Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00314 005107 12585002 na godz. na dobę w sumie
Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe - ebook/pdf
Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8535-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> finansowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest kompleksowym studium zagadnienia obowiązków o charakterze informacyjnym w umowach dotyczących usług finansowych, w szczególności kredytu, ubezpieczenia, poręczenia oraz usług inwestycyjnych. Autor omawia przesłanki, treść oraz skutki naruszenia obowiązków informacyjnych. Wnikliwej analizie poddaje regulacje dotyczące obowiązków ostrzegawczych i doradczych w dziedzinie kredytu konsumenckiego, obrotu instrumentami finansowymi (dyrektywa MiFID), jak również problematykę odpowiedzialności cywilnoprawnej z tytułu naruszenia obowiązków o charakterze informacyjnym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

OBOWIĄZKI INFORMACYJNE W UMOWACH O USŁUGI FINANSOWE STUDIUM INSTRUMENTÓW OCHRONNYCH W PRAWIE PRYWATNYM I PRAWIE UNIJNYM Piotr Tereszkiewicz Warszawa 2015 Publikacja dofi nansowana przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Stan prawny na 1 czerwca 2014 r. Recenzent Dr hab. Krzysztof Oplustil Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Anna Krzesz Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN 978-83-264-3426-6 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 17 Podziękowania / 23 Wprowadzenie / 25 Część I Analiza ochrony informacyjnej na gruncie wybranych typów umów o świadczenia finansowe / 55 Rozdział I Ochrona informacyjna na gruncie umowy kredytu / 57 1. Wprowadzenie. Dogmatyczna kwalifikacja umowy kredytu / 57 1.1. 1.2. Stosunek do umowy pożyczki / 58 Ujęcie kredytu na gruncie regulacji kredytu konsumenckiego / 60 Praktyka bankowa / 60 Typowe ryzyka stron umowy kredytu / 61 Konkluzja / 63 1.3. 1.4. 1.5. Przegląd stanowisk praw narodowych w zakresie obowiązków informacyjnych i doradczych kredytodawcy / 64 2.1. 2. Prawo francuskie / 64 2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. Wprowadzenie / 64 Obowiązek ostrzegawczy banku / 66 Inne postaci obowiązków banku wobec kredytobiorcy / 77 Proceduralny reżim obowiązków banku / 80 Sankcja naruszenia obowiązku ostrzegawczego / 82 Ocena stanowiska prawa francuskiego / 83 2.1.4. 2.1.5. 2.1.6. 5 Spis treści 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 6 2.2.6. Prawo niemieckie / 92 2.3.1. 2.3.2. Wprowadzenie / 92 Obowiązek informacyjny banku wobec kredytobiorcy / 94 Obowiązek doradczy banku wobec kredytobiorcy / 100 Obowiązek badania zdolności kredytowej / 101 Sankcje naruszenia obowiązków informacyjnych przez bank / 102 Ocena stanowiska prawa niemieckiego. Wpływ prawa konsumenckiego / 103 Ochrona inwestora na gruncie prawa prywatnego / 106 Ocena / 107 2.3.3. 2.3.4. 2.3.5. 2.3.6. 2.3.7. Obowiązki banku oferującego świadczenia inwestycyjne / 84 2.2.1. 2.2.2. Obowiązek eksploracyjny banku / 85 Obowiązek informacyjno-ostrzegawczy o treści produktu / 85 Granice obowiązków przedsiębiorstwa inwestycyjnego / 89 Obowiązek doradczy wobec inwestora / 90 Odpowiedzialność odszkodowawcza wobec inwestora / 91 Ocena stanowiska prawa francuskiego / 92 2.2.3. 2.2.4. 2.2.5. 2.3.8. Prawo angielskie / 109 2.4.1. 2.4.2. 2.4.3. Wprowadzenie / 109 Obowiązek informacyjny i doradczy banku wobec kredytobiorcy / 109 Obowiązek lojalności banku wobec klienta. Stosunek powiernictwa / 114 Ocena / 118 2.4.4. Stanowisko prawa polskiego w zakresie obowiązków informacyjnych instytucji finansowej / 119 2.5.1. 2.5.2. 2.5.3. Wprowadzenie / 119 Ustawa – Prawo bankowe / 120 Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do ochrony informacyjnej klienta banku i jego krytyka / 123 Spis treści 3.2. 3. 4. 2.5.4. 2.5.5. Ochrona informacyjna nabywcy produktów inwestycyjnych (inwestora) / 127 Wstępna ocena / 130 Konstrukcja modelu ochrony informacyjnej klienta usług finansowych w prawie unijnym i polskim / 130 3.1. Umowa kredytu / 130 3.1.1. 3.1.2. Wprowadzenie / 130 Ocena formalnego modelu ochrony informacyjnej / 132 Krytyka modelu informacyjnego z perspektywy funkcji socjalnej prawa prywatnego / 133 Obowiązek udzielenia wyjaśnień na gruncie dyrektywy 2008/48/WE / 135 Model odpowiedzialnego udzielania kredytu jako antyteza ochrony informacyjnej / 154 3.1.3. 3.1.4. 3.1.5. Ochrona informacyjna inwestora w prawie unijnym / 162 3.2.1. 3.2.2. Wprowadzenie / 162 Zakres harmonizacji na gruncie dyrektywy MiFID i jej znaczenie dla prawa prywatnego / 167 System obowiązków przedsiębiorstwa inwestycyjnego na gruncie dyrektywy MiFID / 169 Przepisy dyrektywy MiFID a dogmatyka prawa narodowego / 235 Ocena systemu ochronnego na gruncie dyrektywy MiFID / 237 Dyrektywa MiFID a umowy dotyczące produktów finansowych wysokiego ryzyka / 240 Nowelizacja dyrektywy MiFID. Dyrektywa MiFID II / 248 3.2.3. 3.2.4. 3.2.5. 3.2.6. 3.2.7. Rozważania ogólne. Model powinnego zachowania banku jako kredytodawcy oraz doradcy klienta / 250 4.1. Przydatność konstrukcji umowy bankowej / 256 4.1.1. 4.1.2. Stan piśmiennictwa i jego ocena / 256 Konstrukcja umowy ramowej w prawie unijnym / 260 4.2. 4.3. Treść umowy kredytu jako przesłanka obowiązku informacyjnego / 260 Szczególne zastosowania obowiązku informacyjnego banku / 264 7 Spis treści 4.3.1. 4.3.2. 4.3.3. Kredyt udzielany w celu restrukturyzacji zadłużenia / 264 Kredyty udzielane w walucie obcej / 266 Obowiązek odmowy udzielenia kredytu ze względu na ochronę interesów klienta / 268 Obowiązek informacyjny banku w odniesieniu do zamierzonego wykorzystania kredytu / 270 4.4.1. 4.4.2. 4.4.3. 4.4.4. 4.4.5. Uwagi ogólne / 270 Zalecenia banku co do wykorzystania kredytu / 272 Determinacja wykorzystania kredytu / 272 Problematyka ciężaru dowodu / 277 Zagadnienie przypisania kredytodawcy skutków zachowania się pośredników / 278 Obowiązki kredytodawcy w związku z ustawowym prawem kredytobiorcy-konsumenta do odstąpienia od umowy / 280 Kredyt udzielany w celu nabycia instrumentów finansowych / 284 Konflikty interesów a obowiązek informacyjny banku / 288 4.7.1. 4.7.2. Ocena na gruncie umowy kredytu / 288 Perspektywa prawa czynności inwestycyjnych / 290 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. Rozdział II Ochrona informacyjna klienta ubezpieczeniowego / 295 Potrzeba informacyjna ubezpieczającego / 295 Ubezpieczenie a inne postaci produktów finansowych / 297 Stanowisko angielskiego common law. Przydatność kategorii uberrimae fidei / 299 Wnioski / 303 Charakter prawny obowiązku ubezpieczyciela / 304 Formalny model informacyjny w umowie ubezpieczenia / 305 6.1. 6.2. 6.3. Wprowadzenie / 305 Informacja o świadczeniu ubezpieczeniowym / 307 Umowa ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym / 308 Informacja o ryzyku transakcyjnym – szczególna kategoria prawa ubezpieczeń / 309 6.4.1. 6.4.2. Treść obowiązku / 309 Sankcja naruszenia obowiązku / 311 6.4. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 8 Spis treści 7. 8. 9. 10. 11. Ocena stanu ustawowego / 312 6.5. Obowiązek doradczy ubezpieczyciela / 312 7.1. Analiza na gruncie dyrektywy 2002/92/WE / 312 7.1.1. Obowiązek eksploracyjny pośrednika ubezpieczeniowego / 313 Obowiązek doradczy pośrednika ubezpieczeniowego / 315 Ocena / 316 7.1.2. 7.2. 7.1.3. Obowiązek doradczy na gruncie implementacji dyrektywy 2002/92/WE / 317 7.2.1. 7.2.2. Prawo polskie / 317 Ustawowy obowiązek doradczy ubezpieczyciela na gruncie ustawy niemieckiej / 319 Ubezpieczenia o funkcji odszkodowawczej / 332 Ubezpieczenia o funkcji kapitałowej / 333 Ubezpieczenie jako produkt. Przykłady z orzecznictwa / 327 Zindywidualizowany model informacyjny w umowie ubezpieczenia – propozycja rozwiązania z perspektywy prawa polskiego / 329 9.1. 9.2. Obowiązki instytucji finansowej jako kontrahenta a status pośredników informacyjnych / 335 Przydatność idei odpowiedzialności za produkt niebezpieczny w analizie usług finansowych / 337 Prawo unijne i polskie / 338 11.1. Stanowisko prawa amerykańskiego – wzmianka / 341 11.2. Wnioski / 343 11.3. 11.3.1. 11.3.2. Zagadnienie percepcji ryzyka produktu / 343 Wada produktu czy niedochowanie standardu zachowania się przez producenta / 344 Idea „wad” umowy w dziedzinie usług finansowych – wybrane przykłady z orzecznictwa / 345 Konkluzja politycznoprawna / 347 11.3.3. 11.3.4. Rozdział III Ochrona informacyjna poręczyciela / 349 1. Specyfika poręczenia jako typu umowy / 349 1.1. 1.2. Wprowadzenie / 349 Poręczenia altruistyczne a komercyjne / 350 9 Spis treści Asymetria informacyjna w umowach poręczenia / 353 1.3. Ujęcie informacyjnej ochrony poręczyciela w wybranych systemach prawnych / 354 2.1. 2.2. Stanowisko prawa polskiego / 354 Ochrona informacyjna poręczyciela z perspektywy prawnoporównawczej / 357 Prawo angielskie / 358 2.2.1. Prawo francuskie / 384 2.2.2. Prawo niemieckie / 410 2.2.3. Prawo holenderskie / 424 2.2.4. Ochrona poręczyciela na gruncie prawa 2.2.5. unijnego / 431 Teoretyczne uzasadnienie obowiązków informacyjno-doradczych wierzyciela wobec poręczyciela / 433 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Perspektywa konstytucyjna / 433 Uzasadnienie instytucjonalne / 435 Zagadnienie nieodpłatności poręczenia / 436 Poręczenie a wyzysk i nieważność czynności prawnej / 437 3.4.1. 3.4.2. Uniwersalizacja ratio legis art. 388 k.c. / 441 Przesłanka „relacji zaufania” na gruncie art. 388 k.c. / 443 Ocena na gruncie art. 58 k.c. / 445 Określoność nakazu zachowania się adresowanego do wierzyciela / 450 3.4.3. 3.4.4. 3.5. Elementy modelu informacyjnego ochrony poręczyciela / 455 3.5.1. Informacja o treści i skutkach umowy poręczenia / 455 Obowiązek wierzyciela do nakłonienia poręczyciela, aby zasięgnął niezależnej rady / 458 Ocena rozwiązania doradczego / 465 Zakres zastosowania modelu doradczego / 466 Sankcja naruszenia obowiązku przez wierzyciela / 468 Ocena z perspektywy prawa polskiego / 470 Ocena modelu kontroli zgodności umowy z zasadami współżycia społecznego / 471 Reżym ochronny dla zabezpieczeń rzeczowych / 472 3.5.2. 3.5.3. 3.5.4. 3.5.5. 3.5.6. 3.5.7. 3.5.8. 2. 3. 10 Spis treści Część II Ochrona informacyjna w systemie instrumentów ochronnych w prawie prywatnym / 475 Rozdział IV Rozważania o generalizacji obowiązków informacyjnych na gruncie systemu ochrony w prawie prywatnym / 477 1. Znaczenie dogmatyki prawa umów w formułowaniu kryteriów obowiązków informacyjnych / 478 1.1. 1.2. Figura uberrimae fidei jako kategoria deskryptywna / 478 Przydatność kategorii powiernictwa jako kryterium obowiązków informacyjnych / 480 1.2.1. 1.2.2. Doniosłość kategorii powiernictwa na gruncie common law / 480 Szczegółowe unormowanie obowiązku informacyjnego powiernika / 484 Powiernictwo a undue influence / 487 1.2.3. Perspektywa piśmiennictwa polskiego / 490 1.2.4. Stypizowany układ interesów stron jako kryterium obowiązku informacyjnego / 492 Relatywizacja kryterium układu interesów / 495 1.4.1. 1.4.2. Otwartość koncepcji / 495 „Demitologizacja” stadium przedkontraktowego / 499 Paradygmatyczna rola umowy sprzedaży w kształtowaniu wzorców argumentacji / 502 Wnioski z doktryny niemieckiej / 503 Wnioski z doktryny francuskiej / 507 Prawo polskie / 508 Prawo unijne: dyrektywa 99/44/WE – wzmianka / 512 1.4.3. 1.4.4. 1.4.5. 1.4.6. 1.4.7. Przydatność reżimu umowy sprzedaży w dziedzinie usług finansowych / 513 1.5.1. 1.5.2. Doniosłość instytucji rękojmi / 513 Doniosłość przyczynowości braku informacji dla decyzji transakcyjnej / 515 1.3. 1.4. 1.5. 11 Spis treści 1.5.3. 2. 3. 4. 12 Uprzywilejowana pozycja informacyjna sprzedawcy. Caveat emptor / 515 1.6. 1.7. Przedmiot świadczenia stron jako kryterium obowiązków informacyjnych / 518 Losowy charakter umowy jako kryterium obowiązków o charakterze informacyjnym / 519 Obowiązki informacyjne a system wad oświadczeń woli / 521 2.1. Obowiązki informacyjne a błąd / 521 2.1.1. 2.1.2. Doniosłość obowiązków eksploracyjnych / 521 Doniosłość błędu w dziedzinie usług finansowych / 528 Przydatność formuły błędu w nowych projektach kodyfikacyjnych / 531 2.1.3. 2.2. 2.3. Obowiązki informacyjne a podstęp / 532 2.2.1. 2.2.2. Wprowadzenie / 532 Podstęp jako instytucja ochrony przed deficytem informacyjnym / 535 Milczenie jako podstęp / 537 Konkluzja / 539 2.2.3. 2.2.4. Figura prawna generalnego obowiązku informacyjnego / 540 2.3.1. Generalny obowiązek informacyjny jako figura retoryczna / 540 Negatywne ujęcie ogólnego obowiązku informacyjnego / 542 Krytyczna ocena / 544 Obiektywna doniosłość informacji jako przesłanka obowiązku informacyjnego / 547 Kryterium dostępu do informacji / 550 2.3.2. 2.3.3. 2.3.4. 2.3.5. Obowiązek doradczy jako instytucja ogólna prawa umów / 556 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. Przesłanki obowiązku doradczego / 556 Uzasadnienie obowiązku doradczego / 557 Koszty doradztwa / 559 Ryzyka instytucji doradztwa / 560 Propozycja rozwiązania / 560 Wymóg adekwatności świadczenia umownego jako uzupełnienie obowiązku doradczego / 561 Instytucja wyzysku i nieważności czynności prawnej jako uzupełnienie ochrony informacyjnej / 564 Spis treści 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. Brak doświadczenia na gruncie art. 388 k.c. / 569 Wyzysk a lekkomyślność / 573 Wprowadzenie / 564 Uzasadnienie instytucji wyzysku / 567 Przesłanka subiektywna po stronie wyzyskanego / 569 4.3.1. 4.3.2. Przesłanka obiektywna: nieproporcjonalność świadczeń / 574 Doniosłość relacji zaufania na gruncie wyzysku lub nieważności / 581 Niezależna rada udzielona wyzyskanemu jako negatywna przesłanka wyzysku / 582 Nieważność czynności prawnej ze względu na naruszenie obowiązku informacyjnego / 584 5. Podział funkcji między judykaturę a legislatywę w statuowaniu instrumentów ochrony informacyjnej / 586 Rozdział V Teoretyczne uzasadnienie instytucji obowiązków informacyjnych / 591 1. Autonomia woli jako źródło obowiązków informacyjnych / 591 1.1. Autonomia jako odpowiedzialność za własne sprawy (negatywny wymiar autonomii) / 593 1.1.1. Negatywny wymiar autonomii a obowiązki informacyjne / 593 Negatywny wymiar autonomii a idea odpowiedzialnego udzielania kredytu / 596 1.1.2. 1.2. Autonomia jako dostępność adekwatnych opcji (pozytywny wymiar autonomii) / 598 1.2.1. Ryzyko braku zrozumienia przez klienta konstrukcji produktu / 601 Altruizm ze strony instytucji finansowej / 602 1.2.2. Konkluzja / 607 2. 3. 1.3. Obowiązki informacyjne a sprawiedliwość umowna / 608 2.1. Sprawiedliwość wyrównawcza a sprawiedliwość rozdzielcza / 608 Jednolite ujęcie sprawiedliwości / 612 2.2. Model normatywny kontrahenta w świetle dorobku nauk behawioralnych / 615 13 Spis treści 3.1. 3.2. Proces nabywania informacji z perspektywy nauk behawioralnych / 615 Ocena i znaczenie zjawisk behawioralnych dla modelu normatywnego klienta instytucji finansowych / 619 Rozdział VI Odpowiedzialność z tytułu naruszenia obowiązków informacyjnych / 624 3.4.3. 3.4.4. 14 1. 2. 3. Wykonanie obowiązku informacyjnego / 624 Postulaty dotyczące sposobu przekazywania informacji. Postulaty ekonomii informacyjnej / 626 2.1. Ilość informacji / 627 Jakość informacji / 630 Zasada kooperacji / 627 2.1.1. 2.1.2. Wymóg wskazania alternatywnego zachowania informacyjnego / 633 2.2.1. 2.2. 2.2.2. 2.2.3. Istnienie alternatywnych zachowań informacyjnych / 633 Posłużenie się standardami empirycznymi / 635 Zastrzeżenia wobec powyższych propozycji / 637 Sankcje naruszenia obowiązków informacyjnych w umowach o usługi finansowe / 637 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Adekwatność wzruszalności umowy jako sankcji naruszenia obowiązków informacyjnych / 637 Wymóg przyczynowości naruszenia obowiązku informacyjnego dla decyzji kontrahenta / 640 Ustalenie rozmiaru szkody powstałej wskutek naruszenia obowiązku informacyjnego / 641 3.3.1. 3.3.2. 3.3.3. Rozkład ciężaru dowodu w wypadku naruszenia obowiązków informacyjnych / 658 3.4.1. 3.4.2. Stanowisko doktryny niemieckiej / 642 Stanowisko prawa angielskiego / 643 Ocena z perspektywy prawa polskiego / 645 Stanowisko orzecznictwa francuskiego / 659 Ułatwienia dowodowe na gruncie prawa niemieckiego / 661 Stanowisko prawa polskiego / 665 Dowód prawdopodobieństwa wystąpienia szkody. Konstrukcja utraconej szansy / 673 Spis treści 3.5. 3.6. 3.7. Przyczynienie się poszkodowanego / 682 Narażenie drugiej strony na określone ryzyko / 685 Inne wybrane sankcje naruszenia zindywidualizowanych obowiązków informacyjnych / 686 3.7.1. Prawo dostosowania umowy jako sankcja naruszenia obowiązków informacyjnych / 686 Prawo wypowiedzenia umowy z tytułu naruszenia obowiązków informacyjnych / 688 3.7.2. Podsumowanie / 691 Bibliografia / 695 Duties of disclosure and advice in contracts relating to financial services (Summary) / 723 Indeks rzeczowy / 725 15 BGB BW C. civ. C. consomm. DCFR dyrektywa 85/577/EWG dyrektywa 92/49/EWG dyrektywa 2002/65/WE Wykaz skrótów Źródła prawa Bürgerliches Gesetzbuch (niemiecki kodeks cy- wilny) Burgerlijk Wetboek (holenderski kodeks cywilny) code civil (francuski kodeks cywilny) code de la consommation (francuski kodeks konsumencki) Draft Common Frame of Reference (Projekt Wspólnego Systemu Odniesienia) dyrektywa z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa, Dz. Urz. WE L 372 z 31.12.1985, s. 31 dyrektywa z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonaw- czych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpie- czenia na życie i zmieniająca dyrektywy 73/239/EWG i 88/357/EWG (trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie), Dz. Urz. WE L 228 z 11.08.1992, s. 1 dyrektywa z dnia 23 września 2002 r. o świadcze- niu usług finansowych na odległość na rzecz konsumentów oraz zmieniająca dyrektywę Rady 90/619/EWG 97/7/WE i 98/27/WE, Dz. Urz. WE L 271 z 9.10.2002, s. 16 dyrektywy oraz 17 Wykaz skrótów dyrektywa 2002/83/WE dyrektywa 2002/92/WE dyrektywa 2008/48/WE dyrektywa 2014/17/UE dyrektywa MiFID dyrektywa MiFID II dyrektywa Wypłacalność II k.c. 18 dyrektywa z dnia 5 listopada 2002 r. dotycząca ubezpieczeń na życie, Dz. Urz. WE L 345 z 19.12.2002, s. 1 dyrektywa z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, Dz. Urz. WE L 9 z 15.01.2003, s. 3 dyrektywa z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki i uchylająca dyrek- tywę Rady 87/102/EWG, Dz. Urz. UE L 133 z 22.05.2008, s. 66 dyrektywa z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniająca dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz roz- porządzenie (UE) nr 1093/2010, Dz. Urz. UE L 60 z 28.02.2014, s. 34 dyrektywa 2004/39/UE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamen- tu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrekty- wę Rady 93/22/EWG, Dz. Urz. UE L 145 z 30.04.2004, s. 1 dyrektywa 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrek- tywę 2011/61/UE, Dz. Urz. L 173 z 12.06.2014, s. 349 dyrektywa 2009/138/UE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2009, s. 1 ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil- ny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) k.p.c. KKG Konstytucja RP PEICL/ZEPU PECL pr. bank. rozporządzenie MiFID II u.d.u. u.k.k. u.o.i.f. u.o.k.k. Wykaz skrótów ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) Konsumkreditgesetz (szwajcarska ustawa o kre- dycie konsumenckim) Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Principles of European Insurance Contract Law/Zasady Europejskiego Prawa Ubezpieczeń the Principles of European Contract Law (Zasady Europejskiego Prawa Umów) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo banko- we (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.) rozporządzenie Komisji (UE) nr 1287/2006 z dnia 10 sierpnia 2006 r. wprowadzające środki wykonawcze do dyrektywy 2004/39/UE Parla- mentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do zobowiązań przedsiębiorstw inwestycyjnych w zakresie prowadzenia rejestrów, sprawozdań z transakcji, przejrzystości rynkowej, dopuszcza- nia instrumentów finansowych do obrotu oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tejże dyrekty- wy, Dz. Urz. UE L 241 z 02.09.2006, s. 1 ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 950 z późn. zm.) ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instru- mentami finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) 19 Wykaz skrótów u.p.n.p.r. VVG WpHG ZGB ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia- łaniu nieuczciwym praktykom handlowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206 z późn. zm.) Versicherungsvertragsgesetz (niemiecka ustawa o umowie ubezpieczenia) Wertpapierhandelsgesetz (niemiecka ustawa o obrocie papierami wartościowymi) Zivilgesetsbuch (szwajcarski kodeks zobowiązań) Organy promulgacyjne BBl. Dz. U. Dz. Urz. WE/UE Bundesgesetzblatt Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europej- skiej/Unii Europejskiej Sądy, instytucje i organy publiczne BGH BVerfG ETS/TSUE SA SK SN TK Bundesgerichtshof (Federalny Trybunał Spra- wiedliwości, niemiecki Sąd Najwyższy) Bundesverfassungsgericht (niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny) Europejski Trybunał Sprawiedliwości/Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Sąd Apelacyjny Sąd Kasacyjny (Cour de cassation, Francja) Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Zbiory orzecznictwa BGHZ Entscheidungen des Bundesgerichtshofes in Zi- vilsachen 20 Wykaz skrótów Bull. Civ. NJ OSA OSNC OSP OSPiKA OTK Zb. Orz. Bulletin Civil Nederlandse Jurisprudentie Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Powszechnych i Komisji Arbitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Orzeczeń Czasopisma Archiv für die civilistische Praxis Zeitschrift für Bank- und Kapitalmarktrecht Canadian Business Law Journal California Law Review Europejski Przegląd Sądowy Juris Classeur Périodique, édition Entreprise Juris Classeur Périodique, édition Générale Journal of Legal Studies Juristenzeitung Kwartalnik Prawa Prywatnego Monitor Prawa Bankowego Neue Juristische Wochenschrift Nowe Prawo New York University Law Review Österreichisches Bank-Archiv Prawo Bankowe Prawo i Medycyna Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego AcP BKR CBLJ CLR EPS J.C.P. ed. E J.C.P. ed. G JLS JZ KPP MPB NJW NP NYULR ÖBA PB PiM PiP PPH 21 Wykaz skrótów PS PUG RDBF RPEiS RTDciv RTDcom SC TPP TPR UCLR UPLR VersR VLR WM WPNR YLJ ZBB ZHR ZIP Przegląd Sądowy Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Revue de droit bancaire et financiere Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny Revue Trimestrielle de Droit Civil Revue Trimestrielle de Droit Commercial Studia Cywilistyczne Transformacje Prawa Prywatnego Tijdschrift voor Privaatrecht University of Chicago Law Review University of Pennsylvania Law Review Versicherungsrecht Virginia Law Review Wertpapiermitteilungen Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Regi- stratie Yale Law Journal Zeitschrift für Bankrecht und Bankwirtschaft Zeitschrift für das gesamte Handels- und Wirt- schaftsrecht Zeitschrift für Wirtschaftsrecht und Insolvenz- praxis 22 Podziękowania Przywilejem autora jest możliwość podziękowania osobom i insty- tucjom, które obdarzyły go swoją pomocą i zaufaniem. Dziękuję ser- decznie Panu Profesorowi Bogusławowi Gawlikowi za to, że wiele lat służył mi nieocenioną radą i cierpliwym wsparciem, zachęcając do pracy nad niniejszą książką w przyjętym przeze mnie kształcie. Równie serdeczne podziękowania kieruję do Pana Profesora Christiana Baldusa, pod którego życzliwą i pełną zaangażowania opieką naukową prowa- dziłem prace badawcze na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Heidelbergu. Bardzo dziękuję Panom Profesorom Jerzemu Pisulińskiemu i Frydery- kowi Zollowi za cenne wskazówki dotyczące prowadzonych przeze mnie prac. Inspirujących rad udzielili mi także Pan Profesor David Campbell, Pan Profesor Wojciech Dajczak oraz Pan Doktor Dori Kimel, którym serdecznie dziękuję. Za wyrazy przyjaźni i wsparcia dziękuję Doktorowi Romanowi Guskiemu, Profesorowi Friedemannowi Kaine- rowi oraz Michałowi Bobrzyńskiemu. Książka ta jest owocem prowadzonych przeze mnie prac badaw- czych w ramach stypendium i grantu badawczego uzyskanego od Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG). Za wszechstronną pomoc finansową, umożliwiającą nieskrępowaną pracę badawczą, jestem tej instytucji głęboko zobowiązany. Dziękuję serdecznie Wydziałowi Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego za dofinansowanie kosztów publikacji. Wydawnictwu Wolters Kluwer dziękuję za dobrą współpracę. Źródłem nieustającego wsparcia i inspiracji jest dla mnie moja Rodzina, a w szczególności żona Sina oraz nasze dzieci Alina, Emilia i Gabriel. Wyrazy największej wdzięczności kieruję właśnie do Nich. Kraków, listopad 2014 r. Piotr Tereszkiewicz 23 Wprowadzenie 1. Metoda i cel niniejszej pracy Niniejsza praca poświęcona jest instytucji obowiązków informacyj- nych w umowach o usługi finansowe. Obowiązki informacyjne stanowią jeden z instrumentów ochrony w dziedzinie prawa umów i prawa konsumenckiego. Istota ochrony informacyjnej polega na tym, że po- rządek prawny nakłada na jedną ze stron obowiązek dokonania okreś- lonego przekazu informacyjnego na rzecz drugiej strony w związku z zawieraną umową. Prawodawca kieruje się założeniem, że informacja przekazywana stronie stanowi istotną przesłankę decyzyjną w odniesie- niu do zawieranej umowy, umożliwiając tej stronie realne wykonywanie jej autonomii woli. Wzrost znaczenia obowiązków informacyjnych jako instrumentu ochrony w prawie umów i w prawie konsumenckim wy- nika niewątpliwie z prawodawstwa Unii Europejskiej na przełomie XX i XXI wieku. Liczne akty prawa unijnego, w szczególności dyrektywy z zakresu ochrony konsumenta, statuują obowiązki informacyjne. Przedmiotem obligatoryjnej informacji jest zasadniczo treść zawieranej umowy, przedmiot świadczenia umownego oraz ustawowe uprawnienia konsumenta. Warto podkreślić, że ustawodawca unijny w zasadniczej mierze nakładał obowiązki informacyjne za pomocą aktów prawnych regulujących zagadnienia szczegółowe. Z jednej strony obowiązki infor- macyjne wiązano z określoną potrzebą ochrony konsumenta ze względu na sposób zawarcia umowy w wypadku umów zawieranych poza loka- lem przedsiębiorstwa lub na odległość1. Z drugiej strony nawiązywano do potrzeby informacyjnej konsumenta ze względu na typ prawny lub 1 Zob. np. dyrektywę 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa; dyrektywę 97/7/WE w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość; dyrektywę 2002/65/WE dotyczącą sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość. 25 Wprowadzenie cel ekonomiczny zawieranej umowy, jak kredyt konsumencki, timesha- ring czy sprzedaż konsumencka2. Idea generalizacji obowiązków infor- macyjnych w drodze zastosowania ich do szerszego katalogu typów umów lub objęcia nimi większości umów konsumenckich pojawiła się w związku z dążeniem do systematyzacji i rozbudowy unijnego acquis w dziedzinie prawa umów i prawa konsumenckiego, w szczególności w ramach inicjatyw Projektu Wspólnego Systemu Odniesienia oraz Zasad Acquis3. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że obowiązki infor- macyjne na gruncie szczegółowych aktów prawa unijnego zasadniczo posługują się tzw. formalnym i niespersonalizowanym modelem infor- macyjnym4. Obowiązek udzielenia informacji nie jest zależny od fak- tycznej potrzeby informacyjnej kontrahenta czy jego subiektywno-me- rytorycznych właściwości w postaci np. faktycznej wiedzy czy doświad- czenia. Przesłanką obowiązku informacyjnego jest zasadniczo formalny status kontrahenta na gruncie właściwych przepisów, a informacja udzielana jest co do zasady w sposób ujednolicony w zakresie formy, treści i intensywności wobec wszystkich kontrahentów podmiotu zobo- wiązanego do udzielania informacji. Ewolucja prawa unijnego w kierunku intensyfikacji obowiązków informacyjnych przyczyniła się do wzrostu zainteresowania instrumen- tami ochrony informacyjnej w świetle narodowych praw prywatnych. Na gruncie powszechnych skodyfikowanych norm prawa prywatnego typowymi instrumentami ochrony informacyjnej tradycyjnie były i pozostają do dziś instytucje błędu i podstępu. Przyznają one stronie, które zawarła umowę pod wpływem określonego deficytu informacyj- nego, możliwość wzruszenia tej umowy po spełnieniu określonych przesłanek. Instytucje błędu i podstępu przyczyniły się więc w sposób pośredni do wykształcenia obowiązków informacyjnych przez orzecz- nictwo w drodze sankcjonowania określonych postaci wprowadzenia 2 Zob. np. dyrektywy 87/102/EWG oraz 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki; dyrektywę 99/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji; dyrektywę 2008/122/WE w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do niektórych aspektów umów timeshare, umów o długoterminowe produkty wakacyjne, umów odsprzedaży oraz wymiany. 3 C. von Bar, E. Clive (red.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, Monachium 2009; Principles of the Existing EC Contract Law (Acquis Prin- ciples), t. I, Monachium 2007, t. II, Monachium 2009. 4 Trafnie wskazują na to F. Faust, H.C. Grigoleit, Informationspflichten: Grundle- gende Weichenstellungen (w:) H. Eidenmüller, F. Faust, H.C. Grigoleit, N. Jansen, G. Wagner, R. Zimmermann, Revision des Verbraucher-acquis, Tybinga 2011, s. 197. 26 Wprowadzenie kontrahenta w błąd. W odróżnieniu od formalnego i niespersonalizo- wanego modelu informacyjnego na gruncie prawa unijnego, instytucje błędu i podstępu dają wyraz subiektywno-merytorycznemu modelowi ochrony informacyjnej. Po pierwsze, o tym, czy obowiązek informacyjny zachodzi w danym wypadku, rozstrzygają faktyczna wiedza lub potrzeba wiedzy drugiej strony. Po drugie, treść i zakres przekazywanej informacji zależne są od atrybutów danego kontrahenta, podlegając konkretyzacji ad hoc, uwzględniając okoliczności danego stanu faktycznego. Intensyfikacja ochrony informacyjnej w prawie konsumenckim i prawie umów wywołuje szereg szczegółowych zagadnień wymagają- cych opracowania. Po pierwsze, analizy wymaga możliwość i dopusz- czalność generalizacji szczegółowych obowiązków informacyjnych odnoszących się do wybranych rodzajów umów. Zasadne jest pytanie, czy dopuszczalne jest formułowanie zgeneralizowanych norm regulu- jących obowiązki informacyjne w drodze syntezy czerpiącej z norm szczególnych. Pytanie to odnosi się zarówno do przesłanek i treści obowiązków informacyjnych, jak i sankcji ich naruszenia. Po drugie, zagadnieniem o zasadniczym znaczeniu jest wpływ ochrony informa- cyjnej na inne instrumenty ochrony w prawie umów i prawie konsu- menckim, w szczególności instrumenty ochrony za pomocą kontroli treści stosunku umownego, jak wyzysk czy nieważność czynności prawnej. Zbadania wymaga kwestia wzajemnej relacji między ochroną informacyjną a ochroną za pomocą kontroli treści stosunku prawnego, w szczególności odpowiedź na pytanie, czy oba te instrumenty mają charakter przeciwstawny, czy komplementarny. Niniejsza praca podejmuje zarysowaną wyżej problematykę ochrony informacyjnej w odniesieniu do umów o świadczenia finanso- we. Jej przedmiotem jest instytucja obowiązków informacyjnych w szeroko rozumianych umowach o świadczenia finansowe. Stanowi ona teoretyczno-dogmatyczne studium instrumentów ochrony w prawie umów, sytuując ochronę informacyjną w centrum rozważań. Celem pracy jest analiza i ocena wybranych instytucji na gruncie obowiązują- cego prawa polskiego i europejskiego. W zakresie analizy materiału normatywnego i empirycznego po- sługuję się zasadniczo metodą indukcyjną5. Zakłada ona, że pierwszym krokiem jest zbadanie i ocena wybranych szczegółowych instytucji 5 Wzorem zastosowania takiej metody jest praca C.-W. Canarisa, Die Vertrauensha- ftung im deutschen Privatrecht, Monachium 1971. 27 Wprowadzenie i norm prawnych na gruncie systemu prawnego. Formułowanie gene- ralnej teorii, za pomocą której możliwe jest wspólne objaśnienie po- szczególnych instytucji ustawowych, następuje w stadium późniejszym. Tym samym tzw. część szczególna pracy poprzedza część ogólną. Pragnę uniknąć w ten sposób zabiegu polegającego na sformułowaniu czy wręcz przepisaniu jednej „właściwej” teorii, a następnie próby dopaso- wania szczegółowych rozwiązań ustawowych do tej teorii. Zasadnicza trudność wynikająca z zastosowania metody indukcyjnej polega na odpowiednim wyborze materiału normatywnego, którego katalog jest wręcz trudny do opisania we współczesnym systemie prawnym. Materiał normatywny analizowany w części szczegółowej wybrany został stosow- nie do założeń omówionych niżej, a mianowicie zilustrowania regulacji prawnych służących najbardziej typowym funkcjom ekonomicznym, jakie wypełniają umowy o usługi finansowe. Metoda indukcyjna jest wyraźnie uzasadniona z uwagi na moją intencję, jaką jest abstrakcyjne określenie kryteriów determinujących zakres obowiązków informacyjnych między stronami zawieranej umowy, w szczególności w odniesieniu do ryzyka umownego związa- nego z treścią świadczenia. Zabieg ten jest złożony z następującego powodu. Specyfika ochrony informacyjnej sprawia, że w decydującej mierze jest ona kształtowana przez orzecznictwo sądowe, również w systemach prawa skodyfikowanego, jak Niemcy, Francja czy Polska. Poniższe rozważania prawnoporównawcze potwierdzą ten wniosek. Retrospektywna analiza judykatury, na podstawie której formułuje się normy rządzące obowiązkami informacyjnymi, często oznacza w gruncie rzeczy racjonalizację ex post facto orzeczeń sądowych. Dystans retrospektywnej oceny ułatwia przypisanie poszczególnych rozstrzygnięć sądowych wybranym doktrynom czy instytucjom, jak np. klauzuli ge- neralnej dobrych obyczajów (zasad współżycia społecznego)6. Do me- tody, zgodnie z którą formułuje się teorie racjonalizujące istniejące orzecznictwo sądowe, a następnie oczekuje, że teorie te stanowić będą podstawę rozstrzygnięć w przyszłych sprawach, trzeba podchodzić sceptycznie. Potrzeba jasnej klasyfikacji i systematyki nierozerwalnie związanej z formułowaniem abstrakcyjnych norm dotyczących obo- wiązków informacyjnych nie może zatem oznaczać próby wymuszonej racjonalizacji wszystkich istotnych orzeczeń sądowych dotyczących tej 6 Trafnie podkreśla ten aspekt J. O Donovan, Lender Liability. English Edition, Londyn 2005, s. 66. 28 Wprowadzenie materii. Omawiana trudność związana jest również z niejednorodnością podstaw prawnych i kryteriów stosowanych w ocenie przesłanek obo- wiązków informacyjnych. Przedstawione niżej rozważania porównawcze uwidocznią wielość instrumentów prawa cywilnego, w oparciu o które konstruuje się obowiązki informacyjne. Retrospektywna ocena zachowania informacyjnego stron przez orzecznictwo wywołuje również inne wątpliwości. Po pierwsze, sędzio- wie nie są zawodowymi uczestnikami życia gospodarczego, w wielu przypadkach brak im teoretycznej i praktycznej wiedzy dotyczącej za- wierania określonych rodzajów transakcji, w szczególności w dziedzinie usług finansowych7. Korzystanie z pomocy biegłych sądowych wydaje się często nieodzowne. Po drugie, rekonstrukcja przebiegu procesu zawierania umowy, w ramach którego miały miejsce określone akty komunikacji między stronami, wywołuje istotne praktyczne trudności. Po trzecie, spory sądowe, których przedmiotem jest ocena istnienia czy wykonania obowiązku informacyjnego jednej ze stron wobec drugiej, odbywają się przy pełnej znajomości faktów. W świetle prawa sądy obowiązane są do oceny zachowania stron z perspektywy ex ante. Realizacja tego idealistycznego wymogu jest utrudniona ze względu na tzw. fenomen hindsight bias, opisany w nauce psychologii. W świetle badań psychologicznych ustalono, że osoby, którym znane są rezultaty określonych zachowań, mają tendencję przeceniać prawdopodobień- stwo, z jakim ów rezultat miałby wystąpić8. Z powyższych obserwacji wynika niewątpliwie to, że konieczna jest duża ostrożność w formuło- waniu abstrakcyjnych norm dotyczących obowiązków informacyjnych na podstawie rozstrzygnięć judykatury. Metodologicznie istotną rolę w niniejszym opracowaniu pełnią odniesienia do prawa obcego. Praca ta, jako całość, nie ma jednak 7 W kontekście zagadnienia opcji walutowych wskazuje na to A. Chłopecki, Instru- menty pochodne w polskim systemie prawnym, PPH 2009, nr 7, s. 9, zalecający sędziom „autotest”, a więc weryfikację, czy w sytuacji klienta byliby w stanie zrozumieć ryzyko umowne. Wydaje się jednak, że „autotest” dokonywany przez sędziego odbywa się z natury w warunkach przywileju retrospektywnego i tylko sędziowie o znacznym do- świadczeniu posiadają umniejętność „zignorowania” wiedzy wynikającej z uprzywilejo- wanej oceny retrospektywnej. Kokluzję taką formułuje emerytowany przewodniczący senatu BGH W. Goette, głos w dyskusji (w:) M. Habersack (red.) i inni, Anlegerschutz im Wertpapiergeschäft, Kolonia 2013, s. 174. 8 Por. m.in. H.R. Arkes, C.A. Schipani, Medical Malpractice v. the Business Judgment Rule: Differences in Hindsight Bias, Oregon Law Review 1994, t. 73, s. 613 i n.; J.J. Rachlin- ski, A Positive Psychological Theory of Judging in Hindsight, UCLR 1998, t. 65, s. 619 i n.; przystępnie D. Kahneman, Thinking Fast and Slow, Londyn 2011, s. 202 i n. 29 Wprowadzenie charakteru ściśle prawnoporównawczego w rozumieniu wyczerpującej analizy określonego zagadnienia prawnego na gruncie kilku porządków prawnych, a następnie oceny relatywnej wyższości jednego z analizowa- nych porządków prawnych nad pozostałymi9. Najbliższy klasycznej, funkcjonalnej metodzie porównawczej jest rozdział poświęcony ochronie poręczyciela w kontekście wzajemnej relacji między ochroną informacyjną a ograniczaniem zakresu swobody treści stosunków prawnych. Przedmiot rozważań stanowią rozmaite instrumenty wy- kształcone na gruncie narodowych porządków prawnych, wypełniające funkcję ochrony poręczyciela w dziedzinie prawa prywatnego. Rozdział ten ilustruje doniosłe różnice w zakresie fundamentalnych założeń i szczegółowych instrumentów, jakimi posługują się analizowane w tej pracy porządki prawne. W pozostałych częściach pracy odniesienia do zagranicznych porządków prawnych mają charakter bardziej ograni- czony i instrumentalny, służyć one bowiem mają przede wszystkim uwzględnieniu dorobku doktryny i orzecznictwa zagranicznego w ra- mach analizy i oceny stanu prawa polskiego, a także formułowania postulatów de lege ferenda. Wybierając katalog porządków prawnych podlegających analizie w niniejszej pracy, szczególną wagę przypisałem stanowiskom prawa niemieckiego, francuskiego i angielskiego. Wybór ten wydaje się uza- sadniony z następujących względów. Prawo niemieckie i francuskie wywierają tradycyjnie najbardziej doniosły wpływ na polską doktrynę prawa prywatnego. W odniesieniu do tematyki niniejszej pracy wpływ prawa niemieckiego i francuskiego uzasadniony jest bogactwem dyskusji doktrynalnej i rozbudowanym orzecznictwem sądowym minionych dekad. Wpływ prawa angielskiego, jako porządku common law, na doktrynę polską był bardziej ograniczony, lecz wydaje się, że obecnie brakuje przekonującego uzasadnienia wyłączenia rozważań dotyczących prawa angielskiego. W kontekście omawianych w tej pracy zagadnień należy wskazać, że prawo angielskie charakteryzuje się niezwykle boga- tym dorobkiem w zakresie umów dotyczących usług finansowych, wynikającym ze szczególnej wagi, jaką sektor usług finansowych doń przywiązywał i nadal przywiązuje w Wielkiej Brytanii. Obok tych trzech 9 Wydaje się, że przeważające zastosowanie ma nadal metoda funkcjonalna prawo- znawstwa porównawczego, por. R. Michaels, The Functional Method (w:) M. Reimann, R. Zimmermann (red.), The Oxford Handbook of Comparative Law, Oksford 2006, s. 340 i n. Metodą funkcjonalną posługuje się również F. Ranieri, Europäisches Obligationenrecht, Wiedeń 2009. 30 Wprowadzenie wiodących tradycji prawnych w Europie, uwzględnieniu – w ograniczo- nym zakresie – podlega prawo holenderskie: porządek prawny, który odgrywa istotą rolę jako źródło inspiracji w pracach nad projektem nowego polskiego kodeksu cywilnego10. Wskazanie określonych roz- wiązań stosowanych w prawie holenderskim może się przyczynić do weryfikacji tezy o trafności posługiwania się prawem holenderskim jako źródłem inspiracji. 2. Zakres przedmiotowy opracowania Przedmiotem niniejszego opracowania jest ochrona informacyjna klienta instytucji finansowej na gruncie zarówno ustawodawstwa szczegółowego, z zakresu szeroko rozumianych usług finansowych, jak i instytucji ogólnych prawa prywatnego. Jednym z głównych celów ni- niejszego opracowania jest analiza wzajemnego wpływu i stosunku przepisów należących do różnych systemów regulacji, a mianowicie ogólnie obowiązującego prawa cywilnego, prawa konsumenckiego, jak również szczególnych dziedzin prawa regulującego usługi finansowe11, czyli prawa bankowego, rynku kapitałowego czy ubezpieczeniowego w zakresie obowiązków informacyjnych. Innymi słowy, przedmiotem rozważań jest również sposób, w jaki ustawodawstwo szczególne odno- szące się do dziedziny świadczeń finansowych wpływa na instytucje ogólnego prawa cywilnego. Szerokie ujęcie analizowanej problematyki jest nie tylko konieczne ze względu na obowiązujący stan prawny, lecz również metodologicznie trafne. Niezasadne byłoby daleko idące pomi- 10 Por. materiały publikowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego, Sprawozdanie z działalności w roku 2005, KPP 2006, t. XV, z. 2, s. 495 i n.: „Holandia ma w tej chwili najnowocześniejszy, jak się wydaje, kodeks cywilny w Europie, który stanowił wzorzec dla twórców litewskiego kodeksu cywilnego, a obecnie jest punktem odniesienia dla kodyfikatorów prawa cywilnego w Czechach, Słowacji i na Węgrzech” (s. 497); Sprawozdanie z działalności za okres od 15 listopada 2006 r. do 31 grudnia 2007 r., KPP 2008, t. XVII, z. 2, s. 565–566. 11 Warto podkreślić, że w doktrynie niektórych państw (np. Anglii, Francji) stosuje się termin „prawo finansowe” (ang. financial law; fr. droit financier, niekiedy również droit financier et bancaire), odnoszący się do szeroko rozumianego sektora świadczeń finansowych (bankowych, inwestycyjnych, ubezpieczeniowych), obejmujący aspekty publiczno- i prywatnoprawne w tym zakresie. W doktrynie polskiej termin „prawo finan- sowe” stosowany jest zasadniczo w odniesieniu do dziedziny prawa obejmującej proble- matykę finansów publicznych oraz, w niektórych wypadkach, podatki i opłaty publicz- noprawne. Z uwagi na jej utrwalony charakter terminologia ta jest respektowana w ni- niejszym opracowaniu. 31 Wprowadzenie nięcie jednego z tych dwóch kompleksów regulacyjnych. Warto wskazać, że wybrane pozycje w literaturze, które odnoszą się do aspektów ochrony informacyjnej, rezygnują z tak szerokiego ujęcia. Z jednej strony opracowanie P. Mikłaszewicza12 koncentruje się niemal wyłącznie na ustawodawstwie szczegółowym, omawiając postanowienia wybra- nych dyrektyw z zakresu ochrony konsumenta13, pomija natomiast w zasadniczej mierze stosunek tych norm szczegółowych do ogólnocy- wilnoprawnych instrumentów służących ochronie informacyjnej. Z drugiej strony klasycznie cywilnoprawna rozprawa M. Gutowskiego14 nie nawiązuje do zagadnienia normatywnej doniosłości instytucji ochrony informacyjnej w ustawodawstwie szczegółowym w świetle generalnych instytucji błędu i podstępu w kodeksie cywilnym. W moim przekonaniu obraz regulacji normatywnej, jakie te – przykładowo wskazane – prace prezentują nie jest całkowicie wyczerpujący. Niniejsze opracowanie zmierza przede wszystkim do uwidocznienia okoliczności, że system prawny posługuje się przynajmniej dwoma kompleksami regulacyjnymi w odniesieniu do ochrony informacyjnej. Prawo usług finansowych stanowi w tym zakresie użyteczny przykład, albowiem regulacja za pomocą ustawodawstwa szczegółowego jest w tej dziedzinie bardzo rozwinięta. Zadaniem niemożliwym do wykonania byłoby omówienie całości zagadnień związanych z ochroną informacyjną. Poza zakresem niniej- szego opracowania pozostają zwłaszcza aspekty tzw. formalnego modelu informacyjnego, szeroko omawiane w doktrynie prawa konsumenckie- go. W szczególności zagadnienia standardowych (niespersonalizowa- nych) obowiązków informacyjnych w sytuacjach typowego deficytu informacyjnego konsumenta, a mianowicie w umowach zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa, nie stanowią przedmiotu analizy w niniejszym opracowaniu15 Rozważania dotyczące ogólnocy- 12 P. Mikłaszewicz, Obowiązki informacyjne w umowach z udziałem konsumentów na tle prawa Unii Europejskiej, Warszawa 2008. 13 Warto wskazać, że cytowany autor omawia – przykładowo – cztery szczegółowe dyrektywy, a wybór ten nie jest w pełni uzasadniony przez autora. 14 M. Gutowski, Wzruszalność czynności prawnej, Warszawa 2010. 15 Obowiązki o charakterze informacyjnym, zarówno w prawie unijnym, jak i prawie polskim, omawia w tym zakresie szczegółowo P. Mikłaszewicz, Obowiązki informacyjne..., s. 247 i n. W kontekście usług bankowych por. E. Rutkowska-Tomaszewska, Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, Warszawa 2013, s. 343 i n. Zob. również R. Szostak, Odpowiedzialność cywilnoprawna za uchylenie się od obowiązku przedkon- traktowej informacji konsumenckiej (w:) M. Nesterowicz (red.), Czyny niedozwolone 32 Wprowadzenie wilnoprawnych instytucji służących ochronie informacyjnej, a miano- wicie wad oświadczeń woli i wyzysku, prowadzone są zasadniczo z perspektywy usług finansowych. Ponadto niniejsze opracowanie nie odnosi się do zagadnienia obowiązków informacyjnych związanych z ofertą publiczną papierów wartościowych, prospektami emisyjnymi lub raportami publicznych spółek akcyjnych16. Zagadnienia te obejmują wiele aspektów wykraczających poza zindywidualizowaną relację między instytucją finansową a jej kontrahentem (klientem), która znajduje się w centrum zainteresowania niniejszej pracy. Poza zakresem niniejszego opracowania pozostaje figura doktrynalna określana często jako odpo- wiedzialność przedkontraktowa, wykraczająca swoim zakresem poza zagadnienie obowiązków informacyjnych17. 3. Specyfika usług finansowych jako przedmiotu umowy Świadczenia, a więc usługi i produkty o charakterze finansowym, jak ubezpieczenie, kredyt czy produkty inwestycyjne, mają bardzo zło- żony charakter. We współczesnym piśmiennictwie usługi te analizuje się z kilku perspektyw, które są komplementarne. Po pierwsze, zgodnie z tradycyjnym ujęciem, dominującym w doktrynie europejskiej, w tym także polskiej, wybrane usługi finansowe stanowią typy umowne: a) typy umowne poddane regulacji ogólnocywilnoprawnej (kodeksowej) czy na gruncie ustawodawstwa szczegółowego; b) typy umowne wy- kształcone empirycznie w praktyce obrotu umownego. Tytułem przy- kładu można wskazać na kompleksy norm dotyczące umów kredytu czy ubezpieczenia. Po drugie, w świetle nowych koncepcji w literaturze amerykańskiej świadczenia finansowe są produktami porównywalnymi w prawie polskim i prawie porównawczym. Materiały IV ogólnopolskiego zjazdu cywilistów, Warszawa 2012, s. 520 i n.; B. Gnela, Umowa konsumencka w polskim prawie cywilnym i prywatnym międzynarodowym, Warszawa 2013, s. 313 i n. W kontekście umowy kredytu konsumenckiego J. Pisuliński, Umowa kredytu. Kredyt konsumencki (w:) J. Panowicz-Lip- ska (red.), System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, War- szawa 2011, s. 439–440. 16 Zasadniczo pomijam zatem analizę ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. 17 Zagadnieniu temu poświęcone jest opracowanie W. Kocota, Odpowiedzialność przedkontraktowa, Warszawa 2013. 33 Wprowadzenie do dóbr konsumenckich i w związku z tym winny podlegać regułom zbliżonym do tych, jakie rządzą odpowiedzialnością za produkt lub z tytułu gwarancji18. Można twierdzić, że koncepcja kredytu, usług in- westycyjnych lub ubezpieczenia jako produktu „dekontraktualizuje” je w pewnym stopniu, narzucając element perspektywy odpowiedzial- ności ustawowej z tytułu „wad” produktu finansowego. Po trzecie, usługi finansowe oferowane przez instytucje finansowe określić można jako sektor działalności gospodarczej, podlegający regulacji publiczno- prawnej ze względu na doniosłość społeczno-gospodarczą produktów przezeń oferowanych. Perspektywa ta uwidocznia okoliczność, że insty- tucja umowy stanowi w określonych wypadkach jedynie narzędzie na- wiązania szczegółowo uregulowanej relacji prawnej, jaką jest ubezpie- czenie czy kredyt konsumencki. Po czwarte, usługi finansowe uznawane są również za instrument koordynacji zachowania prywatnych podmio- tów, np. wspólnoty ubezpieczonych czy kredytobiorców, w określonej sferze życiowej (np. ochronie przed ryzykami, dostępie do kredytu). Relacje między instytucjami finansowymi a ich klientami stwarzają możliwość nadużycia pozycji przez te pierwsze – twórców produktów finansowych – kosztem ochrony pozycji prawnej tych drugich19. Nie ulega wątpliwości, że argumenty wynikające ze wszystkich czterech powyższych perspektyw, z jakich rozpatrywane są usługi finan- sowe, zasługują na wnikliwą uwagę. Rozważania prowadzone w tym opracowaniu opierają się zasadniczo na rozumieniu świadczeń finan- sowych jako relacji umownych oraz jako produktów nabywanych przez kontrahentów instytucji finansowych. Analiza obowiązków natury in- formacyjnej związanych z umowami dotyczącymi usług finansowych uwzględniać jednak musi argumenty wynikające z publicznoprawnej regulacji sektora usług finansowych, a także funkcji gospodarczych, jakie usługi finansowe wypełniają we współczesnym społeczeństwie. 18 Perspektywę produktu, w szczególności w odniesieniu do umów kredytu, stosują O. Bar-Gill, E. Warren, Making Credit Safer, UPLR 2007, t. 157, nr 1, s. 101 i n.; E. Warren, Product Safety Regulation as a Model for Financial Services Regulation, Journal of Consumer Affairs 2008, t. 42, nr 3, s. 452 i n.; w odniesieniu do umowy ubezpieczenia D. Schwarcz, A Products Liability Theory for the Judicial Regulation of Insurance Policies, Wiliam and Mary Law Review 2007, t. 48, nr 4, s. 1389, 1394. 19 Por. K. Abraham, Four Conceptions of Insurance, UPLR 2013, t. 161, nr 3, s. 683, wskazując na tzw. governance conception of insurance. 34 Wprowadzenie 4. Właściwości umów odnoszących się do usług finansowych Objaśniając specyficzny charakter usług finansowych, należy wskazać na kilka typowych właściwości umów dotyczących usług finan- sowych we współczesnym obrocie masowym. Posługując się kryterium statystycznym, większość umów dotyczą- cych usług finansowych można objaśnić jako świadczenia oznaczone za pomocą klauzul umownych. Przykładowo polisa ubezpieczeniowa oraz ogólne warunki ubezpieczenia określają przedmiot umowy, wypa- dek ubezpieczeniowy, wyłączenia z zakresu polisy, obowiązki stron oraz szereg dalszych zagadnień. Analogiczny charakter mają umowy kredytu, poręczenia czy liczne postaci produktów o charakterze inwe- stycyjnym. Umowy dotyczące usług finansowych w stopniu wyższym niż umowy odnoszące się do innych rodzajów produktów lub usług są umowami adhezyjnymi zawieranymi za pomocą ogólnych warunków umów20. Paradygmatem umowy adhezyjnej pozostaje ubezpieczenie, sformułowane przez wyspecjalizowanego przedsiębiorcę, którego kontrahentem jest klient z reguły nieposiadający wiedzy z zakresu ubezpieczeń21. Należy podkreślić, że we współczesnym masowym obrocie usług finansowych zawieranie umów za pomocą wzorców umownych stanowi empirycznie udokumentowaną regułę. Odstąpienie od niej na rzecz indywidualnych negocjacji warunków transakcji ma w obrocie powszechnym charakter wyjątku. Adhezyjny charakter typowych umów odnoszących się do usług finansowych sprawia, że zakres decyzji klienta ogranicza się do zawarcia umowy, natomiast nie ma on w praktyce żadnego wpływu na treść 20 W odniesieniu do kredytu C. Gavalda, J. Stoufflet, Droit bancaire, wyd. 8, Paryż 2010, s. 314. Warto wskazać, że prominentną rolę umowom bankowym przypisywał w swoim studium wzorców umownych już L. Raiser, Das Recht der allgemeinen Geschäfts- bedingungen, Hamburg 1935, s. 145 (Bankvertrag jako jeden z paradymagtów relacji za- wieranej przy zastosowaniu wzorca umownego). O umowie kredytu jako wzorcu umownym por. J. Molis (w:) F. Zoll (red.), Prawo bankowe. Komentarz, t. I, Kraków 2005, s. 679 i n. W odniesieniu do ubezpieczenia zob. M. Orlicki, Umowa ubezpieczenia (w:) J. Panowicz-Lipska (red.), System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Warszawa 2011, s. 812–813. 21 Por. M. Wandt, Versicherungsrecht, wyd. 5, Kolonia 2010, s. 1; K. Abraham, In- surance Law Regulation, wyd. 5, Kolonia 2010, s. 31. Por. wyrok SN z dnia 29 listopada 1982 r., I CR 407/82, LEX nr 8495; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002, s. 292 i n. 35 Wprowadzenie postanowień umownych. Brak wpływu na treść umowy dotyczącej usług finansowych pozbawia zdecydowaną większość nabywców inicja- tywy, aby zapoznać się z jej treścią. Polisy ubezpieczeniowe uznawane są powszechnie za typowy przykład dokumentów, które nie są czytane przez klientów, a w wielu wypadkach również przez nich nierozumia- ne22. Analogiczne oceny formułuje się w odniesieniu do kompleksowych instrumentów finansowych, które bywają niezrozumiałe również dla klientów posiadających wiedzę fachową i doświadczenie w dziedzinie usług finansowych23. Aspektem przesądzającym o specyfice usług finansowych jest również ich abstrakcyjny, niematerialny charakter. Usługi względnie świadczenia finansowe analizowane w tej pracy mają charakter niema- terialny, mimo że mają zasadniczo związek ze świadczeniami lub środkami pieniężnymi. Okoliczność, że treść tych świadczeń (rezultat) może przybrać postać fizyczną, jak np. rekomendacja inwestycyjna, nie ma charakteru rozstrzygającego. Produkcja (kreacja) wybranych świadczeń finansowych (kredytu, ubezpieczenia, poręczenia, instrumen- tów finansowych), analizowanych w tej pracy, następuje za pomocą języka, konkretniej – klauzul umownych, które czynią te świadczenia swoistym produktem prawnym24. Z perspektywy kontrahenta instytucji finansowej abstrakcyjny „produkt prawny ubezpieczenie” albo instru- ment finansowy istnieje tylko w postaci umowy, w szczególności w tych jej postanowieniach, które określają świadczenia ubezpieczyciela w momencie zrealizowania się wypadku ubezpieczeniowego względnie prawa i obowiązki posiadacza określonego instrumentu finansowego25. Ochrona prawna, przyznawana na mocy umowy ubezpieczenia, pozo- staje świadczeniem abstrakcyjnym podczas okresu obowiązywania 22 Według raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 70 ankietowa- nych określa ogólne warunki umów jako sformułowane w sposób co najmniej niezrozu- miały, a zaledwie około 3 badanych deklaruje zrozumienie treści ogólnych warunków umów, por. Opinia publiczna na temat ubezpieczeń, www. uokik. gov. pl/ download/ ubezpieczenia_ 05_ 2004. pdf, s. 4. 23 Por. niedawny wyrok BGH z dnia 22 marca 2011 r., Ille./.Deutsche Bank, WM 2011, s. 682, w którym sąd uznał, że nierozumienie konstrukcji swap przez prokurenta klienta banku, osobę o wykształceniu ekonomisty, nie przesądza o przyczyniu się poszko- dowanego. 24 Sformułowanie „ubezpieczenie jako produkt prawny” stosuje M. Dreher, Die Versicherung als Rechtsprodukt, Tybinga 1992, s. 147. Niewątpliwie termin ten można stosować również do innych świadczeń finansowych. 25 Ibidem, s. 58. 36 Wprowadzenie umowy, o ile przesłanki świadczenia pieniężnego ze strony ubezpieczy- ciela nie zostaną spełnione. Podobna sytuacja zachodzi w wypadku poręczenia, w którym poręczyciel zaledwie „ponosi” odpowiedzialność wobec wierzyciela do chwili zrealizowania się przesłanek tej odpowie- dzialności. Ponadto duży stopień pasywności nabywców usług finansowych jest ściśle związany z ograniczoną możliwością zapoznania się z treścią tych produktów. Punkt czasowy, w którym klient z reguły odkrywa przydatność (adekwatność) usługi finansowej do swoich potrzeb nastę- puje po upływie określonego czasu od zawarcia umowy. Klient ubezpie- czeniowy przekonuje się o tym, czy określone zdarzenie odpowiada definicji wypadku ubezpieczeniowego na gruncie danej polisy w chwili zgłoszenia żądania pokrycia szkody przez ubezpieczyciela26. Reakcja ubezpieczyciela na żądanie pokrycie szkody ma w praktyce „opóźniony” walor informacyjny z perspektywy klienta: w optymalnych warunkach informację o tym, jaki jest zakres danej polisy ubezpieczeniowej, klient powinien efektywnie uzyskać w chwili zawierania umowy27. Podobnie przebieg spłaty kolejnych rat kredytu stanowi efektywny sposób oceny, czy obciążenie wynikające z umowy kredytu jest dopasowane do sytuacji majątkowej kredytobiorcy. Identyczne zjawisko zachodzi w wypadku produktów inwestycyjnych, których realna wartość może zależeć od określonych zdarzeń przyszłych i niepewnych, określonych w umowie za pomocą skomplikowanych kalkulacji. Spory dotyczące instrumentów spekulatywnych o charakterze opcji ilustrują, że kontrahenci instytucji finansowych często dopiero po upływie kilku lat zdawali sobie sprawę z treści zaoferowanego im produktu finansowego. Generalizując powyższe obserwacje, pomocna wydaje się analiza usług finansowych w ramach klasyfikacji dóbr stosowanych w naukach ekonomicznych. W piśmiennictwie ekonomicznym wyróżnia się zasad- niczo trzy kategorie dóbr w kontekście stypizowanego stopnia wiedzy ich nabywcy o jakości tych dóbr, a w pewnych wypadkach również o ich cenie (kosztach): a) dobra „poszukiwane” (search goods), co do których potencjalny nabywca może samodzielnie zebrać informacje przed ich nabyciem. 26 Por. J. Feinman, The Insurance Relationship as Relational Contract and the „Fa- irly Debatable” Rule for First-Party Bad Faith, San Diego Law Review 2009, t. 49, nr 3, s. 553, 554. 27 Por. rozważania o naturze ogólnych warunków ubezpieczenia w wyroku SN z dnia 13 maja 2004 r., V CK 481/03, LEX nr 183801. 37 Wprowadzenie Tylko w wypadku tej kategorii dóbr możliwe jest porównanie kilku różnych produktów przed dokonaniem transakcji; b) dobra podlegające weryfikacji ex post (experience goods), co do których nabywca nie posiada informacji przed ich nabyciem względnie nie może ich uzyskać ze względu na specyfikę tego do- bra28. Nabycie i używanie takich dóbr stanowi równocześnie proces zasięgania informacji o ich jakości. Spośród klasycznych dóbr konsumpcyjnych do tej kategorii zaliczano w latach 70. XX w. np. biżuterię czy samochody29; c) dobra zaufania (credence goods), których treści względnie jakości nabywca nie jest w stanie ustalić przed, a często również po ich nabyciu. Wiedza o jakości tych dóbr może być w określonych przypadkach nabyta po upływie dłuższego okresu czasu30. Powyższy podział nie jest całkowicie rozłączny, a poszczególne kategorie dóbr mogą się mieszać. Ponadto omawiane kategorie winny podlegać uzupełnieniu kryteriami kategorii cenowej i częstotliwości nabywania określonych produktów, albowiem kryteria te wpływają w równym stopniu na możliwość uzyskania informacji przez nabywcę31. Omawiane w tej pracy usługi finansowe stanowią w zasadniczej mierze dobra zaufania, albowiem ich nabywcy uzyskują pełne informa- cje o ich treści (skutkach) zazwyczaj po upływie dłuższego czasu po ich nabyciu32. Nabywca usługi finansowej stwierdza jej jakość nie w chwili zawierania umowy w drodze inspekcji, lecz z reguły po wystąpieniu 28 Brak możliwości uzyskania informacji może wynikać z różnych powodów, np. kosztu uzyskania informacji. Bliżej o kryteriach ekonomicznych podziału dóbr P. Nelson, Information and Consumer Behavior, Journal of Political Economy 1970, t. 78, nr 2, s. 311, 318; M.R. Darby, E. Karni, Free Competition and the Optimal Amount of Fraud, Journal of Law and Economics 1973, t. 16, s. 67 i n.; H. Fleischer, Informationsa- symmetrie im Vertragsrecht, Kolonia 2001, s. 118 i n. 29 Por. P. Nelson, Information..., s. 318, autor wskazuje na typowe przykłady dóbr poszukiwanych i dóbr ulegających weryfikacji ex post. 30 Zagadnienie to dyskutowane jest w szczególności w literaturze ekonomicznej, por. m.in. ibidem, s. 311 i n. W literaturze polskiej na istnienie tego podziału zwraca uwagę P. Machnikowski, Prawne instrumenty ochrony zaufania przy zawieraniu umowy, Wrocław 2010, s. 131. 31 Por. A. Duggan, M. Bryan, F. Hanks, Contractual Non-Disclosure, Melbourne 1994, s. 161. W wypadku tanich i często nabywanych dóbr zaufania można oczekiwać, że ich nabywca po upływie określonego czasu uzyska określony zakres wiedzy o takich produktach. 32 W. Karten, Ökonomische Aspekte einer EU-Richtlinie zur Versicherungsvermittlung, Zeitschrift für die gesamte Versicherungswissenschaft 2002, t. 91, nr 1, s. 43, 45. 38 Wprowadzenie określonych zdarzeń po zawarciu umowy, np. zgłoszeniu żądania świadczenia przez ubezpieczyciela, doświadczeniu trudności ze spłatą kredytu czy zbyciu przedmiotu inwestycji w celu uzyskania określonej stopy zwrotu. W szczególności ubezpieczenie stanowi przykład umowy, w którym akt porozumienia między stronami istotnie wyprzedza ujawnienie jej postanowień33. Wskazany deficyt informacyjny kontra- henta jest niezwykle doniosły w kontekście świadczeń informacyjnych związanych z usługami finansowych, albowiem skutki błędnie udzielonej informacji lub doradztwa stają się dostrzegalne dla klienta często po upływie dłuższego okresu czasu. Perspektywa instytucji finansowej – seryjnie oferującej świadczenia finansowe swoim klientom – jest natomiast całkowicie odmienna od perspektywy klienta: treść przyszłych (hipotetycznych) świadczeń opi- sana jest jako element czasu teraźniejszego w chwili zawierania umowy w polisie ubezpieczeniowej czy w opisie produktu inwestycyjnego lub kredytowego. Instytucja finansowa dąży bowiem do wywołania przeko- nania u nabywcy produktu, że przedmiot świadczenia jest możliwie ściśle określony w chwili zawierania umowy, a zakres ryzyka czy nie- pewności dotyczący treści i jakości świadczenia – ograniczony. Specyfika usług finansowych staje się mocno dostrze
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: