Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00210 005129 20010484 na godz. na dobę w sumie
O autonomii uniwersytetu. Wykład wygłoszony przez Profesora Krzysztofa Pomiana z okazji nadania 24 maja 2017 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Łódzkiego wraz z laudacją, recenzjami i bibliografią prac Autora - ebook/pdf
O autonomii uniwersytetu. Wykład wygłoszony przez Profesora Krzysztofa Pomiana z okazji nadania 24 maja 2017 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Łódzkiego wraz z laudacją, recenzjami i bibliografią prac Autora - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 177
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-205-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Autonomia uniwersytetu zawsze wymagała obrony. Dziś wymaga jej chyba bardziej niż kiedykolwiek, gdyż jest podważana z wielu stron. Przez presję rynku z jego wymogiem rentowności i dostosowania się bez reszty do właściwych mu norm. Przez presję mediów, które usiłują narzucić swą hierarchię ważności problemów i osób. Przez polityków uprawnionych do uchwalania ustaw i decydowania o finansach, czyli o możliwych badaniach, i nierzadko skłonnych widzieć w nominacjach uniwersyteckich jeszcze jeden środek poszerzania swych wpływów i mnożenia klientów. Przez integryzmy wreszcie, które domagają się podporządkowania programów badawczych ustanawianym przez siebie kryteriom, a treści nauczania – wyznawanym przez siebie wierzeniom. Zwycięstwo którejkolwiek z tych sił oznaczałoby śmierć uniwersytetu w tej jego postaci, jaka ukształtowała się dwa wieki temu i nadal w swym zasadniczym zrębie zachowuje aktualność.

Krzysztof Pomian, O autonomii uniwersytetu

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Krzysztof Pomian O AUTONOMII UNIWERSYTETU wygłoszony przez Profesora Krzysztofa Pomiana Wykład z okazji nadania 24 maja 2017 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Łódzkiego wraz z laudacją, recenzjami i bibliografią prac Autora Oficyna WydaWnicza Epigram Redakcja naukowa prof. dr hab. Rafał Stobiecki Fotografia Maciej Andrzejewski Skład i opracowanie edytorskie Oficyna Wydawnicza Epigram WUŁ ISBN 978-83-8142-993-1 OWE ISBN 978-83-66355-78-3 © Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020 © Copyright by Oficyna Wydawnicza Epigram, Bydgoszcz 2020 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego ul. Williama H. Lindleya 8, 90-131 Łódź Oficyna Wydawnicza Epigram ul. Jana Bielawskiego 1/17, 85-796 Bydgoszcz Druk i oprawa: TOTEM.COM.pl Spis treści Wprowadzenie – Rafał Stobiecki Krzysztof Pomian, O autonomii uniwersytetu 7 13 Laudacja Promotor doktoratu honoris causa – prof. dr 25 hab. Elżbieta Jung Prof. dr hab. Jacek Migasiński, Recenzja dorobku prof. 29 Krzysztofa Pomiana Prof. dr hab. Jan Pomorski, Opinia w sprawie nadania przez Uniwersytet Łódzki doktoratu honoris causa Krzysztofowi Pomianowi Prof. dr hab. Rafał Stobiecki, Recenzja dorobku prof. Krzysztofa Pomiana w związku z wnioskiem o na- danie tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego Bibliografia prac Krzysztofa Pomiana 1953–2019 (przygotował Jacek Krawczyk) 37 47 55 Wprowadzenie Możność spełniania właściwych Uniwersytetowi zadań jest uwarunkowana jego bezwzględną duchową niezależ- nością. Duchową – bo materialnie Uniwersytet, o ile nie stoi o własnych siłach, będzie zawsze zależny od tego czynni- ka, który mu daje finansowe podstawy istnienia i wyposa- ża go w środki do pracy. Ale ci, co Uniwersytety fundują i utrzymują, dowiedliby zupełnego niezrozumienia istoty Uniwersytetu, gdyby chcieli w czymkolwiek krępować jego pracę, z góry zastrzegać się przeciw pewnym jej wynikom, wskazywać, jakie rezultaty byłyby pożądane. I gdyby na- wet wyniki pracy naukowej Uniwersytetu były niemiłe tym, którym on zawdzięcza swój byt, nie wolno by w tym upa- trywać uprawnienia do nakładania mu jakichkolwiek wię- zów, do stosowania jakichkolwiek ograniczeń. Albowiem badania naukowe rozwijać się i owoce nieść mogą tylko wtedy, gdy nie są niczym krępowane ani zagrożone. Kazimierz Twardowski, O dostojeństwie uniwersytetu1 Dwudziestego czwartego maja 2017 r. na Uniwersytecie Łódzkim odbyła się szczególna uroczystość. Władze UŁ na wniosek Wydziału Filozoficzno-Historycznego i Wydziału Filologicznego wyróżniły tytułem doktora honoris causa Profesora Krzysztofa Pomiana2. Niniej- sze wydawnictwo, w zamyśle jego inicjatorów, rości sobie skromne pretensje do zostawienia symbolicznego śladu po tym wydarzeniu, a także do przypomnienia tekstu wykładu Profesora O autonomii 1 Tekst wykładu wygłoszonego przez K. Twardowskiego z okazji wręczenia mu w 1933 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Poznańskiego. 2 Szczegółowa relacja z tej uroczystości znajduje się na stronie Uniwersytetu Łódzkiego: www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/uniwersytet-wczoraj-i-dzis-wyklad-prof- krzysztofa-pomiana (dostęp: 30.11.2019). 7 uniwersytetu. Mimo upływu czasu, sądzę, że wyrażone w nim uwagi o historii uniwersytetu, a także niepokoje dotyczące jego przyszłości, nie straciły na aktualności. W dobie, toczących się również w Polsce, gorących sporów, jak uczelnie winny reagować na przemiany współ- czesnego świata, głos Krzysztofa Pomiana wydaje się szczególnie ważny. To głos pełnoprawnego uczestnika XX-wiecznej Respublica Lit- teraria. Uczestnika świadomego swojej roli, reprezentującego intelek- tualny świat Europy Środkowo-Wschodniej, ale także od początku lat 70. ubiegłego wieku badacza biorącego udział w międzynarodowym życiu naukowym; wykładowcy czołowych uniwersytetów europej- skich, wieloletniego dyrektora Muzeum Europy w Brukseli. Krzysztof Pomian zastanawia się nad kondycją współczesnego uniwersytetu. Wychodząc od zaprojektowanego przez Wilhelma von Humboldta wzoru uczelni berlińskiej, pisze: […] milczącą przesłanką takiego określenia autonomii uni- wersytetu było uznanie nauki za oddzieloną od gospodarki i polityki swego rodzaju grodzią wodoszczelną taką, jak ta, co ma oddzielać fakty od wartości, stwierdzenia od ocen, opisy od norm. Toteż dopełnieniem swobody badań i ob- wieszczania ex cathedra ich wyników było powstrzymywa- nie się od zajmowania stanowiska wobec konfliktów w ży- ciu publicznym. Jego zdaniem, utrzymanie takiej formuły uniwersytetu obecnie nie jest możliwe. Nie znaczy to jednak, że jako społeczność akademic- ka nie jesteśmy zobowiązani do obrony autonomii uczelni. Wśród zagrożeń współczesnych Pomian wymienił: presję rynku, oddzia- ływanie mediów, wreszcie działania polityków. Uczony jest przeko- nany, że obrona idei autonomii nie może być tylko sprawą rektorów i dziekanów. Podkreślił, że „musi angażować całą wspólnotę uniwer- sytecką”, ale także opinię publiczną, […] albowiem nie jest działaniem w wąsko pojętym inte- resie korporacyjnym. Ma na względzie dobro ogółu. Auto- nomia uniwersytetu jest potrzebna wszystkim, stanowi bo- wiem jeden z kamieni węgielnych demokracji. Lektura wygłoszonego w Łodzi wykładu, podobnie jak w przy- padku innych tekstów Pomiana, pozwala delektować się Jego stylem, pełnym dystansu do przywoływanych wydarzeń, pozornie pozba- wionym emocji, niekiedy ironicznym. To styl zarazem dociekliwego uczonego, jak i zatroskanego o sprawy publiczne obywatela. 8 Rafał Stobiecki Prezentowana Czytelnikowi publikacja, poza tekstem wspo- mnianego wykładu, zawiera także laudację prof. Elżbiety Jung, promotorki doktoratu, oraz recenzje autorstwa profesorów – Jacka Migasińskiego z Uniwersytetu Warszawskiego, Jana Pomorskiego z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i piszącego te słowa. Ca- łość dopełnia najbardziej aktualna bibliografia prac Profesora dopro- wadzona do roku 2019. Za życzliwość wobec tej inicjatywy wydawniczej chciałbym serdecznie podziękować kanclerzowi UŁ dr. Rafałowi Majdzie, dziekanowi Wydziału Filozoficzno-Historycznego prof. Maciejowi Kokoszce oraz dr. Grzegorzowi A. Dominiakowi z Oficyny Wydaw- niczej Epigram. Wyrazy wdzięczności kieruję także pod adresem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego. Rafał Stobiecki 9 Wprowadzenie Profesor Krzysztof Pomian wygłasza wykład z okazji nadania 24 maja 2017 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Łódzkiego (fot. Maciej Andrzejewski) O autonomii uniwersytetu Magnificencjo, Wysoki Senacie, Drodzy Koledzy, Drodzy Studenci, Szanowni Państwo. Zanim przejdę do właściwego wykładu, pragnę z całego serca po- dziękować Senatowi Uniwersytetu Łódzkiego oraz mojej promotor, pani profesor Elżbiecie Jung, i recenzentom, panom profesorom Jac- kowi Migasińskiemu, Janowi Pomorskiemu i Rafałowi Stobieckiemu, za to najbardziej zaszczytne dla każdego nauczyciela akademickiego i pracownika naukowego wyróżnienie, jakim jest doktorat honoris causa. Wyróżnienie, które skłania do pokory, gdyż przypomina, acz z innym niż pierwotne znaczeniem, słynne słowa Bernarda z Chartres: Sumus quasi nanos gigantium humeris insidentes. A zarazem wyróżnie- nie dla mnie szczególnie miłe z uwagi na uczelnię, która je przyznała i na miasto, w którym przebywamy. Na mojej mapie uczuciowej bowiem Łódź splata się nierozłącznie z Warszawą. I to od sześćdziesięciu z górą lat. Łodzi zawdzięczam żonę, a dzięki niej – inicjację w łódzką historię i kulturę: zwiedzanie familoków i pałacyków fabrykanckich, wizyty w teatrze na histo- rycznych już spektaklach Kazimierza Dejmka i w Muzeum Sztuki, z którym dodatkowo połączył mnie później Ryszard Stanisławski. Zaś Uniwersytet Łódzki znalazł się w moim polu widzenia, gdy jesz- cze chodziłem do szkoły. Jego pierwszy rektor, Tadeusz Kotarbiński, był nauczycielem mojego ojca i postacią kultową w moim domu, nim został moim z kolei profesorem. W pierwszych latach powojennych wykładali tu Stanisław i Maria Ossowscy, przyjaciele mojego ojca z seminarium Kotarbińskiego, znani mi od dziecka, i tu studiował Le- szek Kołakowski, mój późniejszy promotor i przyjaciel. Inny z moich najbliższych przyjaciół, Stefan Amsterdamski, był tutaj profesorem 13 do marca 1968 roku. Nie będę wydłużał tej listy. To, co powiedzia- łem wystarczy, by uzasadnić moją szczególną wdzięczność wobec Uniwersytetu Łódzkiego za włączenie mnie do znakomitego grona jego obecnych, przeszłych i przyszłych pracowników, absolwentów i doktorów honoris causa. * Uniwersytet jako wspólnota nauczycieli i studentów stoi dziś wobec wyzwań, których podjęcie wymaga przemyślenia od podstaw treści i toku nauczania, by dokonać w nich odpowiednich zmian. Wymie- nię tylko te wyzwania, które zdają mi się najważniejsze. Są to: – powszechne dążenie do posiadania dyplomu wyższej uczel- ni umożliwione umasowieniem szkolnictwa podstawowego i średniego w odpowiedzi na postępy demokracji i przemia- ny sfery produkcyjnej, gdzie naga siła ustępuje inteligencji i kwalifikacjom; – upowszechnianie się komputerów o coraz pojemniejszej pa- mięci, coraz większej prędkości przetwarzania coraz liczniej- szych i bardziej różnorodnych danych, coraz lżejszej wadze, i coraz niższej cenie, czemu towarzyszy rozbudowa internetu, bez którego w krajach rozwiniętych nie sposób już wyobrazić sobie życia; – zmiana stosunku między kulturą a gospodarką spowodowa- na burzliwym rozwojem mediów: przemysłów kulturowych, które wytwarzają, przetwarzają, powielają i udostępniają przedstawienia obrazowe i dźwięki; rosnąca rola kryteriów rynkowych w dziedzinach, które do- tąd były czy zdawały się być od nich niezależne, a dziś muszą się w coraz większym stopniu z nimi liczyć; dotyczy to m.in. kultury i oświaty; – – europeizacja i globalizacja szkolnictwa wyższego: program „Erasmus”, ujednolicenie w skali europejskiej toku studiów, umiędzynarodowienie konkurencji uczelni o najzdolniejszych studentów i najwybitniejszych nauczycieli, zwłaszcza w dzie- dzinach newralgicznych takich, jak np. informatyka; – pojawienie się fundamentalizmów czy integryzmów: ideologii antymodernizacyjnych, w tym zwłaszcza – antyoświeceniowych, ekstremistycznych, au- i rozprzestrzenianie 14 Krzysztof Pomian torytarnych, jeśli nie totalitarnych, które rzekomo bronią tradycji, a w istocie dążą do rewolucji, podają się za religię i obiecują zbawienie wieczne, a w rzeczywistości stawiają so- bie cele najzupełniej doczesne: zdobycie władzy i przerobienie społeczeństwa na swoją modłę. Każda z tych tendencji z osobna zasługiwałaby na roczny wy- kład. Tu mogę je tylko wymienić, by włączyć je później do refleksji nad autonomią uniwersytetu, czyli najogólniej, nad zakresem swo- body określania przezeń zasad swego funkcjonowania, a zatem rów- nież – nad jego stosunkami ze światem zewnętrznym. 1. W swej ponadtysiącletniej historii uniwersytet był już w sytuacji po- dobnej do tej, w jakiej jest dziś. Działo się tak w stuleciach XVII–XVIII, gdy musiał on dostosować się do postępującej z różną prędkością w różnych krajach modernizacji społeczeństw europejskich: ich sił zbrojnych, administracji, gospodarki, obyczajów, szkolnictwa, kultury i wiedzy. Jej przejawem szczególnym, ale z punktu widzenia uniwer- sytetu najważniejszym, była ta kaskada innowacji, którą zwykło się określać umownie mianem „rewolucji naukowej”. Wprowadziła ona niewyobrażalne dawniej zabiegi poznawcze: badanie przyrody apa- raturą obserwacyjną i pomiarową, a dziejów ludzkich za pośredni- ctwem krytycznie traktowanych źródeł – i radykalnie odnowiła samo rozumienie wiedzy, wynosząc na szczyt tę, która daje się sformuło- wać w języku matematyki. Co prawda, już w XV wieku nowe wyma- gania postawił uniwersytetowi humanizm, gdy rozpalił zainteresowa- nie starożytnością klasyczną i biblijną, z ich językami: łaciną, greką i hebrajskim, a zarazem wprowadził nowe wzorce wychowawcze i nowe metody nauczania. O ile jednak humanizm stopniowo prze- obraził do gruntu szkolnictwo średnie, o tyle uniwersytet mógł speł- nić jego wymagania za cenę zmian lokalnych: stworzenia katedr filo- logii greckiej i orientalnej, starożytnictwa, historiografii. A i to wiele uczelni stawiało im skutecznie opór. Modernizacja, a w jej ramach rewolucja naukowa, narzuciły zmiany globalne: doprowadziły do ze- rwania ciągłości – innej niż zachowanie pewnych tradycji – między uniwersytetem średniowiecznym a uniwersytetem nowożytnym. Modernizacja bowiem przekształciła uniwersytet z instytucji kle- rykalnej w instytucję świecką, wyjęła go z gestii Kościoła i poddała 15 O autonomii uniwersytetu
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O autonomii uniwersytetu. Wykład wygłoszony przez Profesora Krzysztofa Pomiana z okazji nadania 24 maja 2017 r. doktoratu honorowego Uniwersytetu Łódzkiego wraz z laudacją, recenzjami i bibliografią prac Autora
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: