Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00781 010539 10752155 na godz. na dobę w sumie
Oblicza twórczości - ebook/pdf
Oblicza twórczości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 184
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2454-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia utrzymana jest w duchu postmodernizmu. Prezentuje z różnych stron problem twórczości, oryginalnie i twórczo ujęty przez autorów. W tomie znalazły się teksty dotyczące rzadko omawianych problemów w psychologii twórczości, np. inspiracji twórczej, otwartości dzieła, twardości jako cechy osobowości istotnej dla aktywności twórczej. Autorzy włączając się w dyskusję psychologiczną dotyczącą złożonego fenomenu twórczości, podkreślają znaczenie aktywności twórczej w wymiarze kulturowym i jednostkowym. Zamierzona różnorodność ujęć i stanowisk w prezentowaniu twórczości rzuca światło na wieloaspektowość tego zjawiska, wymagającego właśnie takiego systemowego i interdyscyplinarnego ujęcia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

I, Oblicza twórczości NR 2792 Oblicza twórczości pod redakcją Grażyny Mendeckiej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2010 Redaktor serii: Psychologia Jan M. Stanik Recenzent Zofia Ratajczak Spis treści Wprowadzenie (Grażyna Mendecka) / 7 Tomasz Szpyrka Twórczość dzieci jako źródło inspiracji artystów początku XX wieku / 13 Maria Barteczko Dzieło otwarte — jego istota i cechy / 31 Grażyna Mendecka Etos pracy wybitnych twórców / 52 Ryszarda Ewa Bernacka Nonkonformizm a twórczość / 77 Monika Wróblewska Doświadczenia związane z Ja a kompetencje twórcze / 96 Marzena Jankowska Twórczość jako proces samokreacji, wzmacniający twardość psychiczną w obliczu zmian / 113 Alicja Lizurej Twórczość a merkantylizm psychiczny — próba analizy mechanizmów psycholo‑ gicznych / 129 Małgorzata Piasecka Twórcze ścieżki zmiany społecznej / 147 Małgorzata Grzywacz Portale internetowe jako medium twórczości internautów / 166 Contents Introduction (Grażyna Mendecka) / 7 Tomasz Szpyrka Children’s works as a source of inspirations of artists at the beginning of the 20th century / 13 Maria Barteczko An open work — its nature and features / 31 Grażyna Mendecka Work ethics of outstanding authors / 52 Ryszarda Ewa Bernacka Non ‑conformism and creativity / 77 Monika Wróblewska Experiences connected with “I” and creative competences / 96 Marzena Jankowska Creativity as the process of self ‑creation reinforcing mental hardness in the face of changes / 113 Alicja Lizurej Creativity and mental mercantilism — an attempt to analyze psychological mecha‑ nisms / 129 Małgorzata Piasecka Creative paths of a social change / 147 Małgorzata Grzywacz Internet field as a place of presenting the Internet users’ own works / 166 Wprowadzenie Jednym z najdonioślejszych odkryć humanistyki XX wieku było uzna‑ nie twórczości za atrybut funkcjonowania człowieka jako osoby oraz prze‑ konanie, że człowiek niekorzystający ze swych twórczych możliwości czyni swe życie uboższym, skazując się wyłącznie na działania o charakterze sche‑ matycznym, rutynowym, zachowawczym. Psychologia twórczości odmito‑ logizowała akt tworzenia poprzez podkreślanie, że nie jest on wynikiem wyjątkowej aktywności intelektualnej, dostępnej jedynie wybrańcom two‑ rzącym pod wpływem natchnienia niezwykłe dzieła. Do twórczej aktywno‑ ści zdolny jest każdy prawidłowo funkcjonujący ludzki umysł, a w procesie twórczym uczestniczą „zwyczajne” procesy poznawcze i operacje umysłowe wykorzystywane w swoisty, odmienny niż w poznaniu rutynowym sposób (zob. m.in. Perkins, 1981; Weisberg, 1986, 1988; Nęcka, 2001). Psychoanalizie i psychologii humanistycznej zawdzięczamy uznanie, że w twórczości najważniejsze jest nie wykonane przez człowieka dzieło, lecz przeżycie przez niego siebie jako podmiotu kreacji (Fromm, 1959, 1995; Rogers, 1959). W ujęciu tym twórczość egalitarna ma dla rozwoju jednostki takie samo znaczenie, jak twórczość elitarna. Dzięki twórczości człowiek sam kreuje siebie, zaspokaja swe żywotne potrzeby, takie jak ekspresja siebie i komunikowanie się z innymi, aktywnie wpływa na otaczającą go rzeczy‑ wistość. Zdolności twórcze i twórcza postawa człowieka stanowią podstawę jego samorealizacji (Maslow, 1983; Rogers, 1959), a jej zaspokojenie warun‑ kuje twórczy rozwój człowieka. Mimo że egalitarne ujęcie twórczości stało się powszechne we współczesnej humanistyce, niektórzy teoretycy twórczo‑ ści przestrzegają przed jego nadmiernym uogólnianiem (Góralski, 1978). Najnowsze psychologiczne teorie twórczości nie ograniczają ujęcia tego fenomenu do cech twórczej jednostki, lecz dostrzegają w twórczości triadę 8 Wprowadzenie wzajemnie od siebie zależnych, rozwijających się systemów: jednostki — działania — kultury (Barron, 1988). Wobec postępującej w zawrotnym tempie zmienności świata, w którym jedynie odwołanie się do własnej kre‑ atywności może ustrzec jednostkę przed poczuciem chaosu i zagubienia, istniejące dotąd koncepcje twórczości wymagają weryfikacji ze względu na tempo zmian czynnika kulturowego. Próby nowego spojrzenia na fenomen twórczości są podejmowane na gruncie rodzimej psychologii (Stasiakiewicz, 1999; Strzałecki, 2003). Pod‑ kreśla się konieczność holistycznego ujęcia twórczości, z uwzględnieniem nie tylko jej psychologicznego, ale także filozoficznego, socjologicznego i histo‑ rycznego aspektu (Strzałecki, 2003). Ujmując twórczość systemowo, M. Sta‑ siakiewicz (1999) uznaje dzieło twórcze za produkt programu poznawczego stworzonego przez intencjonalną aktywność jednostki, uwarunkowaną zarówno przez jej cechy psychiczne, jak i przez społeczny system wartości, wiedzy oraz reguł działania. Poziom współczesnej cywilizacji złożonej, wielokulturowej, tak szybko się rozwijającej, że nowe natychmiast unieważnia stare, bez pośrednich okre‑ sów przejściowych, zwiększa — w skali dotąd niespotykanej — zapotrzebo‑ wanie na jednostkę korzystającą ze swego twórczego potencjału. Równocze‑ śnie natura tego złożonego fenomenu, którym jest twórczość, uświadamia nam, że zmiany cywilizacyjne, obejmujące dzieje twórczości, wymagają cią‑ głej weryfikacji wiedzy na jej temat. W najnowszych psychologicznych opracowaniach dotyczących twórczości z jednej strony podkreśla się konieczność jej systemowego, interdyscyplinar‑ nego analizowania, z drugiej zaś — wskazuje na wieloaspektowość jej ujęć. Z dyskusji i analiz prowadzonych w ramach seminariów doktorskich i magi‑ sterskich zrodziły się opracowania zamieszczone w niniejszym tomie Oblicza twórczości, z założenia ukazującym fenomen twórczości z różnych perspektyw. W efekcie powstała monografia utrzymana w duchu postmodernizmu, oświe‑ tlająca z różnych stron problem twórczości, tak jak oryginalnie i twórczo ujęli ją autorzy. W tomie znalazły się teksty dotyczące rzadko omawianych pro‑ blemów w psychologii twórczości, np. inspiracji twórczej aktywności, otwar‑ tości dzieła lub twardości jako cechy osobowości istotnej z punktu widzenia aktywności twórczej. Zaprezentowano też rezultaty badań, które mogą stano‑ wić inspirację dla różnorodnego ujmowania problemów twórczej aktywności. Tom otwiera tekst Tomasza Szpyrki, który podejmuje rzadko analizo‑ wany problem twórczej inspiracji jako istotnego składnika decydującego o przebiegu procesu twórczego. Autor odwołuje się do Freudowskiej, psy‑ choanalitycznej teorii twórczości, która poprzez objaśnianie źródeł twór‑ czej aktywności jednostki, zwłaszcza w dziedzinie sztuki, integruje wysiłki estetyki i psychologii twórczości zmierzające do objaśnienia istoty sztuki XX wieku. Rozważania dotyczące twórczości artystycznej są wtedy pogłę‑ Wprowadzenie 9 bione, gdy uwzględniają estetyczny, socjologiczny i psychologiczny punkt widzenia. Autor w tym aspekcie odnosi się do inspiracji sztuką dziecka przez awangardowych artystów początku XX wieku. Wykazuje, że inspiracja może przybierać różną formę, w zależności od założeń artysty. U jej podstaw leży jednak zawsze jego pragnienie, by spostrzegać świat czystym i niewinnym, nieskażonym wpływami kultury spojrzeniem dziecięcym. Problem twórczego dzieła stanowi jeden z ważnych działów psycholo‑ gii twórczości. Podstawowym, analizowanym w tym aspekcie problemem jest poszukiwanie kryteriów, które mogłyby przesądzić o tym, czy aktyw‑ ność prowadząca do wytworzenia danego wytworu miała twórczy, czy tylko odtwórczy charakter. Dzieło jest zatem materialnym dowodem twórczych możliwości człowieka, toteż opracowanie kryteriów oceny poziomu twór‑ czego dokonania nabiera szczególnego znaczenia. Jest to możliwe zwłasz‑ cza w sytuacji, gdy dzieło ma zamkniętą, raz na zawsze określoną przez twórcę strukturę. Maria Barteczko podjęła analizę twórczego dzieła, biorąc pod uwagę jego formę otwartą. Autorka analizuje istotę otwartych dzieł muzycznych, które w relacji kompozytor — odbiorca zawsze miały pośred‑ nika w postaci wykonawcy dzieła. Otwarty charakter zaprasza do dialogu, do współtworzenia dzieła zarówno przez jego wykonawcę, jak i odbiorcę. Otwartość dzieła ujawnia jeszcze jeden aspekt fenomenu twórczości — jej wybitnie interakcyjny charakter, dzięki czemu zaciera się granica między twórcą a wykonawcą i odbiorcą dzieł muzycznych, bo wszyscy oni są współ‑ twórcami określonego przeżycia estetycznego. Taki otwarty charakter dzieł będzie zapewne prowadził do zmian kryteriów oceny dzieła twórczego — to zaś stanowi nowy problem psychologii twórczości. Artykuł autorstwa Grażyny Mendeckiej poświęcony jest etosowi pracy wybitnych twórców. Przez swą prostotę, elegancję, doskonałość wybitnie twórcze dzieła wydają się powstawać bez wysiłku, nie kojarzą się ze żmudną, obciążającą, nieraz wyczerpującą siły twórcy pracą. W odbiorze społecz‑ nym „praca” słabo kojarzy się z „twórczością”. Tymczasem w teoriach psy‑ chologicznych wyodrębnia się fazę inspiracji i fazę elaboracji twórczego dzieła, bez której nie ma ważnych twórczych osiągnięć. Świadomość tego mają twórcy, którzy w swoich listach, dziennikach, wywiadach i rozmo‑ wach problem konkretnej, ciężkiej i wyczerpującej pracy twórczej wielokrot‑ nie podkreślali. Praca była dla nich często radością i dobrodziejstwem, ale również przekleństwem i cierpieniem. Zadziwiająco duża jest liczba wypo‑ wiedzi twórców dotyczących różnych aspektów ich twórczej pracy. Mate‑ riał ten poprzez swą spontaniczność i autentyczność posiada także dla psy‑ chologii twórczości wartość trudną do przecenienia. Osobowościowe uwarunkowania twórczości poruszają cztery kolejne opracowania, autorstwa Ryszardy Ewy Bernackiej, Moniki Wróblewskiej, Marzeny Jankowskiej oraz Alicji Lizurej. 10 Wprowadzenie Nonkonformizm uznawany jest bezsprzecznie za cechę osobowości twór‑ czej, ale jego istota, uwarunkowania i przejawy nie zawsze są w ramach psy‑ chologii twórczości szczegółowo analizowane. Tekst Ryszardy Ewy Bernac‑ kiej dotyczy nonkonformizmu jako osobowościowej charakterystyki jed‑ nostki twórczej. Autorka ukazuje dwie formy jego ekspresji — zachowania twórcze lub niekonstruktywne, czyli aktywację konstruktywną i destruk‑ tywną tej cechy osobowości. W jej przekonaniu nonkonformistyczna akty‑ wacja pozytywna zwiększa szanse na efektywne i konstruktywne wykorzy‑ stanie własnego potencjału twórczego człowieka, umożliwia mu opubliko‑ wanie swego twórczego dorobku oraz obronę i przekonywanie innych co do jego wartości. Rozróżnienie nonkonformizmu pozornego i konstruktyw‑ nego ukazuje bardzo ważny aspekt osobowościowych uwarunkowań twór‑ czej aktywności jednostki i pozwala nań spojrzeć szerzej. Twórczość nie ma charakteru dychotomicznego — istnieje bądź jej brak, tylko stanowi kontinuum, na którego jednym krańcu znajdują się osoby o przewadze odtwórczej, na drugim zaś krańcu lokują się osoby z domina‑ cją postawy twórczej. Zgodnie z indywidualną teorią Adlera człowiek tworzy sam siebie, a rozwój człowieka w biegu życia ma zdecydowanie twórczy cha‑ rakter (Mendecka, 2005). Porównanie autonarracji uzyskanych z zastoso‑ waniem testu projekcyjnego osób znajdujących się na dwóch przeciwległych krańcach skali pozwoliło Monice Wróblewskiej uzyskać materiał, ukazujący związek między dominacją postawy twórczej lub odtwórczej a doświadcza‑ niem Ja oraz uchwycić różnice występujące między wymienionymi grupami w tym zakresie. Celem przeprowadzonych przez autorkę badań było doko‑ nanie analizy treści doświadczeń emocjonalnych i społecznych związanych z Ja, badanych za pomocą testu projekcyjnego (Test Zdań Niedokończonych J.W. Curtisa). Przeprowadzone badania wykazały różnice w spostrzeganiu relacji społecznych przez osoby wysoko twórcze w porównaniu z osobami nisko twórczymi. Osoby nisko twórcze częściej wykazywały w swych wypo‑ wiedziach krytykę zachowania innych ludzi. Ponad połowa z nich wyrażała niechęć i obawę w relacjach z nimi. Z kolei większość osób wysoko twór‑ czych była nastawiona optymistycznie do życia i innych, wyrażała swą apro‑ batę dla osób niezależnych. Marzena Jankowska podjęła interesującą i śmiałą próbę zastosowania jed‑ nego z konstruktów współczesnej teorii radzenia sobie ze stresem, tzw. twar‑ dości, do analizy twórczości. Prezentuje wzajemne przenikanie się huma‑ nistycznego podejścia do twórczości i koncepcji twardości. Podkreśla, że dokonywać transgresji w świecie nieustannych zmian i przewartościowań może tylko jednostka będąca osobą twardą i elastyczną jednocześnie. Jed‑ nostka taka może przyjmować postawę otwartości wobec świata — będącą istotnym składnikiem postawy twórczej — bez względu na to, na jak przy‑ kre doświadczenia zostanie w związku z tym narażona. Wprowadzenie 11 Alicja Lizurej przedstawia wyniki badań dotyczące związku między twór‑ czością a merkantylizmem psychicznym. Przeprowadzona przez nią analiza twórczości opiera się na koncepcji psychotransgresjonizmu autorstwa Józefa Kozieleckiego. Styl życia, w którym dominują działania transgresyjne, prze‑ ciwstawione zostały stylowi konsumpcyjnemu, w którym główną rolę odgry‑ wają działania ochronne. Badania własne miały na celu poznanie relacji między cechami ludzi twórczych, mierzonymi Skalą Stylu Twórczego Zacho‑ wania — STZ (Strzałecki, 1996, 2003), a merkantylizmem psychicznym, zoperacjonalizowanym za pomocą Kwestionariusza Przekonań o Świecie (Górnik ‑Durose, 2009). Autorka referuje wyniki badań prowadzonych pod kierunkiem Małgorzaty Górnik ‑Durose jako promotora jej pracy magister‑ skiej, przygotowanej na Uniwersytecie Śląskim. Badania wybitnych twór‑ ców wykazują ich słabe przywiązanie do wartości ekonomicznych, które w hierarchii ich życiowych wartości zajmują dość niską pozycję (Mendecka, 2001). Przytoczone wyniki badań potwierdziły główną tezę, że twórczość może być traktowana jako antyteza merkantylizmu psychicznego. Twórcy, którzy często podejmują działania transgresyjne, różnią się zatem w zakre‑ sie badanych wymiarów od osób zorientowanych materialistycznie i podej‑ mujących działania ochronne. Tekst Małgorzaty Piaseckiej wprowadza problem aplikacyjny do rozwa‑ żań nad fenomenem twórczości. Dokonując prezentacji oryginalnego Pro‑ jektu Ekologicznego Rewitalizacji i Rozwoju Czerniawy Zdroju, autorka przy‑ bliża takie pojęcia, jak „wizje życia” i „zmiana społeczna i kulturowa”. Pre‑ zentując scenariusze warsztatów, których celem było wspieranie wyobraźni dzieci poprzez twórcze zadania, a poprzez to ujawnienie tego, co w nich ukryte, czyli dotarcie do ich wewnętrznego świata, autorka przedstawia konkretny, ważny społecznie, realizowany program, akcentuje wagę spo‑ łecznej praktyki związanej z wykorzystaniem wiedzy z zakresu psycholo‑ gii twórczości. Potrzeba ekspresji siebie oraz silnie odczuwana potrzeba komunikacji są ważnymi motywami twórczości. Potrzeby te można dziś zaspokajać przy użyciu Internetu — bezprecedensowego w dziejach ludzkości środka komu‑ nikowania się wszystkich z wszystkimi. Dzięki dostępności szerokich rzesz odbiorców, przy zachowaniu anonimowości, każdy człowiek może dziś zaprezentować potężnej rzeszy odbiorców własną twórczość, którą kiedyś chował do szuflady. Może — co równie ważne — dowiedzieć się, jak został odebrany i zrozumiany. Przed twórczością egalitarną otworzyły się nowe, nieznane dotąd możliwości. Nastąpiła eksplozja twórczości niskiego lotu, ale ważnej dla tworzącego ją podmiotu. Analizę portali internetowych pod kątem zamieszczonych tam twórczych dokonań internautów przeprowadza Małgorzata Grzywacz. Jej artykuł dotyczy bardzo ważnej, a jak na razie jesz‑ cze nieśmiało eksplorowanej problematyki z zakresu twórczości. 12 Wprowadzenie Teksty zawarte w niniejszym zbiorze, włączając autorów w dyskusję psy‑ chologiczną dotyczącą twórczości, podkreślają znaczenie aktywności twór‑ czej w wymiarze kulturowym i jednostkowym. Zamierzona różnorodność ujęć i stanowisk w prezentowaniu twórczości rzuca światło na wieloaspek‑ towość tego zjawiska. Pozostaje zatem mieć nadzieję, że niniejsze opraco‑ wanie właśnie ze względu na ukazaną odmienność spojrzenia poszczegól‑ nych autorów na problematykę twórczości nie tylko spotka się z zaintereso‑ waniem, ale stanowić będzie inspirację zarówno dla działań aplikacyjnych, jak i dla własnych badań i analiz fenomenu twórczości. Literatura Barron F. (1988): Putting cretivity to work. In: Sternberg R.J. (ed.): The nature of creativity. Cambridge: Cambridge University Press. Fromm E. (1959): Value, psychology and human existance. In: Maslow A.H. (ed.): New knowl‑ edge in Human Values. New York: Harper and Brothers. Fromm E. (1995): Mieć czy być? Poznań: Dom Wydawniczy Rebis. Górnik ‑Durose M. (2009): Nowe szaty materializmu — konceptualizacja merkantylizmu psychicznego. Czasopismo Psychologiczne. Maslow A.H. (1983): Postawa twórcza. Nowiny Psychologiczne, 8—9, s. 58—71. Mendecka G. (2001): Potrzeby a rozwój aktywności twórczej. W: Kaczmarek B., Markie‑ wicz K., Orzechowski S. (red.): Nowe wyzwania w rozwoju człowieka. Lublin: Wydaw‑ nictwo UMCS. Mendecka G. (2005): Twórczość a rozwój człowieka w biegu życia. Psychologia Rozwojowa, 4, s. 23—24. Nęcka E. (2001): Psychologia twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Perkins D.N. (1981): The min’s best work. Cambridge, MA: Harward Universiti Press. Rogers C.R. (1959): Towards a theory of creativity. In: Anderson H.H. (ed.): Creativity and its cultivation. New York: Harper and Row. Stasiakiewicz M. (1999): Twórczość i interakcja. Poznań: Uniwersytet im. A. Mickiewicza. Strzałecki A. (1996): Styl twórczego zachowania: model ogólny i jego zastosowanie. Stu‑ Strzałecki A. (2003): Psychologia twórczości. Między tradycją a ponowoczesnością. Warszawa: dia z Psychologii, 7, s. 159—182. UKSW. Weisberg R.W. (1986): Creativity. Genius and other myths. New York: Freeman. Weisberg R.W. (1988): Problem sloving and creativity. W: Sternberg R.J. (ed.): The nature of creativity. Contemporary psychological perspectives. Cambridge: Cambridge University Press. Grażyna Mendecka Redakcja: Olga Nowak Projekt okładki i redakcja techniczna: Małgorzata Pleśniar Korekta: Mirosława Żłobińska Copyright © 2010 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone (cid:11) ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑226 ‑1931‑5(cid:11)(cid:19)(cid:98)(cid:80)(cid:93)(cid:94)(cid:85)(cid:76)(cid:11)(cid:79)(cid:93)(cid:96)(cid:86)(cid:90)(cid:98)(cid:76)(cid:89)(cid:76)(cid:20) (cid:52)(cid:62)(cid:45)(cid:57)(cid:11)(cid:36)(cid:34)(cid:35)(cid:24)(cid:35)(cid:30)(cid:24)(cid:35)(cid:27)(cid:28)(cid:29)(cid:24)(cid:31)(cid:32)(cid:31)(cid:24)(cid:34)(cid:11)(cid:19)(cid:98)(cid:80)(cid:93)(cid:94)(cid:85)(cid:76)(cid:11)(cid:80)(cid:87)(cid:80)(cid:86)(cid:95)(cid:93)(cid:90)(cid:89)(cid:84)(cid:78)(cid:101)(cid:89)(cid:76)(cid:20)(cid:11) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 11,5. Ark. wyd. 14,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 17 zł (+ VAT) Łamanie: Pracownia Składu Komputerowego Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. M. Rejnowski, J. Zamiara ul. Jacewska 89, 88‑100 Inowrocław ISBN 978-83-8012-454-7
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Oblicza twórczości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: