Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00147 010991 7495878 na godz. na dobę w sumie
Obrót nieruchomościami. Najem, sprzedaż, opodatkowanie - ebook/pdf
Obrót nieruchomościami. Najem, sprzedaż, opodatkowanie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 269
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-168-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi kompendium wiedzy z zakresu obrotu nieruchomości na gruncie kodeksu cywilnego, ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego, jak również podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku dochodowego od osób prawnych, podatku VAT. Czytelnik znajdzie w niej wyjaśnienia szeregu istotnych instytucji prawnych związanych z obrotem nieruchomościami jak najem, sprzedaż nieruchomości, prowadzone w ramach tzw. Obrotu prywatnego oraz działalności gospodarczej, jak również opodatkowanie wynajmu w agroturystyce czy też timesharing.

Omówione zostały podstawowe wiadomości związane z najmem, definicje, forma i tryb zawarcia umowy najmu, prawa i obowiązki wynajmującego i najemcy, przedawnienie w umowie najmu, prawo zastawu przysługujące wynajmującemu na rzeczach ruchomych wniesionych przez najemcę do wynajmowanego lokalu, odpowiedzialność wynajmującego z tytułu rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy wynajętej oraz bardzo istotny problem klauzul niedozwolonych w zawieranych umowach najmu jak również problem upadłości i wynajmującego, i najemcy oraz jakie konsekwencje to powoduje zarówno dla wynajmującego, jak i dla najemcy.

Autor przedstawił również rozważania na temat tego, czy obecny kryzys gospodarczy może zostać uznany w świetle omawianej regulacji jako nadzwyczajna zmiana stosunków (rebus sic stantibus), co w konsekwencji stwarza możliwość zmiany zawartej umowy.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Copyright @ by Difin SA Warszawa 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Książka ta jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Recenzja: dr hab. Iwona Foryś, prof. Uniwersytetu Szczecińskiego Redaktor prowadzący: Edward Mitek Korekta: Hanna Kossak-Nowocień ISBN 978-83-7930-168-3 Difin SA Warszawa 2014 00–768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. +48 22 851 45 61, +48 22 851 45 62 fax.+48 22 841 98 91 Księgarnie internetowe Difin: www.księgarnia.difin.pl, www.ksiegarniasgh.pl Skład i łamanie: Grzegorz Kalisiak Druk: Fabryka Druku Sp. z o.o. ul. Zgrupowania AK Kampinos 6, 01-943 Warszawa http://www.fabrykadruku.pl SpiS treści Wykaz ważniejszych skrótów ............................................................................ 11 Wstęp ....................................................................................................................... 13 Rozdział I pojęcie nieruchomości w polskim porządku prawnym .............................. 15 Rozdział II Najem lokali według kodeksu cywilnego ....................................................... 20 2.1. Ogólne zasady najmu lokali ............................................................................. 20 2.2. Definicja pojęcia najmu i podnajmu ................................................................ 21 2.3. Charakter prawny umowy najmu ..................................................................... 26 2.4. Forma i tryb zawarcia umowy najmu .............................................................. 27 2.5. Istotne elementy umowy najmu ....................................................................... 29 2.5.1. Czas trwania umowy najmu ................................................................ 29 2.5.2. Strony umowy najmu .......................................................................... 30 2.5.3. Prawa i obowiązki stron umowy najmu .............................................. 32 2.5.4. Ochrona praw najemcy ....................................................................... 37 2.5.5. Czynsz ................................................................................................. 39 2.5.6. Kaucja ................................................................................................. 40 2.5.7. Dodatkowe postanowienia umowy najmu .......................................... 41 2.5.8. Sposób używania rzeczy najętej .......................................................... 44 2.5.9. Przedawnienie w umowie najmu ........................................................ 45 2.5.10. Ustawowe prawo zastawu przysługujące wynajmującemu ................ 46 2.5.11. Rozwiązanie umowy najmu i terminy wypowiedzenia ...................... 47 2.5.12. Ulepszenie rzeczy najętej .................................................................... 51 2.5.13. Szczególne okoliczności towarzyszące umowie najmu ...................... 53 6 2.5.14. Klauzule niedozwolone w umowie najmu (abuzywne) ...................... 58 2.5.15. Zwrot wynajętego lokalu ..................................................................... 61 Rozdział III Ochrona praw lokatorów w ustawie z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego ................................................................................................................ 63 3.1. Zakres przedmiotowy i podmiotowy stosowania przepisów ustawy ............... 63 3.2. Podstawowe pojęcia i definicje ........................................................................ 65 3.3. Prawa i obowiązki właścicieli i lokatorów ...................................................... 71 3.4. Wypowiedzenie umowy najmu ........................................................................ 73 3.5. Odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego .......................... 78 Rozdział IV Najem okazjonalny ............................................................................................... 81 4.1. Najem okazjonalny – nowa forma najmu powierzchni mieszkalnych ............ 81 4.2. Elementy finansowe najmu okazjonalnego ...................................................... 83 4.3. Wypowiedzenie najmu okazjonalnego ............................................................ 84 4.4. Porównanie najmu „zwykłego” i okazjonalnego ............................................. 86 Rozdział V Najem jako źródło dochodów właściciela nieruchomości ......................... 88 5.1. Wprowadzenie ................................................................................................. 88 5.2. Źródła przychodów w umowie najmu ............................................................. 89 5.3. Koszty uzyskania przychodu w umowie najmu ............................................... 98 5.3.1. Amortyzacja nieruchomości .................................................................. 103 5.3.2. Strata w umowie najmu ......................................................................... 110 5.4. Najem prowadzony przez osoby fizyczne ........................................................ 110 5.4.1. Opodatkowanie na zasadach ogólnych .................................................. 110 5.4.2. Opodatkowanie na zasadach zryczałtowanego podatku od osób fizycznych .............................................................................................. 112 5.4.3. Opodatkowanie podatkiem liniowym .................................................... 117 5.5. Najem jako działalność gospodarcza prowadzona przez osoby fizyczne ........ 117 5.5.1. Wprowadzenie ....................................................................................... 117 5.5.2. Przychody z najmu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej .......................................................................................... 121 5.5.3. Koszty uzyskania przychodu ................................................................. 125 5.5.4. Opodatkowanie dochodów ..................................................................... 126 5.5.5. Orzeczenia i interpretacje ...................................................................... 128 5.6. Najem jako działalność gospodarcza osób prawnych ...................................... 129 5.6.1. Wprowadzenie ....................................................................................... 129 5.6.2. Przychody z najmu ................................................................................. 129 Spis treści 7 5.6.3. Koszty uzyskania przychodu ................................................................. 132 5.7. Użyczenie lokalu .............................................................................................. 136 5.7.1. Wprowadzenie ....................................................................................... 136 5.7.2. Zasady opodatkowania umowy użyczenia do 31 grudnia 2008 roku .... 140 5.7.3. Zasady opodatkowania umowy użyczenia od 1 stycznia 2009 roku ..... 141 5.7.4. Umowa użyczenia a podatek VAT ......................................................... 143 5.7.5. Przedawnienie roszczeń z umowy użyczenia ........................................ 144 5.7.6. Orzeczenia i interpretacje organów podatkowych ................................. 146 Rozdział VI Najem jako czynność opodatkowana podatkiem VAt ................................ 149 6.1. Wprowadzenie ................................................................................................. 149 6.2. Przedmiot opodatkowania podatkiem VAT ...................................................... 150 6.3. Podatnicy podatku VAT .................................................................................... 151 6.4. Obowiązek zarejestrowania się jako podatnik podatku VAT ........................... 153 6.5. Powstanie obowiązku podatkowego przy najmie ............................................ 154 6.6. Obowiązek podatkowy u tzw. małych podatników ......................................... 157 6.7. Zwolnienia podmiotowe i przedmiotowe z podatku VAT ................................ 158 6.8. Dokumentowanie wykonania usługi najmu ..................................................... 164 6.9. Kaucja za lokal a podatek VAT ........................................................................ 172 6.10. Stawki podatku VAT przy najmie ..................................................................... 172 6.11. Opodatkowanie podatkiem VAT najmu lokalu a współwłasność ..................... 172 6.12. Podstawa opodatkowania przychodów z najmu podatkiem VAT ..................... 174 6.13. Refakturowanie na najemcę kosztów usług ponoszonych przez wynajmującego ....................................................................................... 175 6.14. Podatek naliczony związany z najmem ............................................................ 179 6.15. Zwrot nakładów przez najemcę po wygaśnięciu umowy najmu ...................... 180 6.16. Bezumowne korzystanie z lokalu a podatek VAT ............................................ 183 6.17. Stosowanie kasy fiskalnej przy wynajmie ........................................................ 187 6.18. Odliczanie naliczonego podatku VAT przy najmie .......................................... 188 6.19. Zwrot podatku VAT .......................................................................................... 189 Rozdział VII Najem wakacyjny jako szczególna forma osiągania dochodów z nieruchomości .................................................................................................... 193 7.1. Opodatkowanie wynajmu w agroturystyce ...................................................... 193 7.2. Timesharing ..................................................................................................... 200 7.2.1. Wprowadzenie ....................................................................................... 200 7.2.2. Warunki odstąpienia od umowy przez konsumenta ............................... 203 7.2.3. Odpowiedzialność przedsiębiorcy za wadliwość przedmiotu świadczenia ............................................................................................ 204 7.3. Condohotel, aparthotel ..................................................................................... 205 Spis treści 8 Rozdział VIII Opodatkowanie dochodów osób fizycznych ze sprzedaży nieruchomości ....................................................................................................... 206 8.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 206 8.2. Opodatkowanie umowy przedwstępnej ......................................................... 211 8.3. Ustalenie wysokości podatku dochodowego z tytułu zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych do 31 grudnia 2006 roku ............................... 211 8.4. Ustalenie wysokości podatku dochodowego z tytułu zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych od 1 stycznia 2007 roku do 31 grudnia 2008 roku ................................................................................ 212 8.5. Ustalenie wysokości podatku dochodowego z tytułu zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych po 31 grudnia 2008 roku ............................... 216 Rozdział IX Opodatkowanie nabycia nieruchomości w ramach spadku lub darowizny ......................................................................................................... 220 Rozdział X Sprzedaż nieruchomości w ramach prowadzonej działalności gospodarczej .......................................................................................................... 222 10.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 222 10.2. Sprzedaż nieruchomości wykorzystywanej w działalności gospodarczej umieszczonej w ewidencji środków trwałych ................................................ 223 10.3. Sprzedaż nieruchomości jako przedmiot działalności gospodarczej .............. 224 Rozdział XI Opodatkowanie obrotu gruntami ...................................................................... 228 11.1. Sprzedaż nieruchomości rolnych .................................................................... 228 11.2. Sprzedawca gruntu podatnikiem podatku VAT ............................................... 234 11.3. Orzeczenia i interpretacje ............................................................................... 237 Rozdział XII podatek od nieruchomości ................................................................................ 242 Bibliografia ............................................................................................................. 245 Załączniki ................................................................................................................ 247 1. Umowa najmu lokalu mieszkalnego ................................................................. 247 2. Umowa najmu lokalu użytkowego .................................................................... 250 3. Umowa najmu okazjonalnego lokalu ............................................................... 254 4. Akt notarialny (poddanie się egzekucji) ........................................................... 258 5. Pokwitowanie odbioru kaucji ............................................................................ 259 Spis treści 9 6. Oświadczenie o wyrażeniu zgody na zamieszkanie najemcy w lokalu .......... 260 7. Protokół zdawczo-odbiorczy lokalu ................................................................ 261 8. Zgłoszenie zawarcia umowy najmu okazjonalnego lokalu ............................. 262 9. Oświadczenie o wskazaniu innego lokalu ....................................................... 263 10. Wypowiedzenie umowy najmu okazjonalnego lokalu nr 1 ............................ 264 11. Wypowiedzenie umowy najmu okazjonalnego lokalu nr 2 ............................ 265 12. Żądanie opróżnienia lokalu ............................................................................. 266 13. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu ................... 267 Spis treści WykAZ WAżNiejSZych SkrótóW Akty prawne k.c. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 k.p.c. – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) k.r.o. – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy k.s.h. – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) O.p. – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) pr.up.in. – prawo upadłościowe i naprawcze u.g.n. – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) u.o.p.i.z.p. – ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu prze- strzennym (Dz.U. 2003 Nr 80, poz. 77 z późn. zm.) u.o.p.l. – ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszka- niowym zasobie gmin i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733 z późn. zm.) u.p.c.c. – ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnopraw- nych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649 z późn. zm.) u.p.d.o.f. – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycz- nych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 z późn. zm.) u.p.d.o.p. – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób praw- nych (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 z późn. zm.) 12 u.p.g.k. – ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 z późn. zm.) u.p.r. – ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 z późn. zm.) u.p.s.d. – ustawa z 28 dnia lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 z późn. zm.) u.p.t.u. – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.) 2004 Nr 173, poz. 1807 z późn. zm.) 2001 Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) u.s.d.g. – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. u.s.m. – ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. u.z.p.d.o.f. – ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. Nr 144, poz. 930 z późn. zm.) PKWiU – Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług pozostałe skróty art. – artykuł etc. – i tak dalej itp. – i temu podobne krs – krajowy rejestr sądowy m.in. – między innymi MoP – Monitor Podatkowy nast. – następny (a, e) np. – na przykład Nr – numer pkt – punkt por. – porównaj poz. – pozycja z późn. zm. – z późniejszymi zmianami PrSpółdz – prawo spółdzielcze publ. – publikowany (a, e) tekst jedn. – tekst jednolity tzn. – to znaczy uchw. – uchwała ust. – ustęp zd. – zdanie zm. – zmiana (y) r. – rok Wykaz ważniejszych skrótów WStęp Przedmiotowa publikacja została pomyślana jako podstawowe kompendium wiedzy z zakresu obrotu nieruchomości na gruncie kodeksu cywilnego, ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Ko- deksu cywilnego, jak również podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku dochodowego od osób prawnych, podatku VAT. Czytelnik znajdzie w niej wy- jaśnienia szeregu istotnych instytucji prawnych związanych z obrotem nierucho- mościami jak najem, sprzedaż nieruchomości, prowadzone w ramach tzw. obrotu prywatnego oraz działalności gospodarczej, jak również opodatkowanie wynajmu w agroturystyce czy też timesharing. Omówione zostały podstawowe wiadomości związane z najmem, definicje, forma i tryb zawarcia umowy najmu, prawa i obo- wiązki wynajmującego i najemcy, przedawnienie w umowie najmu, prawo zastawu przysługujące wynajmującemu na rzeczach ruchomych wniesionych przez najemcę do wynajmowanego lokalu, odpowiedzialność wynajmującego z tytułu rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy wynajętej oraz bardzo istotny problem klauzul niedozwolonych w zawieranych umowach najmu jak również problem upadłości i wynajmującego, i najemcy oraz jakie konsekwencje to powoduje zarówno dla wynajmującego, jak i dla najemcy. Autor przedstawił również rozważania na temat tego, czy obecny kryzys gospodarczy może zostać uznany w świetle omawianej regulacji jako nadzwyczajna zmiana stosunków (rebus sic stantibus), co w konse- kwencji stwarza możliwość zmiany zawartej umowy. Omówiona została ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu Cywilnego, która stworzyła minimalny standard ochrony praw lokatorów i prowadzi do tego, że w przypadku gdy przepisy innych ustaw regulują poszczególne kwestie danego stosunku prawnego w sposób korzystniejszy dla lo- katora, to zastosowanie znajdują przepisy innych ustaw. Należy również zauważyć, 14 że istotnym osiągnięciem powyższej ustawy jest próba zachowania proporcji po- między prawami lokatorów a prawami właścicieli lokali (lub wynajmujących), co ma szczególne znaczenie w związku z coraz popularniejszą formą inwestowania w nieruchomości przeznaczone do najmu. Wprawdzie regulacje w tym zakresie są jeszcze dalekie od oczekiwań właścicieli nieruchomości, jednak należy stwierdzić, że biorąc pod uwagę uwarunkowania społeczne, jest to znaczący krok zwiększający bezpieczeństwo stron umowy najmu. W rozdziale tym zostały omówione definicje lokatora, lokalu socjalnego, lokalu zamiennego, to, w jaki sposób określana jest powierzchnia użytkowa, w jaki sposób jest ustanawiana dopuszczalna wysokość czynszu, komu przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego oraz kwestia odszkodowania za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego, jak również możli- wość wypowiedzenia mieszkania zajmowanego przez lokatora przez właściciela. Pomimo że obowiązujące regulacje w coraz większym stopniu chronią zarówno wynajmującego, jak i najemcę, to wynajmujący bardzo często mają problem po zakończeniu umowy najmu, aby wyegzekwować opuszczenie przez najemców zaj- mowanego lokalu. W celu zabezpieczenia wynajmującego przed taką sytuacją od dnia 28 stycznia 2010 r. ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gmin i o zmianie ko- deksu cywilnego, która wprowadziła do polskiego porządku prawnego nową formę najmu powierzchni mieszkaniowych zwaną najmem okazjonalnym. Najistotniejszą przesłanką najmu okazjonalnego jest zwiększenie ochrony praw wynajmującego umożliwiające eksmisję najemcy do lokalu wskazanego w umowie najmu oka- zjonalnego. W celu zabezpieczenia praw właściciela lokalu najemca do zawartej umowy najmu załącza oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego, w którym najemca poddaje się egzekucji i zobowiązuje się do opróżnienia i wydania lokalu używanego na podstawie umowy najmu okazjonalnego w terminie wskazanym w żą- daniu, oraz oświadczenie, w którym najemca wskazuje inny lokal, w którym będzie mógł zamieszkać w przypadku wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu. Bardzo częste zmiany przepisów podatkowych powodują, iż podatnicy, doko- nując transakcji na rynku nieruchomości, nie zawsze są w stanie w sposób niebu- dzący wątpliwości interpretować obowiązujące przepisy podatkowe. Przykładem tego jest ustalenie wysokości podatku dochodowego z tytułu zbycia nieruchomo- ści i praw majątkowych nabytych do 31 grudnia 2006 r., w okresie do 31 grudnia 2007 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz nabytych po 31 grudnia 2008 r. i opodatkowanie podatkiem VAT obrotu gruntu. Książka ta zawiera wiele interpretacji urzędów skar- bowych oraz wyroki sądów, których przytoczenie miało na celu pokazanie czytel- nikowi, że interpretacja obowiązujących przepisów jest daleka od jednoznaczności i w podobnych sprawach zarówno urzędy skarbowe, jak i sądy dokonują bardzo odbiegających od siebie wykładni. Mirosław Górski Wstęp Rozdział I pOjęcie NieruchOmOści W pOlSkim pOrZądku prAWNym Rola, jaką pełni rynek nieruchomości w gospodarce wynika z faktu, że nierucho- mość jest kapitałem, który umożliwia tworzenie dodatnich efektów nie tylko dla ich właścicieli, ale także na szczeblu lokalnym i krajowym1. Przyczynia się do stabilizacji gospodarki, jak również jest istotnym czynnikiem wzrostu gospodar- czego. Sektor nieruchomości spełnia wiele istotnych funkcji w gospodarce rynko- wej: wpływa na stabilność gospodarczą i twórczy czynniki wzrostu. Po pierwsze, nieruchomości, w tym również obiekty infrastruktury, są czynnikiem produkcyj- nym, stanowiąc bazę kapitałową dla wytwarzania towarów i usług. Po drugie, nieruchomości dostarczają przestrzeni do bytowania, wypoczynku i działalności społecznej gospodarstw domowych poza czasem wytwarzania. Po trzecie, nie- ruchomości są przedmiotem długoterminowych inwestycji i lokaty kapitału dla tych, którzy z nich nie korzystają, a udostępniają innym. Po czwarte, nieruchomo- ści posiadają wartości kapitałowe, co umożliwia ich monetyzację nie tylko przez sprzedaż, ale również przez zaciąganie kredytu na różnorakie cele gospodarcze2. W Polsce punktem zwrotnym gospodarki nieruchomościami był okres trans- formacji ustrojowej na początku lat 90. Od tego momentu bowiem ponownie stworzone zostały warunki dla szeroko pojętej gospodarki nieruchomościami jako 1 E. Kucharska-Stasiak, Nieruchomość w gospodarce rynkowej, Warszawa 2006, s. 100. 2 CASE-Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Fundacja Naukowa i BRE Bank SA- http:// www.case-research.eu/upload/publikacja_plik/70245_bre63.pdf. Rozdział I. Pojęcie nieruchomości w polskim porządku prawnym 16 przedmiotu obrotu gospodarczego w zakresie inwestowania w nieruchomości, kupna, sprzedaży oraz najmu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami określa, że „z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu”. W szcze- gólności nieruchomości mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, oddania w użytkowanie wieczyste, w najem lub dzierżawę, użyczenia, odda- nia w trwały zarząd, a także mogą być obciążane ograniczonymi prawami rze- czowymi, wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, przekazywane jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji (art. 13 u.g.n.). W myśl art. 46 § 1 k.c. nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szcze- gólnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Z tej definicji można wyodrębnić następujące rodzaje nieruchomości: gruntowe, budynkowe i lokalowe. Definicja nieruchomości gruntowej znajduje się w art. 4 pkt 1 u.g.n., w którym przez nieruchomość gruntową należy rozumieć grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności. Nieruchomości budynkowe są to budynki trwale związane z gruntem, które na podstawie przepisów szczególnych nie stanowią części składowych nieruchomości gruntowej, lecz stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 k.c.). O ist- nieniu w sensie prawnym nieruchomości budynkowej przesądza okoliczność, gdy na podstawie szczególnych unormowań ustawowych właścicielowi nieruchomości gruntowej nie przysługuje prawo własności wobec budynków trwale związanych z gruntem, wzniesionych na jego nieruchomości. Nieruchomość budynkowa, jako odrębna własność, może powstać tylko na podstawie normatywnej – przepisu praw- nego określającego także status prawny odrębnej własności budynku oraz relację tego prawa do prawa do nieruchomości, na której budynek został wzniesiony. Wynika to z tego, że odrębna własność takiego budynku może być w jednym przypadku prawem związanym z użytkowaniem wieczystym (art. 235 § 2 k.c.), a w innym – z użytkowaniem zwykłym (art. 272 § 3 k.c.). Budynki oraz ich części są nierucho- mościami tylko wtedy, gdy tak przewiduje szczególny przepis, natomiast gdy nie ma regulacji w tym zakresie, budynek stanowi część składową nieruchomości gruntowej. Na przykład budynki wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub gruncie nale- żącym do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków przez wieczy- stego użytkownika stanowią własność użytkownika wieczystego (art. 235 k.c.) natomiast budynki wzniesione na gruncie użytkowanym przez rolniczą spółdziel- nię produkcyjną, należącym do jej członka lub do Skarbu Państwa mogą stanowić własność spółdzielni (art. 272 i 279 k.c.). Nieruchomość lokalową, zgodnie z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o własności lokali, stanowi samodzielny lokal mieszkalny, a także samodzielny lokal wykorzysty- Rozdział I. Pojęcie nieruchomości w polskim porządku prawnym 17 wany zgodnie z przeznaczeniem na inne cele niż mieszkalne, jeżeli stanowi od- rębną własność. Samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokojeniu ich po- trzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się także odpowiednio do samodziel- nych lokali przeznaczonych na inne cele niż mieszkalne. Odrębna własność lokalu powstaje m.in. w drodze umowy (np. z developerem w formie aktu notarialnego zawierana jest umowa o ustanowieniu odrębnej własności lokalu), orzeczenia sądu znoszącego współwłasność, przekształcenia spółdzielczego własnościowego lub lokatorskiego prawa do lokalu, z mocy samego prawa w przypadku likwidacji lub upadłości spółdzielni mieszkaniowej. Powstanie odrębnej własności lokalu wymaga poza tym również dokonania wpisu do księgi wieczystej (ma on cha- rakter konstytutywny). W razie wyodrębnienia własności lokali właścicielowi lo- kalu przysługuje również udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu. Prawem głównym jest w tym przypadku własność lokalu, natomiast prawem podrzędnym udział w nieruchomości wspólnej. Istotną kwestią w tym przypadku jest to, że tak długo jak trwa odrębna własność lokali, nie może nastąpić zniesienie współwłasności nieruchomości wspólnej. Spełnienie wyżej wymienionych wymagań dotyczących samodzielnych lokali stwierdza właściwy starosta w formie zaświadczenia. Samodzielny lokal miesz- kalny, a także lokal o innym przeznaczeniu, mogą stanowić odrębne nieruchomo- ści. Do lokalu mogą przynależeć – jako jego części składowe – pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w grani- cach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, w szczególności: piwnica, strych, komórka, garaż, zwane „pomieszczeniami przynależnymi”. Lokale wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi zazna- cza się na rzucie odpowiednich kondygnacji budynku, a w przypadku położenia pomieszczeń przynależnych poza budynkiem mieszkalnym – także na wyrysie z operatu ewidencyjnego; dokumenty te stanowią załącznik do aktu ustanawia- jącego odrębną własność lokalu. Nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz czę- ści budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Udział właściciela lokalu wyodrębnionego w nieruchomości wspólnej odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przy- należnych do łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomiesz- czeniami do nich przynależnymi. Udział właściciela samodzielnych lokali nie- wyodrębnionych w nieruchomości wspólnej odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej tych lokali wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do łącz- nej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi3. 3 P. Wancke, Nieruchomości. Leksykon pojęć i definicji, Warszawa 2007. 18 Rozdział I. Pojęcie nieruchomości w polskim porządku prawnym Granice nieruchomości gruntowej ustala się zgodnie z przepisami ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 z późn. zm.). Jak stanowi bowiem art. 29 u.p.g.k., rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i li- nii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (protokół, decyzja). Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieru- chomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w przy- padkach określonych w ustawie, sądy. Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej. Wyodrębnienie gruntu wymaga określenia granic zewnętrznych, co może nastąpić przez założenie dla niego księgi wieczystej. Założenie księgi wie- czystej dla jednej działki czyni ją odrębnym przedmiotem własności w stosunku do innych gruntów tego samego właściciela, który może posiadać kilka działek sąsiadujących ze sobą. Tylko od właściciela zależy, czy zachowa odrębność prawną nieruchomości sąsiadujących ze sobą. Istnienie wspólnej granicy i tego samego podmiotu własności nie stanowi prawnej podstawy połączenia nieruchomości, dla których są założone odrębne księgi wieczyste lub tylko jedna z nich ma wpis w księdze wieczystej, a właściciel aprobuje taki stan. Traktowanie dwóch działek sąsiadujących ze sobą, mających jednego właściciela, jako jednej nieruchomości w sensie prawnym jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy żadna z tych działek nie posiada założonej księgi wieczystej4. Wspomnieć należy również, że zgodnie z art. 152 k.c. „właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie”. Natomiast definicja terminu działka gruntu jest określona w następujący sposób: jest to niepodzielona, ciągła część powierzchni ziemskiej stanowiąca część lub całość nieruchomości gruntowej (art. 4 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomoś- ciami). Z terminem nieruchomości gruntowej ściśle związane jest pojęcie działki. Działka jest pojęciem odrębnym od pojęcia nieruchomości5. Zgodnie z art. 4 pkt 3 u.g.n. pod tym pojęciem należy rozumieć niepodzieloną, ciągłą część po- wierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej. Działka podlega wyodrębnieniu jako kategoria prawna i oznaczeniu w przestrzeni grani- 4 Wyrok NSA z roku 2005 sygn. akt I OSK 181/2005. 5 Postanowienie SN – Izba Cywilna z dnia 11 sierpnia 2004 r. II CK 11/2004 – „W art. 4 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ustawodawca zdefinio- wał odrębnie na potrzeby stosowania tej ustawy pojęcie »nieruchomości gruntowej« oraz pojęcie »działki gruntu«, co przesądza o niedopuszczalności ich utożsamiania i zamiennego posługiwania się tymi ustawowymi terminami”. Rozdział I. Pojęcie nieruchomości w polskim porządku prawnym 19 cami jako kategoria fizyczna. Działka jest jednostką geodezyjną, oznaczającą ob- szar gruntu oznaczony na mapie ewidencyjnej granicami, numerem, powierzchnią, rodzajem użytkowania i klasy gruntu, może stanowić samodzielną nieruchomość jako przedmiot własności albo wraz z innymi działkami wchodzić w skład więk- szej nieruchomości, obejmującej kompleks działek. W celu uznania danego ob- szaru gruntu za nieruchomość konieczne jest jego wyodrębnienie spośród innych przedmiotów, jakimi w tym przypadku są otaczające grunty. Zatem grunt może się stać nieruchomością na skutek skonkretyzowania jego zakresu przedmiotowego, które następuje przez określenie jego zewnętrznych granic6. Działka budowlana jest to nieruchomość gruntowa lub działka gruntu, któ- rej wielkość, cechy geometryczne, dostęp do drogi publicznej oraz wyposażenie w urządzenia infrastruktury technicznej spełniają wymogi realizacji obiektów budowlanych wynikające z odrębnych przepisów i aktów prawa miejscowego (art. 2 pkt 12 u.o.p.i z.p). Należy podkreślić, że przeniesienie prawa własności nieruchomości wymaga wpisu do księgi wieczystej. Przeniesienie własności następuje z mocy czynno- ści prawnej, umowy zobowiązująco-rozporządzającej lub umowy przenoszącej własność zawartej w celu wykonania uprzedniego zobowiązania. Wpis do księgi ma charakter deklaratoryjny i ujawnia tylko skutki dokonanej czynności prawnej. Księgi wieczyste są jawne, w związku z tym nikt nie może zasłaniać się niezna- jomością wpisów w księdze wieczystej. 6 Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 lutego 2009 r., I SA/Bd 12/09, LEX Nr 487247. Rozdział II NAjem lOkAli Według kOdekSu cyWilNegO 2.1. Ogólne zasady najmu lokali Wśród prawnych form korzystania z cudzej rzeczy należących do instytucji prawa obligacyjnego (zobowiązaniowego) najem (art. 659–692 k.c.) wyróżnia się histo- rycznym rodowodem, szerokim zastosowaniem w praktyce, a także rozwiązaniami modelowymi, które m.in. na podstawie odesłań kształtują w oznaczonym zakre- sie reżim prawny instytucji częściowo podobnych (np. art. 268, 694, 708, 70917, 862 k.c.)7. Zaliczamy je do tzw. umów nazwanych, ponieważ uregulowane są przepi sami kodeksu cywilnego (art. 659–692 k.c.). Najem skonstruowany został jako umowa prawna o charakterze obligacyjnym, w której i na wynajmującym, i na najemcy ciążą zarówno prawa, jak i obowiązki. Szczególnym rodzajem najmu jest najem lokali, który możemy podzielić na najem lokali mieszkalnych i lokali użytkowych. W stosunku do instytucji najmu lokali mieszkalnych zastosowanie znajdują ure gulowania kodeksu cywilnego za- warte w art. 680–692 k.c. oraz ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmia nie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733). Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 2 lip ca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Pa miętać należy, że przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ko- deksu cywilnego. Jedynie w kwestiach tam nieunormowanych stosuje się przepisy 7 J. Panowicz-Lipska, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, [w:] System Prawa Prywatnego, t. 8, 2011. Definicja pojęcia najmu i podnajmu 21 ogólne dotyczące pozostałych przypadków najmu (art. 659–692 k.c.). Ustawa ta nie znajduje zastosowania do lokali innych niż lokale mające na celu zaspokoje- nie potrzeb mieszkaniowych oraz do lokali na tzw. krótkotrwały pobyt (np. hotel). Ustawa ta jest wyrazem realizacji dążeń zawartych w art. 75 Konstytucji RP, z którego wynika, że państwo prowa dzi politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szcze gólności przeciwdziała bezdomności, wspiera rozwój budownictwa socjalnego oraz popiera działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania. Natomiast pozostałe rodzaje najmów regulowane są przez kodeks cywilny. Najczęściej umowy najmu wraz z umowami dzierżawy (art. 693 i nast. k.c.), leasingu (art. 7091 i nast. k.c.), użyczenia, a także umową licencyjną (uregulowaną poza k.c.) zalicza się do grupy umów, których celem jest umożliwienie podmiotom prawa cywilnego korzystania z rzeczy lub z praw; jest to bowiem podstawowa funkcja tych umów. Stąd też zawarcie umowy najmu nie wywołuje zasadniczo skutków rzeczowych i jest to podstawowa różnica pomiędzy najmem a umowami służącymi trwałemu przejściu własności i innych praw, w tym zwłaszcza umową sprzedaży8. W praktyce obrotu nieruchomościami czasami spotykać można się z sytuacjami, w których umowa najmu zostaje zawarta, pomimo że przedmiot najmu nie został jeszcze od dany do użytku. Najemca, chcąc zapewnić sobie możliwość korzysta- nia z konkret nego lokalu, zawiera warunkową umowę najmu z wynajmującym. Z prawnego punktu widzenia umowa taka jest zawarta z warunkiem zawieszają- cym, co oznacza, że taka umowa dochodzi do skutku dopiero w momencie odda- nia przedmiotowego lokalu do użytku. Gospodarczy sens najmu polega na podwójnym wykorzystaniu nierucho- mości – w interesie wynajmującego, który otrzymuje zapłatę, jak również z ko- rzyścią najemcy, który w ten sposób zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe (lub gospodarcze). 2.2. Definicja pojęcia najmu i podnajmu W znaczeniu jurydycznym definicję pojęcia najmu zawiera artykuł 659 k.c. i uj- muje go w następujący sposób: „przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a na jemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz” (w pienią- dzach lub świadczeniach innego rodzaju). Istotą najmu jest czasowość korzysta- nia (używania) przez najemcę z przedmiotu tej umowy w powiązaniu z ekwiwa- lentnym świadczeniem czynszu. Okres ten może być określony w sposób ścisły przez wskazanie określonej daty kalendarzowej lub innej konwencjonalnej miary 8 E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 5, Warszawa 2013. Rozdział II. Najem lokali według kodeksu cywilnego 22 czasu albo bez ścisłego oznaczenia tego okresu. W tym ostatnim przypadku każda ze stron może doprowadzić do ustania najmu przez wypowiedzenie dokonane na zasadach ustalonych między stronami lub zgodnie z postanowieniami kodeksu cy- wilnego (art. 673 k.c.)9. Co do zasady najem powstaje w wyniku umowy, natomiast tylko w szczególnych przypadkach z mocy ustawy tj. w przypadkach określonych w art. 6801 k.c. (najem lokalu mieszkalnego przez małżonków), art. 691 k.c. (wstą- pienie w stosunek najmu lokalu mieszkalnego po śmierci najemcy) i w art. 16 u.s.m. (przekształcenie prawa lokatorskiego w najem z chwilą zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego spółdzielni mieszkaniowej). Uregulowania zawarte w art. 659 k.c. formułują wymagania do mini malnej treści umowy najmu, których spełnienie pozwala zakwalifikować daną umo wę jako umowę najmu. Należy pamiętać, że stosunek prawny najmu ma charakter stosunku cywilno- prawnego, co oznacza, że wszelkie wynikające z niego spory należą do kompe- tencji sądów powszechnych, natomiast nie są uprawnione do ich rozstrzygania organy ad ministracyjne. Bardzo ważną rzeczą jest również, aby pamiętać, że przedmiotem najmu mogą być tylko rzeczy (art. 659 § 1 k.c.), w odróżnieniu od dzierżawy której przedmiotem mogą być zarówno rzeczy (art. 693 § 1 k.c.), jak i prawa (art. 709 k.c.). Pod pojęciem rzecz zgodnie z art. 45 k.c. rozumiemy tylko przedmioty materialne tzn. fizykalne części przyrody, występujące w stanie pier- wotnym lub przetworzonym, niezależnie od ich wartości. Przedmiot najmu może też być ograniczony do części rzeczy bądź do czę- ści składowych rzeczy (zob. art. 47 i 48 k.c.). W szczególności może tu chodzić o lokale mieszkalne lub lokale o innym przeznaczeniu, które, jeżeli nie została wyodrębniona ich własność, są jedynie częściami nieruchomości, a także o inne pomieszczenia znajdujące się w budynkach czy np. ściany budynków itp.10 Oby- dwie umowy – zarówno umowa najmu, jak i umowa dzierżawy – mają na celu użytkowanie cudzej rzeczy. Umowa dzierżawy może mieć zastosowanie wszędzie tam, gdzie oprócz prze- kazania nieruchomości lub jej części do korzystania następuje też przekazanie po- żytków, jakie ta nieruchomość przynosi. Przykładowo, gdy właściciel użycza za wynagrodzeniem grunty rolne, konie, sprzęt biurowy, ścianę budynku pod reklamę, na której dzierżawca będzie umieszczał reklamy osób trzecich i z tego tytułu będzie czerpał pożytki lub prawa polegające na dzierżawie np. prawa autorskiego11, dzier- żawa prawa do znaku towarowego12. Przy czym obowiązuje w zakresie dzierżawy podstawowa zasada, że przepisy o dzierżawie rzeczy stosuje się odpowiednio do dzierżawy rzeczy (art. 709 k.c.). 9 Ibidem 10 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. t. 2, wyd. 6, Warszawa 2011. 11 Wyrok SN z 26 stycznia 2011 r., sygn. IV CSK 274/10. 12 Art. 162 § 1 Ustawa prawo własności przemysłowej, Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117. Definicja pojęcia najmu i podnajmu Porównanie umowy najmu i dzierżawy forma zawarcia umowy cel przedmiot zapłata Najem • pisemna lub ustna • brak formy pisemnej w przypadku umowy zawartej na okres dłuższy niż rok oznacza zawarcie umowy na czas nieokreślony najem mający trwać dłużej niż dziesięć lat jest według prawa zawarty na czas nieoznaczony użytkowanie cudzej rzeczy rzeczy ruchome i nieruchomości, ich części składowe w przypadku gdy umowa nie przewi- duje inaczej, czynsz płacony jest z góry, w terminach: • za cały czas najmu – gdy najem ma trwać nie dłużej niż miesiąc • miesięcznie, do 10. dnia miesiąca – gdy najem ma trwać dłużej niż miesiąc albo gdy umowa była zawarta na czas nieoznaczony wypowiedzenie w przypadku braku innej regulacji w umowie umowę najmu można wypo- wiedzieć: gdy czynsz jest płatny w od- stępach dłuższych niż miesiąc, najem można wypowiedzieć najpóźniej na trzy miesiące naprzód na koniec kwar- tału kalendarzowego, gdy czynsz jest płatny miesięcznie na miesiąc naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego, gdy czynsz jest płatny w krótszych odstępach czasu na trzy dni naprzód, gdy najem jest dzienny na jeden dzień naprzód. 23 dzierżawa • pisemna lub ustna • brak formy pisemnej w przypadku umowy na okres dłuższy niż rok ozna- cza zawarcie umowy na czas nieokre- ślony dzierżawę zawartą na okres dłuższy niż 30 lat po upływie tego terminu przyj- muje się za zawartą na czas nieokreślony użytkowanie cudzej rzeczy lub praw i pobieranie z nich pożytków rzeczy ruchome, nieruchomości, prawa • w przypadku gdy umowa nie przewi- duje inaczej, czynsz płacony z dołu, w terminie zwyczajowo przyjętym (np. na koniec lub początek miesiąca), a w braku takiego zwyczaju – półrocznie gdy dzierżawa kończy się przed upły- wem roku dzierżawnego, dzierżawca obowiązany jest zapłacić czynsz w takim stosunku, w jakim pożytki, które w tym roku pobrał lub mógł pobrać, pozostają do pożytków z całego roku dzierżawnego w przypadku braku innej regulacji w umowie umowę dzierżawy gruntu rol- nego można wypowiedzieć na jeden rok naprzód na koniec roku dzierżawnego, inną zaś dzierżawę na sześć miesięcy naprzód przed upływem roku dzierżaw- nego. Jeżeli dzierżawca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, a w wy- padku czynszu płatnego rocznie jeżeli dopuszcza się zwłoki z zapłatą ponad trzy miesiące, wydzierżawiający może dzierżawę wypowiedzieć bez zachowa- nia terminu wypowiedzenia. Jednakże wydzierżawiający powinien uprzedzić dzierżawcę, udzielając mu dodatkowego trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu Zgodnie z treścią art. 6882 k.c. najemca lokalu nie może oddać całości lub czę- ści lokalu osobie trzeciej do bezpłatnego używania albo w podnajem bez zgody wynajmującego. Zgoda wynajmują cego nie jest wymagana co do osoby, wzglę- dem której najemca jest obciążony obo wiązkiem alimentacyjnym, gdyż jednym Rozdział II. Najem lokali według kodeksu cywilnego 24 ze sposobów wykonania obowiązków alimentacyjnych ciążących na najemcy może być dostarczenie mieszkania uprawnionemu. W przypadku zawarcia umowy najmu pomiędzy wynajmującym a najemcą, a następnie umowy podnajmu pomię- dzy najemcą a podnajemcą, mamy do czynienia z dwoma stosunkami prawnymi: stosunkiem najmu i stosunkiem podnajmu. Faktycznie w takim przypadku są to dwie umowy najmu, gdyż najemca w takim przypadku występuje w podwójnej roli: najemcy w stosunku do pierwotnego wynajmującego i wynajmującego w sto- sunku do podnajemcy. Zatem przez zawarcie umowy podnajmu nie powstaje żaden stosunek umowny pomiędzy wynajmującym a podnajemcą. Istotną kwestią jest to, że podnajem nie może trwać dłużej niż stosunek najmu i wygasa najpóźniej w chwili zakończenia najmu, a konsekwencją tego jest, że podnajemca wywodzi swoje prawa wyłącznie od najemcy, a nie od wynajmują- cego. Oznacza to, że gdy wynajmujący wystąpi z roszczeniem windykacyjnym o wydanie tego lokalu, biernie legitymowana jest osoba, która faktycznie włada lokalem bez podstawy prawnej może nim być bądź najemca, bądź podnajemca. W stosunku do wynajmującego najemca odpowiada za działania podnajemcy jak za własne działania. Pamiętać należy, że oddanie lokalu w podnajem lub do bezpłatnego używa- nia bez zgody wynajmującego skutkować może tym, że najemca naraża się na sankcję z art. 667 § 2 k.c., w myśl której jeżeli najemca używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub jej przeznaczeniem i pomimo upomnienia nie przestaje jej używać w taki sposób albo rzecz zaniedbuje do tego stopnia, że zostaje ona narażona na utra tę lub uszkodzenie, to wynajmujący może wypowiedzieć najem bez zachowania termi nów wypowiedzenia. Oznacza to, że zakaz podnajmu nie jest bezwzględny lecz jedynie uzależniony od zgody wynajmującego. Ważne jest to, że taka umowa nie wpływa na ważność stosunku pomiędzy najemcą a osobą trzecią. W tej sprawie wypowiadały się wielokrotnie sądy, czego przykładem jest orze czenie SN w wyroku z dnia 15 listopada 1984 r., sygn. akt III RCN 215/84, w którym Sąd orzekł: „Jeżeli najemca – wbrew zakazowi umownemu oddał rzecz najętą w podnajem (art. 668 § 1 k.c.) i mimo upomnienia nie zaprzestał używania tej rzeczy sprzecznie z umową najmu, wynajmujący może mu wypowiedzieć umowę najmu ze skutkiem natychmiastowym (art. 667 § 2 k.c). Wypowiedzenie niepoprzedzone upomnieniem jest jednak skuteczne, gdy strony – wzmacniając sankcję ustawową – wyłączyły je w umowie najmu”. Natomiast w przypadku gdy bez uzasadnionej przyczyny wynajmujący odma- wia najemcy prawa do podnajmu lub oddania do bezpłatnego używania osobie trzeciej, najemca może wystąpić na drogę postępowania sądowego, aby zgodę wynajmujące go zastąpić prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 64 k.c.). Sytuacja taka może mieć miejsce, gdy sąd uzna, że odmowa wyrażenia zgody przez wynaj- Definicja pojęcia najmu i podnajmu 25 mującego nie znaj duje uzasadnionej przyczyny (wyrok SN z 26 stycznia 1999 r., sygn. akt. III CKN 127/98). Występowanie w umowie zakazu oddawania przed- miotu najmu innym osobom do korzystania oznacza, że na takie oddanie najemca każdorazowo powinien uzyskać zgodę wynajmującego. Zgoda może zostać wy- rażona w sposób wyraźny lub dorozumiany, chyba że sama umowa określa formę udzielania zgody (wyrok SA w Warszawie z 21 kwietnia 1999 r., I ACA 1460/98, OSA 2000, Nr 7–8, poz. 28). W umowie najmu strony mogą ustalić, że podnajem jest dopuszczalny za zgodą wynajmującego, przy czym zgoda ta może być udzie- lona na zasadzie swobodnego uznania wynajmującego13. W razie oddania rzeczy w podnajem albo do bezpłatnego używania odpowie- dzialność względem wynajmującego za to, że rzecz będzie używana zgodnie z obo- wiązkami wynikającymi z umowy najmu ponosi nie tylko najemca, ale również osoba trzecia (podnajemca). Wobec braku stosownego przepisu ustawy nie można przyjąć, że odpowiedzialność najemcy i osoby trzeciej jest solidarna. Skoro jednak wynajmujący może żądać odszkodowania od każdej z tych osób w całości, należy przyjąć, że jest to odpowiedzialność in solidum14. Pamiętać również należy, że sto- sunki prawne związane z podnajmem wygasają najpóźniej w momencie wyga ś- nięcia najmu (art. 668 § 2 k.c.). Najemca, który oddał lokal w podnajem, nie jest pozbawiony skutecznych środków prawnych umożliwiających spełnienie żądania wynajmującego do zwrotu przedmiotu najmu w sytuacji, gdy podnajemca, pomimo ustania stosunku najmu i podnajmu, lokalu nie wydaje. Przede wszystkim przy- sługuje mu roszczenie wynikające z art. 675 § 1 k.c., ponieważ stosunek łączący najemcę z podnajemcą jest stosunkiem najmu, a jedynie w odniesieniu do wynaj- mującego chodzi o stosunek podnajmu. W takiej sytuacji zastosowanie dla sytuacji prawnej najemcy wobec podnajemcy znajdują wszystkie powyższe rozważania odnośnie do uprawnień wynajmującego wobec najemcy wynikających z umowy najmu. Jednym z podstawowych obowiązków podnajemcy jest opuszczenie lokalu po zakończeniu umowy najmu podnajmu łączącej go z najemcą, a skoro tego nie czyni, to najemca może skorzystać z roszczenia wynikającego ze stosunku obliga- cyjnego łączącego go z podnajemcą (art. 675 § 1 KC)15. Zgodnie z paremią nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet najemca nie może przenieść na osoby trzecie więcej uprawnień niż sam posiada, dlatego też przedmiot najmu może być używany zgodnie z regulacją zawartą w umowie najmu. Oznacza to, że najemca, zawierając umowę podnajmu, może ją uregulować tylko w taki sposób, jak przewiduje to umowa najmu. Nie mogą znajdować się tam uprawnienia dla podnajemcy większe niż te, które posiada najemca. 13 K. Osajda, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2012. 14 K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny..., 2011. 15 T. Szanciło, Wpływ stosunku podnajmu na obowiązek zwrotu lokalu użytkowego i roszczenia związane z bezumownym korzystaniem, Iustita, 2012, nr 2. 26 Rozdział II. Najem lokali według kodeksu cywilnego W praktyce obrotu nieruchomościami czasami spotkać można się z sytua- cjami, że umowa najmu zostaje zawarta, pomimo że przedmiot najmu nie został jeszcze od dany do użytku. Najemca, chcąc zapewnić sobie możliwość korzysta- nia z konkret nego lokalu, zawiera warunkową umowę najmu z wynajmującym. Z prawnego punktu widzenia umowa taka jest zawarta z warunkiem zawieszają- cym, co oznacza, że taka umowa dochodzi do skutku dopiero w momencie odda- nia przedmiotowego lokalu do użytku. 2.3. Charakter prawny umowy najmu Stosunek prawny najmu ma charakter stosunku cywilnoprawnego. Jak orzekł w wy- rok NSA w Gdańsku z 15 października 1998 r. (II SA/Gd 268/97, niepubl.): „Lokal użytkowy należący do gminy może być oddany w najem lub w dzierżawę wyłącznie na podstawie umowy cywilnoprawnej, a ewentualne spory, jakie mogą powstać na tym tle, są rozstrzygane przez sądy powszechne”. W uzasadnieniu NSA wyjaśnił, że w obowiązującym stanie prawnym organy administracji publicznej nie są właściwe do rozstrzygania spraw dotyczących zawarcia zarówno umów najmu, jak i dzierżawy lokali użytkowych16. Jak również orzekł SN (III KKO 3/01, OSNiAP 2002, Nr 7, poz. 173), sprawy dotyczące najmu lokali mieszkalnych lub zamiany takich lokali nie podlegają władczej kompetencji organów administracji publicznej. W uzasad- nieniu SN wyjaśnił, że przedstawiona sprawa jest niewątpliwie sprawą cywilną, tj. należącą do drogi sądowej w rozumieniu art. 1, 2 oraz 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Zda- niem SN w kontekście sprawy jest oczywiste, że jeżeli przedmiotem sporu jest żądanie dotyczące ukształtowania prawa do lokalu mieszkalnego według najmu, to jest to sprawa ze stosunków z zakresu prawa cywilnego w rozumieniu art. 1 k.p.c. W tej sytuacji niedopuszczalność rozpoznania sprawy cywilnej w postępowaniu sądowym – stosownie do art. 2 § 3 k.p.c. – musiałaby wynikać z przepisu szcze- gólnego17. Umowa najmu w wyniku oddania nieruchomości (lokalu) w najem nie powoduje przeniesienia, ograniczenia, obciążenia lub zniesienia prawa własności określonego lokalu, jest to jedynie umowa, w której wynajmujący zobowiązuje się oddać przed miot najmu do używania najemcy, na czas oznaczony lub nieoznaczony, w zamian za wynagrodzenie w postaci czynszu płaconego przez najemcę. Stosu- nek stron umo wy najmu ma charakter zobowiązaniowy, tzn. wywołujący skutki tylko między nimi. Oznacza to, że wynajmujący może się domagać czynszu tylko od najemcy, a najem ca może żądać usunięcia wady rzeczy od wynajmującego. Jak już wcześniej wspomniano, umowa najmu została ukształtowana jako tzw. czynność prawna konsensualna, wzajemna i odpłatna oraz dwustronna. 16 A. Doliwa, Komentarz do art. 659–692 KC [w:] Prawo mieszkaniowe. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2012. 17 Ibidem.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Obrót nieruchomościami. Najem, sprzedaż, opodatkowanie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: