prawników poszukujących wnikliwego ujęcia tematu, łączącego teorię (poglądy doktryny, elementy prawnoporównawcze) i praktykę (bogaty wybór orzecznictwa). A tego – ze względu na brak miejsca – nie znajdziemy nawet w komentarzach.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców Andrzej Powałowski 1. Uwagi wprowadzające Działalność gospodarcza wykonywana może być przez podmioty mające różny status prawny. Są nimi, stosownie do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 431) i Prawa przedsiębiorców (art. 4 ust. 1): osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej wyposażone w cechę zdol- ności prawnej. Zgodnie z wolą ustawodawcy podmioty te, co do zasady, stają się przedsiębiorcami wówczas, gdy wykonują one działalność gospodarczą. To działalność gospodarcza „upodmiotawia” je i czyni z nich przedsiębiorców, a w konsekwencji ustala ich status prawny i pozycję prawną wobec innych podmiotów prawa. 2. Osoba fizyczna jako przedsiębiorca Stosownie do treści art. 4 PrPrzed osoba fizyczna jest przedsiębiorcą wów- czas, gdy wykonuje działalność gospodarczą, czyli zorganizowaną, działalność zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły. Spełnienie przez osobę fizyczną wymogu działania we własnym imieniu możliwe jest w warunkach posiadania pełnej zdolności do czynności praw- nych. Czynności prawne dokonane przez osobę bez zdolności do czynności prawnych są nieważne, natomiast osoba o ograniczonej zdolności do czyn- ności prawnych nie może podejmować ważnych, jak można przypuszczać, z punktu widzenia potrzeb działalności gospodarczej, czynności prawnych, w tym zaciągać zobowiązań lub rozporządzać swoim prawem bez zgody swego przedstawiciela ustawowego1. Tym samym osoby takie nie mogą podejmować 1 Zob. art. 14 § 1 i art. 17 KC. 11 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców i wykonywać działalności gospodarczej, natomiast przedstawiciele ustawowi (kurator lub opiekun) osób fizycznych niemających pełnej zdolności do czyn- ności prawnych, nie są (w oparciu o art. 95 KC) upoważnieni do wykonywania za nie wszystkich czynności prawnych2. Analogicznie, choć z odwołaniem się do treści art. 8–21 KC, należy ponadto zauważyć, że osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych nie może samodzielnie, czyli we własnym imieniu, dokonywać czynności prawnych, a zatem w szczególności prowadzić działalności gospodarczej, na którą – obok czynności faktycznych – składają się także czynności prawne3. Można przypuszczać, że gdyby ustawodawca nie chciał wykluczyć ewen- tualności uzyskania statusu przedsiębiorcy przez osobę niemającą pełnej zdol- ności do czynności prawnych, zdecydowałby się na nieco odmienną definicję przedsiębiorcy, a więc taką, która nie wymagałaby od określonego podmiotu wyznaczonego działania (wykonywania działalności gospodarczej), a jedynie zdolności do bycia podmiotem praw i obowiązków związanych z wykonywaną przez ten lub inny podmiot działalnością gospodarczą. Prawo przedsiębiorców nie łączy zdolności do czynności prawnych osoby fizycznej z możliwością wykonywania działalności gospodarczej, a jedynie wskazuje (w art. 3), że działalność taka powinna być wykonywana we wła- snym imieniu. W konsekwencji działania danego przedsiębiorcy powinny zo- stać poddane ocenie z punktu widzenia ich ważności w świetle przepisów art. 17−22 KC. Osoba fizyczna może – stosownie do treści art. 17 ust. 1 PrPrzed – pod- jąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a więc jeszcze przed wpi- saniem jej do CEIDG. Wprawdzie wpis powinien być dokonany niezwłocz- nie po wprowadzeniu danych do CEIDG, a najdalej następnego dnia po dniu wpływu wniosku, to jednak, jeśli wniosek nie jest poprawny4, organ ewiden- cyjny (minister właściwy do spraw gospodarki) nie dokona stosownego wpisu, a dana osoba wykonywać będzie działalność bez wpisu. Tymczasem wykony- wanie działalności bez wymaganego wpisu do CEIDG jest – według art. 601 § 1 2 Tak C. Kosikowski, Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, Warszawa 2011, s. 45–46 oraz M. Etel, Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim i prawie Unii Europejskiej oraz w orzecz- nictwie sądowym, Warszawa 2012, s. 208 i n.; zob. także wyr. NSA z 19.1.1998 r. (II SA 1238/97, PG 1998, Nr 11, s. 22–25); wyr. SA w Warszawie z 22.4.2009 r. (VI ACa 1083/08, Legalis). 3 Tak S. Dmowski, [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, S. Dmowski, S. Rudnicki, Warszawa 2003, s. 146. 4 W rozumieniu art. 10 CEIDGU. 12 2. Osoba fizyczna jako przedsiębiorca ustawy z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń5 – wykroczeniem zagrożonym karą ograniczenia wolności albo grzywny. Należy – jak się wydaje – przyjąć, że osoba fizyczna staje się przedsiębiorcą z chwilą dokonania wpisu do CEIDG. Wpis nie ma wprawdzie charakteru kon- stytutywnego, a jedynie deklaratoryjny6, to jednak ustalenie innego momentu nabycia statusu przedsiębiorcy przez osobę fizyczną nie jest możliwe i pra- widłowe. Nie jest nim bowiem samo rozpoczęcie działalności gospodarczej, ponieważ przedsiębiorcą jest podmiot wykonujący działalność gospodarczą, a legalne wykonywanie działalności jest oparte o wpis do CEIDG. Nie można także zakładać, że osoba fizyczna jest ze swojej natury przedsiębiorcą, jako że osoba taka w niektórych tylko sytuacjach deklaruje zamiar podjęcia i wykony- wania działalności gospodarczej w drodze złożenia wniosku o wpis do CEIDG. Wpis w CEIDG potwierdza legalne wykonywanie działalności gospodarczej i wskazuje na podmiot tej działalności7. Trzeba także zauważyć, że z przepi- sów dotyczących reglamentacji działalności gospodarczej wynika, iż wniosek o udzielenie koncesji albo wydanie zezwolenia lub wpisanie do rejestru dzia- łalności regulowanej może złożyć jedynie przedsiębiorca, a więc taka osoba fi- zyczna, która zalegalizowała podjęcie działalności gospodarczej w drodze zło- żenia wniosku o wpis do CEIDG, nie zaś podmiot zamierzający taką działal- ność dopiero podjąć8. Przedsiębiorca-osoba fizyczna niewykonująca działalności gospodarczej podlega wykreśleniu z CEIDG, co w konsekwencji powoduje utratę uprawnie- nia do wykonywania działalności i tym samym utratę statusu przedsiębiorcy9. Osoba fizyczna, co oczywiste, nie przybiera w związku z wykonywaniem działalności gospodarczej żadnej formy organizacyjnoprawnej, jednak może ona w związku z tą działalnością występować pod kilkoma szczególnymi „po- staciami” i w kilku różnych rolach. Może być ona zatem wspólnikiem w spółce cywilnej, osobą wykonującą wolny zawód, czy samozatrudnioną lub rzemieśl- nikiem. W konsekwencji zawarcia umowy spółki cywilnej osoba fizyczna poddana zostaje szczególnym regułom odnoszącym się do wykonywanej przez nią dzia- łalności i kształtującym zarazem jej status jako podmiotu tej działalności. Spółka cywilna nie jest typową umową prawa cywilnego, ponieważ powoduje 5 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 618 ze zm. 6 Zob. wyr. WSA w Warszawie z 7.11.2006 r. (VI SA/Wa 1852/05, Legalis). 7 Podobnie C. Kosikowski, Ustawa o swobodzie..., s. 46. 8 Zob. rozdział 4 PrPrzed. 9 Zob. art. 26 PrPrzed. 13 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców ona powstanie szczególnej więzi pomiędzy wspólnikami, która przejawia się w tym, że działania podjęte przez jednego wspólnika wywołują skutek w sto- sunku do pozostałych wspólników oraz osób trzecich10. Podłożem owej więzi jest realizacja wspólnego celu gospodarczego, ale również wynikająca z tej re- alizacji majątkowa wspólność łączna, niepodzielna w czasie trwania spółki. Członkostwo w spółce obligując do prowadzenia działalności gospodar- czej stanowi przesłankę ograniczenia swobód z zakresu podejmowania i pro- wadzenia działalności. Wola danej osoby o przystąpieniu do spółki determi- nuje bowiem jej decyzję o podjęciu działalności gospodarczej, a więc nie ma ona możliwości dokonania wyboru formy wykonywania zajęcia zarobkowego, gdyż podjęcie działalności gospodarczej jest jej obowiązkiem. Członek spółki podejmując działalność gospodarczą powinien jej przedmiotowy profil dosto- sować do określonego w umowie spółki celu gospodarczego. Podobnie – miej- sce wykonywania działalności gospodarczej należy wyznaczyć stosownie do uzgodnień poczynionych w spółce, a także zaangażować na potrzeby działal- ności określone środki majątkowe i być może „ulokować” je we wspólnym przedsiębiorstwie. Nie można wykluczyć ponadto, że przedsiębiorca w oparciu o porozumienie z pozostałymi członkami skłoniony zostanie do przystosowa- nia treści własnej firmy oraz innych oznaczeń identyfikujących go w obrocie prawnym do oznaczeń stosowanych w spółce11. Wykonywanie poszczególnych wolnych zawodów oparte jest na przepi- sach wielu ustaw stanowiących o zakresie podmiotowym uprawnionych do wykonywania tych zawodów12. Z treści owych ustaw można wyprowadzić od- powiednie wnioski co do charakteru prawnego i cech poszczególnych zawo- dów, statusu wykonujących je osób, wymagań formalnych oraz materialnych stawianych osobom pretendującym do prowadzenia działalności wolnozawo- dowej i osobom, które zawody te już wykonują. Status poszczególnych za- 10 Na więź tę zwraca uwagę M. Litwińska, Spółka cywilna w świetle nowych regulacji praw- nych, PPH 2001, Nr 7, s. 13 odnosząc się do kwestii reprezentacji spółki. 11 Sposób oznaczania i identyfikowania spółki cywilnej oraz jej członków nastręcza szereg trudności natury praktycznej. Dotyczą one w szczególności oznaczenia miejsca działalności go- spodarczej, wspólnego przedsiębiorstwa, produktów, podatnika i płatnika; zob. w tej kwestii R. So- wiński, Problemy z identyfikacją spółki cywilnej, Prz. Pod. 2001, Nr 5, s. 14 i n. oraz W. Górecki, Dopuszczalność przenoszenia członkostwa w spółce cywilnej, PPH 2000, Nr 1, s. 39. 12 Zob. np. ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 617 ze zm.); ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2368 ze zm.); ustawa z 6.9.2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2211 ze zm.); ustawa z 15.12.2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1725). 14 2. Osoba fizyczna jako przedsiębiorca wodów jako wolnych potwierdza – w nawiązaniu do regulacji prawnych – doktryna13. Można przyjąć, że działalność wolnozawodową, a zarazem osoby wykonujące wolne zawody charakteryzują następujące cechy: osobiste wyko- nywanie, szczególne kwalifikacje zawodowe, szczególny rodzaj więzi łączącej osobę wykonującą wolny zawód z jej klientem, niezależność i samodzielność, szczególna odpowiedzialność, obligatoryjna przynależność do własnej (odręb- nej) korporacji, szczególna rola zasad etyki i reguł deontologicznych dla dzia- łalności, specyficzne wynagrodzenie (honorarium)14. Jeśli działalność zawo- dowa osoby fizycznej nosi znamiona zarobkowości, zorganizowania i ciągło- ści, a ponadto wykonywana jest we własnym imieniu, to jej podmiot staje się podmiotem działalności gospodarczej – przedsiębiorcą15. Samozatrudnienie sprowadza się natomiast do umożliwienia osobom fi- zycznym wykonywania zajęcia zarobkowego, noszącego cechy przedmiotowe i funkcjonalne działalności gospodarczej, we własnym imieniu, w oparciu o wpis do CEIDG, na rzecz jednak innego przedsiębiorcy – stałego kontra- henta. Samozatrudnienie oznacza tym samym stworzenie sui generis „miejsca pracy” dla osoby fizycznej i skojarzenie interesów ekonomicznych przedsię- biorcy dającego zlecenie i przyjmującego je do realizacji. Osoba samozatrud- niona w świetle przepisów Prawa przedsiębiorców spełnia wymogi stawiane przedsiębiorcy, choć z uwagi na jej relacje ze zleceniodawcą, owo wykonywa- nie działalności gospodarczej jest zbliżone raczej do wykonywania pracy, w ra- mach stosunku pracy16. Wreszcie rzemieślnik, to przedsiębiorca – osoba fizyczna należąca do „grupy zawodowej” zorganizowanej w cechy i izby rzemieślnicze. Przedsię- biorca taki – według ustawy z 22.3.1989 r. o rzemiośle17 – wykonuje, na wa- runkach określonych w tej ustawie, kwalifikowaną pracę własną, we własnym imieniu i na własny rachunek, przy zatrudnieniu maksymalnie 50 osób. W ob- szarze działalności rzemieślniczej nie mieści się handel, gastronomia, trans- 13 Zob. np. Z. Godecki, Doradca podatkowy – wolny zawód?, Prz. Pod. 1997, Nr 6, s. 30; tenże, Radca prawny – wolny zawód?, Radca Prawny 1999, Nr 2, s. 51 i n.; G. Szpor, Wolne zawody medyczne w Kodeksie spółek handlowych, PUG 2001, Nr 8, s. 2 i n.; Cz.W. Szalagierski, Pozycja notariusza w systemie organów ochrony prawnej, Rej. 2001, Nr 5, s. 180 i n. 14 Por. z katalogami cech wolnych zawodów, które formułują K. Wojtczak, Pojęcie wolnego zawodu w świetle prawa, SP 1997, Nr 3–4, s. 130 oraz J. Jacyszyn, Wykonywanie wolnych zawodów w Polsce, Warszawa 2004, s. 42–43. 15 Zob. A. Powałowski, Publicznoprawny status osoby fizycznej wykonującej działalność go- spodarczą w Polsce, Gdańsk 2008, s. 151–155. 16 Ibidem, s. 169–180. 17 T.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 112, poz. 979 ze zm. 15 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców port, usługi lecznicze, hotelarskie i świadczone w ramach wolnych zawodów, a także działalność artystów plastyków i fotografików, której zadaniem jest prowadzenie działalności gospodarczej polegającej głównie na świadczeniu usług materialnych. Rzemiosło zaspokajając istotne potrzeby społeczne umoż- liwia także kultywowanie tradycji rodzinnych i grupowych. Trzeba jednak za- uważyć, że działalność rzemieślnicza coraz bardziej upodobnia się do typowej działalności gospodarczej, a to za sprawą, jak się wydaje, braku koncepcji nor- matywnej dostosowanej do specyfiki rzemiosła. 3. Osoba prawna jako przedsiębiorca Wprawdzie art. 4 ust. 1 PrPrzed a także art. 431 KC wskazują, że przedsię- biorcami są osoby prawne, to jednak nie każda taka osoba może być trakto- wana jako przedsiębiorca w ujęciu wymienionych przepisów. Mogą to bowiem być tylko te osoby prawne, które wykonują działalność gospodarczą (a według KC także zawodową). Z pewnością nie mieszczą się w kategorii „przedsiębiorca” tzw. instytu- cjonalne osoby prawne takie jak Skarb Państwa i jednostki samorządu tery- torialnego, których cele, funkcje i zadania wykraczają poza sferę działalno- ści gospodarczej. Ich osobowość prawna nie jest wykorzystywana dla potrzeb związanych z działalnością gospodarczą, bowiem powołują one wyspecjalizo- wane jednostki organizacyjne służące wykonywaniu działalności gospodarczej, z których znaczna część to wyposażone w osobowość prawną spółki kapita- łowe prawa handlowego18. Zróżnicowana jest sytuacja normatywnych osób prawnych, a więc takich, którym osobowość prawna jest przyznawana przez przepisy prawa19, nie zaś w wyniku wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. Osoby te przede wszyst- kim powoływane są dla realizacji celów niegospodarczych, w tym wykony- wania różnych zadań: z zakresu administracji publicznej (agencje rządowe, np. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa20, Agencja Restrukturyzacji i Mo- 18 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. 19 Chodzi zatem, stosownie do treści art. 33 i 37 KC o jednostki organizacyjne, którym prze- pisy szczególne przyznają osobowość prawną, a więc które stają się osobami prawnymi na mocy przepisów prawa, zob. A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz do art. 33 i 37, Lex/el. 2018. 20 Ustawa z 10.2.2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa, t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1154. 16 3. Osoba prawna jako przedsiębiorca dernizacji Rolnictwa21, Polskie Centrum Akredytacji22), naukowych i dydak- tycznych (Polska Akademia Nauk, publiczne szkoły wyższe i związki publicz- nych szkół wyższych, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych), polegających na reprezentowaniu interesów grup zawodowych (Krajowa Rada Notarialna, izby notarialne, Naczelna Rada Adwokacka, izby adwokackie, Naczelna Izba Lekarska, izby lekarskie), z zakresu kultury (państwowe instytucje filmowe), związanych z funkcjonowaniem kościołów (kościelne osoby prawne23). Mogą one jednak niekiedy wykonywać działalność gospodarczą, która jest dla nich działalnością niejako uboczną, dodatkową w stosunku do realizowanych przez nie zadań. Stosownie do przepisów działalność gospodarczą wykonywać mogą w szczególności szkoły wyższe24, Polska Akademia Nauk25 i kościelne osoby prawne26. Oczywiste jest, że normatywne osoby prawne w kontekście powo- łanych na wstępie przepisów mogą być uznane za przedsiębiorców, ale tylko wówczas, gdy prowadzą działalność gospodarczą, do wykonywania której upo- ważniają przepisy ustaw określających status poszczególnych osób prawnych. Tym samym, to nie sama osobowość prawna, lecz przepisy ustaw szczególnych stanowią podstawę dla uznania, czy danej, normatywnej osobie prawnej przy- sługuje miano przedsiębiorcy. Kolejną grupę stanowią te osoby prawne, które uzyskują osobowość z chwilą wpisu do właściwego rejestru. Rejestrem właściwym jest w zdecydo- wanej większości przypadków Krajowy Rejestr Sądowy, choć niektóre pod- mioty np. partie polityczne stają się osobami prawnym z chwilą ich wpisu do ewidencji, a niepubliczne szkoły wyższe z chwilą wpisu do rejestru uczelni nie- publicznych. 21 Ustawa z 9.5.2008 r. o Agencji Restrukturalizacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. 22 Ustawa z 13.4.2016 r. o systemie oceny zgodności i nadzoru rynku (t.j. Dz.U. z 2017 r. z 2017 r. poz. 2137). poz. 1398 ze zm.). 23 Na ich temat zob. R. Skubisz, M. Trzebiatowski, Kościelne osoby prawne jako przedsiębiorcy rejestrowi (na przykładzie osób prawnych Kościoła katolickiego), PPH 2002, Nr 3, poz. 8; także A. Powałowski, Podejmowanie działalności gospodarczej przez parafię, Monitor Prawny Probosz- cza 2012, Nr 4, s. 3–5. 24 Zob. art. 12 ustawy z 2.7.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.). poz. 1869 ze zm.). 25 Zob. art. 79 ust. 1 pkt 6 ustawy z 30.4.2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (t.j. Dz.U. z 2018 r. 26 Zob. art. 7 ust. 1, art. 8 i art. 9 ust. 1 w zw. z art. 55 ust. 3 ustawy z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 380). 17 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców W Krajowym Rejestrze Sądowym wyróżnić należy dwa odrębne rejestry, z których pierwszy – rejestr przedsiębiorców służy uwidacznianiu w nim m.in. podmiotów nabywających z chwilą wpisu osobowość prawną. Należą do nich spółki: z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjne i europejskie, spółdziel- nie, wśród nich europejskie, przedsiębiorstwa państwowe i instytuty badaw- cze, a także instytucje gospodarki budżetowej27. Wpis do rejestru przedsię- biorców KRS czyni z danego podmiotu przedsiębiorcę w ujęciu formalnym, przez zasadne uznanie, że każdy podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Są- dowym. Dopiero jednak wykonywanie działalności przez osobę prawną wpi- saną do rejestru przedsiębiorców sprawia, że dana osoba będzie mogła być uznana za przedsiębiorcę w ujęciu materialnym, czyli w rozumieniu art. 4 ust. 1 PrPrzed i art. 431 KC. Tymczasem związek osób prawnych wpisanych do re- jestru przedsiębiorców z działalnością gospodarczą jest zróżnicowany. Spółki kapitałowe: z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjne mogą zajmować się wszelką działalnością o charakterze niegospodarczym, a tym samym działalno- ści gospodarczej nie wykonywać. Mogą one także wykonywać zarówno działal- ność gospodarczą i jednocześnie pozagospodarczą, jak również – co w praktyce najczęściej jest spotykane – w przedmiocie ich działania może mieścić się jedy- nie działalność gospodarcza. Nie mają obowiązku wykonywania działalności gospodarczej instytuty badawcze, choć działalność taką wykonywać mogą28. Typowymi przedsiębiorcami w ujęciu materialnym są natomiast przedsiębior- stwa państwowe, które mają obowiązek zajmować się wyłącznie działalnością gospodarczą oraz spółdzielnie, które zobowiązane są podjąć działalność go- spodarczą pod rygorem ich rozwiązania29. Spółdzielnia ma przy tym możli- wość wykonywania także innej, pozagospodarczej działalności o charakterze społecznym i oświatowo-kulturalnym. Należy ponadto zauważyć, że osoby prawne nie tracą statusu przedsię- biorcy w ujęciu formalnym w sytuacji, gdy nie wykonują działalności gospo- darczej, lecz pozostają wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS30. 27 Wskazuje na nie ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 28 Zob. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 30.4.2010 r. o instytutach badawczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. 29 Zob. art. 115 ustawy z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1560 ze zm.). poz. 736). ze zm.). 18 30 Zob. jednak art. 25a i n. KRSU. 3. Osoba prawna jako przedsiębiorca Do drugiego rejestru w ramach KRS wpisywane są stowarzyszenia, organi- zacje społeczne i zawodowe, w tym organizacje pożytku publicznego, fundacje oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej31. Z chwilą wpisu uzy- skują one osobowość prawną32, lecz jeśli zamierzają podjąć działalność gospo- darczą, mają obowiązek wystąpienia z wnioskiem o dodatkowy wpis do reje- stru przedsiębiorców. Działalność tę mogą wykonywać dopiero po wpisaniu ich do wskazanego rejestru przedsiębiorców33. W sposób specyficzny potraktowane zostały jednak samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Stosownie do przepisów ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej34 nie są one przedsiębiorcami i nie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców KRS (zob. też art. 50 KRSU) pomimo to, że ich działalność lecznicza jest działalnością gospodarczą regulowaną w rozumieniu przepisów PrPrzed (art. 43 ust. 1). Tymczasem samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej jest niezaprzeczalnie przedsiębiorcą w ujęciu art. 4 PrPrzed i art. 431 KC właśnie dlatego, że jako osoba prawna wykonuje działalność go- spodarczą. Warto także zauważyć, że wątpliwości budzić może charakter działal- ności spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych35, ponieważ jest ona wykonywana wyłącznie na rzecz członków kas. Jest to jednak działalność zarobkowa, zorganizowana i ciągła, wykonywana przez spółdzielnie, te zaś obowiązane są wykonywać działalność gospodarczą i z tej racji należy je za- kwalifikować do kategorii przedsiębiorców zarówno w ujęciu Prawa przedsię- biorców, KC jak i KRSU36. Należy dodać, że stosownie do treści art. 35 KC powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy ustawowe, a ich organizację i spo- sób działania regulują statuty. publicznego. 31 Zob. art. 49 ust. 1 KRSU. 32 Nie dotyczy to jednak – stosownie do treści art. 49a ust. 2 KRSU – organizacji pożytku 33 Zob. art. 50 w zw. z art. 36 pkt 13 KRSU oraz art. 17 ust. 1 PrPrzed. 34 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 160 ze zm. 35 Zob. ustawa z 5.11.2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2065 ze zm.). 36 Zob. w tej kwestii np. K. Kułak, Termin przedawnienia roszczeń spółdzielczych kas oszczęd- nościowo-kredytowych, Rej. 2010, Nr 11, s. 9 oraz J.P. Naworski, Glosa do uchwały SN z dnia 21 stycznia 2011 r. III CZP 125/10, Glosa 2012, Nr 3, poz. 37. 19 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców 4. Jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej jako przedsiębiorca Trzecią kategorią przedsiębiorców wyróżnioną zarówno przez Prawo przedsiębiorców, jak i KC są jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej. Podobnie jak osoby prawne, choć w przeciwieństwie do osób fizycznych, cha- rakteryzują się one odrębnością strukturalną, określoną i przewidzianą przez przepisy prawa, a odrębność ta powinna być także zaznaczona w stosunku do ich członków lub wspólników37. Dla uznania, że jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej jest przedsiębiorcą niezbędne jest także wyposażenie jej przez przepisy ustawowe w zdolność prawną. Zdolność ta sprowadza się do podmiotowości prawnej umożliwiającej samodzielne występowanie w ob- rocie prawnym i nabywanie praw oraz zaciąganie zobowiązań we własnym imieniu38. Konsekwencją zdolności prawnej jest odpowiedzialność prawna da- nego podmiotu za własne zobowiązania. Charakterystyczne jest jednak, że w przypadku niewypłacalności danej jednostki organizacyjnej, odpowiedzial- ność subsydiarną ponoszą jej członkowie39. Wśród jednostek organizacyjnych bez osobowości prawnej mających zdol- ność prawną należy najpierw wymienić spółki osobowe prawa handlowego: jawną, partnerską, komandytową i komandytowo-akcyjną. Są one przedsię- biorcami w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, jak i KC wówczas, gdy wyko- nują działalność gospodarczą. Niezależnie jednak od tego, czy ich działalność ma, czy też nie ma charakteru gospodarczego wskazane spółki podlegają wpi- sowi do rejestru przedsiębiorców KRS i z tego powodu należy traktować je jako przedsiębiorców na gruncie ustawy o KRS40. Wpis do KRS jest dla spółki oso- bowej początkiem jej bytu prawnego i dopiero on daje formalną podstawę do podjęcia działalności gospodarczej przez wpisaną spółkę. 37 Zob. A. Kidyba, Komentarz do art. 331 KC, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, A. Kidyba (red.), Lex/el. 2018. 38 Na temat podmiotowości prawnej jednostek organizacyjnych bez osobowości prawnej zob. w szczególności A. Wolter, Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1973, s. 291–292; A. Ki- dyba, Niektóre skutki dla obrotu handlowego wprowadzenia trzeciej kategorii podmiotowej, PPH 2004, Nr 12, s. 12; W.J. Katner, Podwójna czy potrójna podmiotowość w prawie cywil- nym, [w:] Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar (red.), Kraków 2005, s. 1031. 39 Tak art. 331 KC, według którego jednak kwestię odpowiedzialności członków jednostek organizacyjnych mogą odmiennie uregulować przepisy odrębne. 40 Zob. art. 36 KRSU. 20 4. Jednostka organizacyjna bez osobowości... Nie ma wątpliwości co do tego, że przedsiębiorcami – jednostkami organi- zacyjnymi bez osobowości prawnej, są również główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. Wyposażone są one w zdolność prawną i jako takie prowadzą działalność gospodarczą wykonując czynności z zakresu ubezpieczeń i reasekuracji41. Główne oddziały podlegają wpisowi do KRS jako przedsiębiorcy42. Przedsiębiorcą – jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej, może być także spółka kapitałowa w organizacji. Jej zdolność prawną określa art. 11 § 1 KSH, zgodnie z którym może ona we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania i występować w charakterze strony w postępowaniu cywilnym. Spółka w orga- nizacji może podjąć i wykonywać działalność gospodarczą z chwilą jej zawiąza- nia, przed wpisaniem do rejestru przedsiębiorców KRS. Z chwilą wpisu staje się ona osobą prawną – spółką z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółką ak- cyjną. Uznanie spółki w organizacji za przedsiębiorcę możliwe jest tylko w sy- tuacji, w której skorzysta ona z możliwości wykonywania działalności gospo- darczej, a zatem spełni wymóg stawiany przedsiębiorcom przez Prawo przed- siębiorców i KC43. Wątpliwości wzbudza natomiast traktowanie jako przedsiębiorców wspól- not mieszkaniowych. Z uwagi na przyznaną im ustawowo zdolność prawną44 mogą one wykonywać działalność gospodarczą we własnym imieniu i z tej racji być uznawane za przedsiębiorców w ujęciu Prawa przedsiębiorców i KC. Nie podlegają one jednak wpisowi do rejestru przedsiębiorców KRS i tym samym nie mogą pełnić roli przedsiębiorców w znaczeniu formalnym45. 41 Zob. rozdział 7 ustawy z 11.9.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 999 ze zm.). 42 Zob. na ten temat K.K. Matuszczyk, Status prawny głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń, PPH 2006, Nr 12, s. 15 i n. 43 Zob. M. Trzebiatowski, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, Lublin 44 Zob. art. 6 ustawy z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 716). 45 Zob. w tej kwestii W.J. Katner, Podmiotowość prawna wspólnoty mieszkaniowej, Glosa 2000. 2009, Nr 2, s. 34–43. 21 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców 5. Podział przedsiębiorców według kryterium wielkości Podział przedsiębiorców według kryterium wielkości uwzględnia wielkość zatrudnienia, obrót netto i sumę aktywów w bilansie przedsiębiorcy. Prawo przedsiębiorców wyróżnia: mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przed- siębiorców46. Określenie „mikroprzedsiębiorca” oznacza przedsiębiorcę, który w co naj- mniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał następujące wa- runki, a mianowicie: zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z ope- racji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 mln euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 mln euro. Z kolei mały przedsiębiorca to taki, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał takie warunki jak: zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprze- kraczający równowartości w złotych 10 mln euro, lub sumy aktywów jego bi- lansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowar- tości w złotych 10 mln euro i który nie jest mikroprzedsiębiorcą. Status średniego przedsiębiorcy nabywa natomiast podmiot, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych: zatrudniał średnio- rocznie mniej niż 250 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprze- daży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekracza- jący równowartości w złotych 50 mln euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 mln euro i który nie jest mikroprzedsiębiorcą ani małym przed- siębiorcą. Wskazany podział przedsiębiorców powinien mieć na względzie poszano- wanie zasady równości przedsiębiorców i reguł konkurencji, ale zarazem powi- nien umożliwiać aktywne wspieranie funkcjonowania i rozwoju przedsiębior- ców, którzy jako grupa podmiotów wykonujących działalność gospodarczą wsparcia takiego potrzebują. Tworzenie korzystnych warunków nie oznacza uprzywilejowania wymienionych grup przedsiębiorców i dyskryminacji pozo- 46 Tak w art. 7 ust. 1 PrPrzed. 22 6. Podział przedsiębiorców według kryterium... stałych przedsiębiorców. Jak się podkreśla, równości przedsiębiorców nie prze- czy przyznanie różnych uprawnień i nałożenie różnych obowiązków przedsię- biorcom należącym do różnych grup wyróżnionych w szczególności z uwagi na ich potencjał ekonomiczny, czy wielkość przedsiębiorstwa47. Wielkość przedsiębiorcy decyduje o skali jego dostępu do środków finan- sowych pochodzących z kredytów, pożyczek i poręczeń oraz programów rzą- dowych, pozwala na korzystanie z pomocy publicznej, a także ułatwia dostęp do informacji, szkoleń i doradztwa. 6. Podział przedsiębiorców według kryterium własnościowego Z kolei z uwagi na kryterium własnościowe wyodrębnić należy przedsię- biorców należących do różnych sektorów własnościowych w gospodarce. I tak można wskazać na przedsiębiorców prywatnych, publicznych, w tym komu- nalnych oraz przedsiębiorców prywatno-publicznych. Przedsiębiorcy ci mają równe prawa i obowiązki, jednak ich sytuacja prawna wykazuje pewne od- mienności. Przedsiębiorców publicznych wyróżnia okoliczność dysponowania przez nich majątkiem publicznym oraz fakt, że uprawnienia właścicielskie w sto- sunku do tego majątku realizuje Skarb Państwa lub odpowiednia jednostka sa- morządu terytorialnego. Przedsiębiorcami publicznymi są przede wszystkim tzw. jednoosobowe spółki Skarbu Państwa i spółki z wyłącznym udziałem ka- pitałowym jednostki samorządu terytorialnego. Mają one formę spółek ak- cyjnych lub spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółki takie powstały w wielu przypadkach w wyniku dokonanych przekształceń przedsiębiorstw państwowych lub komunalnych w ramach procesu prywatyzacji i komercja- lizacji48. Dopuszcza się także funkcjonowanie w sferze gospodarki komunal- nej spółek komandytowych i komandytowo-akcyjnych49. Formą organizacyjną 47 Zob. w tej kwestii C. Kosikowski, Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komen- 48 Zob. ustawa z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników 49 Zob. art. 9 ust. 2 ustawy z 20.12.1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2017 r. tarz, Warszawa 2011, s. 561 i n. (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1055 ze zm.). poz. 827). 23 Rozdział II. Rodzaje przedsiębiorców przedsiębiorcy publicznego jest ponadto przedsiębiorstwo państwowe (obec- nie jest wykorzystywane w gospodarce w niewielkim zakresie). Przedsiębiorcami publicznymi są także prowadzące działalność gospodar- czą państwowe osoby prawne. Charakterystyczne jest, że łączą one działalność gospodarczą zazwyczaj z realizacją celów publicznych lub sama działalność go- spodarcza wykonywana przez nie ma służyć nie tylko osiągnięciu zarobku, lecz także dobru wspólnemu i wypełnianiu zadań publicznych z zakresu np. obron- ności, użyteczności publicznej, zaspokajania potrzeb mieszkaniowych i socjal- nych lub aktywizacji regionów50. Określeniem „przedsiębiorca publiczny” posługuje się ustawa z 22.9.2006 r. o przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi oraz o przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorców51. Według przepisów tej ustawy przedsiębiorcą publicznym jest każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na spo- sób działania oraz formę organizacyjnoprawną, na którego działalność organ publiczny wywiera decydujący wpływ. Ustawa wskazuje na odrębny reżim prawny takich przedsiębiorców i nakłada na nich dodatkowe obowiązki na- tury ewidencyjno-informacyjnej, a ich działalność poddaje szczególnemu nad- zorowi i kontroli. Należy jednak nadmienić, że wskazana ustawa nie nawią- zuje do definicji działalności gospodarczej i przedsiębiorcy zawartych w Prawie przedsiębiorców, lecz odwołuje się do pojęć z zakresu unijnego prawa konku- rencji, zakazującego naruszania zasady równości przedsiębiorców sektora pry- watnego i publicznego. Gdy chodzi o przedsiębiorców o kapitale mieszanym, prywatno-publicz- nym, istotne jest sprawowanie nad nimi kontroli i w efekcie wykonywanie funkcji kierowniczych bądź przez osoby pochodzące z wyboru lub mianowa- nia przez organ administracji publicznej, bądź też wyłonione przez większo- ściowego udziałowca lub akcjonariusza w drodze konkursu. 50 Zob w tej kwestii M. Szydło, Swoboda działalności gospodarczej, Warszawa 2005, s. 74–78. 51 Dz.U. Nr 191, poz. 1411 ze zm. 24 7. Podział przedsiębiorców według kryterium... 7. Podział przedsiębiorców według kryterium miejsca wykonywania działalności gospodarczej Prawo przedsiębiorców w art. 4 ust. 3 wyróżnia osoby zagraniczne i wska- zuje, że podejmowanie przez nie oraz wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej regulują odrębne przepisy. Osoby zagraniczne mogą podejmować i wykonywać działalność gospodar- czą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w usta- wie z 6.3.2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i in- nych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej52. Osoba zagraniczna, to zgodnie ze wskazaną ustawą: osoba fizyczna nie- posiadająca obywatelstwa polskiego, osoba prawna z siedzibą za granicą, a także jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną posiadająca zdol- ność prawną, z siedzibą za granicą. Natomiast przedsiębiorca zagraniczny, to osoba zagraniczna wykonująca działalność gospodarczą za granicą oraz oby- watel polski wykonujący działalność gospodarczą za granicą. Osoby zagra- niczne będące przedsiębiorcami mogą tworzyć w Polsce oddziały, przedstawi- cielstwa lub czasowo oferować lub świadczyć usługi, na zasadach określonych we wskazanej ustawie. Wskazana grupa podmiotów wykonuje zatem dzia- łalność gospodarczą na zasadach odmiennych niż przedsiębiorcy, o których mowa w art. 4 PrPrzed. 52 Dz.U. z 2018 r. poz. 649. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nowe prawo przedsiębiorców
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: