Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00470 006583 13264916 na godz. na dobę w sumie
O nową jakość edukacji nauczycieli - ebook/pdf
O nową jakość edukacji nauczycieli - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 444
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323529897 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-45%), audiobook).
Autorzy zwracają uwagę na relacje między pedagogiką jako jedną z dyscyplin naukowych a edukacją jako specyficznym rodzajem praktyki społecznej. Podejmują zagadnienia kształcenia i przygotowania nauczycieli do zawodu oraz ich dalszego rozwoju. Poszukują odpowiedzi na pytania o przyszłość edukacji nauczycieli w Polsce. Ukazują kształcenie pedagogów w powiązaniu z problematyką socjalizacji zawodowej oraz doskonalenia w zawodzie. Poruszają ważne zagadnienia ogólne dotyczące edukacji nauczycieli: integracji teorii pedagogicznych z praktyką edukacyjną, kluczowych wartości w kształceniu pedagogów, inspiracji i perspektyw dla myślenia o tej grupie zawodowej. Przedstawiają szerokie spektrum problemów wpisujących się w tytułową tematykę, podkreślają także społeczną wagę kwestii odnoszących się do pracy i życia nauczycieli. Książka jest adresowana do szerokiego kręgu odbiorców: pracowników naukowych zajmujących się pedagogiką i naukami pokrewnymi, zwłaszcza problematyką szkoły, reform edukacji, nauczania i uczenia się w szkole, nauczycieli i ich edukacji ustawicznej, nauczycieli, dyrektorów szkół, pracowników administracji rządowej/samorządowej osób odpowiedzialnych za realizację zadań oświatowych w gminach i powiatach, studentów studiów pedagogicznych i nauczycielskich. Inicjatywa wydania tomu wiąże się bezpośrednio z jubileuszem 35-lecia Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, który zainicjował poważny namysł i dyskusję nad tożsamością pedagogiki, wspólnotowością, etycznością, towarzyskością, a także nową jakością edukacji nauczycieli. The book discusses relations between pedagogy as a scientific discipline and education as a specific type of social practice, the issues related to education of teachers, their preparation for a job, and further professional development, as well as key issues regarding teacher education: integration of the pedagogical theories with educational practice, key values in educating teachers, inspirations and prospects for this professional group.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

JOANNA MADALIŃSKA-MICHALAK Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego Polskie Towarzystwo Pedagogiczne zostało powołane do życia w  marcu 1981 roku1 . W Polsce był to ważny czas – czas, w którym pojawiły się nadzieje, i czas kulminacji napięć społecznych, czas zapowiadający wiele zmian w kraju. Był to czas przełomu, w którym silnie zaznaczył się ruch społeczno-niepodległościowy „Solidarność”, a wraz z nim pojawiły się ogromne nadzieje na wolność (wolność nie tylko w sensie politycz- nym czy gospodarczym, ale także duchowym, kulturowym, religijnym) i  budowanie podstaw państwa o charakterze demokratycznym. Rok 1981 i lata następne były dla założycieli Towarzystwa i jego członków czasem wielu wyzwań. Wraz z radością powołania pojawiła się niepewność związana z działa- niem w warunkach braku wyraźnych perspektyw funkcjonowania kraju i poważnych za- grożeń, z których najbardziej znaczącym był stan wojenny. Świadomość powagi sprawy i czasu, w jakim przyszło działać członkom Towarzystwa, sprzyjała wzrostowi poczucia sprawstwa i odpowiedzialności za podjęte zobowiązania, które koncentrowały się na 1 19 marca 1981 roku Polskie Towarzystwo Pedagogiczne decyzją Prezydenta m. st. Warszawy zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń i związków. Pierwszy zjazd członków założycieli Towarzy- stwa odbył się 24 kwietnia 1981 roku. W zjeździe tym wzięło udział 30 osób (na 34 zaproszone) oraz 13 członków Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. Na Przewodniczącego Towarzystwa został wybrany Mikołaj Kozakiewicz. W skład Prezydium weszli: Jan Kulpa (Kraków), Zbigniew Kwieciń- ski (Toruń; wiceprzewodniczący), Ryszard Łukaszewicz (Wrocław; wiceprzewodniczący), Stanisław Michalski (Poznań), Jerzy Niemiec (Białystok; skarbnik), Mieczysław Pęcherski (Warszawa), Edmund Trempała (Bydgoszcz), Marian Walczak (Warszawa; sekretarz generalny). Profesor Bogdan Suchodol- ski został jednomyślnie wybrany honorowym przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Pedagogicz- nego (szerzej na temat historii Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego i wyzwań, jakie stawia przed nim współczesność piszę w: Kwieciński, Kwiatkowska, Madalińska-Michalak 2013, s. 342–359). Uniwersytet Warszawski 8 J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego osiąganiu celu statutowego Towarzystwa, jakim był udział w rozwoju nauk pedagogicz- nych i popularyzacja ich osiągnięć w kraju i za granicą. Cel ten i określone w Statucie Towarzystwa sposoby jego osiągania – a zwłaszcza po- łożenie nacisku na: a) inspirowanie badań pedagogicznych i twórczych inicjatyw człon- ków Towarzystwa, zmierzających do poznania dorobku myśli pedagogicznej polskiej i  obcej, do rozwijania nauk pedagogicznych oraz do doskonalenia systemu edukacji narodowej w Polsce; b) współdziałanie z władzami państwowymi, komitetami i instytu- cjami PAN, jednostkami organizacyjnymi szkół wyższych, instytutami resortowymi, sto- warzyszeniami naukowymi, organizacjami społecznymi i młodzieżowymi, zajmującymi się sprawami oświaty i wychowania; popularyzowanie osiągnięć nauk pedagogicznych oraz udział w  rozwijaniu kultury pedagogicznej w  społeczeństwie; c) organizowanie zjazdów, konferencji i zebrań naukowych; d) prowadzenie – zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami – działalności wydawniczej i udzielanie pomocy w publiko- waniu opracowań naukowych członków Towarzystwa; e) inspirowanie i wspomaganie społecznego ruchu naukowego wśród nauczycieli i innych pracowników oświaty i wy- chowania; f) podejmowanie działań mających na celu podnoszenie kwalifikacji nauko- wych członków Towarzystwa przez organizowanie kursów naukowych, konkursów na wyróżniające się prace pedagogiczne, a także przez wspieranie wyjazdów naukowych za granicę; g) współdziałanie z zagranicznymi i międzynarodowymi towarzystwami pe- dagogicznymi, uczestniczenie w międzynarodowych organizacjach i stowarzyszeniach z  dziedziny nauk pedagogicznych oraz branie udziału w  organizowanych przez nie kongresach i konferencjach – wskazywały jednoznacznie, że Towarzystwo jest stowarzy- szeniem o charakterze naukowym, które dąży do rozwoju nauki, jaką jest pedagogika, do rozwoju naukowej wiedzy pedagogicznej i rozwoju praktyki edukacyjnej2 . Lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku oznaczały więc dla twórców Polskiego Towa- rzystwa Pedagogicznego czas rozwijania jego działalności. Prace programowe i organi- zacyjne Zarządu Głównego Towarzystwa, realizowane pomimo wielu trudności, niejako na przekór temu, co się wokół działo, były wspierane przez silne społeczne zaangażo- wanie jego członków. 2 Warto zauważyć, że w  początkowym okresie lansowane były dwie jednostronne, skrajne koncepcje działalności Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego – jako towarzystwa sensu stricto na- ukowego lub usługowego wobec praktyki pedagogicznej. I Walny Zjazd Delegatów PTP, który odbył się 15 i 16 grudnia 1983 roku w Warszawie, rozstrzygnął ten problem jednoznacznie, ustalając, iż Towarzystwo powinno harmonijnie łączyć w swym programie zadania naukowe i społeczne, przy czym istotną jego funkcją jest tworzenie pomostów między nauką i praktyką, między naukowcami i nauczycielami. J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 9 Towarzystwo, jak każda organizacja, miało swoje lata świetności i  lata pewnego „uśpienia”. Niewątpliwie rozwojowi pedagogiki i Towarzystwa służyły kolejne Ogólno- polskie Zjazdy Pedagogiczne, w trakcie których podejmowano poważny namysł i dys- kusję zarówno nad tematyką związaną ze stanem pedagogiki, jak i  nad wybranymi palącymi problemami edukacji. Począwszy od roku 1993, kiedy to odbył się I Zjazd, zjazdy stały się trwałą instytucją i ważnymi punktami orientacji we współczesnej pe- dagogice. Mają one istotne znaczenie zarówno dla członków Towarzystwa, jak i  dla całego środowiska akademickiego związanego z edukacją. Zjazdy PTP są spotkaniami tematycznymi, dotyczącymi znaczących problemów edukacyjnych. Bardzo ważnym wymiarem pracy Towarzystwa jest jego praca związana z przynależnością do tak reno- mowanych zagranicznych towarzystw naukowych, jak European Educational Research Association i World Education Research Association. Współpraca z tymi towarzystwami wzmacnia polską pedagogikę i stwarza różne możliwości rozwojowe zarówno dla mło- dych, jak i dla doświadczonych naukowców. Daje szanse na popularyzację osiągnięć polskiej nauki poza granicami naszego kraju. * * * Miniony, 2016 rok był dla Towarzystwa bardzo istotny – był to rok jubileuszowy. W cza- sie, gdy Towarzystwo obchodziło swoje 35-lecie zadaliśmy sobie szereg zasadniczych pytań, które odnosiły się do spraw kluczowych dla pedagogiki i praktyki edukacyjnej. Wśród postawionych pytań były te o tożsamość pedagogiki oraz o odpowiedzialność uczonych za pedagogikę i edukację rozumiane jako działania publiczno-wspólnotowe. Jednym z pretekstów do postawienia pytań i poszukiwania na nie odpowiedzi była ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Tożsamość Pedagogiki. Towarzyskość – Etycz- ność – Wspólnotowość”3, zorganizowana z okazji jubileuszu Towarzystwa. Konferencja ta miała w zamierzeniu zainicjować poważny namysł i dyskusję – jak wskazywał jej tytuł i podtytuł – nad problematyką tożsamości pedagogiki i budowania relacji nastawionych na doświadczanie poczucia wspólnoty naukowej w duchu etyczności i towarzyskości; wspólnoty koncentrującej swoje wysiłki na rozwijaniu nauki, jaką jest pedagogika, oraz na utrwalaniu i  pomnażaniu podzielanych w  tej wspólnocie wartości. Bez tak rozu- 3 Konferencja „Tożsamość Pedagogiki. Towarzyskość – Etyczność – Wspólnotowość” została zorganizowana z  okazji jubileuszu Towarzystwa przez Zarząd Główny PTP, Oddział PTP w  War- szawie oraz Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego; odbyła się 11 maja 2016 roku w Warszawie, w auli starego budynku Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Konferencję poprze- dził Walny Zjazd Delegatów Towarzystwa, na którym między innymi podjęto uchwałę w sprawie przyjęcia nowego tekstu Statutu Towarzystwa. 10 J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego mianej wspólnoty trudno byłoby dziś mówić o rozwoju towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego. W trakcie konferencji w pierwszej kolejności postawiono kwestię pedagogiki i jej społecznego funkcjonowania, co zapowiadał tytuł sesji: „35-lecie Polskiego Towarzy- stwa Pedagogicznego – Ewolucja Tożsamości Pedagogiki”. Następnie, w  sesji drugiej, zatytułowanej „Towarzyskość – Etyczność – Wspólnotowość”, podjęto dyskusję wokół tytułowych kategorii tej sesji. Triada, jaką tworzyły te kategorie zachęcała do zwrócenia się ku myślowemu przepracowaniu zagadnienia sensów i problematyki wpisującej się w pole problemowe wyznaczone przywołanymi kategoriami. Uczestnicy konferencji, będący w dużej mierze członkami Towarzystwa, członkami Ko- mitetu Nauk Pedagogicznych PAN oraz przedstawicielami wielu uczelni w kraju, w pierw- szej sesji stanęli wobec klarownie zarysowanych problemów w  postaci następujących pytań: „Jak zmieniała się pedagogika i co rzutowało na jej rozwój?”, „Jaką rolę odegrała działalność Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w  rozwoju pedagogiki jako nauki?”, „Jak kształtuje się obraz współczesnej pedagogiki i wobec jakich wyzwań ona stoi?”, „Jak można mówić o związkach między teorią pedagogiczną a praktyką edukacyjną?”. W  sesji tej przede wszystkim zwrócono uwagę na problematykę, która była po- dejmowana w trakcie odbywających się co 3 lata kolejnych Ogólnopolskich Zjazdów Pedagogicznych. Analiza haseł, idei, myśli przewodnich Zjazdów – dokonana przez profesor Henrykę Kwiatkowską (2016) – uzmysłowiła zebranym doniosłość tematów poszczególnych Zjazdów Pedagogicznych. Z perspektywy minionych ponad 20 lat od chwili organizacji pierwszego Zjazdu (Rembertów, 1993) można bez wahania powie- dzieć, że tematy przewodnie zjazdów (zwane hasłami zjazdowymi) wyzwalały potrze- bę badań koncentrujących się na problematyce wpisującej się w  tematykę Zjazdów. Owocowało to nie tylko świetnymi publikacjami, uprawianiem pedagogiki jako nauki, ale sprzyjało jednocześnie zarówno integracji środowiska akademickiego, społecznemu obiegowi myśli pedagogicznej, jak i prowadzeniu refleksji nad problematyką edukacyj- ną, a zwłaszcza – co szczególnie istotne w dorobku Towarzystwa – konieczności dosko- nalenia edukacji nauczycieli, mającego na uwadze znaczenie ich profesjonalizmu dla kształcenia i wychowania młodych pokoleń. Profesor Zbigniew Kwieciński (2016b) w  wystąpieniu: „Rozwój pedagogiki i  jego wrogowie. Perspektywa ćwierćwiecza” zaznaczył, że dokonując oglądu rozwoju peda- gogiki polskiej po upływie 25 lat od systemowego przesunięcia jej kontekstu politycz- nego, społecznego, ekonomicznego i kulturowego, czyli po okresie PRL, można zary- zykować całościową ocenę pozytywną – pedagogika jako dyscyplina naukowa rozwija się dynamicznie, jest wielonurtowa, polifoniczna, heterogeniczna, nastąpił rozwój wielu jej subdyscyplin, większe otwarcie na nauki podstawowe, szersze i  owocne związki J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 11 z nauką zachodnią czy też szybszy rozwój młodej kadry akademickiej. Niemniej jednak w pedagogice brakuje dialogu w poszukiwaniu wspólnego trzonu propozycji dla syste- mowej zmiany praktyki edukacyjnej, w tym systemu kształcenia nauczycieli, którego, jak stwierdził, już nie ma. Takiej w sumie pozytywnej oceny, według Kwiecińskiego, nie można powtórzyć w odniesieniu do jakości pedagogicznego środowiska akademickiego oraz jego rozwoju4. W środowisku tym rozszerza się tolerancja dla badań i publikacji spłyconych, powierzchownych, mało odkrywczych oraz dla „pozorowanych” awansów naukowych. Jest ono przesiąknięte rywalizacją o te awanse, co wyniszcza jego zdol- ność do współpracy zadaniowej oraz do pogłębionego dialogu. Sytuację coraz bardziej komplikuje zaprzestawanie rozwoju po uzyskanych awansach, niedostatek umiejętności zawodowych w zakresie pracy twórczej, kształcenia i wychowania młodzieży, co jest sprzężone z  pośpiesznymi i  rywalizacyjnymi awansami oraz zjawiskiem dworskości, lizusostwa i wrogości środowiskowej. Między teoretycznością a  praktycznością pedagogiki – to tytuł referatu profesora Stefana M. Kwiatkowskiego, który silnie podkreślił potrzebę dążenia do integracji teorii i praktyki edukacyjnej. Potrzeba ta staje się jednocześnie kierunkowskazem na przy- szłość dla pedagogiki, która powinna zadbać o tworzenie sytuacji umożliwiających sto- sowanie rozwiązań praktycznych na podbudowie teorii naukowej. Profesor Kwiatkow- ski podkreślił konieczność większej niż dotychczas popularyzacji wiedzy pedagogicznej w  społeczeństwie, zauważył, że w  pedagogice brakuje badań transdyscyplinarnych, które powinny być prowadzone przez zespół składający się z osób reprezentujących różne dyscypliny naukowe. W  toku dyskusji toczącej się w  trakcie drugiej sesji (Czerepaniak-Walczak 2016, Kwieciński 2016a, Madalińska-Michalak 2016, Szkudlarek 2016) postawiono pytania o to, jak we współczesnej pedagogice mówi się o wspólnotowości, etyczności i towa- rzyskości. Jaką rolę odgrywa w budowaniu wspólnotowości i towarzyskości etyczność? Jak można rozumieć etyczność? Jak można rozumieć towarzyskość i dlaczego jest ona konstytutywnym elementem wszelkich towarzystw, w tym towarzystw naukowych (Cze- repaniak-Walczak 2016)? Jakie jest znaczenie towarzyskości w  rozwoju nauki i  osób tworzących naukę? Jakie jest miejsce wspólnotowości, towarzyskości i  etyczności w pedagogice i w działalności Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego? Jakie wartości 4 Należy zaznaczyć, że pytanie o jakość pedagogicznego środowiska akademickiego jako no- siciela i propagatora dorobku pedagogiki, w tym dorobku Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Kwieciński postawił już w roku 1996. W pracy Pedagogika i edukacja na przedprożu nowego wieku pisał: „Wszystkie patologie polskie odbijają się jak w lustrze w naszym środowisku, jak by nie było akademickim. Któż ma zatem wychowywać to społeczeństwo? Kto ma kształcić jego wychowaw- ców?” (Kwieciński 1997, s. 8). 12 J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego są niezbędne, by następowała identyfikacja z  wartościami podzielanymi w  różnych wspólnotach, w tym we wspólnocie naukowej? Czy wspólnotowość w pedagogice jako dyscyplinie naukowej, mimo jej silnej struktury, ma charakter „zdyscyplinowanej towa- rzyskości”? (Szkudlarek 2016). Prowadzone dyskusje pokazały, że bardziej niż o uzyskanie jednolitego punktu wi- dzenia na sprawę chodziło o to, z jakimi problemami należy się koniecznie zmierzyć w najbliższej przyszłości. Sprawą niezmiernej wagi jest – jak wykazał w swoim referacie Rozchwianie i kryzys społeczeństwa wychowującego. Pedagogika i edukacja wobec „po- lityki zombie” profesor Zbigniew Kwieciński (2016a) – poszukiwanie przyczyn trwałości demoralizującego stanu socjalizacji, wychowania naturalnego i  kultury codzienności, a zwłaszcza zwrócenie uwagi na fakt, że (pomimo upływu czasu i prób budowy społe- czeństwa demokratycznego) mamy wciąż do czynienia z centralistyczno-etatystycznym systemem edukacyjnym, który jest w stanie permanentnego chaosu. Z pewnością namysł nad ewolucją naszego europejskiego myślenia o wspólnocie i o formach współegzystowania pozwala – jak pokazano na konferencji – na zastanowienie się, ku jakim formom wspólnotowości czy uspołecznienia chcemy wychowywać mło- dych ludzi i jaką rolę odgrywać ma w tym edukacja nauczycieli (Madalińska-Michalak 2016). Namysłowi nad tą kwestią powinna towarzyszyć refleksja nad wyzwaniami, jakie wychowankowie będą musieli podjąć, oraz uobecnienie zainteresowań ludzi, w tym lu- dzi nauki, wspólnotowym wymiarem problemów edukacyjnych, który wciąż wydaje się jakby nieobecny w obszarze ich zainteresowań (tamże). W  trakcie obrad konferencji „Tożsamość Pedagogiki. Towarzyskość – Etyczność – Wspólnotowość” wyraźnie wybrzmiała potrzeba łączenia wysiłków pedagogów w trosce o budowanie edukacji, w tym edukacji nauczycieli. Kwestia ta została podjęta podczas obrad IX Ogólnopolskiego Zjazdu Pedagogicznego5, w ramach sekcji „Edukacja i praca 5 IX Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny, którego hasło brzmiało: „Ku życiu wartościowemu. Idee – koncepcje – praktyki”, został zorganizowany przez Zarząd Główny PTP we współpracy z Komitetem Nauk Pedagogicznych PAN i Wydziałem Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Bia- łymstoku. Zjazd odbył się w  Białymstoku w  dniach 19–21 września 2016 roku; podjęto na nim problem życia wartościowego i  wychowania ku wartościom. Postawiono pytania o  to, czy i  jak edukacja może pomóc człowiekowi, instytucjom edukacyjnym, społeczeństwu w czynieniu świa- ta lepszym, bardziej etycznym, w rozwijaniu zdolności do działania moralnego, czynienia dobra. Współczesna pedagogika ponownie postawiła pytania o to, jak żyć w zgodzie z wartościami i o jakie wartości należy zabiegać. Dyskusje toczyły się w następujących sekcjach/grupach problemowych: 1) Życie wartościowe a conditio humana człowieka XXI wieku – u źródeł aksjologii i pedagogiki; 2) Życie wartościowe – metateoretyczne i  metodologiczne aspekty badań aksjopedagogicznych; 3) Życie wartościowe wobec dynamizmu przemian społeczno-kulturowych, gospodarczych i poli- tycznych; 4) Kultura i sztuka jako przestrzeń aksjologiczna i edukacyjna; 5) Tożsamość człowieka – J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 13 nauczycieli – kluczowe wartości”. Sekcja ta wpisała się w obrady jednej z dziewięciu grup problemowych, jaką była grupa: „Edukacja – w stronę kluczowych wartości”. Zgła- szając wraz z prof. Wandą Dróżką tę sekcję, kierowałyśmy się przekonaniem, że dobrze przemyślana edukacja nauczycieli6 z pewnością może przyczynić się do poprawy jakości nauczycieli i jakości nauczania w szkołach. Jednocześnie widziałyśmy niewątpliwą po- trzebę badań w tym zakresie, gdyż edukacja nauczycieli w Polsce ewidentnie nie spełnia wymagań, jakie są przed nią stawiane7 . Warto zauważyć, że motywacje, dla których młodzi ludzie podejmują decyzję o zostaniu nauczycielem są rozmaite. Trafiają do tej profesji osoby z doświadczeniem w  pracy z  dziećmi i  młodzieżą jako wolontariusze lub w  drużynach harcerskich, ale także adepci chłodno kalkulujący przyszły dzienny wymiar czasu pracy i okres rocznego urlopu. Pewnie w  jednych i  drugich tkwi zamiłowanie do pracy pedagogicznej. Ale z jednych i drugich, w procesie studiów, trzeba ukształtować nauczyciela kochającego uczniów i pracę z nimi, otwartego na kształcenie się, wytrwałego… Kiedyś tak ukierun- kowany proces kształcenia nazywano formacją. Ale po wstępnym okresie, trwającym z reguły kilka lat, nauczyciel trafia do szko- ły, gdzie pozostaje mu (w polskich warunkach) jeszcze rok stażu i co najmniej 3 lata pracy na kontrakcie, by można było przeprowadzić go (z pomocą opiekunów stażu, mentorów) przez czas inicjacji nauczycielskiej – czas, od którego sam zacznie kierować sobą i swoim rozwojem. Istotne jest, by przez te lata młody człowiek nie zatracił po- trzeby kształcenia się, zwanego czasem doskonaleniem. Zdobyta wiedza, kwalifikacje, pedagogika wobec różnorodności; 6) Temporalny wymiar życia wartościowego; 7) Edukacja – w stro- nę kluczowych wartości; 8) Kreowanie środowiska edukacyjnego z perspektywy życia wartościowe- go; 9) Szkoła i wychowanie ku życiu wartościowemu. 6 Edukacja nauczycieli jest przedmiotem badań wielu dyscyplin naukowych. Niewątpliwie przoduje w tym zakresie pedagogika, a w jej obrębie pedeutologia jako nauka o nauczycielu i jego zawodzie. Niemniej jednak kwestie wpisujące się w edukację nauczycieli są analizowane także na gruncie dydaktyki, dydaktyki szkoły wyższej, pedagogiki porównawczej, pedagogiki przedszkolnej i szkolnej, historii wychowania, pedagogiki specjalnej czy też socjologii edukacji i psychologii kształ- cenia. 7 Świadczy o tym dobitnie opublikowany w marcu 2017 roku raport Najwyższej Izby Kon- troli pt.: Przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela, NIK, Warszawa 2017. W  raporcie pokazano, że brakuje w Polsce mechanizmów i narzędzi służących selekcji kandydatów do zawodu nauczyciela. Jakość kształcenia przyszłych nauczycieli jest niedostateczna, a sama procedura awansu zawodowego nie spełnia swojej roli przesiewowej. Według NIK brakuje w kraju perspektywicznej polityki na poziomie krajowym i/lub regionalnym, służącej przygotowaniu przyszłej kadry nauczy- cielskiej w powiązaniu z potrzebami rynku pracy. Coraz wyraźniejsza selekcja negatywna do zawodu nauczyciela w Polsce nie napawa optymizmem. 14 J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego umiejętności i kompetencje szybko starzeją się. Świat już nie idzie, a pędzi do przodu, często w nieznane. Nauczyciel potrzebuje nie tylko prawnego przymusu, lecz przede wszystkim wewnętrznego imperatywu – nie po to, by nie odstawać, ale by być pół kroku przed… wiedzą, umiejętnościami itd., a przede wszystkim przed uczniem, co w dobie globalnej sieci jest bardzo trudne. Między nakreślonymi wyżej okresami w rozwoju nauczyciela, rozdzielonymi umow- nie cezurą mianowania, daje się zauważyć szczególna osobliwość w jego kształceniu – o ile przyrost przywołanych kompetencji w pierwszym okresie ma charakter liniowy, o tyle w drugim cechuje się układem koncentrycznym, potrzebny jest rozwój w wielu uświadamianych już samodzielnie kierunkach. W okresie pierwszym jest zawsze jakiś nauczyciel, promotor, mentor, opiekun stażu, zaś w drugim o stopień nauczyciela dy- plomowanego nauczyciel zabiega samodzielnie, autonomicznie. Najlepsi, najwytrwalsi sięgają często także po stopnie naukowe. Pojawiają się więc pytania: „Czy instytucje kształcące umieją dyskretnie towarzyszyć nauczycielowi w tym drugim etapie jego roz- woju?”, „Jakie wypracowały techniki, jakie metody, jak same odnajdują się w złożoności dynamicznych zmian w systemie edukacji?”. Problematyka edukacji nauczycieli ma to do siebie, że staje się przedmiotem nie- ustannych dyskusji, które nasilają się zwłaszcza w czasach zachodzących zmian społecz- nych, politycznych, kulturowych i wdrażania w życie powiązanych z tymi transformacja- mi nowych rozwiązań, które – z założenia – powinny się przyczynić do istotnych zmian w życiu szkoły oraz w pracy i funkcjonowaniu nauczycieli. Chcielibyśmy, aby te zmiany skutkowały niezwykle pożądanym stanem, jakim jest uczynienie szkoły miejscem, w którym uczeń nabywa potrzebnej wiedzy, rozwija istotne dla niego i społeczeństwa umiejętności, a nade wszystko kształtuje w sobie siły generujące rozwój jego poczucia wartości, sprawczości i odpowiedzialności. Autentyczna zmiana szkoły związana jest z namysłem nauczycieli nad szkołą, istotą i  celem edukacji, dziejącymi się w  niej procesami, wymaganiami, jakie są przed nią stawiane, teraz i w przyszłości, oraz nad czynnikami rzutującymi na jej funkcjonowanie. Badania pokazują, że nauczyciele, którzy są aktywni i już wiele osiągnęli, ale chcą osią- gnąć jeszcze więcej, którzy mają aspiracje do czynienia szkoły coraz lepszym miejscem dla rozwoju uczniów, swoje działania wywodzą ze zrozumienia szkoły i z bycia coraz bardziej świadomymi jej istoty (zob. Madalińska-Michalak 2016). Stąd też, jeśli zależy nam na szkole, która się zmienia, a nie adaptuje do stawianych jej wymogów, szkole, która odpowiada potrzebom współczesności i wyłaniającej się z niej przyszłości, należy pracować z nauczycielami nad rozwojem ich refleksyjności i krytyczności oraz zinten- syfikować badania nad oglądem spraw bezpośrednio powiązanych z  kształtowaniem się oblicza polskiej szkoły. W centrum tych spraw należy umiejscowić nauczyciela, jego edukację własną i pracę nad sobą. J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 15 Podejmowanie prób zrozumienia własnej edukacji i  pracy przez współczesnego nauczyciela oraz prowadzenie badań nad istotnymi dla szkoły i nauczycieli problemami wpisuje się w budowanie jakości edukacji nauczycieli, która wymaga ze strony wszyst- kich zaangażowanych w jej tworzenie podmiotów – w tym samych nauczycieli, a mamy ich w Polsce ponad 680 tysięcy – coraz większej otwartości, ale i krytyczności, ostrożno- ści i dystansu. Współczesna szkoła pokazuje, iż konieczne staje się zarówno określenie, jakiego nauczyciela potrzebuje dziś i w przyszłości polska szkoła, jaką szkołę chciałby kreować nauczyciel ze względu na potrzeby edukacyjne uczniów i własne pomysły na ich edukację, jak i podjęcie próby odpowiedzi na pytanie o projekt edukacji nauczy- cieli, który by uwzględnił zarówno wymogi zmieniającego się świata, jak i dziejący się w Polsce i na świecie dynamiczny proces przemian społecznych, kulturowych, politycz- nych czy ekonomicznych. Niniejsza publikacja odsłania potrzebę prowadzenia analiz nad edukacją nauczycieli w ujęciu problemowym i z uwzględnieniem toczących się procesów o charakterze peda- gogicznym, społecznym, kulturowym, ekonomicznym, politycznym czy gospodarczym. Pracując nad nią, przyjęłam wraz z Autorami tekstów, że edukacja nauczycieli zosta- nie tutaj ukazana w jej szerokim rozumieniu. Edukacja ta nie ogranicza się wyłącznie do wstępnego, instytucjonalnego przygotowania nauczycieli do pracy w szkole i placówkach oświatowo-wychowawczych, ale powiązana jest z problematyką socjalizacji i wchodze- nia nauczyciela w zawód, z rozwojem i doskonaleniem zawodowym oraz z wciąż niedo- strzeganą problematyką starszych nauczycieli, którzy, mimo iż z racji wieku wyłączają się z zawodu, są wciąż aktywni, dbają o swój rozwój i pracują na rzecz innych. Zamiarem moim – jako redaktora tomu – było przygotowanie publikacji interdyscy- plinarnej, dlatego skierowałam swoje zaproszenie do współpracy do badaczy pochodzą- cych z wielu znaczących ośrodków akademickich w naszym kraju i zajmujących się nie tylko pedagogiką, ale także innymi dyscyplinami, w tym filozofią, psychologią, socjolo- gią czy ekonomią. Ukazanie badań przedstawicieli różnych podejść teoretycznych i ba- dawczych sprzyjać ma – jak założyłam – podjęciu dyskusji nad ważnymi zagadnieniami związanymi ze szkołą, nauczycielem, jego pracą i rozwojem. Dokonany przez Autorów wybór tematyki ich tekstów, ze względu na zainteresowa- nia badawcze Autorów i jednocześnie w związku z tematem przewodnim monografii, odsłania liczne pola problemowe, które wciąż jeszcze nie są dobrze rozpoznane, w tym kwestie integracji teorii pedagogicznych z praktyką edukacyjną, kluczowych wartości w edukacji nauczycieli, ich przygotowania i rozwoju oraz inspiracji i perspektyw dla myślenia o ich edukacji. Teksty te z pewnością pozwalają na poszerzenie perspektywy oglądu problematyki edukacji nauczycieli i pojawienie się wnikliwych interpretacji wpi- sujących się w nią problemów badawczych. 16 J. Madalińska-Michalak • Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego Autorzy zaproszeni do włączenia się do prac nad niniejszym tomem podzielają bli- ski mi pogląd, że podejmowanie problematyki ogniskującej się na edukacji nauczycieli wiąże się nieuchronnie z trudnymi do dostrzeżenia, często zawiłymi uwarunkowaniami – natury społecznej, kulturowej, politycznej czy ekonomicznej – ich edukacji, życia i pracy, zaś wszelkie badania nad edukacją nauczycieli mają to do siebie, że ich przed- miot jest złożony i wieloaspektowy. Odpowiedzi na pytania, jakie są stawiane w obrę- bie prezentowanych wyników badań, nie prowadzą do jednoznacznych rozstrzygnięć. Wielorakie uwarunkowania procesu edukacji nauczycieli wymagają permanentnego procesu namysłu teoretycznego i  badań empirycznych, a  później – co byłoby wręcz ideałem – przełożenia wyników owych badań na praktykę aprobowaną przez prawo i polityków. Punktem wyjścia do rozważań na temat edukacji nauczycieli są z pewno- ścią kwestie wywodzące się zarówno z potrzeby dokonania rzetelnej diagnozy sytuacji, z którą mamy o czynienia, jak i z potrzeby opracowania założeń pozwalających na bu- dowanie strategii edukacji nauczycieli w Polsce, które wyrastać będą przede wszystkim z troski o jakość tej edukacji. Składam gorące słowa podziękowania Autorom tekstów za przyjęcie zaproszenia do stworzenia wspólnego dzieła, które – z założenia – powstało z okazji 35-lecia Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego i jest swoistego rodzaju darem dla wszystkich tych, którym bliska jest edukacja i którzy wierzą w słuszność sprawy, jaką jest dbałość o jej dobro poprzez kierowanie uwagi w stronę nauczyciela, jego pracy i rozwoju. W zderzeniu z pytaniem o edukację nauczyciela Autorzy pokazali, że potrafią sta- wiać pytania na „pograniczach” dyscyplinarnych, odchodząc często od pytań wymaga- jących odpowiedzi jednoznacznych, i kierować swoją uwagę ku pytaniom otwartym, wpisującym się w  szerokie, różnorodne konteksty. W  działaniach podejmowanych w  celu budowania elementów składających się na myślenie o  edukacji nauczycieli przyjęli krytyczną perspektywę rozważań, co okazało się niezwykle pomocne wobec kwestii aksjologicznych podstaw współczesnego myślenia o  wartościach pożądanych w edukacji nauczycieli. Przedstawione przez Autorów wyniki rozważań teoretycznych i badań empirycz- nych dotyczących zjawisk oraz procesów składających się na edukację nauczycieli i jej uwarunkowań odsłaniają złożoność podejmowanej tutaj problematyki. Autorzy starają się spojrzeć w przyszłość, a wraz z tym odczytać nowe możliwości i nowe wymagania, jakie powstają przed nauczycielami w nowych sytuacjach życiowych i edukacyjnych. Dzielą się swoimi refleksjami nad istotą pracy nauczyciela i wymagań, jakie powinno się stawiać wobec jego edukacji w stale rozwijającym się świecie. Wiedza, jaką można czerpać z tej książki, sama w sobie nie stanowi zamkniętego kręgu, lecz z pewnością będzie rozwijała się wraz ze zmianą kontekstów pracy nauczy- J. Madalińska-Michalak• Edukacja nauczycieli. Na 35-lecie Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 17 ciela, w odniesieniu do wartości i sensów ścieżek intelektualnych, którymi będą w przy- szłości wiedli swoje myśli uczeni podejmujący poruszaną tutaj (w tej czy innej postaci) problematykę, mającą z założenia kierować uwagę Czytelnika w stronę „przyszłości” – w stronę kategorii, która określa nową jakość rzeczywistości, nową jakość świata. Myśląc o edukacji nauczycieli, o problematyce, którą podjęli Autorzy tekstów, widzę ponownie bardzo wiele sytuacji, które mówią o  istniejących związkach między oso- bami, które tworzą naukę, jaką jest pedagogika, i  wymagającymi od siebie pracy na najwyższym poziomie, osobami zjednoczonymi wokół idei, jaką jest edukacja i czło- wieczeństwo. Wszystko to, co wydarza się w naszym życiu naukowym, jest możliwe – jak kiedyś pisałam w odniesieniu do nauczycieli osiągających sukcesy zawodowe, których określi- łam mianem „ludzi drogi” (Michalak 2007) – dzięki mocy utkanej z cierpliwości i czasu, z umiejętności dochowania wierności własnym ideałom i własnym standardom; u ich podstaw tkwi umiejętność stawiania sobie wysokich wymagań, odwaga bycia niezado- wolonym z siebie samego i wytrwałość w wysiłkach nieustannych poszukiwań. Wszystko to wymaga jednak przechodzenia czasem bolesnych prób dochowania wierności sobie samemu, zaświadczania swoją postawą, własnymi czynami, że życie zawodowe to .... bycie w drodze. Korzystając ze sposobności, życzę wszystkim moim Koleżankom i Kolegom z Pol- skiego Towarzystwa Pedagogicznego i  sympatykom Towarzystwa sił twórczych, aby- śmy mogli z  pełną, właściwą uczonym otwartością, zajmować się z  pasją badaniami nad edukacją i takim jej zmienianiem, aby świat był bogaty w fakty, a jeszcze bardziej w możliwości. Zapraszam do czytania, do spotkań z Autorami poszczególnych rozdziałów. Pozo- staje mi mieć nadzieję, że wrażliwy i uważny Czytelnik będzie miał niespotykaną oka- zję, by czerpać wiedzę z książki, która ma pozwolić z uporem wdzierać się w przyszłość edukacji nauczycieli dla zmieniania świata na lepsze. Oddajmy im głos … Joanna Madalińska-Michalak Warszawa, kwiecień 2017 r. Bibliografia Czerepaniak-Walczak M. (2016). Towarzyskość w nauce: istota, przejawy, efekty, referat prezen- towany na konferencji „Tożsamość Pedagogiki. Towarzyskość – Etyczność – Wspólnotowość”, 11 maja 2016 roku, Warszawa. Kwiatkowska H. (2016). Ewolucja haseł zjazdowych – czy ewolucja tożsamości pedagogiki?, referat prezentowany na konferencji „Tożsamość Pedagogiki. Towarzyskość – Etyczność – Wspólnoto- wość”, 11 maja 2016 roku, Warszawa.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O nową jakość edukacji nauczycieli
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: