Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00492 010708 20684964 na godz. na dobę w sumie
Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego. Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej - ebook/pdf
Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego. Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 280
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2369-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> sztuki teatralne i teatrologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Książka prezentuje obecność i zaangażowanie sztuki teatralnej w codziennym życiu społecznym. W celu zobrazowania stałej obecności teatru/działań teatralnych w perspektywie codzienności zaprezentowano – w zarysie – konstytuowanie się sztuki teatralnej zarówno w przestrzeni międzynarodowej, jak i w Polsce. Orientacja na powszechną obecność/dostępność teatru w każdej epoce historycznej stała się asumptem do zaprezentowania jego roli w praktyce społecznej w kontekście pedagogiki społecznej. To próba ukazania możliwości włączenia sztuki w obszar pedagogicznych zadań.

Zasadniczy cel opracowania to ukazanie, że teatr „wyrósł” z określonych potrzeb minionych pokoleń, będąc formą ekspresji, wyrażania uczuć, środkiem komunikacji oraz formą zaspokajania wielu potrzeb. Czerpiąc tematykę z codzienności ludzkiej egzystencji, z czasem teatr spełniał coraz więcej funkcji społecznych, edukacyjnych i emocjonalno-estetycznych. Pełniąc owe funkcje, stawał się w kolejnych epokach istotnym instrumentem w praktyce społecznej: w procesach edukacji i wychowania, doświadczania rzeczywistości, kształtowania postaw moralnych, systemu wartości zarówno w przeszłości, jak i obecnie. 

Niezależnie od typu teatru (klasyczny, alternatywny czy amatorski) możliwe jest pełne zaangażowanie w życie społeczne, w konstruowanie pozytywnych obrazów oraz „korygowanie”/akcentowanie negatywnych zjawisk w codziennej przestrzeni społecznej. Tym samym sztuka teatralna, jak również działania okołoteatralne stają się formą profilaktyki i kompensacji przestrzeni społecznej. 

Książka adresowana jest do studentów pedagogiki, socjologii, polityki społecznej, wiedzy o teatrze oraz organizacji i stowarzyszeń, instytucji społecznych i kulturalno–oświatowych, które działają w środowiskach lokalnych zaangażowanych w edukację i rewitalizację zorientowane na zintegrowane projektowanie i rozwiązywanie problemów społecznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Teresa Wilk Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej T e r e s a W i l k O b e c n o ś ć s z t u k i t e a t r a l n e j . . . 34 8012-369-4 5 Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej NR 3267 Teresa Wilk Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Pedagogika Ewa Wysocka Recenzent Mirosław Sobecki Spis treści Wprowadzenie Rozdział I Kultura, sztuka, teatr — powiązania i zależności Kultura Sztuka Teatr Rozdział II Społeczno ‑kulturowe uwarunkowania konstytuowania się tea‑ tru powszechnego. Perspektywa historyczno ‑geograficzna. Wybrane przykłady Kultura Egiptu i starożytnego Wschodu Kultura islamu Kultura indyjska Kultura chińska Kultura japońska Kultura grecka Kultura rzymska Kultura bizantyjska Kultura średniowiecza Kultura odrodzenia Kultura baroku Kultura oświecenia Kultura romantyzmu Kultura przełomu XIX i XX wieku oraz współczesna Rozdział III Teatr w Polsce — od początków państwa polskiego do współ‑ czesności. Kontynuacja i zmiana 7 17 17 22 27 29 31 32 34 37 39 43 49 52 53 57 65 68 71 73 83 6 Spis treści Okres przedchrześcijański i średniowiecze Okres odrodzenia Wiek XVII i XVIII, czyli zachwyt kulturą obcą Upadek państwa polskiego — okres romantyzmu Pozytywizm i Młoda Polska Dwudziestolecie międzywojenne Okres II wojny światowej Teatr polski po wojnie, lata 1945—1989 Teatr w Polsce po roku 1990 Rozdział IV Społeczna rola teatru w konfiguracji przemian społeczno ‑cywili‑ zacyjnych Istota przemian a istota potrzeb Społeczna rola teatru Rozdział V Zaangażowanie sztuki dramatycznej w społecznych przemia‑ nach. Wybrane propozycje aktywności teatralno ‑społecznej w środowiskach lokalnych: teatr klasyczny, teatr alternatywny/ awangardowy, teatr amatorski Teatr klasyczny Teatr alternatywny/teatr awangardowy Teatr amatorski Zamiast zakończenia, czyli o potrzebie obecności sztuki tea‑ tralnej w edukacji i życiu społecznym Bibliografia Indeks osobowy Summary Résumé 86 89 93 97 101 104 109 112 125 129 129 151 167 175 200 227 241 255 267 275 277 Wprowadzenie Rzeczywistość/codzienność, w której przyszło nam współcześnie żyć, pozornie wydaje się znajoma, oswojona, tym samym przyjaz‑ na i bezpieczna. Tymczasem doświadczenia poszczególnych jed‑ nostek czy grup społecznych jakże często dowodzą, iż otaczająca przestrzeń jest nieprzyjazna, trudna, a ciągły rozwój technologiczno‑ ‑cywilizacyjny nie tylko nie ułatwia realizacji potrzeb i aspiracji, lecz często je uniemożliwia. W konsekwencji konstytuują się społeczeń‑ stwa — zarówno w przestrzeni europejskiej, jak i globalnej — coraz bardziej podzielone, w których zasadniczymi czynnikami różnicu‑ jącymi dane zbiorowości są: ekonomia — ubóstwo i bogactwo, edu- kacja — osoby mające specjalistyczne wykształcenie wyższe i osoby o niskim potencjale edukacyjnym, oraz kultura — osoby o domi‑ nującej narodowości, kulturze i religii w danej przestrzeni oraz emigranci/obcy, osoby o odmiennej narodowości, kulturze i religii. W kontekście zróżnicowań można wskazać wiele innych, równie istotnych, elementów modelujących nierówności, wszelako wspo‑ mniane obszary wydają się współcześnie dominować. Może słusznie Urlich Beck1 nazywa współczesne społeczeństwa społeczeństwami ryzyka, akcentując przy tym wielość i różnorodność sytuacji, uwa‑ runkowań, które takimi je czynią. Czy jednak współczesne pokolenia są w perspektywie historycz‑ nej jedynymi narażonymi na ryzyko? Analiza życia w minionych stuleciach skłania do stwierdzenia, że prawdopodobnie nie. Historia bowiem wskazuje nader wiele przełomów, trudności dnia codzien‑ nego, które relatywnie można by porównać ze współczesnością i z jej ryzykiem. Nie odnosząc się szerzej do uwarunkowań dzisiej‑ 1 U. Beck: Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności. Przeł. S. Cieśla. Warszawa, Wydawnictwo Scholar, 2002. 8 Wprowadzenie szych, niepokojących społeczeństwa zjawisk, uwagę chcę skoncen‑ trować na obszarze, który jak ilustruje przeszłość i współczesność, w moim przekonaniu w istotny sposób może sprawiać i sprawia, że rysujące się trudności są oswajane, kompensowane, a powszechne wprowadzenie owego obszaru — kultury/sztuki — w praktykę życia codziennego może stać się swoistą profilaktyką. Wspomniana tu kategoria codzienności to „konstrukt teoretyczny, a w indywidual‑ nej recepcji jedyna i niepowtarzalna sfera naszych doznań. Przeży‑ wamy otaczającą nas rzeczywistość jako swoistą oczywistość. Nasz indywidualny udział w realiach codzienności wymaga pewnego, choć nie zawsze uświadomionego, wysiłku, zdolności percepcyjnych i reakcji emocjonalnych”2. Przywołanie codzienności jest pewną próbą zaakcentowania perspektywy czasowej, zmiennej, przemijającej, ale jednocześnie ukazującej pewne stałe, niemal niezmienne elementy ją nasycające, wśród których miejsce szczególne, jak ilustruje historia, zajmuje sztuka/teatr. Dlaczego pozwalam sobie na identyfikowanie kultury/sztuki z codziennością? Otóż historia cywilizacji oraz historia kultury i poszczególnych dziedzin sztuki wskazują na równoległość rozwoju zarówno dziejów ludzkości, jak i kultury i sztuki. Materiały źród‑ łowe poświadczają, od początku istnienia owych bytów, ich współ‑ istnienie i współzależność. Wszak dzieje człowieka/ludzkości to dzieje kultury, czy to uznajemy, czy nie, pozostaje to faktem. Każda bowiem forma aktywności człowieka, a więc i zmagania z codzien‑ nością jest elementem konstytuowania kultury. Z czasem ujawnia‑ jące się potrzeby stawały się impulsem do poszukiwań metod ich rozwiązywania. Doskonale wyjaśnia to Raymond Williams, który prześledził historię kultury i posegregował jej współczesne użycia. Wspomniany naukowiec zauważa, że „Poza naukami przyrodni‑ czymi używa się tego pojęcia w trzech zasadniczych znaczeniach, w których oznacza: sztukę i działalność artystyczną […], wysubli‑ mowane, najczęściej symboliczne cechy określonego sposobu życia […], oraz pewien proces rozwojowy”3. Nawet obserwowane (współ‑ cześnie wyodrębnione) zakresy kultury nie zmieniają faktu perma‑ nentnego jej towarzyszenia człowiekowi w codziennym życiu. 2 A. Radziewicz ‑Winnicki: Społeczeństwo w trakcie zmiany. Rozważania z zakresu pedagogiki społecznej i socjologii transformacji. Gdańsk, Gdańskie Wydaw‑ nictwo Psychologiczne, 2004, s. 9. Zob. Socjologia codzienności. Red. P. Sztompka, M. Bogunia ‑Borowska. Kraków, Wydawnictwo Znak, 2011. 3 E. Baldwin, B. Longhurst, S. McCracken, M. Ogborn, G. Smith: Wstęp do kulturoznawstwa. Przeł. M. Kaczyński, J. Łoziński, T. Rosiński. Poznań, Zysk i S ‑ka Wydawnictwo, 2007, s. 24. Wprowadzenie 9 Literaturę, nie tylko z zakresu nauk społecznych, cechuje wie‑ lość i różnorodność definicji, opisów pojęcia kultura, co powodo‑ wane jest jej skalą, pojemnością znaczeniową oraz historią. „Termin »kultura« ma skomplikowaną historię, w dzisiejszych dyskusjach występuje też w różnych zakresach znaczeniowych. Może obejmo‑ wać Szekspira, ale także komiksowego Supermana, operę, ale także futbol amerykański […]. Istnieje coś takiego jak kultura twojej ulicy, twojego miasta, kraju, ale kulturę znajdziemy też na drugim krańcu świata”4. Owo „posiadanie” poszczególnych kultur nie niweluje wszelako możliwości uczestniczenia w kulturze wspólnej. Szerokie ujmowanie kultury, czy to w opracowaniach Antoniny Kłoskow‑ skiej5, Floriana Znanieckiego6 czy Mariana Golki7, nakreślenie pew‑ nych teorii i zarysowanie perspektyw metodologicznych pozwalają na szeroką praktykę oraz możliwości rozumienia i określania życia zarówno w odległej przeszłości, jak i w dobie obecnej. Interesujące stanowisko pojmowania kultury prezentował Broni‑ sław Malinowski, ujmując ją jako „swoiście ludzką formę zaspokaja‑ nia podstawowych i wtórnych oraz integracyjnych potrzeb, u źródła których leżą głównie impulsy organizmu: głód, pragnienie, potrzeba oddychania, snu, aktywności i odpoczynku, impuls seksualny”8. Zdaniem przywołanego socjologa, każdą kulturę cechuje funkcjonal‑ ność, zorientowana jest bowiem na zaspokajanie potrzeb — zarówno pierwotnych, jak i wtórnych. Realizacja określonych potrzeb warunkowana jest wieloma czynnikami, zewnętrznymi i osobowymi. Każda epoka kreo‑ wała zmienne/różne możliwości/warunki życia, jednak człowiek zawsze dążył — bardziej lub mniej świadomie — do wykorzy‑ stania/zastosowania kultury do rozwiązywania pojawiających się problemów i trudności. Korzystanie z dóbr kultury, uczestnictwo i jej kreacja związane były nie tylko, jak zauważał Florian Zna‑ niecki, z niwelacją nędzy czy zapobieganiem łamaniu praw czło‑ wieka, lecz przede wszystkim z zapewnieniem możliwości „rosną‑ cego uczestnictwa wszystkich ludzi w nieograniczonym rozwoju 4 Ibidem. 5 Zob. A. Kłoskowska: Socjologia kultury. Warszawa, PWN, 2007. 6 Zob. F. Znaniecki: Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój. Warszawa, PWN, 7 Zob. M. Golka: Socjologia kultury. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe 1971. Scholar, 2007. 8 Cyt. za: A. Kłoskowska: Socjologia…, s. 35. Zob. B. Malinowski: Naukowa teoria kultury. W: Szkice z teorii kultury. Red. B. Malinowski. Warszawa, Książka i Wiedza, 1958. 10 Wprowadzenie kultury duchowej, której szczytem i syntezą jest rozwój samego człowieka, jego osobowości kulturalnej, najwyższego i najcenniej‑ szego z dzieł ludzkich”9. Kultura jako zintegrowana całość nie jest monolitem, podlega rozwojowi, przeobrażeniom i wzbogaceniu, co nieustannie doko‑ nuje się za sprawą aktywności ludzkiej. Ową aktywność doskonale ilustruje jeden z trzech podstawowych zakresów kultury, jakim jest — jak zaznaczał Raymond Williams — sztuka, która jako specy‑ ficzna forma aktywności człowieka jest zjawiskiem w pełni społecz‑ nym, „przypisanym” człowiekowi. Irena Wojnar sztukę określa jako „koncentrację życia”, „metodę budowania życia”, jak również „war‑ tość, która wzbogaca życie”10. Jest potrzebą, choć nie zawsze w pełni uświadamianą, która pozwala codzienną egzystencję czynić bardziej przyjazną i bogatszą. „Sztuka towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Przeżywanie sztuki to proces otwarty, cenny dla rozwoju młodzieży, zaspokajający, a równocześnie rozwijający wciąż nowe potrzeby. Sztuka staje się swoistym źródłem wiedzy o człowieku […] zarówno przez pryzmat jego obrazu, jaki rysuje, jak i przez pryzmat doświadczeń ludzkich, które pobudza. […] Obok więc sztuki będącej obrazem człowieka, obok sztuki — »narzędzia« jego rozwoju i sublimacji, istnieje także sztuka, dzięki której poznajemy sekrety ludzkich doświadczeń i mechanizmy nimi rządzące”11. Owa specyficzna forma aktywności człowieka jest ze swej istoty bytem społecznym i społecznie użytecznym. Kontakt człowieka z każdą dziedziną sztuki niesie wiele dobra, które ujawnia się w jego zacho‑ waniu i postawie. Spośród wszystkich dziedzin sztuki miejsce szczególne przy‑ znaję teatrowi, jako sztuce łączącej wszystkie dziedziny: literaturę, malarstwo, muzykę, taniec. To doskonała konfiguracja możliwości poszczególnych dziedzin, które wspólnie „wykreują” zamierzoną rzeczywistość/spektakl. Teatr to gabinet luster, przestrzeń doznań i kreacji w perspektywie przeszłości, teraźniejszości i przyszło‑ ści. Sztuka teatralna, ukonstytuowana z codziennych społecznych potrzeb człowieka, nie tylko rozwija się wraz z nim, lecz także warunkuje jego rozwój, tworząc pełny układ wzajemności. „Teatr  9 F. Znaniecki: Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości. Warszawa, PWN, 10 I. Wojnar: Teoria wychowania estetycznego. Warszawa, Wydawnictwo Aka‑ 1974, s. 27. demickie „Żak”, 1995, s. 170. 11 J. Plisiecki: Sztuka wpisana we współczesne nauczanie i wychowanie. W: Peda- gogika i kultura. Pomiędzy teorią a praktyką. Red. W. Bobrowicz. Lublin, VERBA Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 15—16. Wprowadzenie 11 jest sztuką ekspresji i komunikacji. Podlega zmianom jak inne sztuki. Co się w niej zmienia? Zmieniają się w niej środki wyrazu, zacho‑ wania i obyczaje teatralne. Są jednak w niej rzeczy niezmienne. To, że teatr Sofoklesa, Szekspira i Kantora jest zrozumiały na wszystkich kontynentach, świadczy najdobitniej, że podstawowe prawa teatru są trwałe i nie do powtórzenia przez inną sztukę. One wyznaczają to, co nazywamy teatralnością, wynikającą z żywego aktu obcowa‑ nia ludzi grających”12. Owa zrozumiałość dzieł teatralnych, bez względu na czas, w którym powstały, świadczy o ich warsztacie, wielkości i warto‑ ści. Dokonujące się przemiany nie tylko nie zmarginalizowały ich artyzmu, finezji, wartości i znaczenia, ale wręcz wzmocniły to, co w nich najważniejsze: społeczny przekaz. „Teatr ze swej natury jest ciągłym poszukiwaniem i doświadczaniem od nowa”13. Aktywność ta dotyczy zarówno sfery artystycznej, jak i prakseologicznej. „Sztuka nieodzownie kojarzy się każdemu z definicją piękna jako tego, co drogie, ma właściwe sobie kryteria w mierze i stosowno‑ ści, cieszy umysł i spojrzenie; podoba się, budzi podziw i przyciąga rozum i zmysły. Kiedy naśladuje rzeczywistość, powiadał Platon, daleka jest od prawdy. A emanujące z niej piękno raz jest pięknem magicznym, kiedy indziej efektem proporcji i harmonii lub konse‑ kwencją upodobania do wdzięku, namiętności, wzniosłości”14. Nie jest najważniejsze, czy sztuka/teatr naśladuje rzeczywistość, czy wiernie ją odtwarza. Najważniejsze, by dostrzec i odczytać jej war‑ tość. Piękno to istota sztuki i dobrze, gdy ją określa, charakteryzuje, ale nie powinno stanowić jej jedynej wartości. Współcześnie prob‑ lemem nie jest dostępność sztuki, lecz chęć i umiejętność jej odczy‑ tania, zwłaszcza gdy w dominującym stopniu społeczeństwa są jej (sztuki) konsumentami, a nie kreatorami, aktywnymi współtwór‑ cami. Istnieje zatem potrzeba powszechnej świadomości, że sztuka/ teatr „uczy nas uzmysławiać sobie rzeczy, a nie jedynie użytkować je lub tworzyć sobie o nich pojęcia. Sztuka daje nam bogatszy, żyw‑ szy i barwniejszy obraz rzeczywistości, a także głębszy wgląd w jej formalną strukturę. Sztuka mobilizuje do działania, czy to w formie 12 E. Udalska: Teatr polski końca XX wieku. Kielce, Wydawnictwo Szuma‑ cher, 1997, s. 5. 13 Ibidem, s. 42. 14 T. Frąckowiak: Pomiędzy sztuką a nauką. O dylematach socjologicznej pedago- giki. W: Czas społeczny akademickiego uczestnictwa w rozwoju i doskonaleniu „civil society”. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Radziewiczowi­ ­Winnickiemu w 65. rocznicę urodzin. Red. E. Syrek. Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010, s. 166—167. 12 Wprowadzenie refleksji, czy aktywności zadaniowej, ważne, by nie pozostać obo‑ jętnym na to, co proponuje”15. Uczestnictwo w sztuce nie powinno być odświętne, sztuka (każda) jest tworzywem naszej tożsamości, identyfikacji. Wobec tego trzeba nauczyć się dostrzegać, by móc dokonywać świadomych wyborów spośród bogatej oferty, a potem umiejętnie wchodzić z nimi w dialog. „Nie ma innej dziedziny życia, która w równym stopniu mogłaby i powinna — spełniać misję etyczną, estetyczną, socjalną i filozoficzną”16, jak czyni to teatr. „Teatr jako jedyna ze sztuk ma przywilej »rytualności«. W sensie czysto laickim zresztą: jest aktem zbiorowym, widz ma szansę współuczestnictwa, spektakl jest czymś w rodzaju zbiorowego ceremoniału, systemu znaków. […] Zasada współuczestnictwa, zbiorowego ceremoniału, systemu zna‑ ków sprzyja wytworzeniu się pewnej szczególnej, zbiorowej aury psychicznej, koncentracji zbiorowej sugestii — organizuje wyobraź‑ nię i poddaje dyscyplinie niepokój”17. Ale tak jak w przeszłości, tak i obecnie sztuka wymaga uwagi, umiejętności oraz pewnej gotowo‑ ści do zmiany. Wymaga edukacji. Najpełniej ów zamysł edukacji może się zrealizować w procesie zintegrowania działań nauki/peda‑ gogiki społecznej oraz sztuki/teatru. Pedagogika społeczna niezmiennie współdziała z wieloma dzie‑ dzinami nauki, potwierdzając swą otwartość i gotowość do wdroże‑ nia wielu rezultatów badań, by dzięki temu usprawnić własne pole działania. Również w obszarze kultury i sztuki dają się dostrzec pewne próby współdziałania pedagogiki i kultury/sztuki, co postu‑ lowała Helena Radlińska, wyznaczając szczególną rolę środowi‑ sku niewidzialnemu w procesie melioracji środowiska, skuteczno‑ ści wychowania. „Wartości środowiska niewidzialnego mogą mieć decydujący wpływ na motywy postępowania, jeśli rozbudzą w czło‑ wieku potrzebę ożywienia w sobie wybranych dóbr, jeśli nauczą ich wartościowania i wyboru”18. Radlińska nie była jedyną osobą zainteresowaną włączeniem sztuki w proces wychowania i kształ‑ cenia, jednak doświadczenia minionych lat i czasów współczesnych 15 T. Wilk: Rewitalizacja społeczna poprzez współczesną sztukę teatralną w oce- nie reprezentantów (twórców i odbiorców) sztuki dramatycznej Legnicy, Nowej Huty i Wałbrzycha. Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010, s. 52. 16 J. Grotowski: Teksty zebrane. Red. A. Adamieckia ‑Sitek, M. Biagini, D. Kosiński, C. Pollastrelli, T. Richards, I. Stokfiszewski. Warszawa, Wydaw‑ nictwo Krytyki Politycznej, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012, s. 133. 17 Ibidem, s. 191—192. 18 T. Wilk: Rewitalizacja…, s. 78. Wprowadzenie 13 potwierdzają, że współdziałanie, pewna wzajemność pedagogiki społecznej i sztuki/teatru, jest, w mojej ocenie, realizowana w zde‑ cydowanie za wąskim zakresie. A przecież sama pedagogika, w tym pedagogika społeczna z racji swych dokonań, a także prakseolo‑ gicznego ukierunkowania, zdaniem wielu sama w sobie jest — jak zauważa Tadeusz Frąckowiak — sztuką. „Śledząc myśl historiozoficzną i humanistyczną refleksologię Stefana Wołoszyna, trudno oprzeć się wrażeniu, że pod koniec XX i na początku XXI wieku pedagogika nadal jest postrzegana jako sztuka, a innym razem bywa odbierana w kategoriach realizacyj‑ nej funkcji polityki i ustrojów społecznych, moralizatorstwa edu‑ kacyjnego, utopizmu, a nawet hybrydycznej odmiany prakseologii, żywcem wziętej z bestiariusza Jorge’a Borgesa. Ów wytwór rozumu i intelektu wielu pokoleń, w którym wielu współczesnych uczonych widzi mieszańca (hybrydę) i mimikrę (formę mimetyzmu), wzbu‑ dza w postmodernistycznym świecie rozmaite uczucia, nastawienia i skojarzenia”19. Wspomniane skojarzenia wiodą, chcę wierzyć, wielu reprezentantów pedagogiki społecznej do permanentnej gotowości do nawiązywania współpracy z reprezentantami kultury i sztuki, by w imię zdefiniowanych celów dążyć do ich osiągania. Konstatacja Tadeusza Frąckowiaka: „Tak oto pedagogika spo‑ łeczna, będąca pod wpływem humanizmu i pozytywizmu, a nie‑ kiedy pragmatyzmu i utylitaryzmu, znalazła swój stały drogo‑ wskaz w wielkiej kulturze i cywilizacji europejskiej. Zorientowana na opiekę i pracę socjalną gromadziła doświadczenia na potrzeby budowania teorii środowiska życia człowieka i teorii pracy socjal‑ nej. Wspomagana zaś przez aksjologię zdążała ku humanistycznej powinności i spotkania z sumieniem społecznym. Kontrolowała praktykę organizacji systemu zabezpieczeń społecznych […]. Dbała o ciągłość i rozwój instytucjonalnej pomocy i wsparcia społecznego, śledząc funkcje rzeczywiste towarzystw dobroczynnych przełomu XIX i XX wieku, międzynarodowej organizacji pracy, Europejskiej Karty Socjalnej, pakietów podstawowych praw i zasad dążenia do poprawiania poziomu życia, zbliżających do standardów ujętych w kartach i deklaracjach międzynarodowych”20 — nie tylko prze‑ szłości dotyczy, lecz także podlegającej dynamicznym przemianom współczesności, w której jest miejsce zarówno na dawne teorie, cele i wartości, jak i na nowe rozstrzygnięcia teoretyczne oraz metodo‑ logiczne prezentowane w pedagogice. 19 T. Frąckowiak: Pomiędzy sztuką a nauką…, s. 169. 20 Ibidem, s. 171—172. 14 Wprowadzenie „Otwarcie” pedagogiki na sztukę/teatr wydaje się coraz szer‑ sze. Jak zauważa Wiesław Żardecki, „Pedagogika traktuje teatr jako jedną z możliwości optymalnego rozwoju duchowego człowieka, kształcenia kultury osobistej jednostki, pobudzania podmiotowej kreatywności, […] stymulowania intuicji i wyobraźni, animacji sił twórczych, […] stawiania pytań pod adresem zewnętrznego świata, zdobywania podstaw oceny moralnej, budowania postaw otwar‑ tych i zaangażowanych, modeli i sposobów życia wartościowego”21. Przemyślenia pedagogiczne związane ze sztuką teatralną znajdują odzwierciedlenie współcześnie w pedagogice kultury, nawiązując do wielowiekowej tradycji wychowawczej teatru i stosowania tech‑ nik teatralnych w procesie dydaktyczno ‑wychowawczym realizowa‑ nym w kolegiach jezuickich i pijarskich w XVI wieku22. Analizując społeczne asocjacje teatru w perspektywie historycz‑ nej, z pewnością można zauważyć, że między teatrologią a antro‑ pologią teatru jest miejsce na pedagogikę społeczną, postrzeganą nie tylko jako dyscyplina naukowa, płaszczyzna teoretycznych roz‑ ważań, ale nade wszystko jako przestrzeń aplikacji praktycznych w perspektywie społecznej. Mając świadomość celów/funkcji, jakie realizują sztuka teatralna oraz pedagogika społeczna, trudno nie dostrzec punktów wspólnych/zbieżnych, potwierdzających swoistą wspólnotę misji obu obszarów. Podejmując próbę ukazania obecności sztuki teatralnej w codzien‑ nym życiu społecznym, mam w pełni świadomość fragmentarycz‑ ności i tym samym niedoskonałości owej próby. Chciałam na pod‑ stawie źródeł literackich ukazać początki procesu oswajania sztuki teatralnej i nierozerwalne jej związki z życiem społecznym. Istotą sprawczą jest człowiek, który powołał sztukę teatralną do życia, bo taka była jego potrzeba indywidualna i społeczna, niezależnie od czasu/epoki i szerokości geograficznej. Ukazanie — w zawężo‑ nym ujęciu — rozwoju i funkcjonowania teatru na świecie i w Polsce miało ukazać jego obecność w codzienności ludzkiej egzystencji, siłę jego oddziaływań. Społeczne funkcje starałam się ukazać przez pre‑ zentację trzech form teatralnych: teatru klasycznego/zawodowego, teatru awangardowego/alternatywnego oraz teatru amatorskiego, wskazując tym samym nowe, przynajmniej w perspektywie współ‑ czesności, obszary zainteresowań pedagogiki społecznej, dyscypliny badającej wzajemne relacje pomiędzy środowiskiem a jednostką/ 21 W. Żardecki: Wprowadzenie do wiedzy o teatrze dla pedagogów. W: Pedago- gika i kultura. Pomiędzy teorią a praktyką…, s. 113. 22 Ibidem, s. 114. Wprowadzenie 15 grupą społeczną, a także opis i projektowanie przeobrażeń nega‑ tywnych zjawisk dzięki wykorzystaniu potencjału i aktywności społeczności owych środowisk, o czym pisał między innymi Jerzy Modrzewski23. Refleksje te zamieściłam we Wprowadzeniu oraz w pięciu rozdziałach, a także refleksjach końcowych (Zamiast zakoń- czenia…) stanowiących, uzupełnioną o aspekty edukacji teatralnej, pewną próbę rekapitulacji. Zamysłem/celem moim było nie tylko poszukiwanie odpowiedzi na nasuwające się pytania o związek sztuki/teatru i pedagogiki, ale nade wszystko wskazanie wspólnych pól zainteresowań — chociaż, co cenne, inaczej ujmowanych — niezmiennie obecnych w ludzkiej egzystencji. Publikacja ta stanowi również próbę zachęcenia Czytel‑ nika do krytycznej analizy rzeczywistości, a w konsekwencji — do podjęcia działań rewitalizujących wspólną przestrzeń. Mam jedno‑ cześnie pełną świadomość, że dla wielu poszczególne szkice/treści tu przedstawione nie będą w pełni kompletne. Pragnę jednak zazna‑ czyć, iż konstruując niniejsze opracowanie, świadomie dokonałam wyborów tych treści, które w moim odczuciu najpełniej ilustrują zamierzony cel: ukazanie wspólnoty i praktyczności obu sfer — sztuki/teatru i pedagogiki społecznej, oraz możliwości wzajemnych inspiracji i użyteczności. Diagnoza w codziennej rzeczywistości ogromu problemów spo‑ łecznych, które ilustruje w swej twórczości teatr, a pedagogika spo‑ łeczna prognozuje możliwości ich kompensacji, w pełni zasadne czyni skierowanie uwagi społecznej na głębsze i bardziej aktywne zainteresowanie wspomnianą wspólnotą oraz komplementarnością zadań i celów obu obszarów. Oskar Berle, opisując formy teatralne ludów pierwotnych, akcen‑ tuje egzystencjalną rolę teatru towarzyszącego od najdawniejszych czasów człowiekowi pierwotnemu w jego życiu zarówno rytualno‑ ‑religijnym, jak i zabawowym oraz ludycznym: „właściwy prateatr — pisze — to sztuka zrośnięta z ciałem aktora, ogarniająca wszyst‑ kie możliwości natchnionego ciała; jest to najbardziej prymitywna i jednocześnie najbardziej różnorodna, w każdym zaś razie najstar‑ sza sztuka ludzkości. Dlatego dziś jeszcze jest to sztuka najbardziej ludzka i najbardziej przejmująca. Sztuka nieśmiertelna”24. Owa nie‑ śmiertelność to nie konsekwencja samego artyzmu, piękna, sumy czynników konstytuujących spektakl. To wartość jej treści. „Wszyst‑ 23 Zob. J. Modrzewski: Studia i szkice socjopedagogiczne. Aktualia. Poznań— Kalisz, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2011. 24 W. Żardecki: Wprowadzenie do wiedzy o teatrze…, s. 116. 16 Wprowadzenie kie sztuki są piękne — powiada Étienne Souriau — wszystkie sztuki są interesujące, wszystkie sztuki są obarczone ludzkimi przekazami, cennymi i niezastąpionymi. Sztuka teatralna jednak jest ze wszyst‑ kich najbardziej bezpośrednio ludzka, najbardziej konkretnie prze‑ żywana, najbardziej bliska integralnej pełni życia, która sublimuje i uwzniośla aż do tego stopnia, że obdarza nas jego pełnym dynami‑ zmu wzorem dla życia naszego własnego”25. Czy zechcemy z tego skorzystać? Wyrażam nadzieję, że niniejszy tekst będzie użyteczną, a także inspirującą lekturą dla studentów kierunków pedagogicznych, spo‑ łecznych i artystycznych, dla reprezentantów nauk o wychowaniu, pracowników socjalnych, pracowników placówek kulturalnych, któ‑ rzy są zainteresowani nie tylko artystycznym, ale i prakseologicz‑ nym wymiarem sztuki. O potędze, sile i trwałości teatru decydują jego mistrzowie/ twórcy, ale też odbiorcy/użytkownicy. Zasadniczo w każdej epoce historycznej żyli i tworzyli artyści konstytuujący wielkość sztuki tea‑ tralnej danego czasu. Najznakomitsze postacie swoimi zasługami zapewniły sobie miejsce w historii teatru, a ich nadal aktualna twórczość jest/powinna być impulsem dla współczesnych pokoleń artystów/twórców, a także, co starałam się ukazać w niniejszym opracowaniu, społeczności dostrzegających w sztuce teatralnej moż‑ liwości rewitalizujące. 25 S. Skwarczyńska: Koncepcja sztuki teatralnej Etienne Souriau. W: Eadem: Wokół teatru i literatury. Studia i szkice. Warszawa, Wydawnictwo PAX, 1970, s. 47. Indeks osobowy Adamiecka‑Sitek Agata 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Adamski Władysław 146, 255 Adwentowicz Karol 107 Agamemnon 47 Agop Gullu 33 Ajschylos 44 Alexander Christopher 249 Allport Gordon 156 Andronik Liwiusz 50 Andrzejewski Jerzy 114 Antoine André 74 Antygona 40 Arystofanes 46, 48 Arystoteles 34, 45, 46, 67, 142 August II 94 August III 95 Axer Erwin 113, 115, 124, 127, 255 Baldwin Elaine 8, 255 Baltyn‑Karpińska Hanna 31, 256 Barańczak Stanisław 219 Barbra Eugenio 81, 201, 209 Barszczewska Elżbieta 118 Bartosz Antoni 187, 255 Baryka Piotr 92 Baty Gaston 79 Bauman Zygmunt 130, 233, 252, 255 Bausch Pina 201 Beck Julian 205 Beck Urlich 7, 255 Beckett Samuel 114 Beligan Radu 152 Bendyk Edwin 233, 251, 252, 255 Benedict Ruth 20 Berle Oskar 15 Berthold Margot 30, 34, 44, 45, 47, 49, 50, 52, 54, 58, 60, 63, 67, 71, 73, 77, 81, 82, 255 Besnard Pierre 142, 143, 255 Beuys Joseph 207, 239, 245, 255, 256, 258 Bharata 34 Biagini Mario 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Białoszewski Miron 233 Bielska Ewa 131, 134, 136, 256, 260 Bismarck Otton von 30 Bobrowicz Wojciech 10, 261, 265 Bogunia‑Borowska Małgorzata 8, 263 Bogusławski Wojciech 96, 97, 98, 104, 107, 108, 124 Bohomolec Franciszek 95 Bokszański Zbigniew 146, 256 Borges Jorge 13 Bourdieu Pierre 141 Brahma 34 Braun Kazimierz 78, 109, 110, 111, 112, 113, 117, 119, 122, 123, 127, 205, 217, 219, 220, 221, 223, 232, 256 Brecht Berthold 77, 78, 80, 114, 159 Brook Peter 201, 205 Brown John Russell 30, 31, 34, 36, 40, 43, 52, 57, 67, 76, 256 Bruce Steve 142, 256 Bruno Giordano 65 Bryll Ernest 88, 116 Buber Martin 234 Budzisz‑Krzyżanowska Teresa 118 268 Indeks osobowy Bukowski Bohdan 185, 256 Burszta Wojciech J. 22, 137, 256, 263 Burzyńska Anna R. 195, 256 Calderón Pedro 99 Camus Albert 152, 153, 154, 256 Carlson Marvin 256 Chryzostom Jan 52 Ciczkowski Wiesław 244, 256 Ciekliński Piotr 90 Cieśla S. 7, 255 Cocteau Jean 75, 76 Corneille Pierre 67 Craig Edward Gordon 75 Cyceron 18 Cyrańska Ewa 138, 262 Czaplińska Justyna 23, 257 Czechow Anton 75 Czerkawski Andrzej 132, 261, 263 Czerniak Jędrzej 106 Czerwiński Marcin 21, 256 Czyż I. 131, 264 Eco Umberto 23, 137, 257 Eberle Oskar 30 Ekhof Konrad 69 Elżbieta I 64 Elżbieta II 64 Englert Jan 118 Enniusz Kwintus 50 Erikson Eric 173 Estreicher Karol 23, 25, 257 Eurypides 44, 45, 47 Falkiewicz Andrzej 121, 237, 239, 250, 251, 253, 257 Fedorowicz Jerzy 188, 189, 257 Fik Marta 257 Filipiak Marian 18 Filipowicz Stanisław 149, 257 Flaszen Ludwik 114, 123, 206, 257 Frankowska Bożena 218, 257 Frąckowiak Tadeusz 11, 13, 136, 255, 257 Fredro Aleksander 99, 100, 231 Freud Sigmund 148, 257 Frieske Kazimierz W. 173, 258 Datner‑Śpiewak Helena 136, 257, 263 Dąbrówka Andrzej 87, 256 Debesse Maurice 143, 255 Dejmek Kazimierz 88, 116, 117 Derrida Jacques 79 Devrient Eduard 71 Dębnicki Antoni 34, 260 Dickens Charles 180 Dietrich Marlena 160, 256 Dionizos 44, 46, 88, 259 Dobrowolska Monika 148, 259 Domański Henryk 21, 256 Dumas Alexandre 72 Durkheim Émile 19, 256 Duvignaud Jean 27 Dyczewski Leon 125, 256 Dyjas Karolina 23, 257 Dzięgielewska Małgorzata 135, 136, 256 Dżuła Krystyna 230 257 71 263 Gaertner Katarzyna 116 Gajda Janusz 139, 259 Gall Iwon 113 Gałczyński Konstanty Ildefons 219 Ganataja 34 Garrick David 69 Genezjusz 51 Giddens Anthony 136, 137, 140, 141, Głomb Jacek 178, 179, 180, 182, 257 Głuszczak Bohdan 217 Goban‑Klas Tomasz 157, 242, 257 Goethe Johann Wolfgang von 36, Goffman Erving 133, 136, 166, 257, Goldoni 95 Golka Marian 9, 133, 134, 173, 177, 242, 257 Gołaczyńska Magdalena 149, 261 Indeks osobowy 269 Gombrowicz Witold 115 Goodman Norman 21, 257 Gorki Michaił 75 Got Jerzy 259 Górnikowska‑Zwolak Elżbieta 132, 145, 258, 261, 263 Gross Jan Tomasz 173, 258 Grotowski Jerzy 12, 26, 81, 99, 100, 114, 120, 127, 129, 174, 176, 201, 203, 204, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213, 216, 217, 219, 221, 227, 248, 257, 258 Gruszczyński Piotr 197, 224, 258 Grzegorek Leopold 106, 258 Grzegorz Wielki, św. 24 Grzegorzewski Jerzy 216, 223 Gurycka Antonina 145, 258 Guszpit Ireneusz 149, 261 Guze Joanna 152, 256 Guzy‑Steinke Halina 92, 94, 106, 125, 211, 246, 258 Hadżivat 33 Hajduk Edward 130, 258 Hamlet 64 Hanuszkiewicz Adam 80, 100, 117 Hańcza Władysław 118 Hauptmann Gerhard 74 Hausbrandt Andrzej 27, 156, 158, 160, 161, 163, 258 Hausner Jerzy 252 Heidegger Martin 153 Henryk VIII 64 Herbert Zbigniew 119 Hetman Tarnowski 90 Holoubek Gustaw 118 Holz Arno 73 Horacy 49 Horzyca Wilam 107, 113 Ibsen Henrik 75 Idziak Wacław 235, 236, 237 Ifigenia 47 Indra 34 Inge William 160, 258 Ingegnieri Angelo 60 Ionesco Eugène 114 Iwaniak Dariusz 197 Jan Paweł II, papież 23, 110, 119 Janowska Katarzyna 196, 258 Jaracz Stefan 111, 163, 258 Jarocki Jerzy 128, 220 Jasiakiewicz Stanisław 118 Jedliński Jaromir 239, 256 Jessner 58 Jowisz 49 Junona 49 Kaczmarek Jerzy 239, 258 Kaczmarek Sylwia 139, 258 Kaczyński Maciej 8, 255 Kajlasanatha 34 Kalidas 36 Kamiński Aleksander 242, 262 Kan’ami 40 Kantor Tadeusz 11, 110, 113, 121, 127, 201, 214, 215, 216, 221 Kapuleti 189 Karagöz 33, 34 Karasińska Marta 155, 179, 188, 257, 258 Kargul Jan 143, 258 K’ien lung 39 Klata Jan 127, 194, 195, 196 Kluckhohn Clyde 19 Kłoskowska Antonina 9, 258 Kochanowski Jan 90 Kocur Mirosław 46, 259 Kofoed Hans Ch. 210 Kojder Andrzej 148, 259 Kołakowski Leszek 131 Kołodziejczyk Marcin 235, 259 Komachi 40 Komarnicki Lucjusz 106, 242 Komeński Jan Amos 94 Konarski Stanisław 93, 94, 95 Konopczyński Marek 162, 238, 259 Konstantyn Wielki 52 Konwicki Tadeusz 119 270 Indeks osobowy Korzeniewski Bohdan 118, 259 Kosiński Dariusz 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Kotarbiński Józef 102 Kott Jan 70, 259 Kowalak Tadeusz 131, 259 Koźmian Stanisław 92, 102, 259 Krakowska Joanna 127, 259 Krall Hanna 119 Krasicki Ignacy 95, 99 Krasiński Edward 105, 259 Krasiński Zygmunt 98 Krasnowiecki Władysław 113 Kreczmar Jan 113 Kreon 40 Kroeber Alfred 19 Kruczkowski Leon 114 Kubiak Hieronim 22, 264 Kubikowska Ewa 256 Kubinowski Dariusz 139, 259 Kuciak Agnieszka 23, 257 Kudliński Tadeusz 84, 85, 86, 91, 92, 93, 95, 99, 100, 101, 107, 109, 110, 115, 119, 120, 121, 206, 207, 259 Kulpińska Jolanta 146, 259 Kunicki‑Goldfinger Władysław J.H. 20, 259 Kurnakowicz Jan 113 Kwieciński Zdzisław 242 Kyzioł Aneta 180, 185, 196, 259 Lalak Danuta 169, 261 Leonardo Da Vinci 24 Leszczyński Grzegorz 179, 188, 257, 258 Leszczyński Stanisław 93 Leśmian Bolesław 102 Lewański Julian 84, 90, 259 Lewowicki Tadeusz 141, 259, 260 Liang‑fu Wei 39 Libelt Karol 100, 101 Limanowski Mieczysław 88, 259 Lissowski Grzegorz 22, 264 Longhurst Brian 8, 255 Ludwik IV 24 Ludwik XIV 67 Lupa Krystian 127, 224, 258 Luther Martin 61 Łabędzka Izabella 42, 127, 259 Łapicki Andrzej 110, 118, 119 Łącz Laura 247 Łomnicki Tadeusz 118, 119 Łoziński Jerzy 8, 255 Machiavelli Niccolò 61 Maeterlinck Maurice 102 Malicka Maria 105 Malinowski Bronisław 9, 19, 260 Marczak‑Oborski Stanisław 111, 260 Marosz Danuta 196 Marszałek A. 124, 264 Marynowicz‑Hetka Ewa 138, 144, 261, 262 Marx Gary T. 21, 257 Marzec‑Holka Krystyna 134, 260 Maspero Gaston 32 Matejko Jan 196 Matisse Henri 76 Mądzik Leszek 127, 201, 216, 218 McCracken Scott 8, 255 Melosik Zbyszko 21, 134, 135, 260 Menander 46 Mendel Maria 244, 262 Mialaret Gaston 143, 255 Mickiewicz Adam 98, 99, 100, 103 Michalik Jan 124, 264 Michałowska Danuta 110 Miezian Maciej 185, 260 Migdałowska Katarzyna 197, 260 Miłkowski Tomasz 181, 260 Miłosz Antoni 233 Miłosz Czesław 119, 234 Miłosz Oskar 235 Minerwa 49 Miró Joan 76 Misiorny Michał 241, 260 Modrzejewska Helena 178, 180, 182, 183, 184, 247, 255, 260, 264 Modrzewski Jerzy 15, 22, 166, 260 Indeks osobowy 271 Molière 67, 95, 99 Monteki 189 Morawski Witold 22, 264 Moreno Jakob 161 Moździerz Andrzej 143, 182, 244, 260 Mrozowska Zofia 110 Mrożek Sławomir 114, 115, 116 Mróz Piotr 152, 153, 154, 260 Muszyński Janusz 131 74 Napoleon 67 Newiusz Gnejusz 50 Nicoll Allardyce 34, 38, 43, 46, 47, 49, 52, 53, 54, 55, 58, 59, 62, 71, 73, 76, 79, 260 Nikitorowicz Jerzy 210, 261 Niklas Wolfgang 233 Niemcewicz Julian Ursyn 95, 96 Niemirowicz‑Danczenko Władimir I. Niezgoda Agnieszka 249, 260 Nobumori Sugimori 42 Norwid Cyprian Kamil 23, 98, 99, 100, 195, 261 Novalis 80 Nowacka L. 150, 261 Nowaczyński Adolf 103 Nowicka Ewa 113, 261 Nycz Edward 150, 261 Nyczek Tadeusz 200, 227, 228, 261 Pareto Vilfredo 148, 259 Park Robert 136 Parmeńska Małgorzata 63 Parsons Talcott 133 Pawlikowski Tadeusz 102 Pawłowski Roman 182, 259 Picasso Pablo 76 Piekarski Jacek 138, 141, 142, 261, 262 Pilch Tadeusz 18, 139, 143, 169, 210, 245, 255, 258, 259, 261, 264 Platon 11, 23, 142 Plaut 57, 90 Plisiecki Janusz 10, 261 Plotyn 142 Plutarch 66 Podgórska Joanna 249, 261 Polak Cezary 182, 261 Pollastrelli Carla 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Pompejusz 51 Popiel Jacek 107, 262 Poquelin Molière Jean Baptiste — zob. Prokopiuk J. 148, 257 Prometeusz 153 Pronaszko Andrzej 107 Pronaszko Zbigniew 107 Protagoras 45 Przecławska Anna 137, 138, 245, 262 Przybyszewski Stanisław 102 Ogborn Miles 8, 255 Okuni 41 O’Neille Eugene 78 Orlicz Michał 108, 261 Ortolani Benito 43 Osiński Zbigniew 109, 261 Ossowska Maria 146, 261 Ossowski Stanisław 242, 261 Osterwa Juliusz 106, 107, 109, 110, 111, 112, 124, 213, 261 Ostrowska Julia 149, 261 Ozyrys 32 Ra 32 Radlińska Helena 12, 144, 169, 172, 182, 184, 242, 244, 262 Radziewicz‑Winnicki Andrzej 8, 11, 132, 133, 134, 135, 138, 145, 146, 147, 173, 243, 244, 256, 257, 258, 260, 261, 262, 263 Rapacki Wincenty 84 Raszewski Zbigniew 12, 26, 81, 85, 88, 89, 92, 94, 95, 97, 100, 103, 105, 107, 108, 114, 129, 174, 248, 257, 258, 262 272 Indeks osobowy Rau Krzysztof 226 Reinhardt Max 76, 102 Richards Thomas 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Romilly Jacqueline de 45, 262 Rosiński Tomasz 8, 255 Rostworowski Karol Hubert 103 Rozpędowska Magdalena 148, 259 Różewicz Tadeusz 114, 115 Rybałt 91 Rydel Lucjan 230 Rzewuski 94 Sabbatini 57 Sartre Jean Paul 153 Schadewaldt Wolfgang 45 Schiller Irena 99, 262 Schiller Leon 88, 106, 107, 108, 111, 113, 262 Schiller Friedrich 72, 80 Schlegel Johann Elias 70 Schneider Alain 160, 161, 262 Seneka L.A. 50, 51, 57, 252, 262 Sennet Richard 250 Serafin Magda 237, 238, 262 Seril 57 Seweryn Andrzej 118 Shakespeare William 9, 11, 43, 59, 64, 69, 75, 99, 189, 220 Shaw Bernard 74 Simmel Georg 136 Simon Ludwik 84 Sivert Tadeusz 102, 256 Skucha Piotr 186, 263 Skwarczyńska Stefania 16, 199, 263 Sławińska Irena 45, 262 Słobodzianek Tadeusz 225 Słowacki Juliusz 98, 99, 100, 103, 112 Smith Greg 8, 255 Sobaszek Wacław 233 Sobecki Mirosław 251, 263 Sobiszewski Aleksander 217 Sofokles 11, 44, 45 Solska Irena 107 Solski Ludwik 102, 103 Souriau Étienne 16, 199, 263 Spencer Herbert 133 Stabryła Stanisław 252, 262 Staniewski Włodzimierz 201, 231, Stanisław August Poniatowski 95, 232 96 Stanisławski Konstantin Sergieje‑ wicz 74, 75, 81, 102 Starosta Paweł 170, 263 Steiner Marta 84, 263 Stępień‑Jurasińska Janina 230 Stokfiszewski Igor 12, 26, 81, 129, 174, 248, 257, 258 Stopa M. 142, 256 Strinati Dominic 22, 263 Stróżowski Władysław 24, 263 Stummel Christoph 61 Sułek H. 182, 259 Suchodolski Bohdan 245, 262 Swinarski Konrad 127, 220 Syrek Ewa 11, 137, 244, 257, 263 Szacka Barbara 170, 171, 263 Szacki Jan 19, 22, 131, 136, 171, 256, 257, 263, 264 Szajna Józef 127, 165, 215, 216, 221, Szaniawski Jerzy 114, 192, 193, 198, 222, 223, 263, 264 199, 247, 260, 263 Szczepkowski Andrzej 118, 119 Szczublewski Józef 103, 263 Szekspir William — zob. Shakes‑ peare William Szempruch Jolanta 244, 263 Szkudlarek Tomasz 135, 260 Sztompka Paweł 8, 133, 263 Szulżycka Alina 137, 257 Szwankowski Eugeniusz 95, 263 Szyfman Arnold 102, 105, 112 Szyjkowski Marian 84 Szymański Mirosław J. 132, 141, 260, 263 Szyszkowska Maria 135, 136, 264 Indeks osobowy 273 Śmiałowski Igor 152, 264 Śpiewak Paweł 136, 257, 263 Świątkiewicz Wojciech 22, 264 Świderski Jan 103, 118 Tagore Rabindranath 36 Taille Jean de la 58 Tatarkiewicz Władysław 23, 24, 264 Tespis 44 Toeplitz Krzysztof T. 252, 264 Tołstoj Lew 25 Tomaszewski Henryk 113, 128, 216, 217, 223 Tomaszuk Piotr 225 Touraine Alain 252 Turner Lowell 138, 264 Tyszka Jan 127, 264 Udalska Eleonora 11, 117, 215, 216, 218, 220, 222, 223, 225, 227, 232, 264 Urbański Robert 183, 264 Vincent Mark 234 Voltaire 70 Wallerstein Immanuel 131, 264 Warlikowski Krzysztof 127 Warren Roland L. 171, 264 Wawrzyńczak Aneta 237, 238, 262 Węgrzyn Jan 229 Wierciński Edmund 111, 112, 124 Wierzbicki Zbigniew 145, 264 Wilk Teresa 12, 71, 92, 94, 106, 122, 125, 126, 129, 151, 168, 168, 173, 176, 182, 187, 192, 194, 196, 197, 200, 202, 237, 242, 246, 247, 258, 264 Williams Raymond 8, 10 Windakiewicz Stanisław 84 Witkacy — zob. Stanisław Ignacy Witkiewicz Witkiewicz Stanisław Ignacy 108, 115, 121, 196, 214, 225 Witruwiusz 57 Władysław IV 91 Włodarczyk Ewa 18, 19, 264 Wnuk‑Lipiński Edmund 130, 137, 264, 265 Wojaczek Rafał 233 Wojcieszek Przemysław 181 Wojnar Irena 10, 245, 265 Wojtyła Karol — zob. Jan Paweł II, papież Wołoszyn Stefan 13 Wołłejko Czesław 113 Woszczerowicz Jacek 113 Wójcicki Kazimierz W. 84 Wójcińska Agnieszka 250, 265 Wroczyński Ryszard 242, 262 Wu‑ti 37 Wybicki Józef 95, 96 Wyrobkowa‑Delawska W. 242, 262 Wyspiański Stanisław 103, 124, 247 Zabłocki Wojciech 95 Zagajewski Adam 233 Zapasiewicz Zbigniew 118 Zapolska Gabriela 102, 103 Zeami Motokiyo 40 Zelwerowicz Aleksander 102, 107, 113, 225 Zinserling Anna 148, 259 Ziółkowski J. 144, 265 Znaniecki Florian 9, 10, 17, 19, 106, 136, 142, 144, 146, 184, 241, 256, 265 Zola Émile 73 Zygmunt August 89 Zygmunt III 91 Żardecki Wiesław 14, 15, 265 Żeleński‑Boy Tadeusz 103 Żeromska Estera 43, 265 Żmij‑Zielińska Danuta 30, 255 Teresa Wilk The Presence of Theatre Art in Everyday Social Life New Areas of Interest for Social Pedagogy Summary The book shows the presence and engagement of theatre art in eve‑ ryday social life. In order to display the constant presence of theatre and theatrical activities in everyday perspective, it presents – broadly – the constitution of theatre art, both in international space and in Poland. The orientation towards a widespread presence and availability of theatre in every historical period became the incentive towards present‑ ing its role in social practices in the context of social pedagogy. It is an attempt to present the possibilities of employing art in the area of peda‑ gogical tasks. Presenting the beginnings, the institutionalization and the develop‑ ment of theatre in different geographical regions in a historical perspec‑ tive sought to illustrate the constant presence of theatrical activities in the history of mankind. Based on source materials, it was purposeful to show that this art form developed from the specific needs of past generations as a form of expression, manifesting feelings, a method of communication, and a form of fulfilling the needs of recreation and leisure. With time, theatre fulfilled increasingly larger social, educational, and emotional‑aesthetic roles. While performing those functions, it became an important instrument in social practices: processes of education and upbringing of the younger genera‑ tions, shaping and experiencing reality, and finally – nurturing moral atti‑ tudes and values. It is worth remembering that from the very beginning, theatrical authors and creators referenced everyday human existence in their texts, utilizing both positive attitudes, experiences and situations, as well as neg‑ ative, problematic phenomena, which demonstrated frailties and flaws of the human nature. Modern dramatic arts substantiate that this topical inclination has not drastically changed throughout the ages; only forms of presentation and means of expression have altered. 276 Summary The work particularly spotlights social‑theatrical activities at this time of transformation, and most of all – a time of numerous social conflicts, shortages, and existential and emotional problems. The specificity of the‑ atre – of theatre art – and its permanent curiosity of the surrounding social reality caused the reciprocity (intermingling) of theatre and society to become the norm. This in turn has and still does imply a range of tasks and functions theatre can and admittedly does serve for the society and within its boundaries. This current of activities includes classical, alternative, and amateur troupes, showing that theater (even in its classical form) does not lose its ideas, formulas, and artistry, engaging itself in creating positive images, as well as “correcting”/accentuating negative phenomena in everyday social space through its works, subject matter, form, and presentation venues. Thus, theatre art, as well as quasi‑theatrical activities become a form of prophylaxis and compensation, a basic task of social pedagogy. In summary, the contents of this work indicates that through estab‑ lished, basic artistic functions, but also social and educational ones, theatre can and does become a partner for activities of social pedagogy. Teresa Wilk La présence de l’art théâtral dans le quotidien de la vie sociale De nouveaux domaines d’intérêt pour la pédagogie sociale Résumé Le livre montre la présence et l’engagement de l’art théâtral dans la vie sociale quotidienne. Dans le but d’illustrer une présence permanente du théâtre/ des activités théatrales dans la perspective du quotidien, l’auteur a présenté en esquisse la constitution de l’art théâtral, de meme au niveau international, qu’en Pologne. L’orientation sur une présence/ accessibilité courante du théâtre dans chaque époque historique est devenue un pré‑ texte de présenter son rôle dans la pratique sociale dans le contexte de la pédagogie sociale. C’est une tentative de démontrer des possibilités d’ap‑ pliquer l’art dans le domaine des taches pédagogiques. La présentation dans une perspective historique des débuts, l’institu‑ tionnalisation et le développement du théâtre dans de différents espaces géographiques, a été orientée sur l’illustration d’une présence et d’un accompagnement permanents de l’activité théâtrale dans l’histoire de l’homme. L’auteur se sert délibérément des documents sources, pour prou‑ ver que ce domaine d’art est « émergé » des besoins concrets des généra‑ tions précédentes, comme forme d’expression des sentiments, un moyen de communication et une façon de satisfaire des besoins dans le domaine de récréation et de loisirs. Pas à pas, le théâtre assurait de plus en plus de fonctions sociales, éducatives et émotionnelles – esthétiques. En réalisant ces fonctions, il devenait un instrument important de la pratique sociale : dans les processus d’éducation de jeunes générations, d’instruction et d’ex‑ périence de la réalité, de formation des attitudes morales et de valeurs. Il convient de rappeler que dès le début du développement de ce domaine d’art les auteurs et les créateurs cherchaient la source de leurs textes/ écrits dans le quotidien de l’existence humaine dont l’objet était de même des attitudes, des expériences et des situations positives, que des phénomènes négatifs et problématiques, dévoilant des vices et des défauts de la nature humaine. L’orientation thématique mentionnée, comme le prouvent des pièces de théâtre contemporaines, n’a pas principalement changé dans la perspective 278 Résumé des siècles passés. Les formes de présentation et des moyens d’expression seuls ont changé. Un accent particulier est mis sur la présentation de l’activité théâtrale‑ sociale, à l’époque contemporaine des transformations et, avant tout, des conflits sociaux, des manques, des problèmes existentiels et émotionnels. La spécificité du théâtre – de l’art théâtral – une curiosité permanente de la réalité sociale qui l’entoure, font que la réciprocité (l’acquitté) du théâtre et de la société sont devenues une certaine norme. Ceci à son tour, au passé aussi bien qu’à présent, implique un nombre de taches et de fonctions que le théâtre peut et indiscutablement réalise envers la société et son espace. Dans cette perspective, l’auteur examine également des troupes clas‑ siques, alternatives et d’amateurs, en montrant que le théâtre, même clas‑ sique, ne perd rien de son idée, sa formule, son art, en s’engageant à tra‑ vers la création, des sujets abordés, la forme et le lieu de leur présentation, dans la construction des images positives et la « correction » / accentuation des phénomènes négatifs dans l’espace public quotidien. Ainsi l’art théâtral, tout comme des actes quasi théâtraux, devient une forme de prévention et de compensation, des tâches principales de la péda‑ gogie sociale. En somme, la teneur de ce texte démontre que le théâtre, à travers la réalisation de ses fonctions artistiques fixées et primordiales, mais aussi socio‑éducatives, peut / devient un partenaire de la pédagogie sociale en action. Redaktor Małgorzata Pogłódek Projektant okładki Aleksandra Gaździcka Redaktor techniczny Barbara Arenhövel Korektor Magdalena Białek Łamanie Marek Zagniński Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-368-7 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-369-4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 17,5. Ark wyd. 19,5. Papier offset. kl. III, 90 g.    Cena 34 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88‑100 Inowrocław Teresa Wilk Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej T e r e s a W i l k O b e c n o ś ć s z t u k i t e a t r a l n e j . . . 34 8012-369-4 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Obecność sztuki teatralnej w codzienności życia społecznego. Nowe obszary zainteresowań pedagogiki społecznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: