Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00358 006772 15380062 na godz. na dobę w sumie
O mediach i języku - ebook/pdf
O mediach i języku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 393
Wydawca: Universitas Język publikacji: polski
ISBN: 978-832-421-027-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> media i dziennikarstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-9%), audiobook).

Książka składa się z 23 artykułów dotyczących języka używanego w komunikacji medialnej, przeważnie w wypowiedziach prasowych.
Teksty poświęcone mediom poruszają takie zagadnienia jak wiedza o komunikowaniu, funkcje w prasoznawstwie, analiza zawartości prasy, czytelnicza selekcja zawartości gazety, miejsce mediów w wyobrażeniach kultury narodowej, wolność słowa a wolność o prasy czy transformacje komunikacji społecznej w drugiej połowie XX w.
Część dotycząca języka przytacza informacje o pierwszych polskich książkach o języku prasy, poczuciu językowym, znajomości języka i praktyce językowej. Rozpatruje zagadnienia zrozumiałości wypowiedzi i sposobów jej mierzenia, słownictwa w różnych typach tekstów, a także relacji między językiem, państwem i prawem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Walery Pisarek O MEDIACH I JĘZYKU universitas ISBN 97883-242-1027-5 SpiS treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 O mediach Wiedza .o .komunikowaniu .– .nazwy .i .zakres . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 O .pojęciu .funkcji .w .prasoznawstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28 Analiza .zawartości .prasy: .drogi .rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47 Wydarzenia .bydgoskie .w .relacjach .prasowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63 Czytelnicza .selekcja .zawartości .gazety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .75 Prasa, .radio, .telewizja: .podział .pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Prasa .wobec .wyzwania .nowych .mediów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116 Wyobrażenia .o .polskich .typach .regionalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Miejsce .mediów .w .wyobrażeniach .kultury .narodowej . . . . . . . . . . . . . . . .148 Wolność .słowa .a .wolność .prasy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Transformacje .komunikacji .społecznej .w .drugiej .połowie . XX .wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .181 O języku Pierwsze .polskie .książki .o .języku .prasy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .201 Poczucie .językowe, .znajomość .języka .i .praktyka .językowa . . . . . . . . . . . .215 Recepty .na .zrozumiałość .wypowiedzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .223 Jak .mierzyć .zrozumiałość .tekstu? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .245  SpiS treści Pojęcie .pola .wyrazowego .i .jego .użyteczność .w .badaniach . . stylistycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .263 Słownictwo .oceniające .w .recenzjach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .292 Perswazyjność .języka .w .polemikach .prasowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .312 Mierzenie .stylistycznej .i .emotywnej .wartości .słownictwa . . . . . . . . . . . . . .328 Pollyanna .pisze .do .prasy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .340 Szkic .wstępu .do .politolingwistyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .348 O .nowomowie .inaczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .356 Język, .państwo, .prawo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .369 Noty .bibliograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .381 Bibliografia .prac .prasoznawczych .i .językoznawczych . . Walerego .Pisarka .za .lata .1997–2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .383 WSTęP Proponując .wydanie .wyboru .moich .artykułów .z .dawnych .lat, .uległem . być .może .opartemu .na .przesadnej .miłości .własnej .przeświadczeniu, . że .ich .lektura .mimo .upływu .czasu .nadal .okazuje .się .pożyteczna .w .dą- żeniu . do . poznania . i . zrozumienia . roli . technicznych . mediów . i . języka . w .życiu .społecznym, .a .także .w .programowaniu .badań .nad .nimi . .To . przeświadczenie .bywa .dodatkowo .wzmacniane .przykładami .cytowania . lub .przywoływania .tych .artykułów .w .pracach .medioznawczych .i .języ- koznawczych .oraz .informacjami .o .wprowadzaniu .ich .do .spisów .lektur . dla . studentów . różnych . kierunków . . Druga . przesłanka . uzasadniająca . publikację .jest .mniej .subiektywna: .Do .artykułów .tych .niełatwo .dotrzeć . zwłaszcza .studentom .nowych .szkół .w .nowych .ośrodkach .akademickich, . w .których .bibliotekach .zwykle .brak .starszych .czasopism .naukowych, . a .właśnie .tam .się .ukazała .większość .tekstów .tego .tomu . Składa . się . on . z . 23 . tekstów . . Jedenaście . dotyczy . mediów, . reszta . – .języka . .Tematyką .dominującą .w .całym .zbiorze .są .media, .bo .niemal . wszystkie .teksty .o .języku .odnoszą .się .do .używania .go .w .komunikacji . medialnej, .przeważnie .w .wypowiedziach .prasowych, .a .więc .tym .samym . również .można .je .uznać .za .teksty .o .mediach . Zbiór . otwierają . dwa . teksty . poświęcone . nie . tyle . samym . mediom, . co . nauce . o . nich, . stanowiącej . ważną . część . nauki . o . komunikowaniu . . Pierwszy .z .tych .tekstów .(„Nauka .o .komunikowaniu: .nazwy .i .zakres” . z .r . .1975), .opublikowany .przeszło .30 .lat .temu, .proponuje .podział .od-  WStęp mian .komunikacji .międzyludzkiej .oparty .na .kryterium .rodzaju .kontaktu . między .partnerami; .klasyfikacja .odmian .komunikowania .(się) .stanowi . podstawę .klasyfikacji .nauk .o .nim . .Jedną .z .nich .jest .nauka .o .periodycz- nym . komunikowaniu . masowym, . zwana . w . Polsce . prasoznawstwem . . Artykuł .następny .przypomina .refleksje .i .przestrogi .związane .z .używa- niem . i . nadużywaniem . terminu . funkcja . w . literaturze . medioznawczej . („O .pojęciu .funkcji .w .prasoznawstwie” .z .r . .1976) . Przedmiotem . dwóch . kolejnych . tekstów . jest . podstawowa . medio- znawcza .metoda .badawcza .zwana .ilościową .analizą .zawartości .mediów . . Jeden .z .nich .omawia .jej .dzieje .(„Analiza .zawartości .prasy: .drogi .rozwoju” . z .r . .1983), .drugi .stanowi .przykład .jej .zastosowania .w .porównawczych . badaniach . różnych . relacji . z . tego . samego . wydarzenia . („Wydarzenia . bydgoskie .w .relacjach .prasowych” .z .r . .1981) . Następny . tekst . przynosi . omówienie . eksperymentalnych . tereno- wych .badań, .przeprowadzonych .w .warunkach .quasi-naturalnych, .nad . wybiórczym .czytaniem .prasy .(„Czytelnicza .selekcja .zawartości .gazety” . z .r . .1980); .była .to .praca .w .swoim .czasie .o .tyle .oryginalna, .że .w .literaturze . medioznawczej .więcej .miejsca .zajmował .problem .selekcji .informacji . przez .nadawców .(gate-keeping) .niż .przez .odbiorców . Na .rynku .mediów .konkurują .ze .sobą .o .czas .odbiorców .i .wpływy .nie . tylko .poszczególne .gazety, .czasopisma .czy .poszczególne .stacje .radiowe . i .telewizyjne, .ale .także .rodzaje .mediów . .W .krajach .o .upaństwowionej . gospodarce .planowej .współzawodnictwo .między .nimi .chętniej .ujmo- wano . w . kategoriach . „podziału . pracy” . (jak . w . artykule . „Prasa, . radio . i .telewizja: .podział .pracy” .z .r . .1976), .tam .gdzie .rządzi .wolny .rynek, . pojawienie .się .każdego .nowego .medium .stanowi .wyzwanie .dla .mediów . starych . .Do .takiej .sytuacji .odnosi .się .artykuł .„Prasa .wobec .wyzwania . nowych .mediów” .z .r . .1988, .a .więc .z .okresu, .w .którym .pojęcie .nowych mediów .weszło .w .modę . Dwa .następne .artykuły .przynoszą .relacje .z .dwóch .różnych .badań . terenowych . .Pierwszy .omawia .wyniki .chyba .pionierskiego .sondażu .na . temat .stereotypowych .wyobrażeń .o .mieszkańcach .różnych .regionów . Polski .(„Wyobrażenia .o .polskich .typach .regionalnych” .z .r . .1975) . .Drugi . dokumentuje .ówczesne .krytyczne .opinie .Polaków .o .mediach .masowych . w .przeciwieństwie .do .„prawdziwych” .składników .kultury .narodowej . („Miejsce .mediów .w .wyobrażeniach .kultury .narodowej” .z .r . .1986 . WStęp  Medioznawczą .część .książki .kończą .teksty .już .z .nowego .wieku . .Jest . to .problemowy .artykuł .„Wolność .słowa .a .wolność .prasy” .z .r . .2002 .oraz . próba .syntezy .skutków .przemian .mediów .w .ostatnim .pięćdziesięcioleciu . „Transformacje .komunikacji .społecznej .w .drugiej .połowie .XX .wieku” . z .r . .2004 . Część .językową .tomu .otwierają .dwa .artykuły .z .dziedziny .kultury . języka: .jeden .przypomina .XIX-wieczne .książki .o .błędach .językowych . w . ówczesnych . gazetach . („Pierwsze . polskie . książki . o . języku . prasy” . z .r . .1963), .drugi .wskazuje .na .dysonans .między .tym, .co .ludzie .uważają . za .błędy .językowe, .a .tym, .jakich .form .sami .używają, .w .czym .autor .widzi . analogię . do . rozbieżności . między . deklarowanym . systemem . wartości . a .rzeczywistym .zachowaniem .człowieka .(„Poczucie .językowe, .znajo- mość .języka .i .praktyka .językowa” .z .r . .1977) . Kolejna . para . artykułów . porusza . kwestię . zrozumiałości . formy . językowej .tekstu .jako .jeden .z .najważniejszych .czynników .udatności . komunikowania .publicznego .w .ogóle, .a .komunikowania .masowego . w .szczególności . .W .artykułach .tych .znajduje .czytelnik .nie .tylko .omó- wienie .form .leksykalnych .i .składniowych .utrudniających .rozumienie . tekstu .i .rady, .jak .ich .unikać .(„Recepty .na .zrozumiałość .wypowiedzi” . z .r . .1966), .ale .i .opis .sformalizowanej .techniki .określania .stopnia .trud- ności .pisanej .wypowiedzi, .techniki .opartej .na .wzorze .zrozumiałości . (readability formula) . Rudolfa . Flescha . („Jak . mierzyć . zrozumiałość . tekstu?” .z .r . .1969) . Do .artykułów .szczególnie .często .przywoływanych .w .literaturze .nie . tylko . językoznawczej . należy . tekst . o . polu wyrazowym, . który . odegrał . istotną .rolę .we .wprowadzaniu .tej .kategorii .do .badań .semantycznych . i .stylistycznych .w .Polsce .(„Pojęcie .pola .wyrazowego .i .jego .użyteczność . w .badaniach .stylistycznych” .z .r . .1967) . Trzy .następne .artykuły .mieszczą .się .w .kręgu .problematyki .perswa- zyjności .form .językowych . .Tu .należą .teksty .o .leksykalnych .sposobach . wyrażania .opinii .o .recenzowanych .książkach .(„Słownictwo .oceniające . w .recenzjach” .z .r . .1969) .i .o .retoryczno-erystycznych .środkach .używa- nych .przez .polemistów .na .łamach .prasy .(„Perswazyjność .języka .w .pole- mikach .prasowych” .z .r . .1973), .a .także .relacja .z .(moim .zdaniem .udanej) . próby .empirycznego .pomiaru .(za .pomocą .dyferencjału .semantycznego) . 10 WStęp nacechowania .stylistycznego .wyrazów .(„Mierzenie .stylistycznej .i .emo- tywnej .wartości .słownictwa” .z .r . .1971) . Zgodnie . ze . sformułowaną . przed . laty . przez . Bouchera . i . Osgooda . hipotezą .Pollyanny .ludzie .mają .skłonność .do .opisywania .rzeczywisto- ści .w .kategoriach .raczej .pozytywnych .niż .negatywnych . .Skłonność .ta . ze .szczególną .wyrazistością .przejawiała .się .w .wiadomościach .w .prasie . komunistycznej .lat .siedemdziesiątych .– .jak .przekonuje .kolejny .artykuł, . kuszący .powtórzeniem .ówczesnej .analizy .na .współczesnym .materiale . prasowym .(„Pollyanna .pisze .do .prasy” .z .r . .1985) . W .drugiej .połowie .XX .wieku .narodziły .się .tzw . .lingwistyki .łącznikowe . (hyphen linguistics), .z .których .największą .karierę .zrobiły .socjo- .i .psy- cholingwistyka .jako .nauki .wyjaśniające .zjawiska .językowe .czynnikami . odpowiednio .społecznymi .i .psychicznymi . .Analogicznie .do .nich .polito- lingwistykę .należy .traktować .jako .naukę .zajmującą .się .wpływem .czyn- ników .politycznych .na .rozwój .języka . .Kiedy .w .r . .1986 .ukazał .się .„Szkic . wstępu .do .politolingwistyki”, .nazwa .jej .ani .w .Polsce, .ani .obcojęzyczne . odpowiedniki .tej .nazwy .na .świecie .nie .były .tak .znane .jak .dziś . .Ale .od . dawna .uprawiano .„politolingwistyczne” .studia .nad .językiem .w .komu- nikowaniu .publicznym .a .to .pod .szyldem .„językoznawstwa .krytycznego” . (w .Niemczech) .czy .studiów .nad .nowomową .w .Polsce .(„O .nowomowie . inaczej” .z .r . .1993) . Część .językową .książki .i .jednocześnie .ją .całą .zamyka .tekst .doku- mentujący .obecne .zainteresowania .autora, .a .mianowicie .(niedoceniane . jego .zdaniem) .prawne .uwarunkowania .rozwoju .języka .(„Język, .państwo, . prawo” .z .r . .2004) . Większość .tekstów .składających .się .na .ten .tom .powstała .i .ukazała .się . w .latach .sześćdziesiątych, .siedemdziesiątych .i .osiemdziesiątych, .a .więc . w .czasie, .w .którym .zgodnie .z .panującą .doktryną .prasa, .radio .i .telewizja . nazywały .się .środkami .masowej .informacji .i .propagandy, .marksistowski, . a . zwłaszcza . marksistowsko-leninowski . znaczył . ‘słuszny . i . naukowy’, . burżuazyjny .zaś .bywał .synonimem .określeń .‘błędny, .pseudonaukowy’ . a .nawet .‘wrogi’ . .Z .tego .względu, .prezentując .poglądy .lub .prace .naukowe . zachodnich .uczonych, .należało .wspomnieć, .że .podobne .opinie .można . znaleźć .w .pismach .Marksa .lub .Lenina, .a .przynajmniej .jakiegoś .badacza . radzieckiego . .Warto .przypomnieć, .że .przywołane .w .odpowiednim .czasie . WStęp 11 i .miejscu .dwa .teksty .Lenina .dały .alibi .całej .ilościowej .analizie .zawartości . prasy . .Zabiegów .tego .typu .nie .brak .i .w .przedrukowywanych .tekstach . .Już . drugi .akapit .pierwszego .artykułu .stanowi .ich .dobry .przykład . .Usunięcie . ich . z . przedrukowywanych . tekstów . trąciłoby . Orwellowskim . Rokiem . 1984 . .Wszystkie .artykuły .ukazują .się .w .zasadzie .w .oryginalnej .postaci . . Nieliczne .opuszczenia .i .wstawki .zostały .odpowiednio .oznaczone . wp O mediach WIEDZA .O .KOMUNIKOWANIU .– . NAZWY .I .ZAKRES Teoretyczne . refleksje . nad . prasą . i . jej . rolą . społeczną1, . a . nawet . jej . pierwsze .systematyczne .analizy2 .są .niemal .równie .stare .jak .sama .prasa: . rozpoczynają .się .w .wieku .XVII . .Nowoczesne .badania .nad .prasą .jako . najstarszym .masowym .środkiem .komunikowania .datują .się .od .końca . wieku .XIX . .Z .początkiem .wieku .XX .powstają .pierwsze .instytuty .ba- dawcze .poświęcone .komunikowaniu .masowemu3 . 1 .Za .najstarszą .publikację .na .ten .temat .uchodzi .książka .Kaspara .Stielera .z .1695 .r . . Przed .kilku .laty .ukazało .się .jej .krytyczne .wydanie: .K . .Stieler: .Zeitungs .Lust .und .Nutz . . Vollständiger . Neudruck . der . Originalausgabe . von . 1695 . . Bremen . 1969 . . Na . użytek . polskiego .czytelnika .wypada .dodać, .że .K . .Stieler, .ur . .w .1632 .r . .w .Erfurcie, .należał .do . niespokojnych .duchów .swojej .epoki . .Studiował .w .Lipsku, .Giesen, .Królewcu . .Po .kilka . lat .przebywał .w .Elblągu, .Gdańsku, .Erfurcie, .Hamburgu, .Paryżu, .Florencji .i .Rzymie . . Osiedlił .się .wreszcie .w .Eisenach, .pod .koniec .życia .przeniósł .się .do .Jeny . .Zeitungs .Lust . und .Nutz .napisał .w .Hamburgu . .Według .Stielera, .z .gazet .korzystać .mają .politycy, .kupcy, . księża .i .właściciele .ziemscy, .a .więc .dość .szeroki .jak .na .ówczesne .stosunki .krąg .ludzi, . ale .ludzi .uprzywilejowanych . 2 .Za .najstarszy .opublikowany .dokument .badań .nad .prasą .uważa .się .książkę .Christia- na .Weisego .[1642–1708]: .Schediasma .curiosum .de .lectione .novellarum . .Francoforti .et . Lipsiae .1685 . .Jej .część .pt . .„Nucleus .novellarum .ab .anno .1660 .usque .1676” .traktowana . jest .jako .najwcześniejszy .przykład .ilościowej .analizy .treści .prasowych . 3 .Ponieważ .początek .zinstytucjonalizowanych .badań .nad .prasą .wiąże .się .z .instytucjo- nalizacją .nauczania .dziennikarstwa, .jako .najstarszą .naukową .placówkę .w .tym .zakresie . 16 O mediach Marksistowska .teoria .prasy .narodziła .się .mniej .więcej .130 .lat .temu4 . . Rozwinął .ją .– .jak .wiadomo .– .Lenin .w .latach .1900–1921 . .Około .roku . 1920 . podjęto . w . Związku . Radzieckim . badania . nad . publicznością . radiową . . We . wszystkich, . zresztą, . bardziej . rozwiniętych . gospodarczo . krajach .prowadzono .w .międzywojennym .dwudziestoleciu .przynajmniej . sporadyczne .badania .nad .prasą, .radiem, .filmem, .reklamą .i .opinią .pu- bliczną . .Podczas .II .wojny .światowej .przybrały .one .formę .badań .nad . propagandą, .co .stało .się .istotnym .bodźcem .dla .ich .rozwoju . .Od .roku . 1950 .wzbogaciły .je .badania .nad .telewizją .i .od .tej .pory .postęp .dokonuje . się .w .zawrotnym .tempie . Liczba .placówek .naukowych .prowadzących .dziś .badania .nad .środ- kami . masowego . komunikowania . z . całą . pewnością . przekracza . dwa . tysiące . .W .samej .Polsce .dałoby .się .bez .trudu .wymienić .ich .kilkanaście . . Przyjmując, .że .w .każdej .z .tych .placówek .powstaje .średnio .co .najmniej . 5 .prac .badawczych .w .ciągu .roku, .łatwo .obliczyć, .że .łącznie .wszystkie . placówki . na . świecie . prowadzą . rokrocznie . ponad . 10 . tysięcy . badań, . a .w .Polsce .blisko .100 . .W .roku .1974 .ukazywało .się .na .świecie .kilkaset . czasopism .w .całości .lub .w .części .poświęconych .prezentacji .wyników . badań .nad .różnymi .aspektami .komunikowania .masowego; .w .Polsce . liczba . ich . zbliża . się . do . dziesięciu . . Nie . popełnimy . większego . błędu, . przyjmując, .że .współcześnie .na .świecie .około .100 .tys . .osób .trudni .się . zawodowo .prowadzeniem .badań .nad .prasą, .radiem, .telewizją, .filmem, . reklamą .i .propagandą, .z .czego .kilka .tysięcy .zrzeszają .międzynarodowe . towarzystwa .naukowe . Biorąc .pod .uwagę .rozległość .zaplecza .instytucjonalnego, .produkcję . badawczą, .liczbę .wydawanych .książek .i .czasopism, .a .także .liczbę .pra- cowników .naukowych .zaangażowanych .w .badanie .komunikowania .ma- sowego, .zdziwienie .musi .budzić .brak .powszechnie .akceptowanej .nazwy . dla .wiedzy, .której .rozwojowi .służą .wszystkie .te .instytuty, .książki, .czaso- pisma .oraz .wszyscy .ci .pracownicy . .O .tym, .że .nazwy .takiej .rzeczywiście . brak, .nie .trzeba .przekonywać .nikogo, .kto .się .zetknął .z .wydawnictwami . wymienia .się .zwykle .Szkołę .Dziennikarstwa .utworzoną .w .Stanach .Zjednoczonych .przy . Uniwersytecie .Missouri .przez .W . .Williamsa .w .1912 .r . .Pierwsza .w .Europie .placówka . tego .typu .powstała .w .Lipsku .w .1916 .r . 4 .Początek .dała .jej .filozoficzna .publicystyka .Marksa, .w: .Rheinische Zeitung .z .lat . 1842–1843 . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 17 opracowanymi .w .kilku .różnych .ośrodkach .polskich .bądź .zagranicznych . . Warto .sobie .uświadomić .przyczyny .takiego .stanu .rzeczy . Przyczyną .pierwszą, .historyczną, .jest .to, .że .większość .pracowników . naukowych .prowadzących .badania .nad .masowym .komunikowaniem . wykształciła .się .na .tradycyjnych .uniwersyteckich .wydziałach .filologii, . socjologii, . filozofii, . psychologii, . historii, . ekonomii, . prawa . itp .5 . Jest . rzeczą .zrozumiałą, .że .ktoś, .kto .zdobywał .stopnie .naukowe .jako .filolog, . socjolog .czy .psycholog, .będzie .miał .skłonności .do .utożsamiania .się .ze . swą . macierzystą . dyscypliną . . Podobnie . socjologowie . i . psychologowie . byli .ongiś .filozofami . Przyczyną .drugą, .teoretyczno-metodologiczną, .jest .to, .że .znaczna . część .uczonych .uprawiających .badania .nad .komunikowaniem .nie .trak- tuje .tej .wiedzy .jako .samodzielnej .dyscypliny .naukowej .w .tym .sensie, . w .jakim .jest .nią .językoznawstwo, .socjologia .czy .psychologia . .Nie .tylko . w .Polsce .wielu .badaczy .skłonnych .jest .traktować .te .badania .raczej .jako . technologię6 .a .więc .na .tych .prawach, .na .jakich .funkcjonują .socjotech- niczne .badania .nad .młodzieżą, .pokojem, .zarządzaniem .itp . Przyczyną .trzecią, .instytucjonalną, .jest .rozmaitość .typów .placówek . naukowych .uprawiających .badania .nad .komunikowaniem .masowym . . Znajdują .się .wśród .nich .komórki .uniwersytetów .i .akademii .nauk .(wy- działy .dziennikarstwa, .socjologii, .psychologii, .filologii, .historii .itp .), .pla- cówki .badawcze .różnych .instytucji .(np . .radia, .telewizji, .poszczególnych . wydawnictw .prasowych) .oraz .placówki .pracujące .dla .potrzeb .rządów, . partii .i .rozmaitych .organizacji . 5 .Prawdziwości .tego .zdania .dowodzą .materiały .konferencji .poświęconej .kształceniu . nauczycieli .dziennikarstwa, .organizowanej .z .okazji .VI .Zgromadzenia .Ogólnego .AIERI . w .Pampelunie .w .sierpniu .1968 .r . 6 .„Cel .uprawianego .przez .nas .poznania, .i .to .w .zakresie .narzuconym .niejako .przez . praktykę .polityczno-redakcyjną, .wydaje .się .wyznaczać .granice .przedmiotu .złożonego . . Mamy . tutaj . bowiem . do . czynienia . z . t e c h n o l o g i ą , . tzn . . poznaniem, . którego . celem .jest .służenie .realizowaniu .celów .praktycznych .wyznaczonych .przez .obiektywne . potrzeby” . .I . .Tetelowska: .Szkice .prasoznawcze . .Kraków .1972, .s . .68 . .Por . .też .stanowisko . F .H . .Knowera: .„Komunikologia .ma .charakter .interdyscyplinarny . .Żaden .ze .sposobów . studiowania .komunikologii .pojedynczo .wzięty .nie .może .udzielić .pełnej .odpowiedzi . . [ . . .] .W .tym .znaczeniu .komunikologia .jest .raczej .dziedziną .badań .niż .dyscypliną .na- ukową” . .K . .Brooks .(red .): .The .Communicative .Arts .and .Science .of .Speech . .Columbus . 1967, .s . .104 . 18 O mediach Przyczyną . czwartą . i . najważniejszą, . i d e o l o g i c z n ą, . jest . to, . że . badania . nad . komunikowaniem . masowym . wiążą . się . ściśle . z . życiem . politycznym . i . społecznym . . Wprawdzie . to . samo . można . powiedzieć . o .niektórych .innych .dyscyplinach, .jak .socjologia, .a .zwłaszcza .filozofia, . ale .polityczny .charakter .badań .nad .środkami .masowego .przekazu .jest . szczególnie .wyraźny7 . .Jest .tak, .po .pierwsze, .dlatego .że .sam .przedmiot . badań .(prasa, .radio, .telewizja) .jest .narzędziem .politycznego .działania . danej .klasy .społecznej; .po .drugie .dlatego, .że .badania .obejmują .zwykle . ocenę .owego .przedmiotu .opartą .na .określonym .systemie .wartości; .po . trzecie .zaś .dlatego, .że .praktyczny .charakter .badań .implikuje .ich .służeb- ną .rolę .wobec .nadrzędnych .celów .polityczno-społecznych . Naturalną . konsekwencją . tych . uwarunkowań . jest . znaczne . zróż- nicowanie . orientacji . i . zainteresowań . badawczych, . metod, . założeń . teoretycznych .i .celów .praktycznych . .Zwykle .decyduje .o .nich .charakter . instytucji, .w .której .lub .dla .której .dane .badania .są .prowadzone . .Z .tego . punktu .widzenia .rzecz .ujmując, .można .przeciwstawić .badania .prowa- dzone .w .krajach .socjalistycznych .badaniom .prowadzonym .w .krajach . zachodnich .– .z .uwagi .na .ich .oblicze .polityczne . .Natomiast .jeśli .idzie . o . zakres . zainteresowań, . to . można . stwierdzić . wspólne . cechy . badań . prowadzonych .w .placówkach .kształcenia .dziennikarzy, .inne .wspólne . cechy .badań .prowadzonych .w .instytutach .utrzymywanych .przez .przed- siębiorstwa .prasowe, .radiowe .i .telewizyjne, .jeszcze .inne .wspólne .cechy . – .badań .prowadzonych .przez .instytuty .pracujące .dla .potrzeb .rządów . i .organizacji .politycznych . .Wszystkie .te .różnice .i .podobieństwa .często . znajdują .odbicie .w .nazewnictwie . Współcześnie . z . określeniem . wiedza o komunikowaniu masowym . konkuruje . co . najmniej . kilkanaście . bliskoznacznych . (choć . nierów- noznacznych) . wyrażeń . . Należą . do . nich: . dziennikarstwo . (angielskie . journalism; . francuskie . journalisme, . czeskie . i . serbsko-chorwackie . no- vinarstvo; .niemieckie, .używane .niemal .wyłącznie .w .NRD .Journalistik; . rosyjskie .журналистика itd .), .nauka .lub .wiedza o gazecie .albo .o prasie . (niemieckie, .używane .głównie .w .RFN, .Zeitungswissenschaft; Zeitungs- kunde; .francuskie .science de la presse), .teoria i praktyka dziennikarstwa . 7 .Polityczny . charakter . badań . nad . komunikowaniem . masowym . uznawany . jest . zarówno .w .krajach .socjalistycznych, .jak .i .w .świecie .zachodnim . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 19 (odpowiedników .tego .wyrażenia .używa .się .we .wszystkich .krajach .socja- listycznych), .badania nad gazetą .albo .prasą .(niemieckie, .używane .głównie . w . RFN, . Zeitungsforschung, Presseforschung, angielskie . press research), . badania nad środkami przekazu .(angielskie .media research; .niemieckie . Medienforschung; .francuskie .études des techniques diffusion collective), . badania nad komunikowaniem . (angielskie . communication research, . francuskie .études .et recherches sur l’information .lub .science d’information, . niemieckie .Kommunikationsforschung), .badania nad środkami masowego przekazu .(informacji) .lub .wiedza .o .nich, .badania nad masowymi środkami informacji i propagandy .(używane .wyłącznie .w .krajach .socjalistycznych) . . Sporadycznie .występują .również .inne .nazwy, .jak .komunikologia .(amery- kańskie .communicology), .nauka .o .komunikacji .społecznej .lub .zbiorowej . (francuskie .communication sociale .lub .collective) .albo .komunikatyka8 . . Niektóre .nazwy .mają .zakres .wybitnie .krajowy, .tzn . .w .innych .językach . brak .ich .odpowiedników; .odnosi .się .to .na .przykład .do .zachodnionie- mieckiego, .różnie .zresztą .przez .różnych .badaczy .definiowanego .terminu . Publizistikwissenschaft . . Podobnie . nie . znajdziemy . w . innych . językach . dokładnego .wzoru .dla .polskiej .nazwy .prasoznawstwo9 .(możliwy .w .języku . niemieckim .wyraz .Pressewissenschaft .nie .bywa .używany) . Jak .już .wspomniałem, .wybór .nazwy .zależy .od .przedmiotu .i .proble- matyki .badań .oraz .od .charakteru .placówki, .która .je .prowadzi . .I .tak . z .nazwami: .dziennikarstwo, nauka o dziennikarstwie, teoria i praktyka dziennikarstwa .lub .ich .odpowiednikami .w .innych .językach .spotykamy .się . przede .wszystkim .w .placówkach .kształcenia .dziennikarzy . .Nazw: .wiedza (nauka) o komunikowaniu masowym .lub .badania nad komunikowaniem masowym10, .wiedza (nauka) o środkach masowego przekazu, o masowych . .8 . .Nazwę .komunikatyka .zaproponował .przed .kilku .laty .J .Bańczerowski .w .artykule . „Językoznawstwo .stosowane .a .psycholingwistyka .stosowana” . .Biuletyn Polskiego Towa- rzystwa Językoznawczego .1971, .nr .XXIX, .s . .65 . . .9 .Pomijam .tu .nazwy .takie .jak .filmoznawstwo .czy .radioznawstwo, .których .zakres . odpowiada .ich .znaczeniu .etymologicznemu .(np . .filmoznawstwo .= .‘wiedza .o .filmie’) . i .nigdy .nie .bywa .rozszerzany .na .wiedzę .o .komunikowaniu .masowym .w .ogóle . 10 .Użycie .określeń .wiedza, nauka i . .badania .daje .wyraz .stanowisku .wobec .przedmiotu . i .zakresu .działalności .naukowo-badawczej . .Kto .jej .przyznaje .status .samodzielnej, .od- rębnej .dyscypliny, .jest .skłonny .określić .ją .mianem .nauki; .kto .jej .tego .statusu .odmawia; . nazywa .ją .badaniami; .stosunkowo .neutralne .jest .określenie .wiedza . 20 O mediach środkach informacji i propagandy, o masowych środkach komunikowania lub .ich .odpowiedników .w .obcych .językach .używa .się .w .placówkach, . w .których .zainteresowania .badawcze .nie .ograniczają .się .do .działalności . dziennikarskiej, . ale . obejmują . także . np . . reklamę, . literaturę . masową . itp . .Nazwy: .wiedza (nauka) o komunikowaniu, o komunikacji społecznej . i .komunikologia .(a .także, .oczywiście, .ich .obcojęzyczne .odpowiedniki) . służą . przede . wszystkim . badaczom . zainteresowanym . problematyką . porozumiewania .się .ludzi .za .pomocą .znaków .bez .względu .na .to, .czy . ma .ono .charakter .masowy, .czy .indywidualny . Szczególną .pozycję .wśród .nazw .używanych .w .Polsce .ma .nazwa .pra- soznawstwo .i .to .nie .tylko .dlatego, .że .jej .użycie .ogranicza .się .do .naszego . kraju . .Jej .swoistość .polega .przede .wszystkim .na .tym, .że .niemal .od .po- czątku .posługiwano .się .nią .zarówno .w .znaczeniu .‘wiedza .o .masowych . środkach .komunikowania’, .jak .i .‘wiedza .o .gazetach .i .czasopismach’11 . . W .znaczeniu .‘wiedza .o .masowych .środkach .komunikowania’, .a .więc . w .szerszym .znaczeniu, .używali .i .używają .jej .głównie .teoretycy .i .bada- cze, .zastrzegając .się .w .razie .potrzeby, .by .uniknąć .dwuznaczności, .że . mówią .o .„prasoznawstwie .sensu largo” . .Do .dziś .jednak .– .jak .się .wydaje . – .w .laickim .odczuciu .społecznym .realne .znaczenie .wyrazu .prasoznaw- stwo .równa .się .jego .znaczeniu .etymologicznemu . Użyciu . nazwy . prasoznawstwo . – . jako . bliskoznacznego . określenia . wiedzy o środkach masowego komunikowania .– .sprzyja .nazywanie .prasą . nie .tylko .dzienników .i .czasopism, .ale .także .radia .i .telewizji . .Można .się . spotkać .z .takim .rozszerzonym .zakresem .znaczeniowym .nazwy .prasa . nie .tylko .w .języku .polskim, .ale .także .i .w .innych .językach .(zwłaszcza . w .angielskim .i .niemieckim)12 . .Niekiedy .dla .uniknięcia .nieporozumie- 11 .Por . .np .: .„Prasoznawstwo .[ . . .] .zajmuje .się .badaniem .wszystkich .środków .infor- macji .masowej . .Przedmiotem .badań .tej .dyscypliny .jest .zatem .zarówno .prasa, .radio, . telewizja, .jak .i .określona .informacyjna .część .działalności .filmowej” . .M . .Kafel: .Praso- znawstwo . .Warszawa .1969, .s . .102 . .Por . .też: .„Przedmiot .prasoznawstwa .rysuje .się .już . dziś .w .skali .międzynarodowej .na .tyle .wyraźnie, .że .dyskusję .dotyczącą .jego .odrębności . w .stosunku .do .innych .nauk .należałoby .uważać .za .zakończoną .[ . . .] . .Przedmiotem .tym . są .cechy .szczególne .oraz .sposób .powstawania, .rozpowszechniania .i .odbioru .informacji . i .opinii .na .temat .wydarzeń .aktualnych” . .A . .Lam: .Wiedza .o .prasie .a .wiedza .o .książce . . Kwartalnik Prasoznawczy .1958, .nr .1/2, .s . .12 . 12 .Por . . np .: . „Terminem . «prasa» . obejmuje . się . więc . czasopisma, . dziennikarskie . programy .radiowe .i .telewizyjne .oraz .kronikę .filmową” . .Słownik .wiedzy .obywatelskiej, . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 21 nia .autorzy .dodają, .że .mają .na .myśli .wyłącznie .(albo .nie .tylko) .prasę . drukowaną . .Potocznie .prasą .nazywa .się .wprawdzie .jedynie .dzienniki . i . czasopisma, . ale . wszyscy . się . przyzwyczaili, . że . takie . określenia, . jak . konferencja prasowa, .rzecznik prasowy, .a .nawet .prawo prasowe .dotyczą . dziennikarzy .bez .względu .na .to, .czy .pracują .w .gazecie, .radiu .czy .tele- wizji . .Można .tu .dodać, .że .przesunięcia .znaczeniowe .tego .typu .należą . do .pospolitych .zjawisk .we .wszystkich .językach: .nowy .przedmiot .nazywa . się .wyrazem .oznaczającym .przedmiot .znany .wcześniej, .jeżeli .funkcje . obu .tych .przedmiotów .są .takie .same13 . Nawet .pobieżny .przegląd .nazw .interesującej .nas .dyscypliny .nasuwa . wniosek, .że .zasadniczą .rolę .odgrywa .w .nich .określenie .zakresu .badań . . Nazwy .zmieniają .się .odpowiednio .do .tego, .czy .jest .nim .działalność .dzien- nikarska, .reklama, .propaganda, .prasa .itd . .Wybór .jednej .z .nich .można . w .większości .przypadków .traktować .jako .deklarację .dotyczącą .zakresu . zainteresowań .badawczych . .Wobec .powyższego .w .dalszych .rozważaniach . nie .da .się .uniknąć .kwestii .relacji .między .podstawowymi .pojęciami . . . komunikowanie międzyludzkie indywidualne . . . . . zbiorowe bezpośrednie . (twarz .w .twarz) . (listy, .telefon) . . pośrednie . . . . bezpośrednie . wykład, .prze- mówienie, .teatr) . pośrednie . . . . . . . . . . . ograniczone . . (wyspecjalizowane masowe . . periodyczne . . . .(prasa:dzienniki, .czasopisma, .radio, . . . telewizja, .kronika .filmowa) . . nieperiodyczne (książki .masowe, .film, plakaty, .płyty, .ulotki) Warszawa .1970, .s . .355 . .Analogicznie: .„Przez .«prasę» .autor .rozumie .wszystkie .media . prasowe .i .radiowe, .które .komunikują .wiadomości .i .komentują .je” . .V .E . .Edwards: .Jour- nalism .in .a .Free .Society . .Iowa .1970; .cyt . .za .Journalism Quarterly .1970, .nr .2, .s . .379 . 13 .Przykładem .tego .zjawiska .może .być .rozszerzenie .znaczenia .wyrazu .pióro: .daw- niej .‘pióro .ptasie’, .używane .m .in . .do .pisania, .dziś .– .‘narzędzie .do .pisania .atramentem, . tuszem .itp .’ 22 O mediach Gdybyśmy . mieli . ograniczyć . się . do . podziału . przedstawionego . na . rysunku, .to .najszerszy .zakres .przyznalibyśmy .wiedzy (nauce) o komu- nikowaniu14, .czyli .komunikologii .albo .komunikatyce .(tu .należą .anglo- saskie .communication research .i .niemieckie .Kommunikationsforschung) . . W .praktyce .trudno .nawet .marzyć .dziś .o .rzeczywistej .integracji .działal- ności .naukowej .poświęconej .tak .rozległemu .obszarowi; .faktycznie .dzielą . go .między .siebie: .językoznawstwo, .psycholingwistyka, .socjolingwistyka, . semiotyka . . Zakres . ich . zainteresowań . obejmuje . w . zasadzie . tylko . to, . co . jest . wspólne . komunikowaniu . międzyludzkiemu15 . w . najszerszym . znaczeniu .tego .słowa . Podział .komunikowania .międzyludzkiego .na .indywidualne .i .zbio- rowe .opiera .się .na .opozycji .intymności .i .publiczności . .Komunikowanie . indywidualne .możemy .z .naszych .rozważań .wyłączyć; .komunikowanie . zbiorowe .stanowi .przedmiot .m .in . .nauki .o .komunikacji .społecznej16 .oraz . tej .nauki, .którą .w .RFN .nazywa .się .Publizistikwissenschaft . .Nie .spotka- łem .się .natomiast .ze .specjalną .nazwą, .która .by .oznaczała .działalność . naukowo-badawczą .poświęconą .całości .problematyki .komunikowania . pośredniego, . to . znaczy . komunikowania . za . pomocą . urządzeń . tech- nicznych . .W .tej .funkcji .w .krajach .anglosaskich .używa .się .w .niektórych . środowiskach . obok . media research . nazwy . communications . (na . ogół . 14 .R .L . .Minter .w .studium .poświęconym .nazewnictwu .komunikowania .międzyludz- kiego .jako .przedmiotu .badań .naukowych .dowodzi, .że .termin .communication .jest .lepszy . niż .speech .lub .persuasion: .A .Denotative .and .Connotative .Study .in .Communication . . Journal of Communication .1968, .nr .1 . 15 .Dla .uproszczenia .pomijam .najszersze .pojęcie .komunikowania, .które .obejmuje . oprócz .komunikowania .się .człowieka .z .człowiekiem .także .komunikowanie .się .człowieka . z .maszyną, .komunikowanie .się .zwierząt .itd . 16 .Nazwy . komunikacja społeczna . i . komunikowanie społeczne, . przejęte . z . krajów . romańskich . (Francji, . Belgii, . Włoch . i . Hiszpanii) . przez . część . polskich . uczonych, . są . mniej .trafne .niż .nazwa .komunikowanie .zbiorowe . .Przymiotnik .społeczne .nie .uściśla . pojęcia .podstawowego .żadną .dodatkową .treścią: .w .praktyce .każde .komunikowanie . międzyludzkie .jest .zjawiskiem .społecznym .choćby .ze .względu .na .społeczny .charakter . kodu . .Rzeczownik .komunikacja .jest .z .całą .pewnością .wygodniejszy .niż .komunikowa- nie, .do .którego .prasoznawcy .zdążyli .się .jednak .przyzwyczaić . .Kiedy .przed .kilkunastu . laty .próbowaliśmy .używać .wyrażenia .komunikacja masowa, .spotkaliśmy .się .z .gorącymi . protestami; .trzeba .się .było .poddać . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 23 przypisuje .się .jej .znaczenie .szersze) .lub .mass-communications .(używanej . zwykle .w .znaczeniu .węższym) . Określenie . wiedza o komunikowaniu masowym17 . ma . bodajże . we . wszystkich .językach .świata .nie .tylko .swoje .ścisłe .odpowiedniki18, .ale . i .szereg .synonimów .(np . .mass media research) . .W .Polsce .rywalizują .z .tym . określeniem .nazwy: .wiedza .(nauka) .o .środkach .masowych, .o .masowych . środkach .przekazu, .o .środkach .komunikowania .masowego, .o .masowych . środkach . komunikowania19, . a . także . termin . prasoznawstwo . . Użycie . tych .nazw .we .współczesnej .literaturze .naukowej .i .popularnonaukowej . dowodzi, .że .czasem .odnoszą .się .do .środków .periodycznych .(tzn . .do . prasy .sensu .largo), .czasem .zaś .także .do .nieperiodycznych .(tzn . .również . do .plakatów, .książek .masowych .itp .) . .Żadna .z .nich .jednak .– .oprócz . prasoznawstwa .– .nie .wytrzymuje .konkurencji .z .nazwą .„wiedza .(nauka) . o .komunikowaniu .masowym” . Każda .jej .ustępuje, .bo .– .po .pierwsze .– .wszystkie .kładą .nacisk .na . kanał .komunikowania, .a .nie .na .samo .komunikowanie .za .pomocą .okre- ślonego .kanału, .które .przecież .stanowi .główny .przedmiot .zaintereso- wania .badawczego; .po .drugie, .niektóre .z .nich .zawierają .wyraz .przekaz . użyty .w .znaczeniu .‘przekazywanie’, .a .jednocześnie .w .ramach .tej .samej . nauki . używany . w . znaczeniu . ‘komunikat, . wypowiedź’ . (message); . po . trzecie, .wszystkie .są .zbyt .długie; .po .czwarte, .żadna .nich .nie .ma .ścisłych . 17 .Przez .komunikowanie masowe .rozumie .się .taki .rodzaj .komunikowania .zbiorowego . pośredniego, .które .się .charakteryzuje .(1) .instytucjonalnością .i .zbiorowym .charakterem . procesu .wytwarzania .przekazu, .(2) .technicznością .(mechanicznością) .kanału .oraz .(3) . anonimowością, .zróżnicowaniem .i .nieograniczonością .publiczności . .Myśląc .o .komuni- kowaniu .masowym .za .pomocą .prasy .(sensu .largo) .musimy .dodać .do .tych .cech .jeszcze . czwartą: .periodyczny .i .zbiorowy .charakter .przekazów . 18 .R . .Williams, .występując .w .obronie .nauki .o .kulturze .przeciw .nadmiernemu .rozwo- jowi .badań .nad .komunikowaniem .masowym, .pisze: .„Wiedza .o .komunikowaniu .masowym . (mass communications) .jest .terminem, .który .się .przedostał .do .wszystkich .języków .i .do . najrozmaitszych .szkół . .Używany .w .nazwach .zbyt .często .narzuca .charakter .wydziałom . uniwersyteckim, .programom .badawczym .i .konferencjom; .czas .go .pogrzebać” . .Com- munication .as .Cultural .Science . .Journal of Communication, .lato .1974, .s . .22 . 19 .Nazwa .nauka o publikatorach, .jak .i .sam .wyraz .publikatory, .mający .oznaczać .środki . masowe, .nie .zasługują .moim .zdaniem .na .to, .by .je .traktować .poważnie . .Por . .W . .Pisarek: . W .sprawie .publikatorów . .Zeszyty Prasoznawcze .1973, .nr .1, .s . .67–69 . 24 O mediach odpowiedników .w .tylu .językach .świata, .w .ilu .ma .wiedza .o .komuniko- waniu .masowym; .po .piąte .wreszcie, .żadna .z .nich .nie .dorównuje .jej .pod . względem .wymagań .stawianych .nowym .terminom .naukowym20 . Z .przedstawionym .na .rysunku .podziałem .semantycznego .pola .„ko- munikowanie .(międzyludzkie)”, .uwzględniającym .za .każdym .razem .typ . kontaktu .między .nadawcą .a .odbiorcą, .krzyżują .się .podziały, .których . kryteria .stanowią .różne .aspekty .procesu .komunikowania21 . .Wchodzą . tu .w .grę .m .in . .intencje .nadawcy .(np . .agitacja, .propaganda, .reklama, . edukacja), .rodzaj .kodu .(np . .słowny, .obrazowy), .rodzaj .przekazu .(np . . artystyczny, .praktyczny), .rodzaj .odbiorcy .(np . .dzieci, .dorośli, .zagrani- ca), .tematyka, .czyli .wycinek .rzeczywistości, .którego .komunikowanie . dotyczy .(np . .gospodarka, .polityka), .rodzaj .podejścia .naukowego .(np . . socjologiczne, .filozoficzne) . Skrzyżowanie .wszystkich .tych .podziałów .pozwala .wyprowadzić .relacje . między . poszczególnymi . gałęziami . wiedzy . o . komunikowaniu . między- ludzkim .oraz .wyznaczyć .zakres .zainteresowań .każdej .z .nich . .Tak .więc . np . . badania . nad . propagandą . uwzględniają . zarówno . komunikowanie . indywidualne, .jak .zbiorowe, .ale .tylko .z .punktu .widzenia .optymalizacji . działalności .propagandowej . .Zakres .ich .jest .więc .pod .pewnymi .względa- mi .szerszy, .pod .innymi .węższy .niż .zakres .badań .nad .komunikowaniem . masowym . .Z .kolei .badania .nad .komunikowaniem .masowym .mają .zakres . szerszy .niż .badania .nad .masowymi .środkami .propagandy . 20 .Według .zaleceń .dotyczących .internacjonalizacji .nowych .terminów .naukowych . należy: .(1) .nadawać .nowym .pojęciom .takie .nazwy, .które .by .były .możliwe .do .przyjęcia . bez .zmiany .lub .z .niewielkimi .zmianami .przez .inne .języki; .(2) .przyjmować .i .wprowadzać . do .własnego .języka .naukowego .terminy .w .brzmieniu .oryginalnym .lub .z .jak .najmniej- szymi .zmianami; .(3) .kontynuować .zasadę .opierania .nowej .terminologii .naukowej .na . łacinie .i .grece; .(4) .nie .zmieniać .w .zasadzie .już .utartej .terminologii, .chyba .że .wymaga . tego .ujednolicenie .terminologii .uzasadnione .interesem .społecznym; .(5) .jeżeli .przyjęcie . oryginalnego .terminu .jest .niemożliwe, .nawet .z .pewnymi .zmianami, .należy .go .podawać . w .razie .potrzeby .w .nawiasach .obok .nazwy .narodowej . .Por . .Z . .Stoberski: .Terminologia . naukowa .i .techniczna . .Poradnik Językowy .1973, .s . .7 . 21 .Oprócz .różnych .aspektów .procesu .komunikowania .można .również .uwzględniać . podział .problematyki .badawczej, .jaki .proponują .Shannon .i .Weaver: .(1) .aspekt .tech- niczny .(o .ile .wiernie .transmitowane .są .symbole?), .(2) .aspekt .semantyczny .(w .jakim . stopniu .użyte .symbole .odpowiadają .zamierzonej .treści?) .i .(3) .aspekt .sprawnościowy . (w .jakim .stopniu .odebrana .treść .wpływa .na .zachowanie .się .odbiorcy?) . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 25 Do .terminu .komunikowanie masowe .część .prasoznawców .z .krajów . socjalistycznych .odnosiła .się .początkowo .podejrzliwie .jako .do .terminu . ukutego .na .kapitalistycznym .Zachodzie . .Niechęć .do .niego .była .szczegól- nie .silna .w .środowiskach .związanych .z .placówkami .kształcenia .dzienni- karzy . .Wyjaśniano, .że .„burżuazyjnej .nauce .o .komunikowaniu .masowym” . odpowiada .„socjalistyczna .nauka .o .dziennikarstwie”, .przechodząc .do . porządku .dziennego .nad .faktem, .że .w .krajach .kapitalistycznych .istnieje . i .rozwija .się .również .nauka .o .dziennikarstwie .(journalism), .znacznie . bardziej .niż .nauka .o .komunikowaniu .masowym .(mass-communications) . zdeterminowana .klasowo .i .ideologicznie . .Sugerowano, .że .koncepcja . „komunikowania .masowego” .miałaby .rozbrajać .ideologicznie .w .prze- ciwieństwie . do . mobilizującej . nauki . o . dziennikarstwie; . nie . zdawano . sobie .przy .tym .sprawy, .że .właśnie .badanie .komunikowania .masowego . umożliwia .zarówno .koordynację .własnej .działalności .propagandowej . wszystkich .(tzn . .także .pozadziennikarskich) .środków .masowych, .jak . i .demaskowanie .działalności .perswazyjnej .przeciwnika, .prowadzonej . za .pomocą .dziennikarskich .i .pozadziennikarskich .środków . Dziś .te .opory .wobec .terminu .„komunikowanie .masowe” .należą .do . przeszłości22 . .Nie .oznacza .to .oczywiście .akceptacji .zachodnich .teorii . i .metodologii, .tak .samo .jak .użycie .nazw .socjologia .i .psychologia .spo- łeczna .nie .dowodzi .braku .różnic .między .tymi .naukami .na .Wschodzie . i .Zachodzie . .Niemal .nikt .– .jak .się .wydaje .– .nie .neguje .obecnie .komu- nikowania .masowego; .nadano .natomiast .temu .pojęciu .materialistyczną . i .klasową .treść, .włączając .je .do .systemu .pojęć .marksistowskich .nauk . społecznych . Trafnie . przedstawił . to . zagadnienie . radziecki . socjolog . A .N . . Alek- siejew: . . . .komunikowanie .masowe .jako .takie .jest .stosunkowo .młodym, .współcze- snym .zjawiskiem . .Nic .dziwnego, .że .klasycy .marksizmu .obchodzili .się .bez . tego .pojęcia .i .ich .pogląd .na .procesy, .z .których .komunikowanie .masowe . 22 .Kilka .lat .temu .termin .komunikowanie masowe .wprowadzono .do .radzieckiego . słownika .filozoficznego .(Философский словарь . .Moskwa .1968); .w .różnych .krajach . socjalistycznych .używa .się .go .w .nazwach .placówek .badawczych .i .konferencjach .na- ukowych, .a .także .w .tytułach .naukowych .i .popularnonaukowych .książek .i .artykułów . poświęconych .problematyce .komunikowania .za .pomocą .środków .masowych . 26 O mediach wyrosło, .odpowiadał .teorii .prasy .periodycznej . .[ . . .] .Z .drugiej .strony, .właśnie . socjologia .burżuazyjna .[ . . .] .ma .faktyczny .priorytet .w .wysunięciu .terminu . odpowiadającego .zjawisku .współczesnemu .oraz .w .rozpatrzeniu .wielu .stron . tego .zjawiska . .[ . . .] .Jednak .istota .sprawy .polega .nie .na .słowach .i .terminach, . ale .na .całokształcie .realnych .zjawisk, .które .istnieją .obiektywnie .i .niezależnie . od .tego, .jak .je .rozpatrują .i .nazywają .różni .autorzy . .[ . . .] .Zatem .ważna .jest . treść, .zawarta .w .tym .czy .innym .terminie, .a .terminologiczna .«nietolerancyj- ność», .terminologiczne .spory .w .ogóle .– .według .nas .– .nie .tylko .nie .sprzyjają . krytyce .koncepcji .burżuazyjnych, .lecz .raczej .ją .utrudniają23 . Podsumowując .dotychczasowe .rozważania, .dochodzimy .do .nastę- pujących .podziałów .obszaru .zainteresowań .badawczych: 1 . .Wiedza .(nauka) .o .komunikowaniu .masowym .lub .jego .badania .obej- muje .wszystkie .elementy, .fazy .i .aspekty .społecznego .procesu .komu- nikowania .pośredniego .za .pomocą .środków .masowych .wszelkiego . typu . 2 . .Prasoznawstwo . (sensu . largo) . obejmuje . wszystkie . elementy, . fazy . i .aspekty .komunikowania .masowego .za .pomocą .środków .o .charak- terze .periodycznym .(tzn . .za .pomocą .dzienników, .czasopism, .radia, . telewizji .i .kroniki .filmowej) . 3 . .Wiedza . (nauka) . o . dziennikarstwie . obejmuje . te . elementy, . fazy . i .aspekty . procesu . komunikowania . za . pomocą . prasy . drukowanej, . radia, . telewizji . i . kroniki . filmowej, . które . się . bezpośrednio . łączą . z .zawodową .działalnością .dziennikarzy . 4 . .Wiedza .(nauka) .o .prasie .(drukowanej) .obejmuje .wszystkie .elementy, . fazy .i .aspekty .procesu .komunikowania .masowego .za .pomocą .dzien- ników .i .czasopism . Jak .z .tego .wynika, .wiedza .o .komunikowaniu .masowym .ma .zakres . szerszy .niż .pozostałe .trzy .zakresy, .będąc .sama .częścią .wiedzy .o .komuni- kowaniu .międzyludzkim . .Oznacza .to, .że .twierdzenia .uznane .za .prawdzi- we .w .ramach .wiedzy .o .komunikowaniu .międzyludzkim .mają .charakter . najbardziej .ogólny .i .jednocześnie .odnoszą .się .do .wszystkich .rodzajów . 23 .A .N . .Aleksiejew: Журналист, пресса, читатель. .Leningrad .1969; .cyt . .za: .Mate- riały .OBP . .Kraków .1973, .z . .21, .s . .16 . Wiedza O kOmunikOWaniu – nazWy i zakreS 27 komunikowania . tak . indywidualnego, . jak . i . zbiorowego . Twierdzenia . o .komunikowaniu .masowym .dotyczą .całości .komunikowania .objętego . zainteresowaniem . prasoznawstwa . (= . komunikowania . masowego . za . pomocą .środków .o .charakterze .periodycznym), .a .w .jego .ramach .wiedzy . o .dziennikarstwie, .wiedzy .o .prasie .drukowanej, .wiedzy .o .radiu, .wiedzy . o .telewizji .itd . .Nie .wszystkie .jednak .szczegółowe .twierdzenia .praso- znawstwa .czy .wiedzy .o .dziennikarstwie .osiągają .ten .stopień .ogólności, . by .zachować .ważność .w .odniesieniu .do .wszystkich .masowych .środków . komunikowania . .Podobnie .wiedza .o .dziennikarstwie .jest .częścią .praso- znawstwa .a .wraz .z .nim .wiedzy .o .komunikowaniu .masowym . O .POJęCIU .FUNKCJI . . W .PRASOZNAWSTWIE Wyrazy . f u n k c j a .i . r o l a .szczególnie .często .występują .w .tytułach . książek . i . artykułów . poświęconych . prasie, . radiu . i . telewizji . . To . samo . można . powiedzieć . o . ich . obcojęzycznych . odpowiednikach . w .praso- znawczej . literaturze . zagranicznej, . i . to . zarówno . marksistowskiej, . jak . niemarksistowskiej . .Sam .fakt .używania .tych .wyrazów .w .pracach .opar- tych . na . przeciwstawnych . założeniach . ideologicznych, . filozoficznych . i .metodologicznych .budzi .podejrzenie, .że .różni .autorzy .przypisują .im . różne . znaczenia . . Uważna . lektura . choćby . kilku . dowolnych . tekstów . powstałych .w .różnych .środowiskach .dowodzi, .że .podejrzenie .to .jest . całkowicie .uzasadnione . Spotykamy . się . z . użyciem . wyrazu . funkcja . (zwłaszcza . w . wyraże- niu . funkcja . prasy) . w . znaczeniu: . działanie, . skutek . działania, . sposób . działania, .zakres .działania, .cel .działania .(też: .przeznaczenie, .zadanie . do . spełnienia), . środek . działania, . motyw . działania, . a . nawet . cecha . podmiotu .działającego1. Różnice .między .znaczeniami .wyrazu .funkcja . 1 .Podobna .wieloznaczność .terminu .„funkcja” .występuje .w .innych .naukach .spo- łecznych . . Por .: . „Do . teoretycznej . niejasności . poważnie . przyczynia . się . fakt, . że . wielu . znaczeń .wyrazu .«funkcja» .używa .się .wymiennie .[ . . .]: .«funkcja» .w .sensie .«użyteczność . dla .utrzymania .życia», .«funkcja» .jako .«cel» .lub .«zamiar .umotywowany», .«funkcja» . w .sensie .niemotywowanej .«zdolności» . .[ . . .] .Niejasność .rozumienia .funkcji .oddziaływa . na .znaczenie .i .użyteczność .kluczowego .pojęcia .pierwotnej .i .wtórnej .autonomii .funkcji” . . G . .Klein: .Psychoanalysis . W: .International Encyclopedia of the Social Sciences, vol . .13 . . Macmillan, .New .York .1968, .s . .26 . O pOjęciu funkcji W praSOznaWStWie 29 w . różnych . tekstach . są . dość . istotne, . ale . nie . przeczą . one . wnioskowi . I . .Tetelowskiej .sprzed .kilku .lat: .„Przemyślenie .wielorakiego .rozumienia . interesującego .nas .pojęcia .[pojęcia .funkcji], .jak .też .sytuacji, .w .których . występuje, .prowadzi .do .stwierdzenia, .że .pojęcie .to .zawsze, .jakkolwiek . byłoby .zastosowane, .oznacza .d z i a ł a n i e .lub .ma .bezpośredni .związek . z .działaniem”2 . .Wniosek .ten .można .na .podstawie .lektury .opracowań . traktujących .o .społecznym .oddziaływaniu .środków .masowych .uzupełnić . wnioskiem . drugim: . wyrazy . „funkcja” . (zwłaszcza . w . liczbie . mnogiej) . i .„rola”, .zarówno .w .literaturze .marksistowskiej, .jak .niemarksistowskiej, . używane .są .wymiennie . „W .złożonej .i .różnorodnej .działalności .prasy .W .I . .Lenin .wydzielił .trzy . funkcje .cechujące .tę .działalność: .propagandę, .agitację .i .organizację” . – .pisze .S .W . .Trufanowa3 . .Podobnie .formułuje .analogiczne .twierdzenie . E .A . .Błażnow: . „Gazeta . to . nie . tylko . kolektywny . propagandysta . i .ko- lektywny .agitator, .ale .także .i .kolektywny .organizator . .To .Leninowskie . określenie .funkcji .prasy .jest .powszechnie .znane, .a .traktuje .ono .o .spo- sobach . uczestnictwa . prasy . w . walce . klasowej . proletariatu . i .w .życiu . społeczeństwa”4 . .Tymczasem .w .rzeczywistości .– .jak .wiadomo .– .Lenin . napisał: .„Rola .pisma .(роль газеты) nie .ogranicza .się .jednak .do .samego . rozpowszechniania . idei, . do . samego . tylko . wychowania . politycznego . i .pozyskiwania . sprzymierzeńców . politycznych . . Pismo . – . to . nie . tylko . kolektywny .propagandysta .i .kolektywny .agitator, .lecz .również .kolek- tywny .organizator5 . O . przykłady . wymiennego . użycia . wyrazów . „funkcja” . i . „rola” . nie- trudno . też . w . literaturze . anglosaskiej . . Wystarczy . sięgnąć . choćby . do . klasycznego .już .dziś .opracowania .P .F . .Lazarsfelda .i .R .K . .Mertona .Mass Communication, Popular Taste and Organized Social Action6 . .Także kiedy . 2 .I . .Tetelowska: .Szkice .prasoznawcze . OBP, .Kraków .1967, .s . .149 . 3 .S .W . . Trufanowa: . „Cвойствa . u . cooтнoшения фyнкций coвeтской npeccы” . . W: .W . .D . .Pelt .(red .): Пpоблемы тeopuu neчaтu. Izdatielstwo .Moskowskogo .Uniwier- sitieta, .Moskwa .1973, .s . .41 . 4 .E .A . .Błażnow: .Пyблицистика u функцuи neчаmu. K onpeдeлению понятия функцuи. W: .W . .D . .Pelt .(red .):jw ., .s . .26 . .Por .też: .W .W . .Uczonowa: .B.И. Jleнuн o nponaгaндucтской функцuи neчатu. «Becтник MГY – Журналистика» .1970, .nr .3, .s . .6 . 5 Lenin .o .prasie . OBP, .Kraków .1970, .s . .40 . 6 .Praca . publikowana . w . tomie: . L . . Bryson . (red .): . The . Communication . of . Ideas . Harper, .New .York .1948 . 30 O mediach bierzemy .do .ręki .polską .pracę .prasoznawczą, .która .w .tytule .ma .wyraz . rola .lub .funkcja, .możemy .być .niemal .pewni, .że .w .jej .tekście .oba .te . wyrazy .używane .będą .jako .synonimy . Taki .stan .rzeczy .można .uznać .za .objaw .niepożądanego .braku .precyzji . terminologii .prasoznawczej, .można .podejmować .próby .rozgraniczenia . zakresów .użycia .obu .tych .wyrazów7, .ale .też .trzeba .się .zgodzić .z .tym, . że .przynamniej .współcześnie .w .świadomości .nie .tylko .polskich .badaczy . komunikowania .masowego .wyrażenie .„funkcje .społeczne .prasy, .radia . i . telewizji” . znaczy . mniej . więcej . tyle, . co . „rola . społeczna . prasy, . radia . i .telewizji” . Używanie .wyrazów .rola .i .funkcja .jako .synonimów .zdarza .się .nie . tylko .w .literaturze .prasoznawczej, .ale .także .w .socjologii, .psychologii, . językoznawstwie, .a .nawet .w .ekonomii . .Wobec .braku .ostrej .granicy .mię- dzy .znaczeniami .nadawanymi .obu .tym .wyrazom .– .wszystkim, .czego .się . można .podjąć .z .nadzieją .szerszego .zastosowania .w .praktyce, .jest .próba . ustalenia .ich .wzajemnych .relacji .w .formie .definicji .regulujących . Funkcja .jako .termin .matematyczny .oznacza .zależność .jednej .wiel- kości .zmiennej .od .drugiej . .Oznaczając .pierwszą .z .nich .przez .x, drugą . zaś .przez .y, zapisujemy .tę .zależność .w .postaci .y = .f (x), co .się .odczytuje . jako .„igrek .jest .funkcją .iksa” . .Symbol .f .oznacza .w .tym .wzorze .wszelkie . działania, .jakie .trzeba .wykonać .ze .zmienną .niezależną .x, żeby .w .wyniku . uzyskać .y . Wiadomo, .że .każdą .funkcję .można .przedstawić .jako .krzywą . w .kartezjańskim .układzie .współrzędnych . Próbując . zastosować . matematyczne . pojęcie . funkcji . w . badaniach . prasoznawczych, . moglibyśmy . się, . na . przykład, . pokusić . o . zapisanie . prawdziwego .zdania, .że .funkcją .prasy .jest .informowanie .społeczeństwa, . w .formie .wzoru .i .= f .(p), w .którym .p .oznaczałoby .np . .liczbę .wzmianek . w .prasie .na .jakiś .temat, .a .i .– .np . .liczbę .osób .poinformowanych .w .ich . wyniku . .Określenie .wartości .f w .tym .wzorze .wielu .prasoznawców .uzna . z .góry .za .niemożliwe . .Najprawdopodobniej .jest .ono .rzeczywiście .niewy- konalne, .jeżeli .za .cel .przyjmiemy .ustalenie .wartości .f .ważnej .w .każdym . 7 .Por .: .„Trudno .tylko .zgodzić .się .na .utożsamienie .roli .z .funkcją . .Jeżeli .druga .jest . działaniem, .pierwsza .wydaje .się .mieć .znaczenie .o .wiele .szersze, .nadrzędne .w .stosunku . do .funkcji .i .oznaczać .miejsce .w .określonym .układzie .czy .systemie, .miejsce .narzucające . pewne .funkcje, .pewne .działania” . .I . .Tetelowska: .jw ., .s . .149 . O pOjęciu funkcji W praSOznaWStWie 31 społeczeństwie, .dla .każdej .gazety, .w .każdym .czasie .i .w .każdej .sprawie . . Praktyka . dowodzi . jednak, . że . w .określonych . warunkach . można . się . pokusić .o .stosunkowo .precyzyjne .jej .obliczenie . .A .wbrew .dość .rozpo- wszechnionemu .mniemaniu .pojęcie .funkcji .w .sensie .matematycznym . może .znaleźć .i .rzeczywiście .znajduje .zastosowanie .także .w .badaniach . prasoznawczych8, .choć .stosunki .zachodzące .między .wartościami .zmien- nych .niezależnych .a .wartością .zmiennej .zależnej .nie .są .tu .całkowicie . jednoznaczne, .podobnie .zresztą .jak .w .naukach .społecznych .w .ogóle9 . Pojęcie .funkcji .w .naukach .społecznych .jest .jednak .z .całą .pewnoś- cią . bliższe . potocznemu . znaczeniu . tego . wyrazu . niż . jego . znaczeniu . w .matematyce . .To .potoczne .użycie .w .wieku .XIX .dokumentuje .Słownik języka polskiego następującymi .przykładami: .„Nie .pierwszyzna .ci .taka . wyprawa .i .myślę, .że .za .fawor .sobie .poczynasz, .że .tobie .tę .funkcję .po- wierzam” .(H . .Sienkiewicz); .„Stanęliśmy .na .koniec .pod .samym .Wilnem . pod .domkiem .za .rogatkami, .gdzie .mieszka .Żydek .hyclowską .zajmujący . się .funkcją” .(J . .Lelewel) . .W .tym .samym .znaczeniu .używamy .potocznie . wyrazu .funkcja .także .dzisiaj; .według .Słownika języka polskiego wyraz . ten . znaczy: . ‘czynność, . działanie, . rola, . zadanie; . stanowisko, . praca, . obowiązek’ . 8 .Jednym .z .ostatnich .przykładów .jest .artykuł .T . .Gobana-Klasa: .Rola .prasy .w .prze- obrażeniach .społeczno-gospodarczych . Zeszyty Prasoznawcze .1975, .nr .2, .s . .5–20 . 9 .Trafnie .ujmuje .ten .problem .H . .Stasiak: .„W .rozważaniach .o .zależności .funkcyjnej . – .tak .jak .używa .się .tego .słowa .w .matematyce, .interpretując .ją .w .terminach .warunku .wy- starczającego .(określona .wartość .zmiennej .niezależnej) .i .warunku .niezbędnego .(określona . wartość .zmiennej .zależnej); .w .terminach .obustronnego .wystarczającego .i .niezbędnego . zarazem . uwarunkowania . (funkcja . wzajemnie . jednoznaczna) . – . oraz . w .rozważaniach . o .funkcji .i .funkcji .wzajemnie .jednoznacznej .wielu .zmiennych, .rozpatrywanych .ze .względu . na .uwarunkowanie .zachodzące .między .określonymi .wartościami .zmiennych .niezależnych . potraktowanych .łącznie .i .z .osobna .a .określoną .wartością .zmiennej .zależnej, .dostrzegamy . analogie .z .pojęciem .funkcji .w .systemie .biologicznym .i .społecznym . .Między .określoną . wartością .zmiennych .niezależnych, .potraktowanych .łącznie .i .z .osobna, .a .określoną .warto- ścią .zmiennej .zależnej .w .przypadku .funkcji .wzajemnie .jednoznacznej .zachodzi .podobny . stosunek .jak .między .skutkami .działania .elementów, .potraktowanych .łącznie .i .z .osobna, . a .systemem .biologicznym . .[ . .] .Natomiast .w .systemie .społecznym, .przy .całej .wieloznacz- ności .tego .pojęcia, .skutki .działania .jego .elementów .nie .są .ani .warunkiem .wystarczającym, . ani .niezbędnym .ze .względu .na .określony .stan .systemu” . .H . .Stasiak: .Pojęcia .związane . z .terminem .„funkcja” .w .socjologii . Studia Socjologiczne .1964, .nr .2, .s . .268–289 . . 32 O mediach Do .potocznego .znaczenia .wyrazu .funkcja .w .wieku .XIX .należało . sięgnąć .dlatego, .że .właśnie .na .przełomie .wieku .XIX .i .XX .wyraz .ten . i .pojęcie .przez .niego .oznaczone .zaczynają .swoją .zawrotną .karierę .we . wszystkich .naukach .społecznych . .W .tym .czasie .rodzi .się .funkcjonalizm, . traktowany .zrazu jako .orientacja .badawcza .polegająca .na .przestawieniu . problematyki .poznawczej .z .zagadnień .typu .„co .to .jest?” .na .zagadnienia . typu .„jak .to .działa?” .i .„do .czego .to .służy?” . .Z .czasem .uznanie .zagad- nień .drugiego .typu .za .jedyną .treść .dociekań .naukowych .doprowadziło . funkcjonalizm .do .roli .orientacji .badawczej .neopozytywizmu . .Zdania . odpowiadające . na . pytania . „co . to . jest?” . i . „dlaczego . to . jest . takie?” . zostały .przez .kolejną .generację .zwolenników .funkcjonalizmu .uznane . za .niesprawdzalne, .a .więc .tym .samym .za .metafizyczne .i .nienaukowe; . koronnym .argumentem .przeciw .wszelkim .próbom .odpowiedzi .na .py- tanie .„co .to .jest?” .był .dla .funkcjonalistów .fakt, .że .na .pytanie .o .istotę . i .przyczyny .danego .faktu .różni .uczeni .odpowiadają .inaczej . .Podobnego . argumentu .można .jednak .użyć .także .przeciw .funkcjonalistom: .odpo- wiedzi .na .pytania .„jak .to .działa?” .także .bywają .różne . Absolutyzacja . postawy . funkcjonalistycznej, . pociągająca . za . sobą . rezygnację .z .przyczynowego .wyjaśniania .zjawisk, .nie .da .się .pogodzić . z .marksizmem . . Ale . należy . oddać . funkcjonalizmowi . sprawiedliwość . i .znać .jego .zasługi .w .skierowaniu .zainteresowań .badawczych .na .dzia- łanie .badanych .przedmiotów . .Z .naszego .punktu .widzenia .błąd .funk- cjonalizmu .polega .nie .na .badaniu .funkcji .przedmiotów .(a nawet .nie . na .uznaniu .funkcji .za .centralny .problem .badawczy), .ale .na .rezygnacji . z .całej .pozostałej .problematyki .naukowej . Mniej .więcej .w .tym .samym .czasie .wprowadził .pojęcie .funkcji .do . socjologii .B . .Malinowski10, .do .psychologii .– .J .R . .Angell .i .J . .Dewey, .do . językoznawstwa .– .F . .de .Saussure, .do .nauki .o .prawie .– .L . .Petrażycki, . do .filozofii .– .L . .Cassirer, .nieco .później .do .architektury .– .Le .Corbusier, . a .do . teorii . literatury . – . R . . Wellek . . Wspólna . tym . wszystkim . uczonym . 10 .Sądzę, .że .funkcjonalna .orientacja .wobec .rzeczywistości .jest .wrodzoną .orientacją . człowieka . .Dziecko, .pytane .o .definicję .różnych .przedmiotów .i .osób, .określa .je, .jak .wynika . z .moich .obserwacji .– .zazwyczaj .funkcjonalnie: .„Co .to .jest .łyżka?” .„Jest .do .jedzenia”; .„Co . to .jest .łóżko?” .„Tam .się .śpi” .itd . .Być .może .analogiczne .odpowiedzi, .z .jakimi .się .spotykał . Malinowski .w .trakcie .swoich .badań .antropologiczno-etnologicznych, .przyczyniły .się .do . umocnienia, .a .może .nawet .powstania .jego .funkcjonalistycznego .światopoglądu . O pOjęciu funkcji W praSOznaWStWie 33 i .myślicielom .była .idea .uznania .pojęcia .funkcji .za .główną .kategorię .opisu . i .oceny .zjawisk, .a .zależności .funkcjonalnych .– .za .decydujące .i .tym .sa- mym .zasługujące .na .to, .by .być .głównym .przedmiotem .badań . .Zapewne . też .współcześnie .przedstawiciele .różnych .nauk .społecznych .zgodziliby . się .– .ewentualnie .z .drugorzędnymi .modyfikacjami .– .na .następującą . definicję .funkcji: . F u n k c j a . t o . d z i a ł a n i e . (l u b . p r z e z n a - c z e n i e .d o .d z i a ł a n i a) .d a n e g o .e l e m e n t u .w . u k ł a d z i e , . d o . k t ó r e g o . ó w . e l e m e n t . n a l e ż y11 . . Z . p o r ó w n a n i a . t e j . d e f i n i c j i .z .opisem .potocznego .znaczenia .wyrazu .funkcja .w .Słowniku języka polskiego wynika, .że .ma .ona .charakter .definicji .regulującej . W . nauce . o . komunikowaniu . uzewnętrzniały . się . i . uzewnętrzniają . się .do .dziś .orientacje .i .mody .przejawiające .się .w .innych .naukach .spo- łecznych . .Oddźwięk .funkcjonalistycznej .dyrektywy .metodologicznej, . by .zrezygnować .z .pytań .o .substancję .na .rzecz .badań .nad .funkcją, .znaj- dziemy .współcześnie .w .programowych .deklaracjach .niektórych .szkół . . Oto . znamienna . dla . tego . stanowiska . wypowiedź . przedstawicieli . tzw . . funkcjonalnej .nauki .o .publicystyce .z .Münster: .„Funkcjonalna .nauka . o .publicystyce .– .w .przeciwieństwie .do .starej .– .nie .wychodzi .od .postaci . nadawcy . i .adresata . umieszczanych . w . centrum . procesu . publicystycz- nego . . Znacznie . bardziej . interesuje . się . funkcjami . każdego . elementu . procesu .wobec .obu .postaci: .nadawcy .i .odbiorcy . .[ . . .] .Krótko .mówiąc, . 11 .Według .radzieckiej .encyklopedii .filozoficznej .pojęcie .funkcji .w .socjologii .odnosi . się .do .„całokształtu .następstw .działalności .społecznej” .(Философская Энциклопедия . . Moskwa .1970
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O mediach i języku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: