Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00100 009358 7440908 na godz. na dobę w sumie
Obowiązek alimentacyjny oraz opieka nad małoletnim dzieckiem. Aspekty prawne i procedury przyznawania świadczeń - ebook/pdf
Obowiązek alimentacyjny oraz opieka nad małoletnim dzieckiem. Aspekty prawne i procedury przyznawania świadczeń - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 211
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-194-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja zawiera analizę zagadnień związanych z obowiązkiem alimentacyjnym, władzą rodzicielską oraz opieką nad małoletnim dzieckiem, jak również omówienie treści obowiązku alimentacyjnego i jego zakresu, grup podmiotów zobowiązanych do alimentacji i kolejności wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez podmioty do tego zobowiązane.

Ponadto omówione zostały:

- zagadnienia związane z władzą rodzicielską - problematyka rodzin zastępczych i placówek opiekuńczo-wychowawczych,
- kwestie związane z opieką - przesłanki jej ustanowienia a także jej sprawowanie.

W treści opracowania znajdują się odwołania do obowiązującego orzecznictwa sądowego, a także wzory najbardziej przydatnych pism procesowych oraz formularzy. Aby łatwiej było korzystać z publikacji, umieszczone zostało – w formie aneksu – zestawienie przepisów prawnych dotyczących obowiązku alimentacyjnego, władzy rodzicielskiej, opieki, pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Obowiązek alimentacyjny oraz opieka nad małoletnim dzieckiem Aspekty prawne i procedury przyznawania świadczeń Joanna Grzelińska Obowiązek alimentacyjny oraz opieka nad małoletnim dzieckiem Aspekty prawne i procedury przyznawania świadczeń Redaktor prowadzący: Renata Fleszar Copyright © by Difin SA Warszawa 2010 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN 978-83-7641-194-2 Printed in Poland Difin SA Warszawa 2010 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. (22) 851 45 61, 851 45 62 fax (22) 841 98 91 www.difin.pl Skład i łamanie: DTP Service Warszawa, tel. (22) 663 47 67 Wydrukowano w Polsce SpiS treści Wykaz skrótóW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 PrzedmoWa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 Rozdiał I ObOwiązek alimentacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 1 .1 . Zobowiązani do alimentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 1 .1 .1 . Krewni w linii prostej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 1 .1 .2 . Rodzeństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 5 1 .1 .3 . Alimentacja dzieci przez rodziców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 5 1 .1 .4 . Alimentacja rodziców przez dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1 1 .1 .5 . Uchylenie obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1 1 .2 . Obowiązek alimentacyjny małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 2 1 .2 .1 . Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 2 1 .2 .2 . Niespełnianie obowiązku wynikającego z art . 27 KRO . . . . . . . 2 4 1 .2 .3 . Obowiązek alimentacyjny po ustaniu małżeństwa . . . . . . . . . . . 2 6 1 .2 .4 . Alimentacja między małżonkami pozostającymi w separacji . . 3 0 1 .3 . Treść obowiązku alimentacyjnego i zakres świadczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 0 1 .4 . Przedawnienie roszczenia o świadczenie alimentacyjne . . . . . . . . . . . 3 4 1 .5 . Zmiana obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 5 1 .6 . Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 6 1 .7 . Roszczenie regresowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 7 1 .8 . Roszczenie matki dziecka pozamałżeńskiego po urodzeniu dziecka . . 3 8 1 .9 . Roszczenie matki dziecka pozamałżeńskiego przed urodzeniem dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 0 6 Spis treści 1 .10 . Roszczenia dochodzone z ustaleniem ojcostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 0 1 .11 . Wzajemne roszczenia alimentacyjne pasierba i ojczyma lub macochy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1 1 .12 . Orzeczenie o obowiązku alimentacyjnym w wyroku orzekającym rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 3 Rozdiał II DOchODzenie i egzekucja świaDczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . 4 5 2 .1 . Wytaczanie powództwa o alimenty i właściwa reprezentacja . . . . . . . 4 5 2 .2 . Wykonalność wyroku orzekającego alimenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 8 2 .3 . Zabezpieczenie roszczeń oraz postępowanie egzekucyjne . . . . . . . . . . 4 9 2 .3 .1 . Zabezpieczenie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 9 2 .3 .2 . Postępowanie egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 0 Rozdiał III POmOc OsObOm uPrawniOnym DO alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 3 3 .1 . Zasady pomocy osobom uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych w sytuacji bezskuteczności egzekucji . . . . . . . . . . . . 6 3 3 .2 . Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1 3 .3 . Tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 3 3 .4 . Przestępstwo niealimentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 7 Rozdiał IV nOrmy Prawa mięDzynarODOwegO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 4 .1 . Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych . . . 7 9 4 .2 . Konwencja z 20 czerwca 1956 r . o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 0 4 .3 . Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych sporządzona w Hadze 2 października 1973 r . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 7 Rozdiał V wykOnywanie właDzy rODzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 8 5 .1 . Pojęcie i zakres władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 8 5 .2 . Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej w wyroku orzekającym rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 7 5 .3 . Ograniczenie władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 9 Spis treści 7 5 .4 . Zmiana orzeczenia dotyczącego wykonywania władzy rodzicielskiej, zawieszenie, pozbawienie i ograniczenie władzy rodzicielskiej . . . . . . 101 5 .5 . Kontakty z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 5 .6 . Opieka nad rodziną i dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 5 .6 .1 . Dzienne placówki opiekuńczo-wychowawcze . . . . . . . . . . . . . . 106 5 .6 .2 . Rodzina zastępcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 5 .6 .3 . Całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze . . . . . . . . . . 115 5 .6 .4 . Kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz do prowadzenia placówek rodzinnych . . . . . . . . . . . . . . . 117 5 .6 .5 . Pomoc na usamodzielnienie się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 5 .7 . Opieka nad małoletnim dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 5 .7 .1 . Na czym polega różnica między władzą rodzicielską a opieką nad małoletnim dzieckiem, ustanowienie opieki . . . . . . . . . . . . 120 5 .7 .2 . Opieka jednoosobowa lub wspólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 5 .7 .3 . Zarządzenia sądu dla dobra osoby pozostającej pod opieką . . . 122 5 .7 .4 . Wybór opiekuna, obowiązek objęcia opieki . . . . . . . . . . . . . . . . 122 5 .8 . Sprawowanie opieki i nadzór nad jej sprawowaniem . . . . . . . . . . . . . 124 5 .8 .1 . Treść obowiązku opieki, obowiązki opiekuna, należyta staranność w sprawowaniu opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 5 .8 .2 . Nadzór nad sprawowaniem opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 5 .8 .3 . Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 5 .8 .3 .1 . Przyczyny uzasadniające zwolnienie od sprawowania opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 5 .8 .3 .2 . Ustanie opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 5 .8 .3 .3 . Obowiązki opiekuna po ustaniu opieki . . . . . . . . . . . . 128 załącznik 1 – wzOry Pism PrOcesOwych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 załącznik 2 – akty Prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 Wykaz SkrótóW 1. Źródła prawa KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r . Kodeks cywilny KP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r . Kodeks pracy (t .j . Dz .U . z 1998 r . Nr 21, poz . 94 z późn . zm .) (Dz .U . Nr 16, poz . 93 z późn . zm .) KPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 17 listopada 1964 r . Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz .U . Nr 43, poz . 296 z późn . zm .) KRO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 25 lutego 1964 r . Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz .U . Nr 9, poz . 59 z późn . zm .) 2. Sądy SN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy WSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojewódzki Sąd Administracyjny NSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Naczelny Sąd Administracyjny SA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Apelacyjny przedmoWa Zagadnienia związane z alimentacją, władzą rodzicielską i opieką nad ma- łoletnim dzieckiem zaczynają odgrywać coraz bardziej znaczącą rolę w życiu codziennym . Z uwagi na to, że dotyczą one zwłaszcza dzieci ważne jest, aby należycie poru- szać się w przepisach prawnych dotyczących tych kwestii . Trzeba choćby pamiętać, że alimentacja nie musi oznaczać tylko obowiązku rodzica względem dziecka . W pierwszej części książki zostały omówione najważniejsze aktualne regulacje dotyczące tych zagadnień . Stanowi ona zbiór podstawowych informacji, które są niezbędne do prawidłowego ustalenia obowiązku alimentacyjnego i dochodzenia zapłaty alimentów . Ponadto poruszyłam tematykę władzy rodzicielskiej i zwią- zane z tym zagadnienia dotyczące opieki nad rodziną i dzieckiem . Dalej znajdą Państwo wyjaśnienie różnicy między władzą rodzicielską a sprawowaniem opieki nad małoletnim dzieckiem oraz omówienie obowiązujących przepisów związanych z opieką . Ta część publikacji to konkretne i syntetyczne omówienie aktualnych przepisów dotyczących alimentacji, władzy rodzicielskiej i opieki uzupełnione odpowiednim orzecznictwem sądowym . W drugiej części zamieszczone zostały wzory najbardziej popularnych pism procesowych . Ich konstrukcja ma ułatwić samodzielne formułowanie pism . Znaj- dą tam Państwo również formularze w wymaganej przez odpowiednie przepisy formie np . odpowiednie formularze w celu ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego . Trzecia część to przepisy, które dotyczą omówionych w publikacji kwestii . Książka została napisana z myślą o osobach, które są zainteresowane poruszoną w niej tematyką bądź stykają się z nią w codziennym życiu zawodowym . Może być ona pomocna osobom, które zajmują się problematyką rodzinną i udzielają porad prawnych w tym zakresie . 12 Przedmowa Mam nadzieję, że w publikacji znajdą Państwo wiele użytecznych informacji . Oddając ją w Państwa ręce, pragnę życzyć przyjemnej lektury . Joanna Grzelińska Wrocław, marzec 2010 r . oboWiązek alimentacyjny I 1.1. Zobowiązani do alimentacji 1.1.1. Krewni w linii prostej Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa krąg osób, na które może być nałożony obowiązek alimentacji . Podkreślić należy, że obowiązkiem tym mogą być obciążone jedynie osoby wskazane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym . W pierwszej kolejności zobowiązanymi do alimentacji są krewni w linii prostej, a następnie rodzeństwo . Stosownie bowiem do treści art . 128 KRO, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo . Obowiązek alimentacji wynika przede wszystkim z faktu pokrewieństwa choć nie tylko, o czym będzie dalej mowa . W tym miejscu warto dla przykładu wskazać w szczególności, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż obowiązek alimentacyjny nie będzie ciążył na konku- bencie matki dziecka, który nie jest jednocześnie ojcem tego dziecka (wyrok z dnia 9 stycznia 2008 r ., sygn . akt: I OSK 430/07) . Konkubent matki nie jest spokrew- niony z jej dzieckiem i nie wiążą go z nim żadne stosunki prawne, które mogłyby, co do zasady, stanowić podstawę orzeczenia obowiązku alimentacyjnego . Krewnymi w linii prostej są wstępni (dziadkowie, rodzice) oraz zstępni (wnuki, dzieci) . Oczywiście kolejność, w jakiej wskazane osoby będą zobowiązane do alimentacji nie jest dowolna . Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje bowiem także i tę kwestię . 14 Rozdział I Obowiązek ten obciąża najpierw zstępnych przed wstępnymi, a następnie wstęp- nych przed rodzeństwem . Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi . Krewni w tym samym stopniu są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym . Generalnie obowiązek alimenta- cyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczy- nić zadość swojemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami . Ustalenie, czy osoba zobowiązana do alimentacji w bliższej kolejności nie jest rzeczywiście w stanie uczynić zadość swoim obowiązkom może w pewnych oko- licznościach powodować trudności . W tej kwestii warto sięgnąć do orzecznictwa sądowego i przywołać choćby treść wyroku Sądu Najwyższego dotyczącego matki dziecka, która ze względu na chorobę nie świadczy stale pracy . Sąd Najwyższy uznał, że jeżeli matka dziecka, która jest zdolna do pracy fizycznej, ale żadnej stałej pracy nie ma, gdyż często przebywa w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych, pracuje jedynie sporadycznie, trudno uważać, że jest ona w stanie systematycznie i na czas do- starczać dziecku środków utrzymania . W takiej sytuacji uprawniony mógłby domagać się dostarczenia uzupełniających środków utrzymania od krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności (wyrok z dnia 16 lipca 1971 r ., sygn . akt: III CRN 187/71) . W swojej uchwale z dnia 6 marca 1975 r . (sygn . akt: III CZP 3/75), Sąd Najwyż- szy wskazał na trzy grupy przypadków, w których można mówić o niemożliwości lub nadmiernych trudnościach w uzyskaniu od zobowiązanego na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania: 1 . uzyskanie alimentów od osoby zobowiązanej jest niemożliwe (np . osoba zo- bowiązana nie jest znana z miejsca pobytu, a jej poszukiwanie okazało się bezskuteczne), 2 . uzyskanie alimentów od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności jest napo- tyka na nieprzezwyciężone trudności (np . brak majątku w Polsce, a miejsce zamieszkania ma za granicą w państwie, w którym wyroki polskich sądów nie są wykonywane itp), 3 . realizacja roszczeń uprawnionego mogłaby nastąpić po upływie znacznego czasu (np . zobowiązany utrzymuje się z prac dorywczych, a zaspokojenie rosz- czeń uprawnionego mogłoby nastąpić dopiero po przeprowadzeniu egzekucji z nieruchomości) . Ciężar dowodu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek powstania obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego w dalszej kolejności obciąża uprawnionego do alimentów . Inaczej mówiąc, to osoba uprawniona do alimentów musi wykazać, że istnieją przesłanki uzasadniające obowiązek alimentacyjny krewnego zobowiąza- nego w dalszej kolejności . Obowiązek alimentacyjny 1.1.2. Rodzeństwo 15 W pierwszej kolejności zobowiązani do alimentacji są zstępni . Przypomnę, że należą do nich dzieci, wnuki . Dopiero, gdy nie ma zstępnych, obowiązek ali- mentacyjny przechodzi na wstępnych . Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje również możliwość alimentacji przez rodzeństwo uprawnionego . Rodzeństwo to co prawda krewni w linii bocznej, ale w pewnych sytuacjach będzie na nich także ciążył obowiązek alimentacyjny . Rodzeństwo będzie bowiem zobowiązane do alimentacji wówczas, gdy nie będzie i wstępnych . Obowiązek alimentacji będzie w tej sytuacji wchodził w rachubę na samym końcu . Przy czym, Kodeks rodzin- ny i opiekuńczy przewiduje możliwość uchylenia się rodzeństwa od obowiązku alimentacji w określonych sytuacjach . Stosownie bowiem do treści art . 134 KRO, w stosunku do rodzeństwa zobowiązany do alimentacji może uchylić się od świad- czeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny . Ocena, czy mamy do czynienia z nadmier- nym uszczerbkiem będzie więc polegała na zbadaniu możliwości finansowych zobowiązanego do alimentacji rodzeństwa . W przypadku krewnych w tym samym stopniu, każdy z nich odpowiada indywidualnie w granicach swoich możliwości zarobkowych i majątkowych . 1.1.3. Alimentacja dzieci przez rodziców Chciałabym skupić się jednak na alimentacji dzieci przez rodziców . Wymaga podkreślenia, że podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka będzie art . 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania . Poza tą sytuacją, uprawniona do alimentów będzie tylko osoba, która znajduje się w niedostatku . Poprzez obowiązek alimentacyjny rodzice powinni wypełniać swoje obowiązki rodzicielskie polegające na trosce o rozwój fizyczny i duchowy dziecka oraz na należytym przygotowaniu go do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do uzdolnień . Inaczej mówiąc, interpretacji przepisu art . 133 § 1 KRO należy doko- nywać nawiązując do treści art . 96 KRO . To właśnie z jego brzmienia wynika, że rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim . Obowiązani są oni troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz przygo- towanie ich dziecka należycie do pracy dla dobra społeczeństwa – odpowiednio do jego uzdolnień . Wyłączenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka ze względu na zasady współżycia społecznego musi być natomiast ograniczone 16 Rozdział I do zupełnie wyjątkowych wypadków (por wyrok SN z dnia 16 stycznia 2002 r ., sygn . akt: II CKN 40/99) . Nawet przebywanie dziecka w placówce opiekuńczej, która dostarcza mu środki utrzymania i wychowania, nie pozbawia dziecka moż- liwości dochodzenia alimentów od rodziców . Przy czym, jeżeli rodzice pokrywają koszty pobytu dziecka w zakładzie, powinno zostać to uwzględnione przy okre- ślaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych (patrz uchwała SN z dnia 22 września 1966 r ., sygn . akt: III CZP 72/66) . Obowiązek alimentacji nie będzie istniał w sytuacji gdy dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania . Podkre- ślić jednak należy, że rodzice mogą być zwolnieni od świadczeń alimentacyjnych w stosunku do dziecka tylko wtedy, gdy dziecko posiada własny majątek, a do- chody z tego majątku wystarczają na całkowite pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania . We wszelkich innych wypadkach na rodzicach ciąży stanowczy obowiązek alimentacyjny, ograniczony tylko ich możliwościami zarobkowymi i majątkowymi . Warto przytoczyć orzeczenie Sądu Najwyższego, z którego wynika, że pobiera- nie przez dziecko stypendium, stanowiącego pomoc dla studentów szkół wyższych nie ma wpływu na obniżenie obowiązku alimentacyjnego w stosunku do tego dziecka (wyrok SN z dnia 8 maja 1975 r ., sygn . akt: III CRN 36/75) . Obowiązek alimentacyjny rodziców nie jest ograniczony żadnym sztywnym terminem . W szczególności nie jest związany z osiągnięciem przez dziecko okre- ślonego stopnia wykształcenia . Inaczej mówiąc, alimentacja nie ustanie z chwilą osiągnięcia przez dziecko określonego podstawowego czy średniego wykształcenia (por . wyrok SN z dnia 30 czerwca 1999 r ., sygn . akt: III CKN 199/99) . W jednym ze swoich orzeczeń Sąd Najwyższy wskazał nawet, że skoro dziecko po ukończe- niu szkoły średniej kontynuuje naukę na wybranym kierunku w szkole wyższej – co nie jest naganne, ale wprost przeciwnie, zasługuje na aprobatę – nie można wymagać aby jednocześnie pracowało zarobkowo osiągając dochody, które będą wystarczające na swoje utrzymanie (wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r ., sygn . akt: III CKN 1175/98) . Zwróćmy uwagę, że przesłanką obowiązku alimentacji przez rodziców będzie brak możliwości samodzielnego utrzymania się przez dziecko . W takiej sytuacji nie ma obowiązku wykazywania niedostatku . Przy ustalaniu obowiązku alimentacyjne- go rodziców względem dziecka należy więc badać jedynie czy w danej konkretnej sytuacji istnieje przesłanka braku możliwości samodzielnego utrzymania się przez dziecko . Oczywiście także i tu można napotkać wiele trudności interpretacyjnych . Kryterium niesamodzielności dziecka nie jest tak jednoznaczne jakby się mogło wydawać . Sąd Najwyższy uznał przykładowo, że otrzymywanie przez dziecko zasiłku dla bezrobotnych może być już – w zależności od okoliczności sprawy – podstawą uznania, że jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie (wyrok z dnia 18 maja Obowiązek alimentacyjny 17 1995 r ., sygn . akt: III CZP 59/95) . Osoba rejestrująca się jako bezrobotna, a więc spełniająca kryterium zdolności do pracy, wyraża tym samym chęć samodzielnego utrzymywania się . Okoliczności rejestracji jako osoba bezrobotna powinny być oceniane jednak indywidualnie i taka rejestracja nie może stanowić automatycznego uchylenia obowiązku alimentacyjnego względem dziecka . Pewną wątpliwość w tej sytuacji może wzbudzać alimentacja dzieci, które stały się pełnoletnie, a więc teoretycznie mogłyby podjąć działania zmierzające do ich samodzielnego utrzymywania się . Podkreśla się, że samo osiągnięcie pełnoletności nie oznacza braku podstaw do wypełniana obowiązków alimentacyjnych przez osoby do tego zobowiązane . Wyraźnie wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w Łodzi w jednym ze swoich wyroków . Sąd uznał, że wiek dziecka nie przesądza o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku alimentacyjnego . Zdaniem Sądu decydują o tym możliwości dziecka do samodzielnego utrzymania się (wyrok NSA z dnia 16 października 2003 r ., sygn . akt: I SA/Łd 788/02) . Co więcej – Sąd Najwyższy uznał nawet, że „rodzice pełnoletniego dziecka, które kontynuuje naukę, obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem niego” (wyrok z dnia 27 stycznia 1999 r ., sygn . akt: II CKN 828/97) . Sąd Naj- wyższy uznał więc, że alimentacja takiego dziecka jest obowiązkiem rodziców . Dziecko, które osiągnęło pełnoletniość i zdobyło wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, która pozwala na samodzielne utrzymanie się, nie utraci uprawnień do alimentów, jeżeli np . chce kontynuować naukę i zamiar ten ma uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach (por . wyrok SN z dnia 24 marca 2000 r ., sygn . akt: I CKN 1538/99) . Sąd Najwyższy wskazał również, że w sytuacji osiągnięcia przez dziecko peł- noletności i kontynuacji nauki, należy brać pod uwagę zarówno jego chęć do kontynuowania nauki jak i to, czy osobiste zdolności dziecka i cechy jego charak- teru pozwalają na faktyczne kontynuowanie nauki (wyrok SN z dnia 14 listopada 1997 r ., sygn . akt: III CKN 257/97) . W praktyce chodzi o zapobieganie sytuacjom, w których osoba zdolna do samodzielnego utrzymania się i w rzeczywistości nie zamierzająca dalej kontynuować nauki, zapisuje się do szkoły jedynie w celu uzy- skania świadczeń alimentacyjnych . W orzecznictwie sądowym podkreśla się więc konieczność uwzględniania predyspozycji uprawnionego do kontynuacji nauki . W tym miejscu należy choćby dla przykładu przywołać treść wyroku, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że rodzice nie są obowiązani dostarczać środków utrzy- mania dziecku, które, będąc już właściwie przygotowane do wykonywania przez nie odpowiedniego dla niego zawodu, podejmuje dla podniesienia swych kwalifi- kacji dalsze kształcenie się, ale w studiach się zaniedbuje, nie robi postępów, nie otrzymuje obowiązujących zaliczeń, nie zdaje w terminie wymaganych egzaminów, a zwłaszcza jeżeli z własnej winy powtarza lata studiów i wskutek tego nie kończy studiów w przewidzianym programem okresie (wyrok z dnia 8 sierpnia 1980 r ., sygn . akt: III CRN 144/80) . W innym ze swoich orzeczeń Sąd uznał, ze „rodzice, 18 Rozdział I którzy z uwagi na niskie emerytury, tylko w skromnym zakresie zabezpieczają swoje materialne potrzeby, powinni zostać zwolnieni z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem ich dorosłego dziecka, jeżeli mając wyuczony zawód, osiąga ono mierne wyniki w dalszej nauce” (wyrok SN z dnia 10 grudnia 1998 r ., sygn . akt: I CKN 1104/98) . Należy również należycie ocenić sytuację, gdy pełnoletnie dziecko, mając wy- uczony zawód zamierza kontynuować naukę na wyższej uczelni prywatnej, jeżeli z tą nauką – obok kosztów utrzymania – łączy się czesne . Wówczas należałoby ocenić, czy na podjęcie takiej nauki pozwala stopa życiowa rodziców (por . wyrok SN z dnia 30 czerwca 1999 r ., sygn . akt: III CKN 199/99) . Warto jeszcze nadmienić, że może się zdarzyć i tak, że dziecko po osiągnięciu pełnoletniości nie jest nadal w stanie się samodzielnie utrzymać ze względu na swoją niepełnosprawność . Przykładowo, choroba psychiczna i związane z tym inwalidztwo skutkujące brakiem możliwości samodzielnego utrzymywania się przez pełnoletnie dziecko uzasadnia wypełnianie obowiązków alimentacyjnych przez rodziców (por . wyrok SN z dnia 12 maja 1998 r ., sygn . akt: II CKN 722/97) . Również niezdolność do samodzielnego utrzymania się przez pełnoletnie dziecko ze względu na całkowitą niezdolność do pracy spowodowaną narkomanią nie wy- łączy obowiązku alimentacyjnego (wyrok SN z dnia 31 stycznia 1986 r ., sygn . akt: III CZP 76/85) . Okoliczności dotyczące możliwości samodzielnego utrzymania się przez dzie- cko muszą być więc oceniane indywidualnie . Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza możliwość uchylenia się rodziców pełnoletniego dziecka od obowiązku alimentacyjnego . Będzie to miało miejsce wówczas, gdy świadczenia alimentacyjne będą połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności sa- modzielnego utrzymania się . Stosownie bowiem do treści art . 133 § 3 KRO, rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się . Po- wyższy przepis ma niewątpliwie chronić rodziców zobowiązanych do alimentacji przed naganną postawą dzieci polegającą na nieodkładaniu starań w celu usamo- dzielnienia się . Przy czym, ustawodawca znowu posłużył się pojęciami nieostrymi, które w praktyce mogą powodować trudności interpretacyjne . Będą tu wchodzić w grę na pewno różnego rodzaju okoliczności losowe – np . rodzice mogą nie mieć żadnego majątku, ich niewielkie zarobki mogą wystarczać jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, mogą znajdować się w trudnym położeniu ze względu na swój stan zdrowia . Każda sytuacja powinna być oceniana indywidualnie – nie da się zgeneralizować przyczyn uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego . W swoim wyroku z dnia 7 kwietnia 1994 r . Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na sytuację zarobkową osób pozbawionych wolności Obowiązek alimentacyjny 19 i wskazał, że w takim przypadku wykładnikiem możliwości zarobkowych – jeżeli skazany nie ma majątku, z którego dochody możnaby przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb uprawnionego do alimentów – są należności, jakie mógłby on uzyskać za pracę wykonywaną w zakładzie karnym . Dodatkowo Sąd wskazał, że brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego wyłącza obowiązek spełniania świadczeń alimentacyjnych . Nie jest dopuszczalne w takim wypadku zasądzenie alimentów w tym celu, żeby umożliwić uprawnionemu uzy- skanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (sygn . akt: I CR 3/94) . O niedokładaniu przez dziecko starań w celu uzyskania samodzielności była już w zasadzie mowa . Będzie to przykładowo sytuacja, w której dziecko podejmuje naukę, ale jego predyspozycje psychofizyczne wykluczają powodzenie . Taka oko- liczność przy uwzględnieniu ciężkiej sytuacji finansowej rodziców, może stanowić podstawę do uchylenia obowiązku alimentacyjnego . Wyjaśnienia wymaga również pojęcie niedostatku, które nie zostało zdefinio- wane w KRO . Oczywiście w pierwszej kolejności zwraca się uwagę, że w nie- dostatku znajduje się osoba, która nie dysponuje żadnymi środkami utrzymania . Sąd Najwyższy podkreślił jednak, że osobą w niedostatku będzie również osoba, której usprawiedliwione potrzeby nie zostały w pełni zaspokojone (wyrok z dnia 20 stycznia 2000 r ., sygn . akt: I CKN 1187/99) . Obowiązek alimentacyjny ciąży na rodzicach . W szczególności rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, że jego wy- konywanie stanowiłoby dla nich ciężar . Są oni bowiem obowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami . W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają nawet obowiązek wyzbywa- nia się posiadanego majątku bądź jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu (por . uchwała Sądu Najwyższego z 16 .12 .1987 r ., sygn . akt III CZP 91/86) . Oczywiście pamiętajmy o wspomnianej już możliwości uchylenia się od obowiązku alimentacji w sytua- cji, gdy alimentacja pełnoletniego dziecka połączona jest z nadmiernym dla nich uszczerbkiem . Sama jednak trudna sytuacja materialna rodziców nie jest wystarczającym kry- terium, aby uchylić obowiązek alimentacyjny . W skrajnych sytuacjach – zwłaszcza tych, które mają charakter przejściowy – podołanie obowiązkowi alimentacyjnemu wymagać nawet może poświęcania części składników majątkowych . Reasumując, rodzic – co do zasady – powinien dzielić się z dzieckiem nawet swoim skromnym dochodem (por . wyrok SN z dnia 24 marca 2000 r ., sygn . akt: I CKN 1538/99, wyrok SN z dnia 6 stycznia 2000 r ., sygn . akt: I CKN 1077/99) . Obowiązek alimentacyjny obciąża oboje rodziców . Jeśli jednak nie ma jednego z rodzica albo nie jest on w stanie uczynić zadość swoim obowiązkom, obowiązek alimentacyjny przechodzi na drugiego rodzica . Gdyby jednak i ten rodzic nie mógł 20 Rozdział I wykonać swojego obowiązku w całości lub w części, przejdzie on na dziadków – stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich . Zwrócił na to uwagę również Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 24 maja 1966 r . Sąd podkreślił, że obowiązek utrzymania i wychowania dzieci ciąży przede wszystkim na jego rodzicach . Oznacza to że „jeśli jedno z rodziców nie żyje, obo- wiązek ponoszenia w całości ciężarów związanych z utrzymaniem i wychowaniem dziecka spoczywa w zasadzie na drugim z rodziców . Dopiero, gdy zostanie ustalone, że pozostały przy życiu rodzic nie jest w stanie w całości lub części uczynić zadość swoim obowiązkom względem dziecka i z tego powodu dziecko mogłoby znaleźć się w niedostatku – w grę wchodzi subsydiarny obowiązek dalszych krewnych” (sygn . akt: III CR 89/66) . Przypomnieć jednak należy, że w przypadku obowiązku alimentacyjnego ro- dziców przesłanką tego obowiązku jest brak samodzielności dziecka, a nie jego niedostatek . Z kolei dziecko dochodzące alimentów od zobowiązanych w dalszej kolejności (dziadków), musi udowodnić stan niedostatku . Pewnego wyjaśnienia wymaga również kwestia alimentacji przysposobionego . Zgodnie z treścią art . 131 KRO, jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowią- zek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności . Inaczej mówiąc, kolejność obowiązku alimentacyjnego na rzecz przysposobio- nego wygląda następująco: 1 . przysposabiający, 2 . wstępni przysposobionego (rodzice, dziadkowie – naturalni), 3 . rodzeństwo przysposobionego (brat, siostra) . Obowiązek alimentacyjny na rzecz krewnych przysposobionego (wstępnych i rodzeństwa) obciąża go dopiero w ostatniej kolejności . Wyjątkiem jest sytuacja, gdy jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka (przysposobienie pasierba przez ojczyma/ macochę) . W tym wypadku przysposobienie nie ma wpły- wu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym, a drugim małżonkiem i jego krewnymi . Stosuje się ogólne reguły dotyczące obowiązku alimentacyjnego między krewnymi . Jeżeli chodzi o alimenty na rzecz przysposabiającego, to kolejność kształtuje się następująco: 1 . przysposobiony i jego zstępni oraz zstępni przysposabiającego (dzieci natural- ne) – na równi, 2 . wstępni przysposabiającego, 3 . rodzeństwo przysposabiającego . Krewni przysposabiającego nie mają natomiast uprawnień do świadczeń ali- mentacyjnych od przysposobionego .
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Obowiązek alimentacyjny oraz opieka nad małoletnim dzieckiem. Aspekty prawne i procedury przyznawania świadczeń
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: