Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 004713 20008337 na godz. na dobę w sumie
Nowe stare błędy - ebook/pdf
Nowe stare błędy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 224
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379062928 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Mistrzowska ocena rzeczywistej wartości idei, które współcześnie pojawiają się w kontekście moralności, religii, nauki, socjologii, psychologii i humanizmu. Brak tu wyrozumiałości dla tych, którzy uważają, że to, co nowoczesne, jest zawsze najlepsze, a także dla tych, którzy uważają, że to, co nowoczesne, jest zawsze złe. Autor krytykuje kult użyteczności, którą współczesność utożsamiła z prawdą. Z pełną lekkości przenikliwością tłumaczy, że metoda naukowa nie jest jedynym źródłem poznania, a nadprzyrodzone nie jest synonimem niewytłumaczalnego. Uświadamia, że prawda jest niezmienna.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

stare nowe.pdf 1 2019-07-31 12:29:58 C M Y CM MY CY CMY K Nowe stare błędy Fulton J. Sheen Nowe stare błędy Przełożył Zbigniew Kasprzyk Tytuł oryginału Old Errors and New Labels Copyright permission was granted by The Estate of Fulton J. Sheen/ The Society for the Propagation of the Faith/www.missio.org All rights reserved © Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2019 Redaktor prowadzący – Ewa Kubiak Redakcja – Barbara Popiel Korekta – Agnieszka Czapczyk, Barbara Popiel Skład i łamanie – Teodor Jeske-Choiński Projekt okładki – Radosław Krawczyk Redakcja techniczna – Krzysztof Lorczyk OP ISBN 978-83-7906-292-8 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. Wydanie I, 2019 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl Wstęp Krytykowanie jest uzasadnione tylko wtedy, gdy krytyka jest konstruktywna, podobnie jak zburzenie domu jest uzasadnio- ne tylko wtedy, gdy w jego miejsce ma powstać inny. Współ- cześni krytycy mają w sobie chyba zbyt wiele ze sceptyków, ich protesty bowiem rzadko są poparte propozycjami reform, a denuncjacjom rzadko towarzyszą deklaracje. Najwyraźniej istnieje potrzeba przywrócenia słowu appreciation jednego z jego etymologicznych znaczeń, mianowicie: „oceny rzeczy według ich prawdziwej wartości”. Jednak prawdziwa wartość zakłada istnienie standardu, a standardem myślenia musi być prawda, nie zaś to, co w danej chwili jest modne. Niniejsza książka jest właśnie próbą oceny rzeczywistej wartości idei, które współcześnie pojawiają się w takich dzie- dzinach jak moralność, religia, nauka, ewolucja, socjologia, psychologia czy humanizm. Ocena ta dokonywana jest z fi - lozofi cznego punktu widzenia, w jasnym świetle tak zwanego „zdrowego rozsądku”. Jeśli czasami autor krytykuje pewne po- glądy za ich sprzeczność ze zdrowym rozsądkiem, robi to tylko | 5 po to, by zaprezentować pogląd, który wydaje się rozsądniejszy. Jeśli czasami wskazuje na błąd koncepcji fi lozofi cznej, która zamiast skupiać się na całości, zwraca uwagę na jej część, robi to tylko po to, aby zaproponować pogląd bardziej katolicki, czyli obejmujący całą prawdę. Autor nie ma wyrozumiałości dla tych, którzy uważają, że to, co nowoczesne, zawsze jest najlepsze, ani dla tych, którzy uważają, że to, co nowoczesne, zawsze jest złe. Próbuje nato- miast wykazać, że często to, co nosi miano „nowoczesnego”, w rzeczywistości stanowi tylko nową nazwą starego błędu, a to, co uważa się za „nieprzystające do obecnych czasów”, w rze- czywistości jest „ponadczasowe” i nie podlega zmiennym mo- dom – zupełnie jak tabliczka mnożenia. Schyłek sztuki prowadzenia sporów Istniały kiedyś zaginione wyspy, ale większość już odnalezio- no; istniały kiedyś przegrane sprawy, ale wiele z nich udało się wygrać. Jest jednak pewna utracona sztuka, której nie udało się w pełni odzyskać, a bez której żadna cywilizacja nie może długo trwać. Chodzi o sztukę prowadzenia sporów. W dzisiej- szym świecie próżno szukać dobrej polemiki. Ponieważ niewielu ludzi myśli, niewielu też potrafi po- sługiwać się argumentami. Pod dostatkiem mamy uprzedzeń i sentymentów, bo one rodzą się bez bólu, w porywie chwili, natomiast myślenie wymaga wysiłku. To najcięższa praca, jaką może wykonywać człowiek; pewnie dlatego tak niewielu się jej podejmuje. Wynaleziono urządzenia wyręczające człowieka w myśleniu, które swoją pomysłowością dorównują urządze- niom wyręczającym człowieka w pracy. Efektowne hasła, takie jak: „Życie to coś więcej niż logika” czy „Postęp jest duchem epoki”, przypominają hałaśliwe ekspresowe pociągi, przewo- żące ciężary za tych, którzy są zbyt leniwi, aby myśleć samo- dzielnie. | 7 Dzisiaj nawet fi lozofowie nie prowadzą dyskusji, a jedy- nie wszystko wyjaśniają i uzasadniają. Krytycy nie odrzucą książki pełnej wadliwych wywodów logicznych, która propa- guje rozwiązłość moralną, lecz nazwą ją „odważną, szczerą i śmiałą”. Nawet czasopisma, które szczycą się otwartością na wszelkiego rodzaju kwestie, dalekie są od praktykowania za- pomnianej sztuki prowadzenia sporów. Nie publikują bowiem wymiany zdań, lecz prezentacje punktów widzenia, które ni- gdy nie osiągną takiego poziomu abstrakcji, jaki obserwujemy, gdy argument ściera się z argumentem niczym ostrze szpady z ostrzem szpady. Do prezentacji poglądów wystarczą osobi- ste refl eksje ludzi, którzy stracili wiarę i występują przeciwko świętości małżeństwa lub ludzi, którzy wiarę zachowali i piszą w obronie tego sakramentu. Obie strony wystrzeliwują fajer- werki, robią hałas właściwy dla intelektualnych działań wo- jennych i tworzą iluzję konfl iktu. Walka jest jednak udawana i nie padają w niej żadne ofi ary; mimo licznych wybuchów prawdziwy spór nigdy nie wybucha. Przyczyny zaniku sztuki prowadzenia sporów mają dwo- jaki charakter: religijny i fi lozofi czny. Współczesna religia sfor- mułowała jeden fundamentalny dogmat, stanowiący podstawę wszystkich dogmatów: głosi on, że religia ma być od dogmatów całkowicie wolna. Wyznania wiary wyszły z mody. Przywódcy religijni zgodzili się, że nie będą się ze sobą nie zgadzać, i roz- myli w bezkształtnym humanizmie wierzenia, za które wielu naszych przodków gotowych było oddać życie. Podobnie jak inni Piłaci, odwrócili się plecami do jedynej prawdy i z sze- roko otwartymi ramionami przyjmują kaprysy oraz nastroje chwili. Przemijanie wyznań wiary i dogmatów oznacza przemi- janie sporów. Wyznania wiary i dogmaty to zjawiska społecz- ne, uprzedzenia to sprawa osobista. Ludzie wierzący ścierają 8 | Nowe stare błędy się ze sobą na tysiąc różnych sposobów, natomiast bigoci nie wchodzą sobie w drogę, ponieważ uprzedzenia mają charakter antyspołeczny. Bez trudu potrafi ę wyobrazić sobie staromod- nego wyznawcę kalwinizmu, który uważa, że przekleństwo ma niezwykle głębokie znaczenie dogmatyczne i gotów jest na intelektualną wymianę ciosów ze staromodnym wyznawcą metodyzmu, który utrzymuje, że przekleństwo to tylko brzyd- kie słowo. Nie potrafi ę jednak wyobrazić sobie sporu między nimi, jeśli obaj zgodnie potępiają potępienie, jak wyznawcy modernizmu, którzy przestali wierzyć w piekło. Druga przyczyna, o charakterze fi lozofi cznym, ma swoje źródło w osobliwym amerykańskim nurcie fi lozofi cznym na- zywanym „pragmatyzmem”, który stawia sobie za cel udowod- nienie, że wszelkie dowody są zbędne. W Niemczech Hegel nadawał błędom wymiar racjonalny, w Ameryce James od- bierał racjonalny wymiar prawdzie. W rezultacie pojawiło się niepokojące zjawisko zobojętnienia na to, co prawdziwe, oraz tendencja do utożsamiania użyteczności z prawdą, a nieprak- tyczności z fałszem. Człowiek, który w obliczu dowodów po- trafi podjąć decyzję i dokonać wyboru, uznawany jest za bigota, a człowiek ignorujący dowody i odrzucający badanie prawdy uważany jest za otwartego i tolerancyjnego. Kolejnym przejawem braku poszanowania dla podstaw ra- cjonalnego myślenia jest powszechna tendencja do akceptowa- nia różnorakich poglądów nie przez wzgląd na potwierdzające je argumenty, lecz przez wzgląd na literacką formę, w jakiej są podane lub przez wzgląd na popularność osoby, która je głosi. W tym kontekście nieszczęśliwie się składa, że są ludzie, któ- rzy myślą słabo, za to bardzo dobrze piszą. Bergson stworzył fi lozofi ę opartą na założeniu, że to, co większe, pochodzi od tego, co mniejsze, ale tę intelektualną potworność tak doskona- Schyłek sztuki prowadzenia sporów | 9 le ukrył w melodyjności języka francuskiego, że uznano go za wielkiego i oryginalnego myśliciela. Oczywiście są umysły, któ- rym to, co zaskakujące, zawsze będzie wydawało się głębokie. Łatwiej jest przyciągnąć zainteresowanie prasy, kiedy – tak jak Ibsen – powiemy, że dwa razy dwa równa się pięć, niż wtedy, gdy zachowamy się tradycyjnie i będziemy twierdzić, że dwa razy dwa to cztery. Kościół katolicki prawdopodobnie wyraźniej niż inne for- my chrześcijaństwa dostrzega zanik sztuki prowadzenia spo- rów. Chyba jeszcze nigdy w historii nie odczuwał tak dotkliwie zubożenia swojej myśli, które wynika z braku solidnej, inte- lektualnej opozycji. Nie ma dzisiaj szermierza godnego ostrza jego szpady. Jeśli w dzisiejszych czasach Kościół nie wydaje epokowych dzieł, dzieje się tak dlatego, że nikt go do tego nie zmusza. To, co najlepsze, zawsze rodzi się dzięki podejmowa- niu wyzwań. Nie inaczej jest z najlepszymi myślami. Kościół uwielbia spory, a to z dwóch powodów. Po pierw- sze dlatego, że intelektualny konfl ikt jest pouczający. Po drugie dlatego, że Kościół jest do szaleństwa zakochany w racjonali- zmie. Wielka struktura Kościoła katolickiego została wznie- siona właśnie poprzez spory. To dzięki atakom zwolenników doketyzmu i monofi zytyzmu Kościół we wczesnych wiekach zajął wyraźne stanowisko w sprawie doktryny o naturze Chry- stusa; to spory ze zwolennikami reformacji pozwoliły wykry- stalizować nauczanie Kościoła na temat usprawiedliwienia. Liczba formułowanych obecnie doktryn nie jest nawet zbli- żona do liczby dogmatów ustanowionych przez Kościół we wczesnych latach istnienia. Dzieje się tak dlatego, że mniej jest sporów, a co za tym idzie, mniej jest myślenia. Żeby zostać heretykiem, trzeba myśleć – chociażby się w tym myśleniu popełniało błędy. 10 | Nowe stare błędy Nawet ludzie, którzy nie akceptowali nieomylności auto- rytetu Kościoła, musieli przyznać, że poprzez wieki trzymał on rękę na pulsie świata, formułując dogmaty, które w danym momencie wymagały sformułowania. W świetle tego faktu warto się zastanowić, czy nasza chełpliwa teoria o intelektu- alnym postępie jest prawdziwa. O czym myślał chrześcijański świat w pierwszych wiekach? Jakie doktryny trzeba było dopre- cyzować w okresach ostrych konfl iktów? Otóż w pierwszych wiekach chrześcijaństwa spory dotyczyły tak wzniosłych i deli- katnych kwestii jak Trójca Święta, wcielenie czy jedność dwóch natur w osobie Syna Bożego. A o czym mówi najnowsza dok- tryna, sformułowana w 1870 roku? O zdolności człowieka do poznania Boga siłą własnego rozumu. Zastanówmy się: skoro świat rozwija się intelektualnie, czy kwestia istnienia Boga nie powinna być rozstrzygnięta w I wieku, a natura Trójcy Świętej w wieku XIX? Przecież to tak, jakby w matematyce złożoności logarytmów określono w roku 30 naszej ery, a uproszczenie tabliczki dodawania – w roku 1930. Rzeczywistość jest taka, że obecnie rzadziej mamy do czynienia z intelektualną opozycją wobec Kościoła niż ze zwykłymi uprzedzeniami, co w gruncie rzeczy oznacza, że rzadko mamy do czynienia z myśleniem – nawet z myśleniem złym. Kościół kocha spory nie tylko dlatego, że wyostrzają jego umysł; uwielbia spory dla samych sporów. Kościołowi zarzuca się, że jest wrogiem rozumu, a w rzeczywistości jako jedyny wierzy w jego siłę. Używając swojego rozumu podczas soboru watykańskiego, wydał ofi cjalny zapis na rzecz racjonalizmu. Wbrew udawanej pokorze agnostyków i sentymentalnej wierze fi deistów ogłosił, że rozum człowieka własną mocą może po- znać coś, co wykracza poza zawartość próbówek i retort, oraz że badając wyłącznie zjawiska zmysłowe, może dotrzeć nawet Schyłek sztuki prowadzenia sporów | 11 do „ukrytego wieczności murów barbakanu”1, aby odkryć tam Tego, który jest poza czasem i poza przestrzenią, czyli Boga: Alfę i Omegę wszystkich rzeczy. Kościół zachęca swoje dzieci, aby podejmowały wy- siłek jasnego myślenia i aby własne myśli wykorzystywały w dwojaki sposób. Po pierwsze, chce, aby je uzewnętrzniały w konkretnym świecie ekonomii, rządów, handlu, edukacji, a  przez eksternalizację pięknych, czystych myśli tworzyły piękną, czystą cywilizację. Jakość każdej cywilizacji zależy od natury myśli przekazywanych przez jej największe umysły. Jeśli myśli eksternalizowane w prasie, w sali senatu, na fo- rum publicznym są niskie i podłe, cywilizacja przyswoi sobie ich podły charakter równie szybko, jak kameleon przybiera kolor przedmiotu, na którego tle jest ustawiony. Jeżeli nato- miast głośno wypowiadane, artykułowane myśli są szczytne i wzniosłe, cywilizacja niczym tygiel wypełni się złotem rze- czy wartościowych. Kościół zachęca swoje dzieci nie tylko do tego, aby poprzez eksternalizację myśli tworzyły kulturę, lecz również do tego, aby poprzez internalizację myśli tworzyły duchowość. Ciągłe dawanie musiałoby doprowadzić do roztrwonienia sił, o ile nowa energia nie byłaby dostarczana z wewnętrznych zasobów. W istocie każda myśl przekazywana na zewnątrz najpierw rodzi się we wnętrzu. Nie byłoby jednak myśli bez milczenia i kontemplacji. Prawdziwy charakter kształtuje się w ciszy i spokoju osobistych intelektualnych pastwisk, na któ- rych człowiek rozmyśla nad sensem i celem życia. Charakter tworzą takie myśli, które przychodzą człowiekowi do głowy, 1 F. Th ompson, Chart gończy niebios, przeł. S. Helsztyński, „Verbum” 1937, z. 4. 12 | Nowe stare błędy kiedy jest sam, a cywilizację tworzą myśli, które człowiek wy- powiada do swojego bliźniego. Z drugiej strony Kościół zniechęca do błędnego rozumo- wania. Wypuszczona na wolność zła myśl jest bowiem bardziej niebezpieczna niż szaleniec. Myśliciele żyją długo, pracoholi- cy umierają szybko. Kiedy społeczeństwo odkrywa, że jest za późno, aby unicestwić myśl – unicestwia człowieka. Były czasy, kiedy chrześcijańskie społeczeństwo paliło myśli na stosach, aby uratować wspólnotę; i mimo wszystko można powiedzieć parę słów w obronie tej praktyki. Unicestwienie jednej złej myśli może oznaczać zbawienie dziesięciu tysięcy myślicieli. Rzymscy cesarze doskonale zdawali sobie sprawę z tego faktu. Zabijali chrześcijan nie dlatego, że chcieli ich serc, lecz dlatego, że chcieli ich głów, a mówiąc ściślej, ich mózgów – mózgów, w których rodziły się myśli o śmierci pogańskiego świata. Niniejsza książka została napisana właśnie po to, aby prze- myśleć śmierć nowego pogaństwa. Spis treści Wstęp Schyłek sztuki prowadzenia sporów Kosmiczne onieśmielenie Agnostycyzm Etyka dla nieetycznych Zmienna natura naukowych autorytetów Teizm ateizmu Apel o nietolerancję Filozofia sztuki średniowiecznej Liryzm nauki Wprowadzenie do systemu moralnego Źle ulokowana lojalność Dusza a behawiorystyczne drżenia Nowy pelagianizm Filozofia miłosierdzia Kosmiczna religia 5 7 15 27 33 43 53 63 79 99 109 119 129 137 151 167 173 Edukacja i ślepota na boskość Kiedy z bociana robi się przemytnika 185 Człowiek wśród drzew czy człowiek na drzewie 195 209 Piotr czy pan? Jaka będzie przyszłość neopogaństwa? 215

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Nowe stare błędy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: