Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00269 004204 15177644 na godz. na dobę w sumie
O powstawaniu gatunków - ebook/pdf
O powstawaniu gatunków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 458
Wydawca: Biblioteka Analiz Język publikacji: polski
ISBN: 83-89143-67-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kultura, sztuka, media
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Najsłynniejsze dzieło Karola Darwina, zrewolucjonizowało nasze wyobrażenie o miejscu człowieka i innych żywych stworzeń na drabinie ewolucyjnej. Jako pierwszy wykazał, że gatunki podlegają modyfikacjom w wyniku walki o byt, a dobór naturalny jest procesem trwałym, nieodłącznym elementem istnienia. Opublikowana w 1859 roku książka wywołała burzę, trzeba jednak pamiętać, że jak na ówczesne czasy była odkryciem nie tylko kontrowersyjnym, ale wręcz burzącym wcześniejsze teorie dotyczące życia na ziemi. Darwin pisał swoje dzieło przed najważniejszymi odkryciami geologicznymi i paleontologicznymi, o czym warto dziś pamiętać, oceniając doniosłość jego teorii. Nauka szybko jednak przyznała Darwinowi rację. Współczesny czytelnik może podziwiać jednak nie tylko przenikliwość Darwina, nie ma bowiem wątpliwości, że w drugiej połowie XIX wieku kolejne odkrycia przyrodników zmierzały w kierunku teorii ewolucji i gdyby nie Darwin, zapewne w kilka lat po nim z podobną koncepcją wystąpiłby inny badacz. Zachwyca jednak klarowność wywodu, wielka kultura polemiki z oponentami, wreszcie skromność autora, a także jego ogromna erudycja poparta własnymi obserwacjami i licznymi podróżami.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

O฀powstawaniu GATUNKÓW O฀powstawaniu GATUNKÓW drogą฀doboru฀naturalnego, czyli฀o฀utrzymywaniu฀się doskonalszych฀ras฀w฀walce฀o฀byt Karol฀Darwin Jirafa Roja Warszawa 2006 © Copyright by Jirafa Roja, 2006 Tytuł oryginału: „The Origin of Species by Means of Natural Selection” Pierwsze polskie wydanie ukazało si(cid:459) w 1884 roku. Tłumaczenie: Szymon Dickstein, Józef Nusbaum Korekta: Beata (cid:422)wierczewska Opracowanie graficzne serii: Grzegorz Zychowicz | Tatsu Zdj(cid:459)cie na okładce: iStockphoto.com Łamanie: Tatsu Druk i oprawa: Drukarnia Naukowo-Techniczna Oddział PAP S.A. ISBN 83-89143-67-4 Wydanie I Warszawa 2006 SPIS฀TREŚCI Rys฀historyczny฀rozwoju฀poglądów฀a฀powstawanie฀gatunków przed฀opublikowaniem฀pierwszego฀wydania฀niniejszego฀dzieła ฀.฀.฀.฀.฀. 7 Wstęp ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 17 Zmienność฀w฀stanie฀udomowienia ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 21 Zmienność฀w฀stanie฀natury ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 50 Walka฀o฀byt ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 65 Dobór฀naturalny,฀czyli฀przeżycie฀najstosowniejszego ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 80 Prawa฀zmienności ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 124 Trudności฀teorii ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 151 Rozmaite฀zarzuty฀stawiane฀teorii฀doboru฀naturalnego฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 185 Instynkt ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 223 Zagadnienie฀mieszańców฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 254 O฀niedostateczności฀danych฀geologicznych ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 284 O฀geologicznym฀następstwie฀istot฀organicznych ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 312 Rozmieszczenie฀geograficzne ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 336 Rozmieszczenie฀geograficzne฀(ciąg฀dalszy) ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 365 Pokrewieństwo฀wzajemne฀istot฀organicznych; morfologia;฀embriologia;฀narządy฀szczątkowe ฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 383 Powtórzenie฀i฀zakończenie฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀.฀. 424 Rys฀historyczny฀rozwoju฀poglądów a฀powstawanie฀gatunków przed฀opublikowaniem pierwszego฀wydania฀niniejszego฀dzieła Postaram฀się฀dać฀tutaj฀krótki฀rys฀rozwoju฀poglądów฀na฀powstawanie฀ gatunków.฀Do฀niedawna฀znaczna฀większość฀przyrodników฀przypusz- czała,฀że฀gatunki฀są฀to฀twory฀niezmienne฀i฀że฀każdy฀został฀stworzony฀ oddzielnie.฀Wielu฀autorów฀umiejętnie฀broniło฀tego฀poglądu.฀Z฀dru- giej฀ strony,฀ niewielka฀ liczba฀ przyrodników฀ sądziła,฀ że฀ gatunki฀ ule- gają฀przekształceniu฀i฀że฀obecnie฀żyjące฀formy฀organiczne฀powsta- ły฀z฀dawniej฀istniejących฀jako฀ich฀prawdziwe฀potomstwo.฀Pomijając฀ wzmianki฀o฀tym฀przedmiocie,฀spotykane฀w฀dziełach฀klasycznych฀pi- sarzy,฀pierwszym฀autorem,฀który฀w฀nowszych฀czasach฀roztrząsał฀tę฀ kwestię฀w฀duchu฀naukowym,฀był฀Buffon.฀Ponieważ฀jednak฀poglądy฀ jego฀w฀rozmaitych฀okresach฀różniły฀się฀znacznie฀od฀siebie฀i฀ponieważ฀ nie฀zajmował฀się฀on฀dociekaniem฀przyczyn฀i฀sposobów฀przekształca- nia฀się฀gatunków,฀nie฀mam฀potrzeby฀wchodzić฀tutaj฀w฀szczegóły฀je- go฀dowodzeń. Arystoteles฀w฀swych฀„Physicae฀Auscullationes”฀(ks.฀II,฀rozdz.฀VIII,฀ str.฀2)฀mówi,฀że฀deszcz฀pada฀nie฀po฀to,฀by฀zboże฀mogło฀rosnąć฀w฀polu,฀ ani฀też฀po฀to,฀by฀zniszczyć฀plon฀włościanina,฀młócony฀pod฀otwartym฀ niebem.฀Ten฀sam฀argument฀stosuje฀on฀potem฀do฀organizacji฀i฀doda- je:฀„Cóż฀przeszkadza,฀by฀rozmaite฀części฀(ciała)฀w฀naturze฀posiadały฀ li฀tylko฀przypadkowe฀stosunki?฀Zęby฀na฀przykład฀wyrosły฀z฀koniecz- ności฀tak,฀iż฀siekacze฀są฀ostre,฀przystosowane฀do฀krajania,฀a฀trzonowe฀ płaskie฀i฀przydatne฀do฀żucia฀pokarmu;฀nie฀zostały฀one฀jednak฀stwo- rzone฀w฀tym฀celu,฀ale฀są฀rezultatem฀przypadku.฀To฀samo฀dzieje฀się฀ i฀z฀innymi฀częściami,฀które฀zdają฀się฀być฀przystosowane฀do฀pewnego฀ 8 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW celu.฀Gdziekolwiek฀więc฀wszystkie฀rzeczy฀razem฀(tj.฀wszystkie฀części฀ jednej฀ całości)฀ ułożyły฀ się฀ tak,฀ jakby฀ były฀ stworzone฀ w฀ jakimś฀ celu,฀ tam฀zachowały฀się,฀gdyż฀były฀przez฀jakąś฀wewnętrzną฀konieczność฀od- powiednio฀ukonstytuowane,฀gdziekolwiek฀zaś฀nie฀zostały฀tak฀ukonsty- tuowane,฀zaginęły฀i฀giną฀dotychczas”.฀Widzimy฀w฀tym฀ustępie฀niewy- raźny฀zarys฀zasad฀doboru฀naturalnego;฀ale฀uwagi฀nad฀tworzeniem฀się฀ zębów฀wykazują,฀jak฀niedokładnie฀pojmował฀go฀Arystoteles. Lamarck฀był฀pierwszym฀uczonym,฀którego฀wnioski฀na฀ten฀temat฀ zwróciły฀większą฀uwagę.฀Przyrodnik฀ten,฀słusznie฀uznany฀za฀znako- mitość,฀ogłosił฀swe฀poglądy฀po฀raz฀pierwszy฀w฀1801฀roku,฀rozszerzył฀ je฀znacznie฀w฀1809฀roku฀w฀swym฀dziele฀„Philosophie฀Zoologique”,฀ następnie฀w฀1815฀roku฀we฀wstępie฀do฀„Histoire฀Katurelle฀des฀Ani- maux฀sans฀Vertebres”.฀W฀dziełach฀tych฀broni฀on฀poglądu,฀że฀wszyst- kie฀ gatunki,฀ nie฀ wyłączając฀ człowieka,฀ pochodzą฀ od฀ innych฀ gatun- ków.฀Wyświadczył฀on฀pierwszy฀niezmierną฀usługę฀wiedzy฀zwracając฀ uwagę฀ na฀ prawdopodobieństwo,฀ że฀ wszelkie฀ zmiany฀ tak฀ w฀ świecie฀ organicznym,฀jak฀i฀w฀nieorganicznym฀są฀wynikiem฀praw,฀a฀nie฀cu- downej฀interwencji.฀Trudność฀odróżniania฀gatunków฀i฀odmian,฀nie- mal฀doskonałe฀stopniowanie฀form฀w฀niektórych฀grupach฀oraz฀analo- gia฀z฀wytworami฀hodowli฀doprowadziły฀—฀zdaje฀się฀—฀Lamarcka฀do฀ jego฀wniosków฀o฀stopniowej฀przemianie฀gatunków.฀Co฀do฀sposobów฀ tego฀przekształcania,฀to฀przypisywał฀on฀pewną฀rolę฀bezpośredniemu฀ wpływowi฀fizycznych฀warunków฀życia,฀pewną฀rolę฀krzyżowaniu฀się฀ już฀istniejących฀form,฀a฀szczególnie฀wiele฀używaniu฀lub฀nieużywaniu฀ narządów,฀tj.฀skutkom฀przyzwyczajenia.฀Temu฀ostatniemu฀czynniko- wi฀zdaje฀się฀on฀przypisywać฀wszystkie฀owe฀wspaniałe฀przystosowania฀ w฀naturze,฀jak฀np.฀długą฀szyję฀żyrafy,฀żywiącej฀się฀gałązkami฀drzew.฀ Wierzył฀on฀również฀w฀prawo฀postępowego฀rozwoju;฀ponieważ฀jednak฀ w฀ten฀sposób฀wszystkie฀formy฀organiczne฀zdążałyby฀do฀wydoskonale- nia฀się,฀przyjmuje฀on฀możność฀samorództwa,฀by฀wytłumaczyć฀istnie- nie฀w฀dzisiejszej฀epoce฀prostych฀form. Datę฀pierwszej฀publikacji฀poglądów฀Lamarcka฀znalazłem฀w฀znako- mitej฀historii฀poglądów฀na฀to฀zagadnienie฀podanej฀przez฀Izydora฀Geof- froy฀St.฀Hilaire฀(„Histoire฀Katurelle฀Generale”,฀t.฀II,฀str.฀405,฀1859).฀ W฀dziele฀tym฀znajduje฀się฀również฀pełne฀streszczenie฀poglądów฀Buffo- na฀na฀tę฀kwestię.฀Rzecz฀to฀ciekawa,฀o฀ile฀dziad฀mój,฀dr฀Erazm฀Darwin,฀ w฀swej฀„Zoonimiia”฀(t.฀I,฀str.฀500-510),฀wydanej฀w฀1794฀roku,฀wyprze- dził฀zarówno฀poglądy,฀jak฀i฀błędne฀założenia฀Lamarcka.฀Według฀Izydo- ra฀Geoffroya฀stanowczym฀zwolennikiem฀podobnych฀poglądów฀był฀Go- ethe,฀jak฀to฀widać฀ze฀wstępu฀do฀dzieła฀pisanego฀w฀latach฀1794฀i฀1795,฀ ale฀wydanego฀znacznie฀później,฀Goethe฀wyraźnie฀zaznacza,฀że฀w฀przy- RYS฀HISTORYCZNY฀ROZWOJU฀POGLĄDÓW฀A฀POWSTAWANIE฀GATUNKÓW… 9 szłości฀przyrodników฀obchodzić฀będzie฀np.฀pytanie,฀w฀jaki฀sposób฀by- dło฀nabyło฀rogi,฀ale฀nie฀na฀co฀są฀one฀mu฀potrzebne.฀Mamy฀tutaj฀zadzi- wiający฀przykład฀równoczesnego฀prawie฀powstawania฀podobnych฀po- glądów,฀gdyż฀Goethe฀w฀Niemczech,฀dr฀Darwin฀w฀Anglii฀i฀Geoffroy฀St.฀ Hilaire฀(jak฀zobaczymy฀poniżej)฀we฀Francji฀—฀doszli฀w฀latach฀1794- 1795฀do฀tych฀samych฀wniosków฀co฀do฀pochodzenia฀gatunków. Geoffroy฀St.฀Hilaire,฀jak฀to฀widzimy฀z฀życiorysu฀napisanego฀przez฀je- go฀syna,฀przypuszczał฀już฀w฀1795฀roku,฀że฀to,฀co฀nazywamy฀gatunkami,฀ są฀to฀tylko฀rozmaite฀przerodzenia฀jednego฀i฀tego฀samego฀typu.฀Dopiero฀ jednak฀w฀1828฀roku฀opublikował฀on฀pogląd,฀że฀te฀same฀formy฀nie฀zacho- wały฀się฀bez฀zmiany฀od฀początku฀stworzenia.฀Główną฀przyczynę฀zmian฀ zdawał฀się฀upatrywać฀w฀warunkach฀życiowych,฀w฀tym,฀co฀nazywał฀„le฀ monde฀ambiant”.฀Ostrożny฀jednak฀w฀wyciąganiu฀swych฀wniosków฀nie฀ przypuszczał,฀by฀i฀dziś฀istniejące฀gatunki฀ulegały฀przekształceniom.฀Syn฀ jego฀dodaje฀też:฀„c’est฀donc฀un฀probleme฀a฀reserver฀entierement฀a฀l’a- venir,฀suppose฀meme฀que฀l’avenir฀doive฀avoir฀prise฀sur฀lui”฀(jest฀to฀więc฀ zadanie฀należące฀do฀przyszłości,฀jeżeli฀w฀ogóle฀przyszłość฀potrafi฀je฀roz- wiązać).฀W฀roku฀1813฀doktor฀W.฀C.฀Wells฀odczytał฀w฀Royal฀Society฀notat- kę฀pt.฀„Wiadomość฀o฀białej฀kobiecie,฀u฀której฀część฀skóry฀była฀podobna฀do฀ murzyńskiej”.฀Notatka฀ta฀została฀jednak฀ogłoszona฀dopiero฀w฀1818฀roku฀ po฀ukazaniu฀się฀jego฀znakomitych฀„Dwie฀rozprawy฀o฀rosie฀i฀o฀pojedyn- czym฀sposobie฀widzenia”.฀W฀notatce฀tej฀Wells฀wyraźnie฀uznaje฀zasadę฀ naturalnego฀doboru,฀a฀jest฀to฀pierwszy฀wypadek,฀w฀którym฀na฀nią฀wska- zano;฀stosuje฀on฀ją฀jednak฀tylko฀do฀ras฀ludzkich฀i฀do฀niektórych฀tylko฀ cech.฀Wskazuje฀najpierw฀na฀to,฀że฀murzyni฀i฀mulaci฀są฀odporni฀na฀nie- które฀choroby฀tropikalne,฀a฀następnie฀stwierdza:฀po฀pierwsze,฀że฀wszyst- kie฀zwierzęta฀mają฀w฀pewnym฀stopniu฀dążność฀do฀zmienności,฀po฀wtóre,฀ że฀rolnicy฀ulepszają฀rasy฀zwierząt฀domowych฀za฀pomocą฀doboru.฀Dodaje฀ on฀wreszcie,฀że:฀„to,฀co฀w฀ostatnim฀wypadku฀można฀osiągnąć฀sztucznie,฀ tak฀samo฀skutecznie฀—฀chociaż฀znacznie฀wolniej฀—฀może฀osiągnąć฀na- tura฀przy฀tworzeniu฀ras฀ludzkich,฀przystosowanych฀do฀zamieszkanych฀ przez฀nie฀krajów.฀Pomiędzy฀zupełnie฀przypadkowymi฀odmianami,฀które฀ mogły฀być฀spotykane฀wśród฀nielicznej฀i฀rozproszonej฀ludności฀środkowej฀ Afryki,฀jedna฀mogła฀być฀lepiej฀od฀innych฀przystosowana฀do฀znoszenia฀ chorób฀miejscowych.฀Wskutek฀tego฀rasa฀ta฀będzie฀się฀rozradzać,฀podczas฀ gdy฀inne฀zaczną฀upadać,฀nie฀tylko฀dlatego,฀że฀nie฀wytrzymają฀konkuren- cji฀z฀silniejszymi฀sąsiadami.฀Na฀zasadzie฀powyższego฀jestem฀przekonany,฀ że฀owa฀silniejsza฀rasa฀byłaby฀ciemna.฀Ponieważ฀ta฀skłonność฀do฀tworze- nia฀odmian฀pozostaje,฀z฀czasem฀wytwarzać฀się฀będzie฀rasa฀coraz฀ciem- niejsza;฀ a฀ ponieważ฀ najciemniejsza฀ będzie฀ najlepiej฀ przystosowana฀ do฀ klimatu,฀z฀czasem฀stanie฀się฀najliczniejsza,฀jeżeli฀nie฀wyłączna,฀na฀tym฀ 10 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW właśnie฀obszarze,฀na฀którym฀powstała”.฀Ten฀sam฀pogląd฀stosuje฀później฀ autor฀i฀do฀białych฀mieszkańców฀zimniejszych฀okolic. Wielebny฀W.฀Herbert,฀późniejszy฀dziekan฀Manchesteru,฀w฀czwar- tym฀tomie฀swych฀„Horticultural฀Transaclions”฀i฀w฀swym฀dziele฀„Ama- ryllidaceae”฀ (1837,฀ str.฀ 19,฀ 339)฀ powiada,฀ iż฀ „doświadczenia฀ ogrod- nicze฀ wykazały฀ niezbicie,฀ że฀ gatunek฀ botaniczny฀ jest฀ tylko฀ wyższą฀ i฀trwalszą฀kategorią฀odmiany”.฀Ten฀sam฀pogląd฀stosuje฀on฀i฀do฀zwie- rząt.฀Dziekan฀sądzi,฀że฀pierwotnie฀z฀każdego฀rodzaju฀stworzony฀został฀ jeden฀niezwykłej฀plastyczności฀gatunek฀i฀że฀z฀tych฀gatunków,฀głównie฀ przez฀wzajemne฀krzyżowanie฀się,฀lecz฀także฀i฀dzięki฀zmienności,฀po- wstały฀wszystkie฀nasze฀dzisiejsze฀gatunki. W฀1826฀roku฀profesor฀Grant,฀w฀końcowym฀rozdziale฀swej฀znanej฀pra- cy฀o฀Spongilla฀(„Edinburgh฀Philosophical฀Journal”,฀t.฀XIV,฀str.฀283),฀wy- powiada฀jasno฀przekonanie,฀że฀gatunki฀pochodzą฀od฀innych฀gatunków฀ i฀że฀się฀w฀miarę฀przekształcania฀doskonalą.฀Ten฀sam฀pogląd฀wypowiada฀ on฀w฀swym฀pięćdziesiątym฀piątym฀wykładzie฀drukowanym฀w฀czasopi- śmie฀„Lancet”฀w฀1834฀roku.฀W฀1831฀roku฀Patrick฀Matthew฀ogłosił฀dzie- ło฀pt.฀Naval฀Timber฀and฀Arboriculture;฀podaje฀w฀nim฀teorię฀pochodze- nia฀gatunków฀zupełnie฀zgodną฀z฀poglądami,฀które฀(jak฀zobaczymy)฀wy- powiedzieliśmy฀Wallace฀i฀ja฀w฀„Linnean฀Journal”,฀a฀które฀w฀niniejszym฀ dziele฀rozwinąłem.฀Niestety฀Matthew฀wypowiedział฀swój฀pogląd฀krótko,฀ w฀formie฀urywków฀w฀dodatku฀do฀dzieła฀traktującego฀o฀zupełnie฀innych฀ kwestiach.฀Przeszedł฀więc฀on฀niepostrzeżenie,฀dopóki฀sam฀nie฀zwrócił฀ na฀niego฀uwagi฀w฀„Gardeners฀Chronicle”฀z฀dnia฀7฀kwietnia฀1860฀roku.฀ Różnice฀pomiędzy฀naszymi฀poglądami฀nie฀są฀zbyt฀poważne.฀Pan฀Mat- thew฀ zdaje฀ się฀ przypuszczać,฀ iż฀ w฀ pewnych฀ kolejnych฀ okresach฀ świat฀ wyludniał฀się฀prawie฀zupełnie,฀a฀potem฀zaludniał฀się฀znowu฀i฀przyjmu- je฀on฀jako฀alternatywę,฀że฀nowe฀formy฀mogły฀powstać฀„mimo฀iż฀nie฀by- ło฀ani฀wzorów,฀ani฀zarodków฀dawnych฀zespołów”.฀Nie฀jestem฀pewny,฀czy฀ zrozumiałem฀niektóre฀ustępy,฀ale฀zdaje฀się,฀że฀Matthew฀przypisuje฀wielki฀ wpływ฀bezpośredniemu฀działaniu฀warunków฀życiowych.฀W฀każdym฀ra- zie฀dostrzegał฀on฀jasno฀całe฀znaczenie฀zasady฀doboru฀naturalnego. W฀swym฀znakomitym฀dziele฀pt.฀„Description฀Physique฀des฀lsles฀Ca- naries”฀(1836,฀str.฀147)฀von฀Buch,฀słynny฀geolog฀i฀przyrodnik,฀jasno฀wy- powiadał฀swe฀przekonanie,฀że฀odmiany฀powoli฀przekształcają฀się฀w฀trwałe฀ gatunki,฀które฀są฀już฀niezdolne฀do฀krzyżowania฀się฀między฀sobą. Rafinesque฀w฀swej฀„New฀Flora฀of฀North฀America”฀—฀wydanej฀w฀1836฀ roku฀pisał:฀„Wszystkie฀gatunki฀mogły฀być฀niegdyś฀odmianami,฀a฀wiele฀od- mian฀stopniowo฀staje฀się฀gatunkami฀uzyskując฀stałe฀i฀charakterystyczne฀ cechy”;฀dalej฀jednak฀dodaje:฀„wyjąwszy฀pierwotne฀typy,฀czyli฀przodków฀ro- dzaju”. RYS฀HISTORYCZNY฀ROZWOJU฀POGLĄDÓW฀A฀POWSTAWANIE฀GATUNKÓW… 11 Profesor฀Haldeman฀w฀latach฀1843-1844฀(„Boston฀Journal฀of฀Na- tural฀ History฀ U.฀ States”,฀ t.฀ IV,฀ str.฀ 468)฀ dobrze฀ zestawił฀ argumenty฀ przemawiające฀za฀i฀przeciw฀hipotezie฀rozwoju฀i฀przekształcania฀się฀ga- tunków;฀zdaje฀się,฀iż฀przychyla฀się฀on฀ku฀teorii฀przemian. Dzieło฀pt.฀„Vestiges฀of฀Creation”฀ukazało฀się฀w฀1844฀roku.฀W฀dzie- siątym,฀znacznie฀ulepszonym฀wydaniu฀(1853)฀bezimienny฀autor฀mówi฀ (str.฀155):฀„Po฀dokładnej฀rozwadze฀dochodzimy฀do฀podstawowego฀za- łożenia,฀iż฀rozmaite฀szeregi฀istot฀ożywionych,฀poczynając฀od฀najprost- szych฀ i฀ najdawniejszych฀ aż฀ do฀ najwyższych฀ i฀ najnowszych,฀ powstały฀ z฀woli฀Opatrzności,฀jako฀rezultat฀dwóch฀bodźców.฀Pierwszy,฀nadany฀oży- wionym฀istotom,฀prowadzi฀je฀w฀ciągu฀określonego฀czasu฀za฀pomocą฀roz- mnażania฀przez฀określone฀stopnie฀organizacji,฀kończące฀się฀na฀najwyż- szych฀dwuliściennych฀i฀kręgowcach.฀Stopni฀tych฀jest฀niewiele;฀zazwy- czaj฀są฀one฀oddzielone฀od฀siebie฀przerwami฀w฀szeregu฀organicznym,฀co฀ praktycznie฀utrudnia฀ustalenie฀powinowactwa.฀Drugi฀bodziec฀ma฀zwią- zek฀z฀siłami฀życiowymi,฀dążącymi฀w฀ciągu฀pokoleń฀do฀zmiany฀budowy฀ ciała฀odpowiednio฀do฀zewnętrznych฀warunków,฀jak฀pokarm,฀charakter฀ siedliska,฀ czynniki฀ meteorologiczne,฀ co฀ odpowiada฀ »przystosowaniu«฀ teologów฀natury”.฀Autor฀widocznie฀sądzi,฀że฀organizacja฀udoskonala฀się฀ gwałtownymi฀skokami฀i฀że฀wpływ฀warunków฀zewnętrznych฀jest฀stopnio- wy.฀Na฀podstawie฀ogólnych฀dowodów฀z฀wielką฀siłą฀argumentacji฀wyka- zuje฀on,฀że฀gatunki฀nie฀są฀niezmiennymi฀tworami.฀Co฀do฀mnie฀jednak,฀ nie฀mogę฀zrozumieć,฀w฀jaki฀sposób฀owe฀dwa฀przypuszczalne฀„bodźce”฀ mogłyby฀ naukowo฀ wytłumaczyć฀ liczne฀ i฀ zadziwiające฀ przystosowania฀ napotykane฀wszędzie฀w฀przyrodzie;฀nie฀widzę฀też,฀czy฀tą฀drogą฀znajdzie- my฀wyjaśnienie,฀w฀jaki฀sposób฀np.฀dzięcioł฀przystosował฀się฀do฀swego฀ szczególnego฀sposobu฀życia.฀Dobitny฀i฀świetny฀styl฀zjednał฀od฀razu฀temu฀ dziełu฀ szerokie฀ rozpowszechnienie,฀ chociaż฀ w฀ pierwszych฀ wydaniach฀ zdradzało฀ono฀brak฀ścisłej฀wiedzy฀i฀bardzo฀mało฀naukowej฀ostrożności.฀ Według฀mego฀zdania,฀oddało฀ono฀krajowi฀znakomitą฀przysługę,฀zwraca- jąc฀uwagę฀na฀sam฀przedmiot,฀usuwając฀przesądy฀i฀tym฀sposobem฀przy- gotowując฀grunt฀do฀przyjęcia฀analogicznych฀poglądów. W฀1846฀roku฀senior฀geologów฀J.฀Omalius฀d’Halloy฀w฀znakomitej,฀ chociaż฀krótkiej฀rozprawie฀(„Bulletins฀de฀l’Academie฀Royale”,฀t.฀XIII,฀ str.฀ 581)฀ twierdzi,฀ że฀ prawdopodobniejsze฀ jest฀ powstawanie฀ nowych฀ gatunków฀ z฀ dawnych฀ za฀ pomocą฀ przekształceń฀ niż฀ oddzielne฀ stwa- rzanie฀każdego฀gatunku.฀Po฀raz฀pierwszy฀wypowiedział฀on฀ów฀pogląd฀ jeszcze฀w฀1831฀roku. Profesor฀Owen฀pisał฀w฀1849฀roku฀(w฀„Nature฀of฀Limbs”฀1฀str.฀86),฀ co฀następuje:฀„Idea฀pierwotypu฀w฀rozmaitych฀modyfikacjach฀ucieleśni- ła฀się฀na฀naszej฀planecie฀znacznie฀wcześniej,฀niż฀zaistniały฀zwierzęce฀ 12 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW gatunki,฀które฀ją฀obecnie฀reprezentują.฀Nie฀wiemy฀jednak฀dotychczas,฀ jakim฀prawom฀natury฀lub฀jakim฀wtórnym฀przyczynom฀podlega฀kolejne฀ następstwo฀i฀rozwój฀podobnych฀zjawisk฀organicznych”.฀W฀mowie฀wy- głoszonej฀na฀posiedzeniu฀British฀Association฀w฀1858฀roku฀mówi฀on฀(str.฀ LI)฀o฀„pewniku฀nieustannego฀działania฀siły฀twórczej,฀czyli฀o฀zakreślo- nym฀z฀góry฀powstawaniu฀istot฀ożywionych”.฀Dalej฀zaś฀(str.฀XC)฀mówiąc฀ o฀rozmieszczeniu฀geograficznym฀dodaje:฀„Zjawiska฀te฀zachwiały฀naszą฀ wiarę฀w฀przypuszczenie,฀że฀nielot฀z฀Nowej฀Zelandii฀(Apteryx)฀i฀par- dwa฀ szkocka฀ z฀ Anglii฀ zostały฀ stworzone฀ oddzielnie฀ na฀ każdej฀ wyspie฀ i฀dla฀każdej฀z฀nich.฀Zresztą฀należy฀zawsze฀pamiętać,฀że฀dla฀zoologa฀sło- wo฀»stworzenie«฀oznacza฀proces,฀którego฀nie฀zna฀on฀wcale”.฀Wyjaśnia฀ on฀dalej฀swój฀pogląd฀dodając,฀że฀„jeśli฀wypadki฀podobne฀jak฀z฀pardwą฀ zoolog฀uważa฀za฀dowód฀oddzielnego฀stworzenia฀ptaka฀na฀tych฀wyspach฀ i฀tylko฀dla฀tych฀wysp,฀to฀pragnie฀jedynie฀powiedzieć,฀że฀nie฀wie,฀w฀jaki฀ sposób฀pardwa฀dostała฀się฀tam฀i฀to฀wyłącznie฀tam;฀wypowiadając฀w฀ten฀ sposób฀ swą฀ niewiedzę฀ zaznacza฀ on฀ równocześnie฀ i฀ wiarę฀ w฀ wielką฀ Twórczą฀Pierwszą฀Przyczynę,฀której฀tak฀wyspy,฀jak฀i฀ptak฀zawdzięczają฀ swe฀powstanie”.฀Jeżeli฀wypowiedziane฀w฀tej฀mowie฀tezy฀zechcemy฀tłu- maczyć฀jedne฀przy฀pomocy฀drugich,฀to฀okaże฀się,฀że฀w฀1858฀roku฀zna- komity฀ten฀filozof฀zachwiał฀się฀w฀swym฀przekonaniu,฀że฀nielot฀i฀pardwa฀ szkocka฀pojawiły฀się฀tam,฀gdzie฀się฀obecnie฀znajdują฀„nie฀wiadomo฀jak”฀ i฀na฀skutek฀procesu,฀„którego฀on฀nie฀zna฀wcale”. Mowa฀ta฀wypowiedziana฀została฀już฀po฀odczytaniu฀w฀Linnean฀So- ciety฀prac฀Wallace’a฀i฀mojej฀o฀powstawaniu฀gatunków.฀W฀chwili,฀gdy฀ ukazało฀się฀pierwsze฀wydanie฀niniejszego฀dzieła,฀byłem,฀podobnie฀jak฀ wielu฀innych,฀do฀tego฀stopnia฀wprowadzony฀w฀błąd฀takimi฀zwrotami,฀ jak฀„nieustanna฀działalność฀Siły฀Twórczej”฀—฀iż฀zaliczałem฀profesora฀ Owena,฀jak฀i฀wielu฀innych฀paleontologów,฀do฀najbardziej฀stanowczych฀ obrońców฀ stałości฀ gatunków.฀ Zdaje฀ się฀ jednak,฀ że฀ popełniłem฀ tutaj฀ wielką฀pomyłkę฀(„Anatomy฀of฀Vertebrates”),฀t.฀III,฀str.฀796).฀W฀ostat- nim฀wydaniu฀tego฀dzieła฀na฀podstawie฀ustępu฀rozpoczynającego฀się฀od฀ słów฀„Bez฀wątpienia฀forma฀typowa”฀(ibid.,฀t.฀I,฀str.฀XXXV)฀doszedłem฀do฀ wniosku฀—฀i฀wniosek฀ten฀dotychczas฀uważam฀za฀słuszny฀—฀iż฀profesor฀ Owen฀przyjmował,฀że฀dobór฀naturalny฀może฀grać฀pewną฀rolę฀w฀tworze- niu฀się฀nowych฀gatunków,฀ale฀wydawało฀mu฀się฀to฀(ibid.,฀t.฀III,฀str.฀798)฀ nieścisłe฀ i฀ nie฀ poparte฀ dowodami.฀ Podałem฀ również฀ kilka฀ wyciągów฀ z฀korespondencji฀pomiędzy฀profesorem฀Owenem฀a฀wydawcą฀„London฀ Review”,฀z฀których฀zarówno฀wydawca,฀jak฀i฀ja฀wnioskowaliśmy,฀iż฀profe- sor฀Owen฀sądzi,฀jakoby฀ogłosił฀przede฀mną฀teorię฀doboru฀naturalnego.฀ Wyraziłem฀z฀tego฀powodu฀zdziwienie฀i฀zadowolenie฀zarazem,฀ale,฀o฀ile฀ mogę฀zrozumieć฀niektóre฀wydane฀niedawno฀ustępy,฀miałem฀znowu฀po฀ RYS฀HISTORYCZNY฀ROZWOJU฀POGLĄDÓW฀A฀POWSTAWANIE฀GATUNKÓW… 13 części฀lub฀nawet฀zupełnie฀się฀pomylić.฀Pociesza฀mnie฀jednak฀to,฀że฀nie฀ tylko฀ja,฀ale฀i฀inni฀z฀trudnością฀mogą฀zrozumieć฀i฀pogodzić฀sprzeczności฀ w฀pracach฀prof.฀Owena,฀Co฀zaś฀do฀samego฀opublikowania฀zasady฀dobo- ru฀naturalnego,฀jest฀rzeczą฀obojętną,฀czy฀prof.฀Owen฀wyprzedził฀mnie,฀ czy฀nie,฀gdyż฀obydwóch฀nas,฀jak฀to฀wykazałem฀w฀niniejszym฀historycz- nym฀szkicu,฀wyprzedzili฀dr฀Wells฀i฀Matthew. Izydor฀ Geoffroy฀ St.฀ Hilaire฀ w฀ swych฀ wykładach,฀ wygłoszonych฀ w฀1850฀roku฀(streszczonych฀w฀„Revue฀et฀Magasin฀de฀Zoologie”,฀sty- czeń฀1851),฀podaje฀pokrótce฀powody,฀które฀każą฀mu฀wierzyć,฀iż฀cechy฀ gatunkowe฀„sont฀fixes฀pour฀chaque฀espece฀tant฀qu’elle฀se฀perpetue฀au฀ milieu฀des฀memes฀circonstances;฀ils฀se฀modifient,฀si฀les฀circonstances฀ ambiantes฀viennent฀a฀changer”. „En฀resume,฀l’observation฀des฀animaux฀sauvages฀demontre฀deja฀la฀ variubiltte฀ limitee฀ des฀ especes.฀ Les฀ experiences฀ sur฀ les฀ animaux฀ sau- vages฀devenus฀domestiques฀et฀sur฀les฀animaux฀domestiques฀redevenus฀ sauvages฀la฀demontrent฀plus฀clairement฀encore.฀Ces฀memes฀experien- ces฀prouvent฀de฀plus฀que฀les฀differences฀produites฀peuvent฀etre฀de฀va- leur฀generique”฀(…są฀stałe฀dla฀każdego฀gatunku,฀dopóki฀rozmnaża฀się฀on฀ wśród฀tych฀samych฀warunków฀zewnętrznych;฀skoro฀warunki฀zewnętrzne฀ się฀zmienią,฀cechy฀organiczne฀zmieniają฀się฀również).฀Słowem฀już฀spo- strzeżenia฀nad฀dzikimi฀zwierzętami฀wykazują฀zmienność฀gatunków.฀Do- świadczenia฀zaś฀nad฀udomowionymi฀dzikimi฀zwierzętami฀oraz฀nad฀zdzi- czałymi฀zwierzętami฀domowymi฀wykazują฀to฀jeszcze฀wyraźniej. Doświadczenia฀te฀wykazują฀ponadto,฀iż฀powstałe฀różnice฀mogą฀dojść฀ do฀wartości฀różnic฀rodzajowych).฀W฀swej฀„Histoire฀Naturelle฀Generale”฀ (t.฀II,฀str.฀430,฀1859)฀rozwija฀on฀dokładniej฀podobne฀poglądy. Z฀okólnika,฀który฀wydany฀został฀niedawno,฀widać,฀że฀dr฀Freke฀w฀1851฀ roku฀(„Dublin฀Medical฀Press”,฀str.฀322)฀wypowiedział฀pogląd,฀że฀wszyst- kie฀istoty฀organiczne฀powstały฀z฀jednej฀formy฀pierwotnej.฀Podstawy฀jego฀ przekonania฀i฀sam฀sposób฀traktowania฀przedmiotu฀są฀zupełnie฀od฀moich฀ odmienne;฀ponieważ฀zaś฀sam฀dr฀Freke฀ogłosił฀w฀1561฀roku฀swoją฀pracę฀ „The฀Origin฀of฀Species฀by฀means฀of฀Organic฀Affinity”.฀Byłoby฀zbyteczne฀ podejmować฀tutaj฀ciężki฀trud฀streszczenia,฀jego฀poglądów. Herbert฀ Spencer฀ w฀ jednym฀ ze฀ swych฀ studiów฀ (opublikowanym฀ pierwotnie฀ w฀ czasopiśmie฀ „Leader”฀ z฀ marca฀ 1852฀ roku,฀ a฀ wydanym฀ powtórnie฀w฀jego฀„Essays”฀w฀1858฀roku)฀z฀niezwykłą฀zręcznością฀i฀siłą฀ przeciwstawił฀teorię฀stworzenia฀teorii฀rozwoju฀istot฀organicznych.฀Na฀ podstawie฀analogii฀z฀tworami฀hodowli,฀na฀podstawie฀zmian,฀którym฀ule- gają฀zarodki฀wielu฀gatunków,฀na฀podstawie฀trudności฀odróżniania฀ga- tunków฀i฀odmian฀oraz฀z฀zasady฀powszechnego฀stopniowania฀wnioskuje,฀ że฀gatunki฀ulegały฀przekształceniom.฀Przekształcenia฀te฀przypisuje฀on฀ 14 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW zmianie฀warunków฀zewnętrznych.฀Ten฀sam฀autor฀oparł฀swą฀„Psycholo- gię”฀(1855)฀na฀zasadzie฀konieczności฀stopniowego฀zdobywania฀każdej฀ siły฀i฀zdolności฀umysłowej. Znakomity฀botanik฀Naudin฀w฀doskonałej฀pracy฀o฀powstawaniu฀ga- tunków฀(„Revue฀Horticole”,฀str.฀102,฀później฀przedrukowana฀częścio- wo฀w฀„Nouvelles฀Archives฀du฀Museum”,฀t.฀I,฀str.฀171)฀już฀w฀1852฀ro- ku฀wypowiedział฀wyraźnie฀przekonanie,฀że฀gatunki฀powstały฀w฀podob- ny฀sposób฀jak฀odmiany฀hodowlane,฀których฀powstanie฀przypisuje฀on฀ wpływowi฀doboru฀przeprowadzanego฀przez฀człowieka. Nie฀wyjaśnia฀on฀jednak,฀w฀jaki฀sposób฀działa฀dobór฀w฀przyrodzie.฀ Przypuszcza,฀ podobnie฀ jak฀ dziekan฀ Herbert,฀ że฀ powstające฀ gatunki฀ były฀bardziej฀plastyczne฀niż฀obecnie.฀Kładzie฀on฀też฀nacisk฀na฀to,฀co฀ nazywa฀zasadą฀celowości,฀„puissance฀mysterieuse,฀indeterminee,฀fa- talite฀pour฀les฀uns,฀pour฀les฀autres฀volonte฀providentielle,฀dont฀l’ac- tion฀incessante฀sur฀les฀etres฀vivantes฀determine฀a฀toutes฀les฀epoques฀ de฀l’existence฀du฀monde,฀la฀forme,฀le฀volume฀et฀la฀duree฀de฀chacun฀ d’eux,฀en฀raison฀de฀sa฀destinee฀dans฀l’ordre฀de฀choses฀dont฀il฀fait฀par- tie.฀C’est฀cette฀puissance฀qui฀harmonise฀chaque฀membre฀a฀l’ensem- ble฀en฀l’appropriant฀a฀la฀fonction฀qu’il฀doit฀remplir฀dans฀l’organisme฀ general฀de฀la฀nature,฀fonction฀qui฀est฀pour฀lui฀sa฀raison฀d’etre”฀(Siła฀ tajemnicza,฀nieokreślona,฀dla฀jednych฀fatalna,฀dla฀innych฀wola฀opatrz- nościowa,฀ której฀ ciągły฀ wpływ฀ na฀ istoty฀ żyjące฀ określa฀ po฀ wszystkie฀ czasy฀ich฀kształt,฀wielkość฀i฀trwanie฀każdej฀z฀nich,฀zgodnie฀z฀ich฀prze- znaczeniem฀w฀porządku฀rzeczy,฀których฀część฀składową฀stanowią.฀Jest฀ to฀ta฀siła,฀która฀harmonijnie฀łączy฀każdy฀człon฀z฀całością,฀przystosowu- jąc฀go฀do฀czynności,฀którą฀ma฀on฀spełniać฀w฀ogólnym฀organizmie฀przy- rody฀i฀która฀jest฀jego฀racją฀bytu). W฀1853฀roku฀słynny฀geolog฀hrabia฀Keyserling฀(„Bulletin฀de฀la฀So- ciete฀Geologique”,฀ser.฀II,฀t.฀X,฀str.฀357)฀rzucił฀myśl,฀że฀podobnie฀jak฀ w฀rozmaitych฀czasach฀nowe฀choroby,฀wywołane฀przypuszczalnie฀wpły- wem฀ miazmatów,฀ powstały฀ i฀ rozprzestrzeniły฀ się฀ po฀ świecie,฀ tak฀ też฀ w฀pewnych฀okresach฀zarodki฀istniejących฀gatunków฀mogły฀ulec฀wpły- wom฀chemicznym฀otaczających฀specjalnych฀drobin฀i฀w฀ten฀sposób฀dać฀ początek฀nowym฀formom. Z฀cytatów฀podanych฀przez฀Bronna฀w฀jego฀„Untersuchungen฀uber฀ die฀ Entwickelungsgesetze”฀ okazuje฀ się,฀ że฀ sławny฀ botanik฀ i฀ paleon- tolog฀Unger฀w฀1852฀roku฀wypowiedział฀przekonanie,฀iż฀gatunki฀mo- gą฀się฀rozwijać฀i฀przekształcać.฀Podobne฀zdanie฀wypowiedział฀w฀1821฀ roku฀Daiton฀przytaczany฀w฀pracy฀Pandera฀i฀Daltona฀o฀kopalnych฀le- niwcach.฀Rzecz฀znana,฀że฀analogicznych฀poglądów฀trzymał฀się฀Oken฀ w฀swej฀mistycznej฀„Natur-Philosophie”.฀Z฀innych฀cytat฀w฀dziele฀Go- RYS฀HISTORYCZNY฀ROZWOJU฀POGLĄDÓW฀A฀POWSTAWANIE฀GATUNKÓW… 15 drona฀„Sur฀l’Espece”฀zdaje฀się฀wynikać,฀że฀Bory฀St.฀Vincent,฀Burdach,฀ Poiret฀i฀Fries฀przypuszczali,฀że฀nowe฀gatunki฀ustawicznie฀powstają฀na฀ nowo.฀Mogę฀tutaj฀dodać,฀że฀z฀trzydziestu฀czterech฀autorów,฀przekona- nych฀o฀zmienności฀gatunków฀lub฀przynajmniej฀niewierzących฀w฀od- dzielne฀akty฀stworzenia,฀a฀wspomnianych฀w฀niniejszym฀szkicu฀histo- rycznym,฀dwudziestu฀siedmiu฀publikowało฀prace฀ze฀specjalnych฀gałę- zi฀historii฀naturalnej฀lub฀geologii. W฀tym฀samym฀roku฀1853฀dr฀Schaaffhausen฀napisał฀doskonały฀ar- tykuł,฀w฀którym฀dowodzi฀postępowego฀rozwoju฀form฀organicznych฀na฀ ziemi.฀Wskazuje฀on,฀że฀wiele฀gatunków฀przetrwało฀długi฀czas฀bez฀zmia- ny,฀gdy฀niewielka฀ilość฀innych฀uległa฀przekształceniu.฀Wyodrębnienie฀ się฀gatunków฀tłumaczy฀Schaaffhausen฀wygaśnięciem฀pośrednich฀form฀ przejściowych.฀„Tak฀więc฀obecnie฀żyjące฀rośliny฀i฀zwierzęta฀nie฀są฀od- dzielone฀ od฀ wygasłych฀ nowymi฀ aktami฀ stworzenia,฀ ale฀ powinny฀ być฀ uważane฀za฀ich฀potomstwo฀powstałe฀drogą฀nieprzerwanego฀rozrodu”. Znany฀botanik฀francuski฀Lecoq฀pisze฀w฀1854฀roku฀(„Etudes฀sur฀ Geographie฀Botanique”,฀t.฀I,฀str.฀250):฀„On฀voit฀que฀nos฀recherches฀ sur฀la฀fixite฀ou฀la฀variation฀de฀l’espece฀nous฀conduisent฀directement฀ aux฀idees฀emises฀par฀deux฀hommes฀justement฀celebres,฀Geoffroy฀Sa- int-Hilaire฀et฀Goethe”.฀Kilka฀innych฀ustępów฀rozrzuconych฀w฀obszer- nym฀dziele฀Lecoqa฀wzbudza฀jednak฀pewną฀wątpliwość,฀jak฀daleko฀się- gały฀jego฀poglądy฀na฀przekształcanie฀gatunków. Wielebny฀Baden฀Powell฀znakomicie฀opracował฀„Filozofię฀stworze- nia”฀w฀swoich฀„Essays฀on฀the฀Unity฀of฀Worlds”,฀wydanych฀w฀1855฀ro- ku.฀Trudno฀dobitniej฀od฀niego฀wykazać,฀że฀pojawienie฀się฀nowego฀ga- tunku฀jest฀„zjawiskiem฀prawidłowym,฀a฀nie฀przypadkowym”฀lub฀—฀jak฀ powiada฀Sir฀J.Herschel฀—฀„procesem฀naturalnym฀w฀przeciwieństwie฀ do฀cudownego”. Trzeci฀tom฀czasopisma฀„Journal฀of฀Linnean฀Society”฀zawiera฀pra- ce฀czytane฀1฀lipca฀1858฀roku฀przez฀Wallace’a฀i฀przeze฀mnie,฀w฀któ- rych฀—฀jak฀to฀wskazano฀w฀uwagach฀wstępnych฀do฀niniejszego฀dzie- ła฀—฀Wallace฀z฀zadziwiającą฀jasnością฀i฀siłą฀przedstawił฀teorię฀doboru฀ naturalnego. Von฀ Baer,฀ uczony฀ bardzo฀ szanowany฀ przez฀ wszystkich฀ zoologów,฀ wyraził฀ około฀ 1859฀ roku฀ przekonanie฀ (por.฀ prof.฀ Rudolph฀ Wagner,฀ „Zoologisch-Anthropologische฀Untersuchungen”,฀1861,฀str.฀51),฀opar- te฀głównie฀na฀prawach฀rozmieszczenia฀geograficznego,฀że฀formy฀dziś฀ całkowicie฀odrębne฀pochodzą฀od฀jednej฀formy฀rodzicielskiej. W฀czerwcu฀1859฀roku฀profesor฀Huxley฀miał฀w฀„Royal฀Institution”฀ odczyt฀pt.฀„O฀trwałych฀typach฀świata฀zwierzęcego”.฀Nawiązując฀do฀ta- kich฀przypadków฀powiada:฀„Trudno฀zrozumieć฀znaczenie฀podobnych฀ 16 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW faktów,฀ jeżeli฀ przypuścimy,฀ że฀ każdy฀ gatunek฀ zwierzęcy฀ lub฀ roślinny฀ albo฀też฀każdy฀wielki฀typ฀organizacji฀był฀stwarzany฀i฀umieszczany฀na฀ powierzchni฀ziemi฀w฀długich฀odstępach฀czasu฀przez฀oddzielny฀akt฀siły฀ twórczej;฀wypadałoby฀też฀przypomnieć฀tutaj,฀że฀takie฀przypuszczenie฀ sprzeciwia฀się฀zarówno฀tradycji,฀jak฀i฀objawieniu,฀jak฀wreszcie฀ogólnej฀ analogii฀ dostrzeganej฀ w฀ przyrodzie.฀ Jeżeli฀ z฀ drugiej฀ strony฀ rozpatry- wać฀będziemy฀»typy฀trwałe«฀z฀punktu฀widzenia฀hipotezy,฀która฀zakła- da,฀że฀gatunki฀żyjące฀w฀jakiejkolwiek฀epoce฀są฀rezultatem฀stopniowych฀ przekształceń฀dawniejszych฀gatunków฀—฀hipotezy,฀nie฀udowodnionej฀ wprawdzie฀i฀mocno฀wypaczonej฀przez฀niektórych฀jej฀zwolenników,฀ale฀ jedynej,฀której฀fizjologia฀użyczyć฀może฀swego฀poparcia฀—฀to฀istnienie฀ tych฀typów฀zdaje฀się฀wskazywać,฀że฀zakres฀przekształceń,฀którym฀ule- gły฀istoty฀żyjące฀w฀okresie฀geologicznym,฀jest฀całkiem฀niewielki฀w฀po- równaniu฀do฀całości฀przemian,฀których฀doświadczały”. W฀grudniu฀1859฀roku฀dr฀Hooker฀wydał฀swoją฀„Introduction฀to฀the฀ Australian฀Flora”.฀W฀pierwszej฀części฀tego฀wielkiego฀dzieła฀przyznaje฀ on฀słuszność฀teorii฀pochodzenia฀i฀przekształcania฀się฀gatunków฀i฀po- piera฀ją฀licznymi฀własnymi฀spostrzeżeniami. Niniejsze฀dzieło฀wydane฀zostało฀po฀raz฀pierwszy฀24฀listopada฀1859฀ roku;฀drugie฀wydanie฀wyszło฀7฀stycznia฀1860฀roku. Wstęp Gdy฀jako฀przyrodnik฀podróżowałem฀na฀statku฀J.฀K.฀M.฀„Beagle”,฀bardzo฀ mnie฀zainteresowały฀niektóre฀fakty฀dotyczące฀rozmieszczenia฀istot฀or- ganicznych฀zamieszkujących฀Amerykę฀Południową฀oraz฀związków฀geo- logicznych฀pomiędzy฀obecnymi฀i฀byłymi฀mieszkańcami฀tej฀części฀świa- ta.฀Fakty฀te,฀jak฀zobaczymy฀w฀dalszych฀rozdziałach฀niniejszego฀dzieła,฀ rzucają,฀zdaje฀się,฀pewne฀światło฀na฀powstawanie฀gatunków,฀ową฀ta- jemnicę฀tajemnic,฀jak฀je฀nazwał฀jeden฀z฀naszych฀największych฀filozo- fów.฀Po฀powrocie฀z฀podróży฀wpadło฀mi฀w฀1837฀roku฀na฀myśl,฀że฀zbie- rając฀cierpliwie฀materiał฀i฀rozważając฀wszystkie฀fakty฀mające฀związek฀ z฀tą฀kwestią,฀będę฀mógł฀się฀cokolwiek฀przyczynić฀do฀jej฀rozwiązania.฀Po฀ pięciu฀latach฀pracy฀pozwoliłem฀sobie฀na฀pewne฀uogólnienia฀tego฀za- gadnienia฀i฀streściłem฀je฀w฀kilku฀krótkich฀notatkach.฀W฀1844฀roku฀roz- szerzyłem฀te฀notatki฀i฀naszkicowałem฀wnioski,฀które฀mi฀się฀naówczas฀ wydały฀prawdopodobne.฀Od฀tego฀czasu฀aż฀do฀dnia฀dzisiejszego฀zajmo- wałem฀się฀bezustannie฀tym฀przedmiotem.฀Spodziewam฀się,฀że฀czytel- nicy฀wybaczą฀mi฀te฀osobiste฀szczegóły;฀podaję฀je฀tylko,฀aby฀wykazać,฀ że฀nie฀przystępowałem฀pospiesznie฀do฀wyciągania฀konkluzji.฀Obecnie฀ (1859฀roku)฀dzieło฀moje฀jest฀na฀ukończeniu.฀Ponieważ฀jednak฀potrzeba฀ mi฀jeszcze฀wielu฀lat฀do฀jego฀uzupełnienia,฀a฀zdrowie฀moje฀jest฀niezbyt฀ mocne,฀zachęcono฀mnie฀do฀opublikowania฀niniejszego฀wyciągu.฀Robię฀ to฀tym฀chętniej,฀że฀p.฀Wallace,฀który฀studiuje฀obecnie฀historię฀natural- ną฀Archipelagu฀Malajskiego,฀doszedł฀w฀sprawie฀powstawania฀gatunków฀ do฀prawie฀tych฀samych฀ogólnych฀wniosków,฀co฀i฀ja.฀W฀1858฀roku฀prze- słał฀on฀na฀moje฀ręce฀rozprawę฀na฀ten฀temat฀z฀prośbą฀o฀doręczenie฀jej฀ 18 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW Sir฀Karolowi฀Lyellowi.฀Sir฀K.฀Lyell฀posłał฀rozprawę฀do฀Linnean฀Society฀ i฀wydrukowano฀ją฀w฀trzecim฀tomie฀pisma฀tego฀Towarzystwa. Sir฀K.฀Lyell฀i฀dr฀Hooker,฀którym฀znana฀była฀moja฀praca฀—฀ostatni฀ z฀nich฀czytał฀mój฀szkic฀z฀1844฀roku฀—฀zaszczycili฀mnie฀radą,฀bym฀rów- nocześnie฀ze฀znakomitą฀rozprawą฀Wallace’a฀podał฀do฀druku฀krótki฀wy- ciąg฀z฀moich฀rękopisów. Wyciąg,฀który฀tu฀przedstawiam,฀musi฀z฀konieczności฀być฀niedoskona- ły.฀Na฀poparcie฀wielu฀moich฀twierdzeń฀nie฀mogę฀się฀powołać฀tu฀ani฀na฀cy- taty,฀ani฀na฀autorytety฀naukowe฀i฀liczyć฀tylko฀muszę฀na฀to,฀że฀czytelnik฀ze- chce฀mieć฀zaufanie฀do฀mojej฀ścisłości.฀Bez฀wątpienia฀wkradły฀się฀do฀mego฀ dzieła฀pomyłki,฀chociaż฀zawsze฀starałem฀się฀dowierzać฀tylko฀najbardziej฀ wiarogodnym฀autorytetom.฀Mogę฀więc฀podać฀tu฀jedynie฀ogólne฀wnioski,฀ do฀których฀doszedłem,฀i฀zilustrować฀je฀kilkoma฀tylko฀faktami.฀Spodziewam฀ się฀jednak,฀że฀w฀większości฀przypadków฀fakty฀te฀wystarczą.฀Nikt฀lepiej฀ode฀ mnie฀nie฀pojmuje,฀jak฀niezbędne฀jest฀późniejsze฀szczegółowe฀ogłoszenie฀ wszystkich฀faktów฀i฀cytat,฀na฀których฀oparłem฀moje฀wnioski,฀i฀spodzie- wam฀się,฀że฀będę฀mógł฀tego฀dokonać฀w฀przyszłej฀pracy.฀Wiem฀bowiem฀do- brze,฀że฀do฀każdego฀prawie฀punktu฀dyskutowanego฀w฀tej฀książce฀można฀by฀ przytoczyć฀fakty,฀które฀mogłyby฀pozornie฀doprowadzić฀do฀innych฀zupełnie฀ wniosków฀niż฀te,฀do฀których฀ja฀doszedłem.฀Właściwy฀rezultat฀można฀otrzy- mać฀tylko฀przez฀pełne฀zestawienie฀faktów฀i฀argumentów฀przemawiających฀ za฀i฀przeciw฀każdej฀kwestii;฀to฀zaś฀jest฀tutaj฀niemożliwe. Żałuję฀ mocno,฀ że฀ z฀ braku฀ miejsca฀ nie฀ mogę฀ wyrazić฀ tutaj฀ podzię- kowania฀za฀szlachetną฀pomoc,฀udzieloną฀mi฀przez฀wielu฀przyrodników,฀ z฀których฀niejednego฀nie฀znałem฀nawet฀osobiście.฀Nie฀mogę฀jednak฀po- minąć฀sposobności,฀by฀wypowiedzieć,฀jak฀głęboko฀jestem฀zobowiązany฀dr฀ Hookerowi,฀który฀przez฀piętnaście฀ostatnich฀lat฀wspierał฀mnie฀na฀wszyst- kie฀możliwe฀sposoby฀swą฀bogatą฀wiedzą฀i฀bystrością฀swego฀sądu. Zastanawiając฀się฀nad฀powstawaniem฀gatunków฀pojmiemy฀łatwo,฀że฀ przyrodnik,฀który฀bada฀wzajemne฀powinowactwo฀istot฀organicznych,฀ich฀ stosunki฀w฀okresie฀zarodkowym,฀ich฀rozmieszczenie฀geograficzne,฀ich฀ geologiczne฀następstwo฀i฀inne฀podobne฀fakty,฀dojść฀może฀do฀wniosku,฀że฀ gatunki฀nie฀zostały฀stworzone฀oddzielnie,฀ale,฀tak฀jak฀odmiany,฀powstały฀ z฀innych฀gatunków.฀Wniosek฀ten฀jednak,฀choćby฀nawet฀dobrze฀uzasad- niony,฀nie฀wystarczy฀jeszcze,฀dopóki฀nie฀zostanie฀wykazane,฀w฀jaki฀spo- sób฀niezliczone฀gatunki฀zamieszkujące฀powierzchnię฀ziemi฀zostały฀tak฀ przekształcone,฀iż฀uzyskały฀ową฀doskonałość฀budowy฀i฀przystosowania,฀ które฀słusznie฀budzą฀w฀nas฀podziw.฀Przyrodnicy฀wskazują฀zawsze฀na฀wa- runki฀zewnętrzne,฀jak฀klimat,฀pożywienie฀itd.,฀jako฀na฀jedynie฀możliwe฀ przyczyny฀zmienności.฀Zobaczymy฀później,฀że฀w฀jednym฀ograniczonym฀ sensie฀zdanie฀to฀może฀być฀słuszne;฀byłoby฀jednak฀nierozsądne฀przypisy- WSTĘP 19 wać฀jedynie฀wpływowi฀warunków฀zewnętrznych฀całą฀budowę฀np.฀dzię- cioła,฀którego฀nogi,฀ogon,฀dziób฀i฀język฀tak฀zadziwiająco฀są฀przystosowane฀ do฀łowienia฀owadów฀pod฀korą฀drzew.฀Również฀co฀do฀jemioły฀czerpiącej฀ swe฀pożywienie฀z฀pewnych฀drzew,฀której฀nasiona฀muszą฀być฀roznoszone฀ przez฀pewne฀ptaki,฀a฀rozdzielnopłciowe฀kwiaty฀potrzebują฀do฀zapłodnie- nia฀pomocy฀określonych฀owadów,฀przenoszących฀pyłek฀z฀jednego฀kwia- tu฀na฀drugi฀—฀i฀w฀tym฀wypadku฀byłoby฀równie฀nierozsądnie฀chcieć฀wy- tłumaczyć฀całą฀budowę฀tej฀pasożytnej฀rośliny฀i฀jej฀stosunki฀z฀rozmaity- mi฀istotami฀żywymi฀li฀tylko฀przez฀wpływ฀warunków฀zewnętrznych฀albo฀ przez฀przyzwyczajenie฀lub฀przez฀wolę฀samej฀rośliny. Jest฀więc฀rzeczą฀niezwykłej฀wagi฀dojść฀do฀jasnego฀zrozumienia฀sposo- bów฀przekształcania฀i฀przystosowywania.฀Już฀na฀początku฀mych฀spostrze- żeń฀wydawało฀mi฀się฀prawdopodobne,฀że฀staranne฀badania฀zwierząt฀domo- wych฀i฀roślin฀uprawnych฀dadzą฀mi฀najlepszą฀sposobność฀do฀wyjaśnienia฀te- go฀zawiłego฀zagadnienia.฀Oczekiwania฀mnie฀nie฀zawiodły;฀w฀tym฀bowiem,฀ jak฀i฀we฀wszystkich฀zawikłanych฀wypadkach฀nieodmiennie฀znajdowałem,฀iż฀ jakkolwiek฀niedokładna฀jest฀nasza฀znajomość฀zmian฀pod฀wpływem฀hodow- li,฀daje฀ona฀nam฀jednak฀najlepszą฀i฀najpewniejszą฀nić฀przewodnią.฀Dlatego฀ też฀nie฀waham฀się฀wypowiedzieć฀tutaj฀mego฀przekonania฀o฀wielkiej฀donio- słości฀podobnych฀studiów,฀chociaż฀przyrodnicy฀często฀je฀zaniedbywali. Z฀tych฀względów฀pierwszy฀rozdział฀niniejszych฀materiałów฀poświę- cam฀zmienności฀w฀stanie฀udomowienia.฀Przekonamy฀się฀tam,฀jak฀szeroki฀ może฀być฀zakres฀przekształceń฀dziedzicznych฀i฀—฀co฀jest฀również฀waż- ne฀lub฀nawet฀ważniejsze฀—฀zobaczymy,฀jak฀wielka฀jest฀potęga฀człowie- ka,฀który฀drogą฀doboru฀gromadzi฀szereg฀kolejnych,฀drobnych฀zmian.฀Na- stępnie฀przejdę฀do฀zmienności฀gatunków฀żyjących฀w฀stanie฀naturalnym.฀ Z฀żalem฀jednak฀będę฀zmuszony฀traktować฀ten฀przedmiot฀zbyt฀pobieżnie,฀ gdyż฀nie฀mógłbym฀tutaj,฀jakby฀należało,฀przytoczyć฀długiego฀spisu฀faktów.฀ Będziemy฀jednak฀w฀stanie฀omówić,฀jakie฀warunki฀najbardziej฀sprzyjają฀ zmienności.฀W฀następnym฀rozdziale฀rozpatrywać฀będziemy฀walkę฀o฀byt฀ pomiędzy฀wszystkimi฀istotami฀organicznymi฀na฀ziemi,฀nieuchronnie฀wy- nikającą฀z฀ich฀rozmnażania฀się฀w฀postępie฀geometrycznym.฀Jest฀to฀teoria฀ Malthusa฀zastosowana฀do฀całego฀królestwa฀zwierzęcego฀i฀roślinnego.฀Po- nieważ฀w฀każdym฀gatunku฀rodzi฀się฀daleko฀więcej฀osobników,฀niż฀może฀ przeżyć฀i฀ponieważ฀na฀skutek฀tego฀powstaje฀pomiędzy฀nimi฀walka฀o฀byt,฀ osobnik,฀który฀pod฀wpływem฀skomplikowanych฀i฀nieraz฀zmiennych฀wa- runków฀zmieni฀się฀nieznacznie,฀lecz฀w฀sposób฀korzystny฀dla฀siebie,฀bę- dzie฀miał฀więcej฀widoków฀na฀utrzymanie฀się฀przy฀życiu฀i฀w฀ten฀sposób฀ ulegnie฀działaniu฀doboru฀naturalnego.฀Na฀zasadzie฀zaś฀potężnego฀prawa฀ dziedziczności฀każda฀taka฀wyselekcjonowana฀odmiana฀będzie฀dążyć฀do฀ przekazania฀potomstwu฀swej฀nowej,฀zmienionej฀postaci. 20 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW To฀zasadnicze฀zagadnienie฀doboru฀naturalnego฀omawiane฀będzie฀ dość฀obszernie฀w฀rozdziale฀czwartym.฀Zobaczymy฀tam,฀jak฀dobór฀natu- ralny฀w฀sposób฀prawie฀nieuchronny฀powoduje฀wymieranie฀form฀mniej฀ doskonałych฀i฀prowadzi฀do฀tego,฀co฀nazwałem฀rozbieżnością฀cech. W฀następnym฀rozdziale฀zajmę฀się฀skomplikowanymi฀i฀mało฀znany- mi฀prawami฀zmienności.฀W฀pięciu฀następnych฀rozdziałach฀rozstrząsać฀ będę฀najpoważniejsze฀i฀najistotniejsze฀trudności,฀które฀napotyka฀nasza฀ teoria;฀ a฀ mianowicie:฀ po฀ pierwsze฀ —฀ trudności฀ przechodzenia,฀ czyli฀ w฀jaki฀sposób฀prosta฀istota฀lub฀nieskomplikowany฀narząd฀może฀się฀zmie- nić฀i฀wydoskonalić฀w฀istotę฀wysoko฀zorganizowaną฀lub฀w฀narząd฀bardziej฀ skomplikowany;฀po฀wtóre฀—฀kwestia฀instynktu,฀czyli฀władz฀umysłowych฀ zwierząt;฀po฀trzecie฀—฀zagadnienie฀mieszańców,฀czyli฀niepłodność฀ga- tunków฀i฀płodność฀odmian฀przy฀ich฀krzyżowaniu;฀po฀czwarte฀—฀nie- dostateczność฀ danych฀ geologicznych.฀ W฀ dalszym฀ rozdziale฀ zajmę฀ się฀ geologicznym฀następstwem฀istot฀organicznych฀w฀czasie,฀w฀dwunastym฀ i฀ trzynastym฀ —฀ ich฀ geograficznym฀ rozmieszczeniem฀ w฀ przestrzeni,฀ w฀czternastym฀—฀ich฀klasyfikacją,฀czyli฀wzajemnym฀pokrewieństwem฀ istot฀tak฀w฀stanie฀dojrzałym,฀jak฀zarodkowym.฀Ostatni฀wreszcie฀rozdział฀ zawierać฀będzie฀streszczenie฀całego฀dzieła฀i฀kilka฀uwag฀końcowych. Nikogo฀nie฀powinno฀dziwić,฀że฀tyle฀jeszcze฀pozostaje฀nie฀wyjaśnionych฀ punktów฀w฀sprawie฀pochodzenia฀gatunków฀i฀odmian.฀Dosyć฀tylko฀uprzy- tomnić฀sobie,฀jak฀głęboka฀jest฀jeszcze฀nasza฀nieznajomość฀wzajemnych฀sto- sunków฀otaczających฀nas฀istot.฀Któż฀jest฀w฀stanie฀wytłumaczyć,฀dlaczego฀ jeden฀gatunek฀jest฀bardzo฀liczny฀i฀rozpowszechniony฀na฀wielkiej฀przestrze- ni,฀dlaczego฀inny,฀pokrewny฀mu,฀jest฀rzadki฀i฀ma฀niewielki฀zasięg?฀A฀tym- czasem฀stosunki฀te฀są฀niezmiernie฀ważne,฀gdyż฀od฀nich฀zawisła฀obecna฀ pomyślność฀ i,฀ jak฀ przypuszczam,฀ przyszłe฀ powodzenie฀ i฀ przekształcanie฀ każdego฀mieszkańca฀tej฀ziemi.฀Jeszcze฀mniej฀wiemy฀o฀wzajemnych฀sto- sunkach฀niezliczonych฀mieszkańców฀ziemi฀podczas฀ubiegłych฀epok฀geo- logicznych.฀Chociaż฀wiele฀rzeczy฀jest฀i฀długo฀jeszcze฀pozostanie฀nie฀wyja- śnionych,฀to฀jednak฀na฀podstawie฀najskrupulatniejszych฀badań฀i฀najbez- stronniejszego฀sądu,฀do฀jakiego฀jestem฀zdolny,฀nie฀wątpię฀bynajmniej,฀że฀ pogląd฀wyznawany฀dotychczas฀przez฀większość฀przyrodników฀i฀podzielany฀ dawniej฀przeze฀mnie,฀a฀mianowicie,฀że฀każdy฀gatunek฀został฀stworzony฀od- dzielnie,฀jest฀błędny.฀Jestem฀całkowicie฀przekonany,฀że฀gatunki฀są฀zmien- ne฀i฀że฀gatunki฀należące฀do฀jednego฀tak฀zwanego฀rodzaju฀są฀w฀prostej฀linii฀ potomkami฀jakiegoś฀innego,฀zazwyczaj฀wygasłego฀gatunku,฀tak฀samo฀jak฀ uznane฀odmiany฀jakiegoś฀jednego฀gatunku฀są฀pochodnymi฀tego฀gatunku.฀ Jestem฀ prócz฀ tego฀ przekonany,฀ że฀ dobór฀ naturalny฀ był฀ najważniejszym,฀ chociaż฀nie฀wyłącznym฀czynnikiem฀przekształcania฀gatunków. Rozdział฀I Zmienność฀w฀stanie฀udomowienia Przyczyny฀zmienności฀—฀Wpływ฀przyzwyczajenia฀oraz฀używania฀lub฀nieużywania฀ narządów฀—฀Zmienność฀korelacyjna฀—฀Dziedziczność฀—฀Cechy฀odmian฀hodow- lanych฀—฀Trudność฀odróżniania฀odmian฀i฀gatunków฀—฀Pochodzenie฀odmian฀ho- dowlanych฀od฀jednego฀lub฀kilku฀gatunków฀—฀Gołębie฀domowe,฀ich฀różnorodność฀ i฀pochodzenie฀—฀Od฀dawna฀stosowane฀zasady฀doboru฀i฀ich฀skutki฀—฀Dobór฀świa- domy฀i฀nieświadomy฀—฀Nieznane฀pochodzenie฀naszych฀roślin฀i฀zwierząt฀hodowla- nych฀—฀Okoliczności฀sprzyjające฀człowiekowi฀w฀stosowaniu฀doboru Przyczyny฀zmienności Jeżeli฀porównamy฀osobniki฀tej฀samej฀odmiany฀lub฀pododmiany฀od฀daw- na฀hodowanych฀roślin฀lub฀zwierząt,฀to฀najpierw฀uderzy฀nas฀fakt,฀że฀za- zwyczaj฀różnice฀pomiędzy฀nimi฀są฀większe฀niż฀pomiędzy฀osobnikami฀ jakiegokolwiek฀gatunku฀lub฀odmiany฀żyjącej฀w฀stanie฀natury.฀A฀jeżeli฀ uprzytomnimy฀sobie฀wielką฀rozmaitość฀hodowanych฀roślin฀i฀zwierząt,฀ które฀ z฀ biegiem฀ czasu฀ ulegały฀ przekształceniom฀ w฀ najrozmaitszych฀ warunkach฀klimatu฀i฀oddziaływania,฀to฀musimy฀dojść฀do฀wniosku,฀że฀ ta฀wielka฀zmienność฀powstała฀stąd,฀iż฀były฀one฀hodowane฀w฀warun- kach฀życiowych฀nie฀tak฀jednorodnych,฀a฀nieraz฀trochę฀odmiennych฀od฀ tych,฀w฀jakich฀żyły฀ich฀gatunki฀rodzicielskie฀w฀stanie฀natury.฀Wydaje฀ się฀też฀do฀pewnego฀stopnia฀prawdopodobny฀pogląd฀Andrzeja฀Knighta,฀ że฀zmienność฀ta฀może฀być฀po฀części฀związana฀z฀nadmiarem฀pokarmu.฀ Wydaje฀się฀jasne,฀że฀aby฀nastąpiły฀widoczne฀zmiany,฀istoty฀organicz- ne฀muszą฀podlegać฀działaniu฀nowych฀warunków฀przez฀kilka฀pokoleń.฀ Jasne฀jest฀także,฀że฀skoro฀budowa฀raz฀zaczęła฀się฀zmieniać,฀zmienia฀ się฀już฀zwykle฀w฀ciągu฀wielu฀pokoleń.฀Nie฀znamy฀wypadku,฀w฀którym฀ zmienny฀ organizm฀ przestałby฀ się฀ zmieniać฀ pod฀ wpływem฀ wychowu.฀ Nasze฀najstarsze฀rośliny฀uprawne,฀jak฀np.฀pszenica,฀ciągle฀tworzą฀nowe฀ odmiany;฀nasze฀najdawniej฀udomowione฀zwierzęta฀również฀i฀dziś฀jesz- cze฀są฀zdolne฀do฀szybkiego฀doskonalenia฀albo฀przekształcania฀się. O฀ile฀mogę฀sądzić฀po฀długim฀badaniu฀tego฀zagadnienia,฀warunki฀życio- we฀mogą฀oddziaływać฀w฀dwojaki฀sposób:฀bezpośrednio,฀na฀cały฀organizm฀ 22 O฀POWSTAWANIU฀GATUNKÓW czy฀tylko฀na฀niektóre฀jego฀części,฀i฀pośrednio,฀wywierając฀wpływ฀na฀układ฀ rozrodczy.฀Co฀do฀bezpośredniego฀oddziaływania฀musimy฀pamiętać฀—฀jak฀ to฀ostatnimi฀czasy฀twierdził฀profesor฀Weismann฀i฀jak฀ja฀przygodnie฀utrzy- mywałem฀w฀moim฀dziele฀„Variation฀under฀Domestication”฀—฀że฀w฀każdym฀ wypadku฀działają฀dwa฀czynniki,฀a฀mianowicie:฀charakter฀samego฀organi- zmu฀i฀charakter฀warunków.฀Pierwszy฀wydaje฀się฀nam฀o฀wiele฀ważniejszy฀ dlatego,฀że฀odmiany฀prawie฀zupełnie฀podobne฀powstają฀niekiedy฀pod฀wpły- wem฀warunków,฀o฀ile฀sądzić฀można,฀różnych,฀i฀z฀drugiej฀strony,฀że฀odmiany฀ niepodobne฀powstają฀pod฀wpływem฀warunków,฀jak฀się฀zdaje,฀niemal฀jed- nakowych.฀Oddziaływanie฀na฀potomstwo฀może฀być฀określone฀lub฀nieokre- ślone.฀Można฀je฀uważać฀za฀określone,฀gdy฀całe฀lub฀prawie฀całe฀potomstwo฀ osobników,฀pozostających฀przez฀szereg฀pokoleń฀pod฀wpływem฀określonych฀ warunków,฀zmieniło฀się฀w฀taki฀sam฀określony฀sposób.฀Niezwykle฀trudno฀ dojść฀do฀jakiegokolwiek฀wniosku฀co฀do฀zakresu฀zmian,฀wytworzonych฀w฀ta- ki฀określony฀sposób.฀Natomiast฀zdarzają฀się฀pewne฀niewielkie฀zmiany,฀co฀ do฀których฀nie฀może฀być฀żadnej฀wątpliwości,฀jak฀np.฀wpływ฀nadmiaru฀poży- wienia฀na฀wielkość,฀charakteru฀pożywienia฀na฀barwę,฀klimatu฀na฀grubość฀ skóry฀i฀owłosienie,฀itp.฀Każda฀z฀niezliczonych฀odmian฀upierzenia฀naszego฀ ptactwa฀domowego฀musiała฀mieć฀pewną฀przyczynę฀wywołującą,฀a฀jeżeliby฀ ta฀sama฀przyczyna฀oddziaływała฀jednakowo฀przez฀długi฀szereg฀pokoleń฀na฀ wiele฀osobników,฀to฀prawdopodobnie฀wszystkie฀przekształciłyby฀się฀w฀ten฀ sam฀sposób.฀Takie฀fakty,฀jak฀powstawanie฀skomplikowanych฀i฀niezwykłych฀ narośli฀po฀wpuszczeniu฀najdrobniejszej฀kropli฀jadu฀przez฀owady฀powodują- ce฀tworzenie฀się฀galasów,฀wykazują฀nam,฀jak฀zadziwiające฀przekształcenia฀ mogą฀powstawać฀u฀roślin฀pod฀wpływem฀chemicznej฀zmiany฀soków. Zmienność฀nieokreślona฀jest฀znacznie฀częstszym฀wynikiem฀zmia- ny฀ warunków฀ niż฀ zmienność฀ określona,฀ toteż฀ prawdopodobnie฀ gra- ła฀o฀wiele฀ważniejszą฀rolę฀przy฀tworzeniu฀się฀naszych฀ras฀domowych.฀ Zmienność฀nieokreślona฀przejawia฀się฀w฀mnóstwie฀drobnych฀właści- wości,฀którymi฀się฀różnią฀osobniki฀tego฀samego฀gatunku฀i฀których฀nie฀ można฀kłaść฀na฀karb฀dziedziczenia฀po฀jednym฀z฀rodziców฀lub฀po฀ja- kichś฀odleglejszych฀przodkach.฀Wyraźne฀różnice฀mogą฀nawet฀wystą- pić฀niekiedy฀pomiędzy฀młodymi฀z฀jednego฀miotu฀lub฀nasionami฀z฀jed- nej฀zalążni.฀W฀znacznych฀odstępach฀czasu฀pomiędzy฀milionami฀osob- ników฀wyrosłych฀w฀tej฀samej฀okolicy,฀spożywających฀ten฀sam฀prawie฀ pokarm,฀pojawiają฀się฀osobniki฀z฀tak฀wybitnymi฀odchyleniami฀w฀bu- dowie,฀ że฀ można฀ by฀ je฀ nazwać฀ potwornościami,฀ chociaż฀ nie฀ sposób฀ przeprowadzić฀wyraźnej฀linii฀demarkacyjnej฀między฀potwornościami฀ a฀mniej฀wybitnymi฀zmianami.฀Wszystkie฀te฀zmiany฀w฀budowie,฀nie- zmiernie฀słabe฀czy฀też฀bardzo฀wybitne,฀występujące฀wśród฀wielu฀ra- zem฀ żyjących฀ osobników,฀ można฀ uważać฀ za฀ rezultat฀ nie฀ określone-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O powstawaniu gatunków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: