Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00293 005130 14683063 na godz. na dobę w sumie
O pochodzeniu Galla Anonima - ebook/pdf
O pochodzeniu Galla Anonima - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 132
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-987-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-10%), audiobook).

Autor niniejszego studium stara się obalić dogmat o francuskim pochodzeniu autora Kroniki Polskiej, dowodząc, że brak jakichkolwiek dowodów przemawających za francuskim pochodzeniem Galla Anonima. Tomasz Jasński, nawązując do ustaleń Tadeusza Wojcechowskego  Danuty Borawskiej, dowodzi, że Galla Anonima łączyły ścisłe zwązki z Wenecją. Tomasz Jasiński opowiada się za identyfikacją Galla Anonima z Mnichem z Lido, autorem Translacji św. Mikołaja, ostatecznie jednak nie przesądza, czy pochodził on z Wenecji, czy też z jednego z miast dalmatyńskich, np. z Zadaru Dalmatyńskiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1 1 2 3 Redakcja i korekty Agata Sularzówna Opracowanie typograficzne Zakład Usługowy PRIM Projekt okładki i stron tytułowych Weiman Na okładce Mapa z dzieła, Cosmographia Ptomeleusza; Biblioteka Jagiellońska sygnatura INC 820 Copyright by Wydawnictwo AVALON, Kraków 2008; wyd. I ISBN 978 83 7730 987 2 Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13; 31-457 Kraków tel. +48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl 4 SPIS TREŚCI 1. Kronika polska Galla Anonima i jej edycje ......................... 9 2. Pochodzenie Galla Anonima w świetle dotychczasowych badań .................................................... 12 3. Teza włoska o pochodzeniu Galla Anonima .................... 15 4. Historia o translacji św. Mikołaja Wielkiego... Mnicha z Lido i jej podobieństwa do Kroniki polskiej Galla Anonima w świetle badań Danuty Borawskiej i Mariana Plezi .................................................................... 27 5. Porównanie Translacji z Kroniką polską ........................... 31 6. Modlitwa biskupa Henryka i opata Odilona .................... 46 7. Słowiańszczyzna Południowa i Bizancjum w Translacji ......................................................................... 49 8. Kim był autor Translacji? ................................................... 52 9. Czas spisania Translacji ...................................................... 55 10. Badania nad genezą kursusu .............................................. 58 11. Wkład Gudrun Lindholm w badania nad genezą kursusu ................................................................................ 60 12. Rola szkół świeckich w Dolinie Padu w rewolucji „veloxowej” w XI wieku .................................................... 63 13. Kursus Galla Anonima i Mnicha z Lido ........................... 69 14. Utwory pokrewne Kronice polskiej i Translacji ................ 77 5 15. Dalmacja w Translacji św. Mikołaja i w Kronice polskiej ................................................................................. 83 16. Latini et Slaui – dalmatyński zwrot formularzowy? ........ 90 17. Jaki język słowiański znał Gall Anonim? ......................... 94 18. Stosunek Galla do królów węgierskich............................. 97 19. Zakończenie ..................................................................... 107 Bibliografia ............................................................................. 111 Indeks osób ............................................................................ 119 Indeks miejsc ......................................................................... 127 6 W opublikowanych ostatnio trzech artykułach dotyczących po­ chodzenia pierwszego kronikarza Polski starałem się rzucić nowe światło na pochodzenie Galla. W pierwszym artykule dowodziłem, że Gall Anonim to Monachus Littorensis1; w drugim – że zdobył wykształcenie gdzieś w Dolinie Padu i uzupełnił je we Francji (nie jednak w Prowansji, jak powszechnie wcześniej przyjmowano, lecz w okolicach Tours)2. W trzecim artykule dodałem kilka dodatko­ wych argumentów przemawiających za włoskim pochodzeniem Galla i wskazałem na powiązania kronikarza ze Słowiańszczyzną Południowo–Zachodnią3. I właśnie te ostatnie studia nad związ­ kami Galla Anonima ze Słowiańszczyzną Południowo–Zachodnią doprowadziły mnie do dalszych zaskakujących ustaleń. Wydały mi się one na tyle ważne, że postanowiłem zebrać wszystkie moje do­ tychczasowe i nowe ustalenia w jedną całość i przedstawić je Czy­ telnikowi wraz z wieloma nowymi hipotezami. Tomasz Jasiński 1 Tomasz Jasiński, Czy Gall Anonim to Monachus Littorensis?, Kwartalnik Hi­ storyczny (dedykowany Prof. Stanisławowi Trawkowskiemu), 112 (2005), 3, s. 69–89. 2 Tenże, Rozwój średniowiecznej prozy rytmicznej a pochodzenie i wykształ­ cenie Galla Anonima (w:) Cognitioni Gestorum. Studia z dziejów śred­ niowiecza dedykowane Profesorowi Jerzemu Strzelczykowi, red. Dariusz A. Sikorski i Andrzej M. Wyrwa, Poznań–Warszawa 2006, s. 185–193. 3 Tenże, Dalsze rozważania o włoskim pochodzeniu Galla Anonima [w druku]. 7 8 1. KRONIKA POLSKA GALLA ANONIMA I JEJ EDYCJE Wszelką wiedzę o dziejach Polski w okresie od wieku X do XII czerpiemy z źródeł obcych, głównie niemieckich, oraz z źródeł późniejszych. Wśród tych ostatnich szczególne miejsce w pol­ skiej historiografii zajmuje Kronika polska spisana około roku 1113 na dworze księcia Bolesława III Krzywoustego (1102– 1138). W swoim dziele niewymieniony z imienia autor – okre­ ślany dziś w historiografii jako Gall Anonim – przedstawił dzie­ je państwa polskiego, począwszy od mitycznych początków, aż po panowanie księcia Bolesława Krzywoustego. Najwięcej uwagi poświęcił autor bohaterskim dokonaniom tego ostatniego księ­ cia, a zwłaszcza jego walkom z pogańskimi Pomorzanami. Ze względu na wyjątkowe walory historyczne i artystyczne dzieło to od momentu powstania nowoczesnej historiografii cieszy się nieustannym zainteresowaniem historyków zarówno polskich, jak obcych. Niemal każdy polski mediewista uważa za swój obo­ wiązek wyrazić opinię o Kronice. Artyzm Kroniki przyczynił się do tego, że uwzględniają ją w swoich omówieniach najpo­ ważniejsze kompendia poświęcone średniowiecznej literaturze i retoryce łacińskiej4. Kronika doczekała się kilkakrotnego prze­ 4 W. Meyer, Gesammelte Abhandlungen zur mittelalterlichen Rhythmik, Bd. II, Berlin 1905, s. 282–284; K. Polheim, Die lateinische Reimprosa, Berlin 1925, 9 kładu na język polski i wywarła ogromny wpływ na świadomość historyczną Polaków5. Relacja Kroniki o konflikcie króla Bo­ lesława Śmiałego (1058–1079) z biskupem krakowskim Stani­ sławem, znacznie odbiegająca od późniejszych przekazów ha­ giograficznych, od blisko dwustu lat wywołuje namiętne spory nie tylko wśród historyków. Polski tekst Kroniki wraz z biogra­ mem Galla Anonima, autorstwa prof. Edmunda Kotarskiego, jest dostępny w Internecie w Wirtualnej Bibliotece Literatury Polskiej6. W ostatnim półwieczu Kronika została też przełożo­ na na język rosyjski, niemiecki i angielski7. Ogromna wartość historyczna Kroniki polskiej sprawiła, że przy­ gotowano kilka krytycznych edycji tego dzieła. Wraz z upływem czasu odkrywano coraz to nowe rękopisy Kroniki, której tekst nie zachował się w oryginale. Pierwszy drukiem wydał Kronikę – na zlecenie biskupa warmińskiego, Adama Stanisława Grabowskie­ go – Gotfried Lengnich w 1749 r.8 Edycja ta opierała się na ręko­ s. 55–87; M. Manitius, Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters, dritter Teil: Vom Ausbruch des Kirchenstreites bis zum Ende des 12. Jahrhun­ derts, München 1931, s. 407–410; T. Janson, Prose Rhythm in Medieval Latin from the 9th to the 13th century, Acta Universitatis Stockholmiensis, Studia Latina Stockholmiensia, vol. 20, Lund 1975, s. 73 i n. 5 Najbardziej znane jest wydanie w ramach Biblioteki Narodowej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich: Anonim tzw. Gall, Kronika polska [niżej cyt. – Gall Anonim], przełożył R. Grodecki, przekład opr. M. Plezia, wydanie szóste, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989. 6 Http://monika.univ.gda.pl/~literat/gal/index.htm; tamże również fragmen­ ty tekstu łacińskiego. 7 Галл Аноним, Хроника и деяния князей или правителей польских, Перевод Л.М. Поповой, Москва 1961; Polens Anfänge. Gallus Anonymus: Chronik und Taten der Herzöge und Fürsten von Polen, übersetzt v. J. Bujnoch, Slavis­ che Geschichtsschreiber, Bd. 10, Graz–Wien–Köln 1978 oraz Gesta Princi­ pum Polonorum: The Deeds of the Princes of the Poles, translated and annota­ ted P.W. Knoll and F. Schaer, Budapest–New York 2003. 8 Vincentius Kadlubko et Martinus Gallus, scriptores historiae Polonicae ve­ tustissimi cum duobus anonymis ex manuscripto Bibliothecae Episcopalis Heilsbergensis editi, Gedani 1749. 10 pisie heilsberskim9, będącym w wielu miejscach interpolowanym lub skróconym. Pod koniec I księgi oryginalny tekst został w rę­ kopisie heilsberskim usunięty i zastąpiony przekazem z trzyna­ stowiecznego Żywota św. Stanisława. W 1824 r. Kronika doczekała się nowego wydania Jana Wincentego Bandtkiego, opartego już na dwóch rękopisach, tj. rękopisie heilsberskim i tzw. Sędziwoja10. Ten ostatni rękopis dość wiernie oddawał pierwotny tekst Galla Ano­ nima. Bandtkie, za radą profesora historii literatury Feliksa Bent­ kowskiego, nadał dziełu postać graficzną, która podkreślała rymy i rytmikę prozy, co wiek później zostało bardzo wysoko ocenio­ ne przez wybitnego znawcę prozy łacińskiej – Karla Polheima11. W 1851 r. ukazało się doskonałe jak na owe czasy wydanie w Mo­ numenta Germaniae Historica, w którym uwzględniono odkry­ ty w 1848 r. rękopis z Biblioteki Zamojskich, najwierniej oddają­ cy przekaz Kroniki12. Edycja ta bez zmian została przedrukowana w Patrologiae latinae cursus completus, vol. 160. W 1864 r. Kroni­ ka doczekała się nowego wydania Augusta Bielowskiego w pierw­ szym tomie Monumenta Poloniae Historica13. Ostatnie wydanie, uwzględniające wszystkie zachowane rękopisy, przygotował do druku w 1952 r. Karol Maleczyński14. 9 Heilsberg, miasto na Warmii – obecnie Lidzbark Warmiński. 10 Sędziwój z Czechla (ok. 1410–1476), humanista, uczony, profesor Uniwer­ sytetu Krakowskiego, kanonik gnieźnieński. 11 K. Polheim, Die lateinische Reimprosa, s. 57: „Für die Reimprosa–Forschung ist die ältere Ausgabe von höchstem Interesse: Martini Galli chronicon, ed. Joannes Vincentius Bandtkie, Varsaviae 1824. Eine der ältesten Ausgaben überhaupt, welche die Kunstform der Reimprosa erkannt und anerkannt hat. Die Ausgabe ist mit anerkennenswerter Sorgfalt gearbeitet”. 12 Chronicae Polonorum, ed. J. Szlachtowski i R. Koepke, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores [niżej cyt. MGH SS] t. IX, Hannoverae 1851, s. 418–478. 13 Galla Kronika, ed. A. Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, t. I, Lwów 1864, s. 379–484. 14 Galli Anonymi cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum [niżej cyt. – Galli Anonymi cronicae], ed. K. Maleczyński, Monumenta Poloniae Histo­ rica, series nova, t. 2, Cracoviae 1952. 11 2. POCHODZENIE GALLA ANONIMA W ŚWIETLE DOTYCHCZASOWYCH BADAŃ Jest zupełnie oczywiste, że historycy od momentu, gdy tyl­ ko Kronika polska znalazła się w polu ich zainteresowań, sta­ rali się odpowiedzieć na pytanie, kim był jej autor i z jakiego wywodził się kręgu? Autor poskąpił o sobie niemal wszelkich informacji. W świetle lektury Kroniki polskiej jedno jest tylko pewne: autor był w Polsce – jak sam o sobie pisze – „wygnań­ cem i tułaczem” (exul apud vos et peregrinus), który za napisa­ nie Kroniki polskiej spodziewał się otrzymać od księcia nagro­ dę i który następnie chciał powrócić do swojego macierzystego klasztoru, w którym niegdyś złożył śluby zakonne15. Pierwsze próby ustalenia autorstwa Kroniki sięgają czasów renesansu, kiedy to na rękopisie heilsberskim powstała następująca glo­ sa: Gallus hanc historiam scripsit, monachus opinior aliquis, ut ex proemiis coniicere licet, qui Boleslai tertii tempore vixit16. Jak 15 Ibidem, s. 120: ... quia tantum opus non ideo cepi, ut per hoc fimbrias mee pu­ sillanimitatis dilatarem, nec ut patriam vel parentes meos exul apud vos et pere­ grinus exaltarem, sed ut aliquem fructum mei laboris ad locum mee professionis reportarem; Gall Anonim, s. 121: „... iż nie dlatego podjąłem się tak wielkiego dzieła, aby w ten sposób puszyć się swoją skromną osobą albo by chlubić się ojczyzną mą lub rodzicami, kiedy jestem wśród was obcym pielgrzymem, lecz aby jakiś owoc mej pracy zabrać ze sobą do miejsca moich ślubów za­ konnych”. O nagrodzie zob. Galli Anonymi cronicae, s. 4 oraz 123. 16 Ibidem, s. 1. 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O pochodzeniu Galla Anonima
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: