Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00044 004087 12930232 na godz. na dobę w sumie
O przekładzie tekstu naukowego - ebook/pdf
O przekładzie tekstu naukowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-3079-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest opracowaniem z zakresu translatoryki, bogato ilustrowanym przykładami z wykonanych przez różnych tłumaczy przekładów tekstów językoznawczych (z języków obcych na język polski).

Podstawowa jej teza książki brzmi: ''Przekład tekstów naukowych jest obok przekładu tekstów artystycznych i przekładu tekstów nieliterackich trzecim rodzajem tłumaczenia''. Autorka dotyka wprost w kilku miejscach zagadnień odpowiedzialności tłumacza, jego postawy etycznej, stwarzając w ten sposób początki swego rodzaju ''kodeksu honorowego'' pracy tłumacza.

Książka stanowi kompendium dla tłumaczy, przyszłych tłumaczy i wszystkich zainteresowanych zagadnieniami przekładu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZEDMOWA DO DRUGIEGO WYDANIA Ksia˛z˙ka niniejsza została napisana w roku 1993, a wydana w 1995. Na moja˛ niełatwa˛ decyzje˛ o przygotowaniu do druku drugiego wydania wpłyna˛ł fakt, z˙e ksia˛z˙ka jest nadal jedyna˛ pozycja˛ na temat przekładu tekstu naukowego1. O zainteresowaniu, jakim sie˛ cieszy, s´wiadcza˛ cytowania oraz powoływanie sie˛ na nia˛ przez ro´z˙nych autoro´w (Brzozowski 2001: 61, 68; Dyjak 1999, Urbanek 2004, Szcze˛sny 2001: 126, Da˛mbska-Prokop (MEP: 255 i 260), Rudzin´ski 2004: 22) oraz opinie Recenzento´w Profesoro´w J. Brzozow- skiego, W. Chlebdy, M. Tryuk. Korzystaja˛ z niej wykładowcy i studenci. Pierwsze wydanie, kto´re ukazało sie˛ w 1995 roku w bardzo niskim nakładzie jest od dawna wyczerpane, brak go w wielu bibliotekach. O zapotrzebo- waniu s´wiadczy zaro´wno decyzja Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego o reedycji, jak i zamo´wienie przez Wydawnictwa Naukowe PWN ksia˛z˙ki na temat tłumaczenia naukowego w wersji bardziej popularnej. Decyzja o drugim wydaniu była dla mnie jako autorki trudna ze wzgle˛do´w merytorycznych. Po dziesie˛ciu latach oczywis´cie wiele rzeczy napisałoby sie˛ inaczej. Ro´wnoczes´nie w drugim wydaniu wiele zmieniac´ nie moz˙na bez szkody dla całego tekstu. Koniecznos´c´ uaktualnienia bibliografii była oczywista. Pocia˛gało to jednak za soba˛ uaktualnienie opisu stanu badan´ i to w kilku dziedzinach – translatoryce, lingwistyce tekstu (analizie dyskursu), terminologii. Dziedziny te przez dziesie˛c´ lat, kto´re upłyne˛ły od pierwszego wydania rozwine˛ły sie˛ niesłychanie, szczego´lnie dotyczy to translatoryki. Warto dodac´, z˙e w ostatnich latach duz˙e zmiany zaszły w całej nauce. Zmieniło sie˛ podejs´cie do badan´ naukowych. S. Gajda pisze: „O nauce wspo´łczesnej (zwłaszcza o naukach humanistycznych i społecznych) mo´wi sie˛ dos´c´ powszechnie, z˙e znalazła sie˛ w sytuacji kryzysowej. O´ w kryzys wyraz˙a sie˛ nie tylko w zmianie dyscyplinarnych paradygmato´w, co moz˙na by uznac´ za w miare˛ normalny proces ewolucyjny. Wydaje sie˛, z˙e jest to kryzys zasad- niczy, zwia˛zany z pro´ba˛ kardynalnej przebudowy nauki – zmiana˛ obowia˛- zuja˛cego od kilkuset lat ideału nauki nowoz˙ytnej, a takz˙e całej cywilizacji 1 Brakuje takiego hasła w Małej Encyklopedii Przekładoznawstwa (MEP), sa˛ tylko hasła Tłumaczenia specjalistyczne i Tłumaczenia techniczne i w obu artykułach hasłowych cytowana jest ta włas´nie ksia˛z˙ka jako jedna z dwo´ch pozycji bibliograficznych jedyna w je˛zyku polskim. 7 ludzkiej...” (Gajda 1999b: 11). Według tzw. nowej nauki prawdy sie˛ nie odkrywa, lecz konstruuje sie˛ wiedze˛ w ramach tekstowych gier je˛zykowych. Preferuje sie˛ „metaje˛zyk refleksyjny” (z metaforami, symbolami, paradoksa- mi, ironia˛). Zacieraja˛ sie˛ granice nie tylko mie˛dzy dyskursami poszczego´lnych dyscyplin, ale i mie˛dzy dyskursem naukowym a nienaukowymi – potocznym, artystycznym, publicystycznym, ideologicznym itd. (por. Gajda 1999b: 11-13). Znacza˛co wzrosła rola zjawiska intertekstualnos´ci. Warte zbadania byłoby, jak te zjawiska odbijaja˛ sie˛ na przekładzie, ale to zagadnienie musiałoby stac´ sie˛ przedmiotem odre˛bnego studium. Wnikliwa lektura prac translatorycznych z lat 1993-2004 w pie˛ciu je˛zykach, pozwala stwierdzic´, z˙e zagadnieniem przekładu teksto´w naukowych, huma- nistycznych nie zajmowano sie˛ w sposo´b całos´ciowy. Mimo z˙e problem przekładu teksto´w specjalistycznych (uz˙ytkowych, informacyjnych) zwanego tez˙ przekładem pragmatycznym jest modny ws´ro´d translatoryko´w, to badania nadal dotycza˛ gło´wnie termino´w. Rozwijaja˛ce sie˛ badania w ramach takich kierunko´w jak je˛zykoznawstwo kognitywne (w wydaniu G. Lakoffa i R.W. Langackera2), analiza dyskursu, czy koncepcje translatoryczne takie jak teoria skoposu, protokoły głos´nego mys´lenia, teoria interpretacyjna, teoria hermeneutyczna w przekładzie nie dotycza˛ w sposo´b bezpos´redni przedmiotu moich zainteresowan´. W badaniach nad tekstem s´rodek cie˛z˙kos´ci przesuna˛ł sie˛ na dyskurs, na dynamiczny charakter tekstu, warunki jego powstawania (tekst jako zdarzenie komunikacyjne). Dla zagadnien´ poruszanych w ksia˛z˙ce (pos´wie˛conej tylko tłumaczeniu pisemnemu) nie ma to wie˛kszego znaczenia, poniewaz˙ tekst traktowany jest w niej materiałowo, substancjalnie (zob. 77 i n., 164). Rozwine˛ły sie˛ inne nowe rodzaje tłumaczenia, np. tłumaczenie s´rodowis- kowe (Tryuk 2003, 2004), przekład audiowizualny (Tomaszkiewicz 2006), tłumaczenia wspomagane komputerowo – CAT (warto zwro´cic´ uwage˛, z˙e przekład maszynowy nie poczynił specjalnych poste˛po´w), teletranslacja (teletłumaczenie) (Pisarska, Tomaszkiewicz 1998: 66), czyli przekład wspo- magany telekomunikacja˛, w kto´rym przestaje byc´ waz˙ny s´rodek przekazu, jego tres´c´ (m.in. przekład elektroniczny: istotny staje sie˛ komunikat rozpoznawanie mowy, synteza mowy, przekład mowy na mowe˛, automatyczny przekład słowa mo´wionego, systemy Translatel we Francji od roku 1990, a KDD Teleserve w Japonii od 1968). Rozwo´j telefonii powoduje wzrost zapotrzebowania na usługi tłumaczy. Zmienił sie˛, udoskonalił warsztat pracy tłumacza. Ogromne moz˙liwos´ci, ale tez˙ wielkie zagroz˙enia – m.in. upadek i 2 Pocza˛tkowo nazwane została gramatyka˛ przestrzeni (space grammar). 8 kultury edytorskiej – stwarza Internet. Nie dotyczy to w tak duz˙ym stopniu tłumaczenia teksto´w je˛zykoznawczych, kto´re powinny byc´ wykonywane przez je˛zykoznawco´w (dotycza˛ je˛zyka), czyli humanisto´w, a wie˛c osoby, kto´re ex definitione powinna cechowac´ dbałos´c´ nie tylko o kulture˛ słowa, ale ro´wniez˙ o kulture˛ edytorska˛. Ma to ro´wniez˙ aspekt etyczny – niedbałe wydanie pracy wpływa negatywnie na jej odbio´r, a wie˛c jest tez˙ nie tylko nieeleganckie, ale i w jakims´ sensie nieuczciwe wobec autora oryginału3. Zasadniczy trzon ksia˛z˙ki pozostał bez zmian, poniewaz˙ moje widzenie problemo´w przekładu tekstu naukowego nie zmieniło sie˛. Złagodziłam teze˛, z˙e przekład tekstu naukowego jest trzecim rodzajem tłumaczenia obok przekładu literackiego i nieliterackiego (specjalistycznego), uznaja˛c go za rodzaj tłumaczenia specjalistycznego. Nawiasem mo´wia˛c, opinie recenzen- to´w ksia˛z˙ki były na ten temat ro´z˙ne. Jeden uwaz˙ał teze˛ za całkiem prze- konuja˛co dowiedziona˛, drugi – przeciwnie. Trzeci napisał, z˙e teza została sformułowana przez F. Schleiermachera w 1813 roku i z˙e moz˙na wobec tego mo´wic´ jedynie o ilustracji tezy klasyka. Do kwestii tej wracam w rozdziale 1, s. 49 i n.). Dodajmy, z˙e zagadnienie typologii tłumaczen´ nie jest proste. Niekto´rzy badacze (Snell-Hornby 1988, Hejwowski 2004a, 2004b) podwaz˙aja˛ zasadnos´c´ podziału na przekład literacki i nieliteracki. Oczywis´cie, istota procesu jest ta sama – przekazanie s´rodkami jakiegos´ je˛zyka tres´ci/informacji wyraz˙onej s´rodkami innego je˛zyka. Ro´z˙nice pomie˛dzy tłumaczeniem teksto´w literackich a nieliterackich sa˛ jednak widoczne gołym okiem. Opisywane sa˛ one ro´z˙nie. Tak np. Schleiermacher (1813/1963) ro´z˙nice˛ upatruje w tym, z˙e tłumacza˛c teksty literackie, nalez˙y przybliz˙ac´ je czytelnikowi, a teksty naukowe nalez˙y tłumaczyc´ wiernie (dosłownie), poniewaz˙ maja˛ przekazac´ dokładnie mys´l autora. Roman Ingarden (1955), mo´wia˛c o ro´z˙nicy mie˛dzy tłumaczeniem dzieła artystycznego a tłumaczeniem dzieła naukowego, podkres´la ro´z˙nice mie˛dzy nimi, wynikaja˛ce z ro´z˙nic mie˛dzy typami tych teksto´w. Obecne wydanie uzupełnione zostało o przedmowe˛, przeredagowany i uaktualniony został pierwszy rozdział, poszerzona bibliografia, wykaz z´ro´deł uzupełniono o kilka pozycji, dodano tłumaczenia przykłado´w rosyjskich. W niekto´rych miejscach wprowadzono drobne poprawki, wyeliminowano oczywiste błe˛dy, przeoczenia, litero´wki. Transliteracje˛ manualna˛ – w przykła- dach, cytatach, bibliografii, indeksach, wykazie z´ro´deł – zasta˛piono kompu- 3 Niechlujne wydanie tekstu oryginału nie usprawiedliwia niedbałos´ci tłumaczenia, przeciwnie, skopiowanie usterek edytorskich i niedocia˛gnie˛c´ aparatu obcia˛z˙a przede wszystkim tłumacza. 9 terowa˛4 (bliz˙sza zachodnim, prostsza – kompatybilna, bez znako´w diakry- tycznych, nienaprowadzaja˛ca Czytelnika na fałszywy trop z powodu asocjacji z czeskim). Włas´ciwie bez zmian pozostały zasadnicze rozdziały (Obudowa tekstu naukowego, Komentarze tłumaczy, Terminy w przekładach teksto´w je˛zyko- znawczych, Przykłady w przekładach teksto´w je˛zykoznawczych). Nic sie˛ nie zmieniło w kwestii poruszanej w rozdziale 5. Przekład tekstu je˛zykoznawczego jako wymuszony opis konfrontatywny. Ostatnie (tzn. opublikowane po roku 1993) przekłady teksto´w je˛zykoznawczych na je˛zyk polski pokazuja˛, z˙e sa˛ one jeszcze lepszym materiałem do badan´ konfrontatywnych, poniewaz˙ prawie z reguły zawieraja˛ przykłady oryginalne z tłumaczeniami. W zwia˛zku z lawinowym w ostatnim dziesie˛cioleciu przyrostem literatury do bibliografii dodano liczne nowe pozycje, zachowuja˛c jednak ten sam jej układ z uwagi na to, z˙e miała ona spo´jna˛ kompozycje˛, oczywis´cie zwia˛zana˛ z systemem odsyłania, kto´rego nie zmieniono. Bibliografia zawiera spis prac nie tylko cytowanych, ale takz˙e odnosza˛cych sie˛ do tematu5 czy tez˙ prac, na kto´rych tylko tytuły sie˛ powołuje˛, czy tez˙ do kto´rych odsyłaja˛ cytowani autorzy albo przytaczane przykłady. Moz˙na by oczywis´cie zrobic´ odre˛bny spis lub podawac´ dane w przypisach, ale uwaz˙am, z˙e dla czytelnika lepszym rozwia˛zaniem jest jedna bibliografia na kon´cu ksia˛z˙ki6. W zwia˛zku z koniecznos´cia˛ uaktualnienia stanu badan´, uwzgle˛dnie- nia nowszej literatury, przeredagowano rozdział 1, kto´ry odwoływał sie˛ do stanu badan´ pocza˛tku lat dziewie˛c´dziesia˛tych. Zmieniona została jego struktura. Odniesienia do literatury uaktualniono tam, gdzie to było moz˙liwe. Jes´li chodzi o odesłania do literatury, to nie wszystkie zasta˛piono cytatami czy odesłaniami do nowszych prac. Pozostawiono odsyłacze do starszych prac, kto´re nie straciły aktualnos´ci, a dla wywodu sa˛ waz˙ne. Za niewłas´ciwe uwaz˙ałabym cytowanie dawno wypowiedzianych twierdzen´ z prac nowszych tylko po to, z˙eby robic´ wraz˙enie „bycia na czasie”. Zachowanie cia˛głos´ci, powoływanie sie˛ na dawne klasyczne prace uwaz˙am za celowe. Dodaja˛c odniesienia do nowszej literatury, ograniczyłam sie˛ jedynie do tych jej – 4 Poza nielicznymi przypadkami, gdy nie było to moz˙liwe (np. nazwisko Paducheva zgodnie z polska˛ norma˛ musi byc´ podane w takiej postaci – w tym wypadku stransliterowanej). Jednak przy powoływaniu sie˛ na konkretna˛ ksia˛z˙ke˛ nazwisko musi byc´ podane w takiej postaci, w jakiej widnieje na okładce (np. Paducˇeva). 5 Nawet jez˙eli sie˛ z nimi nie zgadzam, przyzwoitos´c´ nakazuje przywołac´, choc´by z tytułu, pozycje, kto´re dotycza˛ tematu. 6 W bibliografii nie uwzgle˛dniono kilku pozycji, kto´rych dane sa˛ w teks´cie. 10 nielicznych zreszta˛ – fragmento´w, kto´re dotycza˛ bezpos´rednio przedmiotu rozwaz˙an´. Wste˛p zachowano włas´ciwie w niezmienionej postaci. Istota przekładu teksto´w je˛zykoznawczych bowiem nie zmieniła sie˛. Zmieniła sie˛ nieco rola tłumaczy. Patrzy sie˛ na nia˛ inaczej. Kompetencje translatora musza˛ byc´ szersze. Musi on odznaczac´ sie˛ kompetencja˛ informatyczna˛ i rozeznaniem w informatyce. Powstało nawet nowe okres´lenie pracy tłumacza, a mianowicie lokalizacja7. Tłumacz w dobie globalizacji ma według D. Gouadeca byc´ „de inge´nieurs en communication multilingue multime´dia” [dosł. inz˙ynierem multilingwalnej komunikacji multimedialnej] (2003: 543). Jak zauwaz˙a M. Tryuk, „tak rozumiany tłumacz musi byc´ zarazem dokumentalista˛ („researcherem”), terminologiem i terminografem, redaktorem i korektorem, administratorem sieci, musi umiec´ pracowac´ w ekipie i zarza˛dzac´ praca˛ innych oso´b” (nieopublikowana recenzja wydawnicza, s. 2). Bogaty materiał przykładowy przedstawiony w pierwszym wydaniu nie stracił aktualnos´ci. Zjawiska opisywane nie zmieniły sie˛, a przykłady stanowia˛ dobra˛ ich ilustracje˛. Zaste˛powanie przykłado´w nowszymi czy nawet tylko ich uzupełnianie zaje˛łoby kolejnych pare˛ lat, a wie˛c nie wchodziło w rachube˛. Jes´li chodzi o baze˛ materiałowa˛ pracy, to obserwacje poczynione na tekstach przekłado´w prac je˛zykoznawczych gło´wnie z lat siedemdziesia˛tych i osiem- dziesia˛tych XX wieku (1962–1990) znajduja˛ potwierdzenie w przejrzanych przekładach z pierwszych lat XXI wieku (zob. uzupełnienia do z´ro´deł przykłado´w s. 1888), co z kolei potwierdza aktualnos´c´ ksia˛z˙ki. Przedmiotem pracy jest wyła˛cznie tłumaczenie teksto´w naukowych wy- ła˛cznie pisemne gło´wnie na je˛zyk polski (na przykładzie teksto´w je˛zykoznaw- czych). Tytuł pracy O przekładzie... uprawnia do omo´wienia jedynie najwaz˙niejszych aspekto´w przekładu, pozwalaja˛c na ograniczenie sie˛ do wska- zywania tylko jego cech specyficznych. Tak wie˛c nie jest to praca z teorii przekładu, ani tym bardziej z terminologii. Terminami zajmuje˛ sie tylko z punktu widzenia przekładu teksto´w naukowych (na przykładzie teksto´w 7 Termin lokalizacja jest tez˙ rozumiany inaczej, por. „dokonywanie tłumaczenia wraz z przystosowaniem do warunko´w lokalnych” (Puławska 2005: 91): (polonizacja w odro´z˙nieniu od spolszczenia, np. Kubus´ Puchatek w przekładzie Ireny Tuwim umieje˛tnie dostosowany do naszych wzorco´w kulturowych.) Przystosowywanie dotyczy elemento´w graficznych, audio, kulturowych i elemento´w specyficznych dla aplikacji szkoleniowych, np. w e-learning podawane przykłady musza˛ odpowiadac´ kulturze danego kraju, cze˛sto produkuje sie˛ specjalne teksty do tłumaczenia z uwzgle˛dnieniem kultury docelowej – eliminuja˛c elementy lokalne. 8 Zamieszczono je osobno, poniewaz˙ do tekstu gło´wnego ksia˛z˙ki nie dodano pochodza˛- cych z nich przykłado´w. 11 je˛zykoznawczych). Wnioski dotycza˛ce termino´w (zob. rozdział 4) moz˙na przenies´c´ na tłumaczenie teksto´w naukowych z innych dziedzin. Obserwacje dotycza˛ce przykłado´w je˛zykowych (rozdział 5) ograniczaja˛ sie˛ do teksto´w je˛zykoznawczych, filologicznych, niekiedy filozoficznych. Mam nadzieje˛, z˙e drugie wydanie tej ksia˛z˙ki, juz˙ nie w serii Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego9 – pomys´lanej ro´wniez˙ jako pomoc dla tłumaczy – spełni oczekiwania swoich adresato´w: translatoryko´w, tłumaczy, przyszłych tłumaczy i oso´b zainteresowanych zagadnieniami przekładu teksto´w naukowych. Na zakon´czenie pozostaje mi wyrazic´ wdzie˛cznos´c´ Recenzentom obu wydan´ za wnikliwa˛ ocene˛, za wszystkie uwagi, szczego´lnie za te krytyczne. Z wie˛kszos´cia˛ Ich uwag zgodziłam sie˛ i stosowne zmiany poczyniłam. Warszawa 21 marca 2006 9 Ksia˛z˙ka nie stała sie˛ rozprawa˛ habilitacyjna˛. 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

O przekładzie tekstu naukowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: