Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00089 011016 7496047 na godz. na dobę w sumie
Nullum crimen sine lege - ebook/pdf
Nullum crimen sine lege - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 474
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5641-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zawarte w publikacji rozdziały traktują regułę nullum crimen sine lege jako element procesu interpretacji przepisów wszystkich dziedzin prawa oraz wytyczną w wykładni i stanowieniu prawa karnego materialnego i procesowego.

W publikacji omówiono wszystkie praktyczne aspekty zasady nullum crimen sine lege zarówno w prawie karnym materialny, karnym procesowym, jak i m.in. prawie konstytucyjnym,  a przede wszystkim zagadnienia takie jak:

Monografia jest wynikiem dyskusji podjętej w ramach II Ogólnopolskiego Zjazdu Młodych Karnistów, który odbył się w dniach 10–11 kwietnia 2013 r. w Collegium Iuridicum Novum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Tematem przewodnim konferencji była najistotniejsza norma współczesnego prawa karnego – zasada nullum crimen sine lege.

 

Publikacja polecana jest w szczególności aplikantom aplikacji adwokackiej oraz radcowskiej, adwokatom, radcom prawnym, sędziom, prokuratorom, pracownikom naukowym, a także wszystkim zainteresowanym prawem karnym.

 

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ I Nullum crimen sine lege w procesie interpretacji tekstu prawnego Paweł Kokot Nullum crimen sine lege jako dyrektywa interpretacji tekstu prawnego I. Ustalenia wstępne Proces interpretacji aktu normatywnego (tekstu prawnego, przepisów prawnych) zmierza do osiągnięcia określonego rezultatu, którym jest odtwo- rzenie przez interpretatora norm wysłowionych w przepisach prawnych wraz z percepcją ich treści1. Należy przy tym pamiętać, że owym rezultatem mają być nie jakiekolwiek normy prawne, ale normy w danym momencie obowią- zujące w systemie prawa2. Paremia nullum crimen sine lege (w  dosłownym tłumaczeniu: nie ma przestępstwa bez ustawy), w różnych jej znaczeniach, wysłowia podstawową zasadę prawa karnego, normę rangi konstytucyjnej, a także jeden z najważ- niejszych elementów składowych zasady demokratycznego państwa prawa. Wyrażona w art. 42 Konstytucji RP3 oraz w art. 1 KK4, stanowi realizację za- łożeń ustrojowych nowoczesnego, demokratycznego państwa, a także gwa- rancję praw oraz wolności obywatelskich. Rzadko bywa natomiast ujmowana jako element procesu interpretacji przepisów prawa karnego5, co sprawia, 1 M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2008, s. 257. 2 S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005, s. 79. 3 Art. 42 ust. 1 Konstytucji RP: Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego. 4 Art. 1 § 1 KK: Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 5 Przepisy części szczególnej Kodeksu karnego, szczegółowe przepisy karne innych ustaw, przepisy prawa karnego Unii Europejskiej lub przepisy karne aktów prawa międzynarodo- wego. Kokot 3 że zasadne wydaje się podjęcie rozważań zmierzających w kierunku zmiany takiego stanu rzeczy6. Niniejszy tekst opiera się na sprecyzowanych założeniach metodologicz- nych. Należy bowiem podkreślić, że autor posługiwać się będzie derywacyjną koncepcją wykładni prawa Macieja Zielińskiego7, jak również teoretycznymi podstawami tejże koncepcji, które do polskiego prawoznawstwa i teorii prawa wprowadził Zygmunt Ziembiński. II. System prawa i zasady prawa System prawa, rozumiany przez autora jako uporządkowany zbiór norm prawnych8, charakteryzuje się określonymi właściwościami formalnymi oraz strukturą. Nie ulega wątpliwości, że efektywne oddziaływanie systemu prawa na życie społeczne możliwe jest tylko wówczas, gdy ów system tworzy spój- ną całość, tj. taki zbiór norm prawnych, dla którego na podstawie odpowied- nio spójnej wiedzy można znaleźć odpowiednie uzasadnienie aksjologiczne w uporządkowanym systemie wartości. Uporządkowaniu owego zbioru służą między innymi zasady prawa9. Jak wskazuje się w  najnowszych opracowaniach polskiej teorii prawa poświęconych zasadom prawa, pomimo że zasady te są ciągle powracającym przedmiotem debat filozoficznoprawnych, teoretycznoprawnych, a także do- gmatycznych oraz niezależnie od ogromnej liczby prac im poświęconych, nie ma i nigdy nie było powszechnie akceptowanej ich definicji10. Mając na uwadze ograniczone ramy niniejszego opracowania, nale- ży jedynie przypomnieć, że termin „zasada prawa” posiada w języku praw- ników co najmniej następujące znaczenia: opisowe oraz dyrektywalne11. W znaczeniu opisowym przez zasadę rozumie się charakterystykę sposobu unormowania pewnych spraw, przyjęcie takiej, a nie innej alternatywy roz- strzygania pewnych kwestii prawnych najpierw przy stanowieniu, a następ- nie przy stosowaniu prawa (np. zasada kontradyktoryjności). Zasada prawa w znaczeniu dyrektywalnym, któremu poświęcone zostanie więcej uwagi, 6 Pomysł na podjęcie pogłębionych rozważań, dotyczących problematyki niniejszego opraco- wania, podsunął autorowi profesor Jarosław Mikołajewicz, za co autor z tego miejsca dziękuje. 7 M. Zieliński, Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego, Poznań 1972; M. Zie- liński, Wykładnia prawa. 8 Za: S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 1997, s. 180. Na temat innych sposobów pojmowania pojęcia systemu prawa zob.: J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, s. 14–19. 9 S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, s. 186. 10 M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012, s. 101. 11 M. Kordela wyróżnia również możliwość przypisywania zasadom charakteru wypowiedzi oceniających; por. szerzej M. Kordela, Zasady prawa, s. 30. 4 Kokot Rozdział I. Nullum crimen sine lege w procesie interpretacji tekstu prawnego jest to natomiast doniosła społecznie, nadrzędna czy też bardzo ogólna nor- ma prawna12. Normy-zasady formułowane są expressis verbis w tekście aktu normatyw- nego, bądź są wyprowadzane z zespołu przepisów, który kształtuje jakąś insty- tucję prawną13. Nadrzędność norm-zasad może przejawiać się tym, że spełnia- ją one w konstrukcji systemu prawa doniosłą rolę, która polega między innymi na tym, że zasady ukierunkowują proces interpretacji przepisów prawnych14. Normy-zasady umożliwiają bowiem rozwiązanie ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych, poprzez przyjęcie takiego znaczenia przepisu prawnego, które daje się pogodzić z daną zasadą15. W związku z powyższym, należy również stwierdzić, że normy-zasady mogą służyć interpretatorowi do legitymizowania rezultatu wykładni prawa, a więc wykazywania, że proces odtwarzania norm z przepisów prawnych został przeprowadzony przez interpretatora prawidłowo (należycie), tj. przy uwzględ- nieniu wszelkich w tym zakresie wymogów. Nie ulega zatem wątpliwości, że odwoływanie się do zasad prawa (norm-zasad) usprawiedliwia poszukiwanie i dokonanie wyboru określonego rozstrzygnięcia interpretacyjnego16. Wypada nadto zgodzić się z tezą, że normy-zasady uważa się za doniosłe dla procesu interpretacji tekstów prawnych z tego względu, że współwyznaczają one ze- spół reguł interpretacyjnych pozajęzykowych17, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego opracowania. To właśnie opisana wyżej funkcja norm-zasad służy jako asumpt do pod- jęcia próby przypisania im nowej roli, a mianowicie roli dyrektyw interpreta- cyjnych w procesie wykładni. Jeżeli bowiem normy-zasady umożliwiają inter- pretatorowi legitymizowanie rezultatu procesu wykładni (wykładni w sensie apragmatycznym), to dlaczego nie miałyby stanowić dla niego „drogowska- zów” na każdym, bądź poszczególnym z etapów tegoż procesu? III. Nullum crimen sine lege jako norma-zasada prawa Jak już wskazano, paremia nullum crimen sine lege wysłowia jedną z naj- ważniejszych zasad demokratycznego państwa prawa. Jej nadrzędność wyra- ża się tym, że jest ona normą-zasadą rangi konstytucyjnej, a ponadto spełnia szczególną rolę w konstrukcji tak ważnej gałęzi prawa, jaką jest prawo karne. 12 Z. Ziembiński, Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980, s. 35. 13 M. Zieliński, Wykładnia prawa, s. 37. 14 S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, s. 188. Autorzy wymieniają również inne aspekty szczególnej roli, którą zasady spełniają w systemie prawa. Por. S. Wronkowska, Z. Ziem- biński, Zarys teorii prawa, s. 187–188. Podobnie: M. Kordela, Zasady prawa, s. 27–28. 15 Tak S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia, s. 111. 16 S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, s. 188. 17 M. Zieliński, Wykładnia prawa, s. 36. Kokot 5 Nullum crimen sine lege jako dyrektywa interpretacji tekstu prawnego W świetle ustaleń z punktu II należy zatem stwierdzić, że poniższe rozważania będą się skupiać na dyrektywalnym znaczeniu omawianej zasady. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że nullum crimen sine lege to naj- ważniejsza zasada współczesnego prawa karnego, chroniąca jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się represją karną przez organy państwowe18. Za- sada ta przewiduje, że zakaz dokonywania określonych zachowań, z którego przekroczeniem wiąże się kara, musi być określony w ustawie w formie normy generalnej i abstrakcyjnej19. Oznacza to, że norma określająca ów zakaz po- winna wskazywać adresata nazwą rodzajową i zakazywać dokonywania czy- nów określonego rodzaju. W myśl paremii nullum crimen sine lege wykluczona jest zatem, co do zasady, inna niż ustawowa forma prawnokarnej ingerencji państwa w prawa i wolności obywateli. Należy jednak podkreślić, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego dopuszcza się możliwość doprecyzowania ustawowych opi- sów znamion czynów zabronionych pod groźbą kary w akcie wykonawczym20. Jak stwierdził wyraźnie Trybunał w orzeczeniu z 20.2.2001 r.: „Nie rezygnując z wymagania określenia wyłącznie w ustawie podmiotu, znamion przedmio- towych przestępstwa oraz kary, należy jednak przyjąć, że dopuszczalne jest doprecyzowanie tych elementów w aktach wykonawczych wydanych w zgo- dzie z art. 92 Konstytucji”21. Zatem, owo doprecyzowanie możliwe jest tylko wtedy, gdy dany akt wykonawczy został wydany na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Jak ustalono, opis znamion czynu zabronionego musi być, co do zasady, uregulowany w akcie normatywnym o randze ustawy. Podstawowym argu- mentem przemawiającym za wyłącznością ustawową w określaniu znamion czynu zabronionego jest charakter dóbr oraz wolności, których ograniczenie przez ingerencję państwa przewiduje prawo karne22. Nie ulega ponadto wąt- pliwości, że wyłączność ustawowa ingerencji prawnokarnej wynika z art. 31 18 L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2003, s. 13. Por. również: W. Skrzydło, Konstytucja Rze- czypospolitej Polskiej. Komentarz, Kraków 2002, Lex, dostęp: 19.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/LEXwIntranecie (d. o.). Jak wskazuje W. Skrzydło w odnie- sieniu do art. 42 Konstytucji RP: „Przepis ten wyraża starą zasadę, od wieków uznawaną także w polskim prawie karnym, że przestępstwem jest czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Nie można więc stosować odpowiedzialności karnej ani też wymierzać kary na podstawie ustawy wprowadzonej w życie już po popełnieniu przestęp- stwa. Jest to zasada powszechnie stosowana w społeczeństwach cywilizowanych, objęta także normami prawa międzynarodowego”. 19 Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. I. Komentarz do art. 1–116 k.k. (red. A. Zoll), Kraków 2004, Lex, dostęp: 18.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/ LEXwIntranecie (d. o.). 20 A. Marek, Kodek karny. Komentarz, Lex 2010, dostęp: 18.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/LEXwIntranecie (d. o.). 21 Wyr. TK z 20.2.2001 r., P 2/00, OTK 2001, Nr 2, poz. 32. 22 Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. I. Komentarz do art. 1–116 k.k. (red. A. Zoll). 6 Kokot Rozdział I. Nullum crimen sine lege w procesie interpretacji tekstu prawnego ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że prawa i wolności obywatelskie mogą być ograniczane tylko i wyłącznie w drodze ustawy23. Paremia nullum crimen sine lege została wysłowiona, o  czym była już mowa, w art. 42 Konstytucji RP oraz art. 1 KK. Jej konstytucyjna ranga ro- dzi określone konsekwencje normatywne, na co zwraca się uwagę w doktrynie prawa karnego24. Stwierdza się mianowicie, że w art. 42 Konstytucji RP zosta- ły ujęte dwie zasadniczo różne normy prawne. Jedna z norm zaadresowana jest do podmiotu wyposażonego w kompetencję do rozstrzygania o odpowiedzial- ności karnej i nakazuje temu podmiotowi ustalić, że rozpatrywane zachowanie człowieka jest czynem zabronionym pod groźbą kary przez ustawę (lub przez stosowną umowę międzynarodową czy akt prawny organizacji międzynaro- dowej) obowiązującą w czasie jego popełnienia. Druga norma natomiast25, za- adresowana jest do podmiotów wyposażonych w kompetencję do: 1) uchwala- nia ustaw, 2) zawierania umów międzynarodowych, 3) wydawania stosownych aktów prawnych organizacji międzynarodowych, by określały one zachowania człowieka jako zabronione pod groźbą kary wyłącznie w przytoczonych wyżej aktach prawnych26. Dalszym rozważaniom zdecydowanie bliżej będzie do pierwszej z opi- sanych wyżej norm, aczkolwiek analiza nie będzie ograniczona wyłącznie do samego procesu stosowania prawa, w ramach którego podmiot upoważnio- ny do rozstrzygania o odpowiedzialności karnej, ergo podmiot, który stosuje prawo karne, dokonuje subsumcji określonego stanu faktycznego pod rezultat wykładni danego przepisu. Konkludując, w świetle przedstawionych ustaleń należy uznać, że za po- mocą normy-zasady nullum crimen sine lege państwo gwarantuje obywatelowi, że ewentualna karalność za określony czyn możliwa jest tylko wtedy, gdy czyn jest zabroniony pod groźbą kary w ustawie. Dla zrealizowania odpowiedzial- ności karnej fundamentalne znaczenie ma więc stwierdzenie, iż ustawowy opis istnieje i że czyn odpowiada opisowi27. 23 Art. 31 ust. 3 Konstytucji RP: Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wol- ności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demo- kratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. 24 Zob.: Ł. Pohl, w: Kodeks karny. Komentarz (red. R. Stefański, Ł. Pohl), Legalis, dostęp: 19.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/Legalis (d. o.). 25 Jak wskazują autorzy: „(…) można by rzec wyinferowana z pierwszej normy”, por. ibidem. 26 Ibidem. 27 R. Dębski, w: System Prawa Karnego, t. 3 (red. R. Dębski), dostęp: 18.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/Legalis (d. o.). Kokot 7 Nullum crimen sine lege jako dyrektywa interpretacji tekstu prawnego IV. Fazy i dyrektywy interpretacji tekstu prawnego Koncepcja derywacyjna wykładni prawa Macieja Zielińskiego przyjmuje założenie, że w problematyce wykładni koncentrują się nieomal wszystkie pro- blemy nauki prawa oraz praktyki prawniczej. Twórca owej, powszechnie już używanej koncepcji teoretycznej, stwierdza ponadto, że wszystko, co się w na- uce i praktyce prawa czyni, albo wprost polega na wykładni, albo jej dotyczy, albo wykładnię rozwija, albo wykładnię przejawia, albo wykładnię uwzględnia, albo ją po prostu warunkuje28. Również rozważania dogmatycznoprawne z za- kresu obowiązujących zasad odpowiedzialności karnej dotyczą de facto procesu interpretacji przepisów tej gałęzi prawa. Koncepcja derywacyjna opowiada się za pojmowaniem interpretacji (wy- kładni) prawa, jako zrozumieniem każdego z przepisów prawnych – a zatem przyjmuje stanowisko, które skrótowo wyraża paremia omnia sunt interpretan- da29. W tym miejscu warto jedynie nadmienić, że analogiczne założenia coraz dobitniej przyjmuje orzecznictwo, co stanowi kolejny dowód na praktyczną przydatność omawianej koncepcji30. Proces interpretacji tekstu aktu normatywnego (w przyjmowanej wersji) opiera się na fundamentalnym dla teorii prawa i prawoznawstwa rozróżnieniu, wprowadzonym przez Zygmunta Ziembińskiego31, na przepis prawny – rozu- miany jako jednostka redakcyjna tekstu aktu normatywnego32 – i normę praw- ną – a więc taką normę postępowania, która została ustanowiona lub uznana przez kompetentny organ władzy publicznej33. Wykładnia składa się z trzech faz, które zostaną poniżej skrótowo opisane: 1) fazy porządkującej, która ma za zadanie uporządkować przepisy prawne poddawane interpretacji w kwestii aktualności ich obowiązywania i brzmie- nia, co ma decydujące znaczenie dla przebiegu całego procesu interpretacji; 2) fazy rekonstrukcyjnej, która polega na odtworzeniu z różnokształtnych prze- pisów wyrażenia normokształtnego (odpowiednio uzupełnionego, a także 28 M. Zieliński, Wykładnia prawa, s. 13. 29 Ibidem, s. 63. 30 Por. np.: post. SA w Krakowie z 28.7.2009 r., II AKz 296/09, Legalis, w którym stwierdzo- no: „Każdy przepis prawa podlega wykładni i każdy należy interpretować, gdyż nawet prze- pis pozornie jasny i wyrażony «wprost» może być niejednoznaczny w świetle całego systemu prawa. Chodzi tylko o to, aby kierować się ogólnie przyjętymi regułami wykładni prawniczej. Wykładnia językowa, chociaż niewątpliwie jest podstawowa, nie może być wyłączną podstawą dekodowania normy z przepisu prawa. Odrzucić należy taki wniosek płynący z wykładni języ- kowej, który prowadzi do konkluzji absurdalnych bądź jest niezgodny z zasadą celowości lub z systemem prawa”. 31 Z. Ziembiński, Przepis prawny a norma prawna, RPEiS 1960, Nr 1, s. 105 i n. 32 A konkretniej zdanie w sensie gramatycznym (od kropki do kropki lub od kropki do średnika, lub od średnika do kropki) zwykle wyraźnie wyróżnione graficznie w tekście prawnym i zwykle oznaczone w nim jako artykuł, paragraf czy ustęp. Zob.: M. Zieliński, Wykładnia prawa, s. 16. 33 Ibidem. Szerzej zob.: Z. Ziembiński, Problemy podstawowe, s. 149–159. 8 Kokot Rozdział I. Nullum crimen sine lege w procesie interpretacji tekstu prawnego dopełnionego modyfikatorami co najmniej adekwatnymi do potrzeb da- nej konkretnej sytuacji faktycznej), a więc takiego wyrażenia, które zawiera wszystkie konieczne elementy struktury normy postępowania, tj. określenie adresata, okoliczności i nakazanego bądź zakazanego postępowania; 3) fazy percepcyjnej, która ma natomiast na celu ostateczne uzyskanie z  odtworzonego wyrażenia normokształtnego normy postępowania (z  uwzględnieniem ewentualnych koniecznych zabiegów klasyfikacyj- nych) i uświadomienia sobie jej treści34. W ramach każdej z wyróżnionych wyżej faz wykładni prawa wyróżnia się reguły (dyrektywy) interpretacyjne, które mają charakter dyrektyw celo- wościowych wskazujących sposób postępowania, który skuteczny jest dla osiągnięcia celu interpretacyjnego (a więc w ostateczności: dla ustalenia sensu odtworzonej z przepisów prawnych normy prawnej)35. Ponadto należy oczy- wiście odnotować, że wyróżnia się także dyrektywy o charakterze ogólnym, które odnoszą się do całego procesu interpretacji i stanowią generalne wy- znaczniki jego istoty i struktury36. Jako przykład dyrektyw stosowanych w fazie percepcyjnej zaprezentować można następującą regułę: „Należy z kolei sprawdzić również to, czy treść normy przy którymś z możliwych znaczeń interpretowanego terminu nie znalazłaby się w konflikcie z którąś z obowiązujących w systemie norm-zasad (….)”37. Wobec powyższego truizmem wydaje się twierdzenie, zgodnie z którym normy-zasady stanowią jeden z najważniejszych punktów odniesienia końco- wego etapu procesu interpretacji prawa38. W związku z tym ponownie pojawia się jednak pytanie, czy normy te można również traktować jako „samoistne” dyrektywy interpretacyjne? V. Nullum crimen sine lege jako dyrektywa interpretacji tekstu prawnego Odpowiedź na postawione wyżej pytanie na pewno nie należy do zadań prostych. Przede wszystkim bowiem dochodzi tutaj do zetknięcia z ugruntowa- nym rozumieniem norm-zasad jako nadrzędnych norm systemu prawa o okre- 34 M. Zieliński, Wykładnia prawa, s. 294. Jak wskazuje autor koncepcji derywacyjnej: „Proces interpretacji w fazie percepcyjnej należy uznać za zakończony, jeśli po przeprowadzeniu pro- cedur w stosunku do wszystkich wyrazów (wyrażeń składowych) występujących w wyrażeniu normokształtnym uzyskano jednoznaczność tego wyrażenia, a zatem odtworzono normę postę- powania podlegającą już tylko percepcji”. Zob.: ibidem, s. 350. 35 Ibidem, s. 290. 36 Ibidem, s. 320. 37 Ibidem, s. 344. Reguła ta została przez M. Zielińskiego określona jako reguła 23 percepcyjnej fazy wykładni. 38 Por. w tym względzie: J. Wyrembak, Zasadnicza wykładnia znamion przestępstw. Pozycja me- tody językowej oraz rezultatów jej użycia, Warszawa 2009, s. 211–223. Autor wskazuje raczej na reguły („postulaty”) wykładni, które można wywodzić z zasady nullum crimen sine lege. Kokot 9 Nullum crimen sine lege jako dyrektywa interpretacji tekstu prawnego crimen sine lege scripta); kładny (nullum crimen sine lege certa); ślonej doniosłości społecznej. Dla wyjaśnienia zatem należy wyraźnie stwierdzić, że niniejszej opracowanie nie ma bynajmniej na celu odejścia od dotychcza- sowego traktowania norm-zasad. Jakakolwiek próba w tym względzie skazana jest bowiem, z dość oczywistych przyczyn, na niepowodzenie. Poniższe ustalenia oraz propozycje konkluzji stanowią jedynie próbę przypisania normom-zasa- dom (na przykładzie nullum crimen sine lege) jeszcze jednej roli, odnoszącej się do ich wpływu na przebieg procesu wykładni przepisów prawnych. W literaturze przedmiotu podnosi się, że zasada nullum crimen sine lege formułowana jest w postaci bardziej rozbudowanej jako nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori39. Taka postać omawianej zasady implikuje ist- nienie następujących „reguł”, które pełnią funkcję jej swoistych konkretyzacji: 1) prawo karne musi być prawem pisanym i zawartym w ustawie (nullum 2) przepisy karne muszą opisywać przestępstwo w sposób maksymalnie do- 3) niedopuszczalne jest stosowanie analogii na niekorzyść oskarżonego; 4) ustawa karna wprowadzająca odpowiedzialność karną lub ją zaostrzająca nie może działać wstecz (nullum crimen sine lege praevia, lex retro non agit); 5) kara za przestępstwo musi być określona i przewidziana we wcześniej wydanej ustawie (nulla poena sine lege)40. Wymienione wyżej „reguły” można określić jako elementy składowe nor- my-zasady nullum crimen sine lege. Trafna jest zatem teza, że podstawowe zna- czenie dla struktury dwóch bliźniaczych zasad – nullum crimen sine lege oraz nulla poena sine lege, ma ustalenie stopnia szczegółowości wskazań normatyw- nych (które ujęto wyżej jako konkretyzacje zasady ogólnej) w nich zawartych, jak również określenie relacji, jaka zachodzi między tymi dwoma zasadami41. Ponadto zwraca się uwagę, że dopiero rozbicie nasyconej treścią zasady nul- lum crimen sine lege na zasady szczegółowe pozwala uporządkować wynikające z niej dyrektywy gwarancyjne i standardy karnoprawne42. Innymi słowy więc: pogłębiona analiza znaczenia paremii nullum crimen sine lege pozwala wyod- rębnić z tej ogólnej normy-zasady inne, szczegółowe dyrektywy. Jak łatwo zauważyć, elementy wymienione wyżej w punkach 1)–5) mo- głyby zostać sformułowane jako wypowiedzi dyrektywalne adresowane do in- terpretatora tekstu prawnego. Rozbicie zasady nullum crimen sine lege na zasa- dy szczegółowe (konkretyzacja tej zasady) pozwala zatem również na ujęcie jej w taki sposób, aby mogła stanowić ona dyrektywę interpretacyjną w ramach 39 L. Gardocki, Prawo karne, s. 14. 40 Ibidem. 41 Zob.: M. Królikowski, w: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art.  1–31, t.  I (red. M. Królikowski, R. Zawłocki), Warszawa 2011, dostęp: 21.3.2013 r.; dostępny na stronie: http://bu-169.bu.amu.edu.pl/han/Legalis (d. o.). 42 Ibidem. 10 Kokot Rozdział I. Nullum crimen sine lege w procesie interpretacji tekstu prawnego
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nullum crimen sine lege
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: