Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00108 007264 13462045 na godz. na dobę w sumie
Obywatelskość jako płaszczyzna integracji społeczności muzłumańskich ze społeczeństwem polskim. Na przykładzie Ligi Muzułmańskiej w Rzeczypospolitej Polskiej - ebook/pdf
Obywatelskość jako płaszczyzna integracji społeczności muzłumańskich ze społeczeństwem polskim. Na przykładzie Ligi Muzułmańskiej w Rzeczypospolitej Polskiej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 315
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9728-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
W monografii opisano sposób pojmowania obywatelskości jako płaszczyzny integracji społeczności muzułmańskich ze społeczeństwem polskim na przykładzie Ligi Muzułmańskiej w RP. W wymiarze analiz teoretycznych dotyczył on trzech wiodących zagadnień – integracji, obywatelskości oraz wielokulturowości. Przedstawione analizy wykazały, że w społeczeństwach wielokulturowych, pomimo różnorodności jego modeli, obywatelskość i integracja wzajemnie się uzupełniają. Konieczne jest jednak wyraźne nakreślenie granicy pomiędzy społeczeństwem pluralistycznym a wielokulturowym, pomiędzy wielokulturowością a wieloraką jednokulturowością. Podstawowe dylematy związane z włączaniem imigrantów do społeczeństw przyjmujących w perspektywie wielokulturowości dotyczyły istoty takiego społeczeństwa: niejednoznaczności definiowania i rozumienia wielokulturowości, współistnienia praw jednostkowych i grupowych, spójności społecznej.
Dla społeczeństwa wielokulturowego integracja jest zgodna z jego zasadami oraz optymalnym sposobem na włączenie imigrantów do społeczeństwa przyjmującego. Gwarantuje zachowanie własnej tradycji społeczno-kulturowej przez nowych przybyszów przy wykształceniu się licznych powiązań z nowym miejscem osiedlenia. Bycie obywatelem staje się tym samym wartością rdzenną dla tworzących się społeczeństw multikulturowych. Dynamiczny i dwuwymiarowy charakter integracji zmienia obie strony tego procesu. Taki proces związany jest z wykształceniem się ponadetnicznej definicji nowego obywatela.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Danuta Walczak-Duraj – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Polityki i Moralności 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 Marcin Pierzchała – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Socjologii, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Janusz Mariański SKŁAD KOMPUTEROWY Monika Wolska PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06635.14.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-239-2 ISBN (ebook) 978-83-7969-728-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Wstęp ……………………………………………………………………………………... Rozdział 1. Podstawowe załoŜenia badawcze …………………………………………. 1.1. Charakterystyka dotychczasowych badań nad społecznościami muzułmańskimi o pochodzeniu imigranckim w Polsce ……………………………………………….. 1.2. Cel i podstawowe problemy badawcze ………………………………………………. 1.3. Hipotezy badawcze …………………………………………………………………... 1.4. Charakterystyka zastosowanych metod i technik badawczych ……………………… Rozdział 2. Znaczenie obywatelskości jako płaszczyzny integracji imigrantów ze społeczeństwem przyjmującym ……………………………………………………. Wstęp …………………………………………………………………………………….. 2.1. Przegląd wiodących teorii i podejść dotyczących włączania imigrantów do społe- czeństwa przyjmującego …………………………………………………………….. 2.2. Wiodące podejścia do ujmowania integracji ………………………………………… 2.3. Obywatelskość – de-etnicyzacja obywatelskości w Europie w perspektywie teorii integracji i obywatelskości …………………………………………………………... 2.4. Modele włączania imigrantów do społeczeństwa przyjmującego w perspektywie teorii integracji i obywatelskości …………………………………………………….. 2.5. Dylematy związane z włączaniem imigrantów – wielokulturowość w kontekście demokracji liberalnej ………………………………………………………………… Podsumowanie ……….…………………………………………………………………… Rozdział 3. Muzułmanie w Polsce – ogólna charakterystyka ………………………… Wstęp ….………………………………………………………………………………….. 3.1. Islam a kwestia lojalności obywatelskiej i integracji ze społeczeństwem przyjmują- cym – przypadek Tatarów – historia i współczesność ………………………………. 3.2. Współczesna aktywność religijna i organizacyjna społeczności tatarskich i imi- granckich muzułmanów w Polsce …………………………………………………… Podsumowanie ……………………………………………………………………………. 9 17 17 24 26 28 35 35 40 50 56 64 68 83 87 87 90 95 100 6 Rozdział 4. Muzułmanie w Polsce – społeczności nietatarskie i ich wpływ na Ligę Muzułmańską w RP ………………………………………………………………... Wstęp ….………………………………………………………………………………….. 4.1. Nietatarskie organizacje muzułmańskie w Polsce …………………………………… 4.2. Nietatarskie związki wyznaniowe skupiające muzułmanów w Polsce ……………… 4.3. Liczebność i róŜnorodność społeczności muzułmańskich w Polsce ………………… Podsumowanie ……….…………………………………………………………………… Rozdział 5. Liga Muzułmańska w Rzeczypospolitej Polskiej – charakterystyka działalności ………………………………………………………………………….. Wstęp ….………………………………………………………………………………….. 5.1. Liga Muzułmańska w RP – ogólna charakterystyka ………………………………… 5.2. Działalność Ligi Muzułmańskiej w RP i organizacji ją zakładających w perspekty- wie teorii integracji …………………………………………………………………... Podsumowanie ……………………………………………………………………………. Rozdział 6. Charakterystyka podejścia Ligi Muzułmańskiej w RP do zagadnienia obywatelskości ……………………………………………………………………… 6.1. Charakterystyka „muzułmańskiej” obywatelskości w Europie ……………………… 6.2. ZróŜnicowane postawy obywatelskie wśród muzułmanów w Europie i w Polsce …... 6.3. Wpływ przynaleŜności Ligi Muzułmańskiej w RP do FIOE na pojmowanie obywa- telskości ….………………………………………………………………………… 6.4. Charakterystyka podejścia Ligi Muzułmańskiej do obywatelskości na podstawie analizy dokumentów ………………………………………………………………… Podsumowanie ……………………………………………………………………………. Rozdział 7. Pojmowanie obywatelskości na łamach czasopisma „As- Salam” ……… Wstęp ….………………………………………………………………………………….. 7.1. ZałoŜenia i wyniki analizy treści czasopisma „As-Salam” ………………………….. 7.1.1. Wymiar istnienia – analiza ilościowa …………………………………………. 7.1.2. Wymiar wartości – analiza jakościowa ……………………………………….. 7.2. Obecność treści dotyczących obywatelskości ……………………………………….. Podsumowanie – uwarunkowania związane z wydawaniem czasopisma „As-Salam” przez Ligę Muzułmańską w RP ……………………………………………………... Rozdział 8. Obywatelskość i integracja społeczności muzułmańskich ze społeczeń- stwem polskim w opiniach działaczy Ligi Muzułmańskiej w RP ……………….. 8.1. Ogólna charakterystyka działaczy Ligi Muzułmańskiej w RP ………………………. 103 103 106 110 114 118 121 121 126 134 143 145 145 155 163 172 181 185 185 186 186 189 213 215 223 223 8.2. Aktywność w muzułmańskich organizacjach i związkach wyznaniowych – tzw. biografia organizacyjna ……………………………………………………………… 8.3. Motywacja i okoliczności związane z działalnością w Lidze Muzułmańskiej w RP… 8.4. Muzułmańska obywatelskość ………………………………………………………... 8.4.1. Obywatelskość w aspekcie prawno-instytucjonalnym ………………………... 8.4.2. Obywatelskość w aspekcie obowiązków i lojalności obywatelskiej …………. 8.4.3. Obywatelskość w aspekcie aktywności obywatelskiej ……………………….. 8.4.4. Obywatelskość w aspekcie toŜsamościowym ………………………………... 8.5. Integracja ze społeczeństwem polskim ………………………………………………. 8.6. Islam i religijność muzułmanów w Polsce na tle społeczności skupionej w Lidze Muzułmańskiej w RP ………………………………………………………………... 8.7. Relacje Ligi Muzułmańskiej ze społecznością Tatarów w Polsce …………………... 8.8. Wizerunek muzułmanów oraz stan wiedzy na temat islamu w społeczeństwie pol- skim ………………………………………………………………………………….. 8.9. Sytuacja polskich muzułmanów w perspektywie uwarunkowań wyznawców islamu w Europie Zachodniej ……………………………………………………………….. Podsumowanie ……………………………………………………………………………. Zakończenie i weryfikacja hipotez ……………………………………………………... Bibliografia ………………………………………………………………………………. Aneksy ……………………………………………………………………………………. Aneks 1. Oficjalne dokumenty i oświadczenia instytucji muzułmańskich dotyczą- cych waŜnych zagadnień dotyczących muzułmanów na świecie zamieszczone w „As-Salam”………………………………………………………………….. Aneks 2. Dyspozycje do wywiadów swobodnych ukierunkowanych z działaczami Ligi Muzułmańskiej w RP ……………………………………………………. Aneks 3. Biogramy respondentów – działaczy Ligi Muzułmańskiej w RP …………. Spis skrótów stosowanych w monografii ………………………………………………. 7 227 229 234 236 238 243 247 250 254 257 260 262 266 271 287 307 307 309 311 315 WSTĘP Zagadnienia integracji imigrantów, wielokulturowości oraz zmiany pojęcia obywatelskości są trzema podstawowymi pojęciami, których zdefiniowanie oraz rozwiązanie wydają się jednymi z najwaŜniejszych problemów współczesności, stojących przed demokracjami liberalnymi „starego kontynentu” na początku XXI w. NaleŜy jednak mieć świadomość tego, Ŝe powyŜsze problemy, choć mają róŜnorodny charakter, w zaleŜności od miejsca i czasu, którego dotyczą, są immanentną częścią procesów, które towarzyszą zjawisku migracji i włączania „innego” do społeczeństwa przyjmującego. W przypadku Europy pojawienie się tych problemów jest konsekwencją wzrostu populacji imigranckich; jednak dotyczą one nie tylko kwestii związa- nych z procesem napływu i funkcjonowania tych grup w europejskich społe- czeństwach przyjmujących. Wpływa ono takŜe na całościowe przemiany zacho- dzące w tych krajach, co staramy się wykazać w niniejszej publikacji. Problemy związane z funkcjonowaniem społeczności napływowych nasilają się zwłaszcza w sytuacji, gdy dotyczą one muzułmanów, którzy przybywali do Europy coraz liczniej, zwłaszcza od lat 50. XX w. Traktowanie spotkania z islamem jako no- wego zjawiska dla Europy jest jednak nieporozumieniem, co wykazuje m. in. H. Goddard (2009). Podkreśla on, Ŝe wzajemny kontakt Europy z tym kręgiem cywilizacyjnym, miał miejsce niemal od początków istnienia tej najmłodszej z trzech religii monoteistycznych. Nigdy jednak nie odbywał się on w centrum cywilizacji europejskiej. Obecność tych społeczności, początkowo niedostrzega- na i traktowana jako przejściowa okazała się trwała, pomimo „zaklinania rze- czywistości” przez społeczeństwa europejskie. Jednocześnie odbiór obecności imigrantów ma charakter „paniki moralnej”, która wyraŜa się postrzeganiem tych grup jedynie jako niebezpieczeństwa. Dodatkowo nakłada się na to sytuacja muzułmanów, którzy w obrazie medialnym, zwłaszcza po 11 września 2001 r., postrzegani byli jako zagroŜenie dla bezpieczeństwa, jako potencjalni terroryści i fundamentaliści. Wszystkie te czynniki sprawiły, Ŝe stosunki społeczeństw 10 europejskich z „imigranckimi” społecznościami muzułmańskimi stawały się coraz bardziej napięte i niełatwe. Ten negatywny i stereotypowy stosunek do islamu, został nazwany kontrowersyjnym terminem islamofobii. Bardziej odpo- wiedni wydaje się jednak termin zaproponowany przez F. Hallidaya – „muzuł- manofobia” (Halliday 2002). Jednocześnie niedostatecznie akcentuje się zachodzący w Europie proces in- tegracji muzułmanów odbywający się na wszystkich płaszczyznach, m. in. spo- łecznej, ekonomicznej czy toŜsamościowej. Takie podejście nie oznacza teŜ, Ŝe niezauwaŜane są odwrotne procesy, które są częścią rzeczywistości społeczności muzułmańskich. Wśród nich wymienić moŜemy radykalizację czy teŜ gettoiza- cję części z nich. WaŜny jest równieŜ fakt, Ŝe przemianom tym bardzo silnie ulegają równieŜ społeczności europejskie, wśród których coraz częściej wyrasta- ją nowe meczety czy centra kultury muzułmańskiej. Funkcjonowaniu muzułma- nów na „starym kontynencie” towarzyszy jednocześnie bogata refleksja na temat obywatelskości, róŜnorodnych podejść do kwestii bycia muzułmaninem – oby- watelem w europejskim społeczeństwie. Niezwykle waŜnym elementem tego procesu jest islam, którego praktykowanie ulega bardzo silnym przemianom na „starym kontynencie”. Europejski kontekst silnie wpływa równieŜ na procesy dotykające muzuł- manów w Polsce, gdzie równieŜ przewaŜa negatywny obraz islamu i muzułma- nów, choć w odróŜnieniu od Europy Zachodniej, muzułmanie w naszym kraju stanowią niewielką liczebnie społeczność, szacowaną w przedziale 20–50 tysię- cy osób. Nie oznacza to jednak, Ŝe w przypadku polskiej perspektywy refleksja na temat islamu nie jest współcześnie aktualna. Związane jest to z migracją do Polski grup „nowych muzułmanów”1, która ma miejsce od II połowy XX w. Po roku 1989, wraz z napływem imigrantów i uchodźców muzułmańskich, pocho- dzących głównie z Czeczeni, mamy do czynienia z procesem instytucjonalizacji tych społeczności. Powstają organizacje muzułmańskie – np. Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich w Polsce, związki wyznaniowe np. Liga Muzułmań- ska w RP, fundacje tureckie – takie jak Dunaj Instytut Dialogu. Zakładane są równieŜ przez społeczności imigrantów centra kultury muzułmańskiej – w Ka- towicach, Białymstoku, Poznaniu, Wrocławiu, Lublinie czy sale modlitwy. Po- jawiają się równieŜ nowe, nieobecne dotychczas w ogólnopolskiej debacie pu- blicznej problemy związane m. in. z budową meczetu w Warszawie, a takŜe z protestami związanymi z funkcjonowaniem ośrodków dla uchodźców z Cze- czeni. Warto zatem dokonać socjologicznej refleksji dotyczącej zagadnienia oby- watelskości jako płaszczyzny integracji społeczności muzułmańskich ze społe- czeństwem polskim. Wybór Ligi Muzułmańskiej w RP jako przedmiotu analizy 1 Kategoria „nowi” muzułmanie odróŜnia te grupy od najstarszej społeczności polskich mu- zułmanów, czyli Tatarów; zob. Dziekan (2005b: 199–200). 11 związany jest z faktem, Ŝe w przypadku społeczności polskich muzułmanów o korzeniach imigranckich jest to największa i najpręŜniej działająca organizacja społeczna (związek wyznaniowy). Ponadto w statucie, licznych dokumentach oraz w swej działalności LM w RP odwołuje się do kwestii obywatelskości i integracji, gdzie centralnym jej elementem pozostaje nadal czynnik religijny – islam. Celem rozwaŜań zawartych w tej publikacji będzie zatem ustalenie spo- sobu pojmowania obywatelskości jako płaszczyzny integracji społeczności muzułmańskich ze społeczeństwem polskim przez Ligę Muzułmańską w Rzeczypospolitej Polskiej. Zamierzamy ten cel osiągnąć poprzez charakterystykę dokumentów i dzia- łalności tej organizacji, analizę treści czasopisma „As-Salam”, wydawanego przez ten związek wyznaniowy oraz wywiadów swobodnych ukierunkowanych, przeprowadzonych z działaczami LM w RP. Naszym zamiarem nie będzie tym samym analiza zapisów Koranu, który zaleca praktykowanie konkretnych po- staw obywatelskich, ale pokazanie efektów refleksji religijnej, która znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach, manifestach, werbalizowanych posta- wach oraz podejmowanej działalności. Nasza analiza dotyczyć będzie nie samej religii – islamu, ale tego, w jaki sposób jest on praktykowany w odniesieniu do postaw obywatelskich wśród tych społeczności w Polsce na początku XXI w. Tym samym bliskie są nam słowa Amina Maalouf’a, który tak wypowiadał się na temat islamu: (…) nie wierzę (…), Ŝe moŜna oddzielić wiarę od jej wyznaw- ców. Wydaje mi się wszelako, iŜ zbyt często wyolbrzymiamy wpływ róŜnych reli- gii na narody i jednocześnie lekcewaŜymy odwrotną stronę medalu – wpływ narodów na religię, (…) w świecie muzułmańskim społeczność równieŜ tworzy religię na swój obraz i podobieństwo, które nigdy nie było takie same ani w dwóch róŜnych epokach, ani w dwóch róŜnych krajach (Maalouf 2002: 71–73). Nasze rozwaŜania zamierzamy umieścić w szerszym kontekście teoretycz- nym procesów akulturacji, wielokulturowości oraz obywatelskości. Dodatkowo, w przypadku polskich uwarunkowań, zostaną one uzupełnione o dwa poziomy analizy integracji społeczności muzułmańskich ze społeczeństwem, a takŜe o krótki wątek historyczny, związany z obecnością islamu w naszym kraju (pol- scy Tatarzy), poniewaŜ udokumentowane kontakty Polski ze światem islamu liczą sobie ponad tysiąc lat2. Jak stwierdza E. Sakowicz: (…) islam stanowi 2 Za początek kontaktów Polski ze światem islamu uwaŜa się wyprawę na polskie ziemie po- dróŜnika i kupca Ŝydowskiego z Andaluzji Ibrahima Ibn Jakuba, który odbył podróŜ do Europy Środkowej jako członek poselstwa kalifa Al.-Hakima II do cesarza Ottona I. Jak zauwaŜa M. Dziekan, fakt ten: (…) uznać moŜemy za pierwszy w dziejach wątek polsko-arabski, sięgający jeszcze czasów pogańskich naszej historii, (…) Podczas swej podróŜy opisywał on [Ibrahim Ibn Jakub] kraje, przez które przejeŜdŜał, interesując się róŜnymi aspektami Ŝycia ekonomicznego i duchowego tych obszarów. W jego relacji znajdujemy takŜe opis Polski, którą określa jako „kraj 12 „cenną nić w polskim kobiercu duchowo-religijnym” (Sakowicz 2009: 27). Hi- storia najstarszych grup polskich muzułmanów związana jest jednak przede wszystkim z osadnictwem tatarskim, które charakteryzuje się ponad 600-letnią, nieprzerwaną obecnością na ziemiach polskich3. Jak potwierdza S. Chazbijewicz (…) historycznie biorąc od paru stuleci praktycznie jedynymi muzułmanami w Rzeczpospolitej byli polsko-litewscy Tatarzy, którzy uwaŜali się do niedawna za posiadaczy monopolu na wyznawanie islamu na tych ziemiach (Chazbijewicz 2010: 23). Nie byli to jednak jedyni muzułmanie, którzy przed II połową XX w. zamieszkiwali terytorium Polski. Zaliczyć do nich moŜemy grupy muzułmanów z Imperium Rosyjskiego, m. in. z Kaukazu oraz niewielkie grupy Persów i Ara- bów, przybyłe w czasie zaborów na terytorium Polski w XIX w. (Kubicki 2006: 129). Byli to zarówno kupcy, pracownicy rosyjskiej administracji oraz Ŝołnie- rze z armii carskiej. Przybywali oni do większych ośrodków miejskich, zwłaszcza Warszawy, jak równieŜ do Łodzi4. W przypadku stolicy byli to przedstawiciele północno-kaukaskich narodowości, Tatarzy NadwołŜańscy, Baszkirzy. Przedstawiciele tych ostatnich nacji dominowali nawet na przeło- mie XIX i XX w., wśród „warszawskich” muzułmanów. W Warszawie o ich obecności świadczy m. in. odrębny cmentarz, tzw. Kaukaski od 1831 r., tatar- ski (od 1867 r. – obecnie Muzułmański Cmentarz Tatarski), czy cmentarz w Sochaczewie (1842–1880) (Marek, Skowron-Nalborczyk 2005: 128). W historii polskich muzułmanów obecni są równieŜ Polacy, którzy dokonali konwersji na islam. Przypadki te mają jednak charakter incydentalny5. Bez wątpienia historia „polskich” muzułmanów związana jest przede wszystkim ze społecznością polskich Tatarów, którzy pojawili się na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego juŜ w XIV w., jako uciekinierzy ze Złotej Or- Mieszka” (arab bilad Miszaka); Dziekan (2005b: 199). Mniej istotnym faktem kontaktu Polski ze światem islamu jest historia wojen polsko-tureckich prowadzona przez Rzeczpospolitą od XV w. 3 Jest to raczej symboliczna data i jak stwierdza M. Dziekan (…) stanowi symboliczny punkt zerowy dziejów tej grupy ludności w Polsce; Dziekan (2005b: 203). Do tego wielowiekowego dziedzictwa odwołuje się równieŜ Statut Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospoli- tej Polskiej, uchwalony 28.02.2009 r. przez XVII Nadzwyczajny Wszechpolski Kongres Muzuł- mańskiego Związku Religijnego w Rzeczpospolitej Polskiej, który w punkcie 1 Postanowień ogólnych stwierdza, Ŝe (…) Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej zwany dalej MZR, działa nieprzerwanie od 28 grudnia 1925 r. na podstawie 600-letniej tradycji istnienia islamu w Polsce; (http://www.mzr.pl/pl/pliki/statut.pdf). 4 W przypadku Łodzi historia osadnictwa muzułmanów, nie tylko Tatarów, miała miejsce pod koniec XIX w. Byli to głównie Ŝołnierze z carskiego garnizonu stacjonującego w tym mieście oraz w zdecydowanej mniejszości kupcy; Pierzchała (2010: 212–220). 5 W kwestii Polaków – muzułmanów w historii, których nazywano „poturczeńcami” lub „po- turmakami” pisze m. in. A. Kosowski. Podkreśla on, Ŝe (…) zazwyczaj, kiedy porusza się zagad- nienie islamu w dziejach Rzeczpospolitej, mowa jest wyłącznie o Tatarach. Brakuje odrębnych publikacji poświęconych wyłącznie Polakom – muzułmanom. Do najsłynniejszych konwertytów zaliczyć moŜemy równieŜ generała Józefa Bema – bohatera Polski oraz Węgier, który zmarł w Syrii; Kosowski (2009: 21–26). 13 dy6. Natomiast rok 1397 to symboliczna data związana z pierwszym w polskiej historiografii zapisem w Rocznikach Jana Długosza o Tatarach Ŝyjących na zie- miach polskich (Dziekan 2005: 202). Znacząca obecność Tatarów w polskiej historii dotyczy zwłaszcza wątku wojskowego, związanego z udziałem Tatarów w niemal wszystkich waŜniejszych bitwach i kampaniach wojennych prowadzo- nych przez Rzeczpospolitą. Dotyczy to takich wydarzeń jak m. in. udział w bi- twie pod Grunwaldem (1410)7, wojnie trzynastoletniej (1458–1466), bitwie pod Byczyną (1588), Cecorą (1620), Chocimiem (1621), ZbaraŜem i Zborowem (1649), Batohem (1652), wojnie polsko-szwedzkiej (1655–1660), kampanii wie- deńskiej (1683), konfederacji barskiej (1768–1772). Tatarzy uczestniczyli rów- nieŜ aktywnie w narodowych zrywach powstańczych: insurekcji kościuszkow- skiej, wojnach napoleońskich, powstaniu listopadowym, styczniowym, ruchach niepodległościowym pod koniec XIX i na początku XX w., a takŜe walczyli w legionach Piłsudskiego. śołnierze – Tatarzy byli równieŜ uczestnikami wojny polsko-bolszewickiej oraz kampanii wrześniowej. Walczyli teŜ na frontach II wojny światowej, m. in. w II Korpusie w kampanii włoskiej (Węcławski 1997: 5)8, w I i II Armii Wojska Polskiego na froncie wschodnim (Miśkiewicz 2010: 10–12)9, a takŜe w Armii Krajowej w ramach Wileńskiego Okręgu AK. W naszych rozwaŜaniach posługiwać się będziemy kategoriami: społeczno- ści muzułmańskie w Polsce, a takŜe muzułmanie w Polsce, które nie wykluczają jednocześnie odmienności pomiędzy praktykowaniem islamu przez muzułma- nów o pochodzeniu tatarskim oraz muzułmanów o pochodzeniu imigranckim. UŜywanie tych terminów pozwoli nie tylko opisać występujące róŜnice, ale równieŜ wskazać na fakt, Ŝe podstawowe zasady wiary są wspólne dla wszyst- kich muzułmanów. W przypadku tylko sygnalizowanego tutaj wątku związane- go z religijnością polskich Tatarów wątpliwości nie pozostawia fakt, Ŝe to wła- śnie czynnik religijny spowodował, Ŝe Tatarzy polscy przez tyle stuleci zacho- wali swoją odrębność (Dziekan 2005: 222). Te specyficzne warunki w jakich przyszło im Ŝyć równieŜ nadały praktykom religijnym lokalnej specyfiki. Poja- wienie się w Polsce muzułmanów o pochodzeniu imigranckim spowodowało, iŜ obserwować moŜemy róŜnice w praktykach religijnych pomiędzy tymi dwiema społecznościami. Jak stwierdza S. Chazbijewicz (...) ta swojska tradycja „litew- skiego islamu” (…) była i jest zupełnie obca i niezrozumiała dla imigrantów z krajów Bliskiego Wschodu oraz dla rodzin konwertytów. Stanowi to jeden 6 Rok 1324 to pierwszy zapis o Tatarach na Litwie w rocznikach zakonu franciszkanów; Dziekan (1995: 208). 7 O wątku związanym z udziałem Tatarów w bitwie pod Grunwaldem pisze m. in. Chazbije- wicz (2000: 6–9). 8 Np. na cmentarzu pod Monte Cassino pozostało 6 mogił tatarskich. 9 Wątek związany z wojskowym wkładem społeczności Tatarskich podkreślany jest równieŜ w broszurze: Podlaski Szlak Tatarski, 2005, Białystok, s. 11, wydanej przez Muzułmański Zwią- zek Religijny. 14 z waŜnych problemów współczesnego Ŝycia muzułmańskiego w Polsce (Chazbi- jewicz 2010: 27). RóŜnice pomiędzy Tatarami i muzułmanami o pochodzeniu imigranckim spotykają się zarówno ze zrozumieniem i akceptacją, jaki i z gło- sami krytycznymi. P. Kubicki przywołuje w tym kontekście felieton tradycyjne- go, brytyjskiego muzułmanina, opublikowany na stronach Arabii.pl, w którym podkreślał on swoje zdziwienie z powodu ubioru Tatarki – przewodniczki, która oprowadza turystów po meczecie w Bohonikach (Kubicki 2006: 134–135). W pierwszym rozdziale naszej pracy, zatytułowanym – Podstawowe zało- Ŝenia badawcze – dokonamy krótkiego przeglądu badań nad społecznościami muzułmańskimi w Polsce, co pozwoli umiejscowić nasze rozwaŜania na tle in- nych, podejmujących pośrednio lub bezpośrednio tytułową tematykę; zaprezen- tujemy cel i podstawowe problemy badawcze pracy oraz wiodące hipotezy przy- jęte na uŜytek badań. Ponadto uzasadniamy zastosowanie w badaniach wybra- nych metod i technik badawczych; przede wszystkim wywiadów swobodnych ukierunkowanych z działaczami LM w RP, ilościowej i jakościowej analizy treści czasopisma „As-Salam” oraz analizy danych zastanych, m. in. badań son- daŜowych dotyczących postrzegania islamu i muzułmanów w Europie i w Polsce. W rozdziale drugim – Obywatelskość jako płaszczyzna integracji imigran- tów ze społeczeństwem przyjmującym – koncertujemy się na rozwaŜaniach teore- tycznych, dotyczących charakterystyki włączania imigrantów do społeczeństwa przyjmującego, a takŜe na szczegółowej analizie zagadnienia integracji, które jest obecnie kluczowym pojęciem odnoszącym się do obecności imigrantów w społeczeństwach przyjmujących. Uzupełnieniem tych rozwaŜań będzie reflek- sja na temat obywatelskości oraz modeli włączania imigrantów do społeczeń- stwa przyjmującego w perspektywie teorii integracji. Podsumowanie rozdziału stanowić będzie prezentacja podstawowych dylematów związanych z funkcjo- nowaniem społeczności imigranckich w perspektywie ideologii wielokulturowo- ści, konfrontowanej z podstawowymi zasadami demokracji liberalnej. Te teore- tyczne rozwaŜania stanowić zatem będą podstawę do wypracowania stanowiska w kwestii obywatelskości jako płaszczyzny integracji społeczności imigranckich. RozwaŜania w kolejnych rozdziałach monografii odnoszą się przede wszystkim do zagadnień obywatelskości oraz integracji społeczności muzułmań- skich ze społeczeństwem polskim. Rozdział III i IV – Muzułmanie w Polsce – ogólna charakterystyka oraz Muzułmanie w Polsce – społeczności nietatarskie i ich wpływ na Ligę Muzułmańską w RP pozwolą na przedstawienie uwarunko- wań społecznych, w jakich przyszło funkcjonować temu związkowi wyznanio- wemu oraz społeczności skupionej wokół niego. Zaprezentowane zostaną rów- nieŜ początki działalności organizacji arabskich w Polsce, które później zakłada- ły ten związek wyznaniowy. Dodatkowo, w przypadku rozwaŜań poświęconych społeczności polskich Tatarów waŜnym elementem związanym z obywatelsko- ścią będzie wątek poświęcony islamowi i lojalności obywatelskiej w perspekty- wie pomyślnej integracji tych społeczności ze społeczeństwem polskim. Roz- 15 dział V – Liga Muzułmańska w Rzeczypospolitej Polskiej – charakterystyka działalności – zawiera najbardziej podstawowe informacje dotyczące obszarów i form działalności tej organizacji, odnoszącej się głównie do procesu integracji wewnętrznej i zewnętrznej (ze społeczeństwem polskim). W kolejnych trzech rozdziałach rozpatrujemy zagadnienie obywatelskości na przykładzie Ligi Mu- zułmańskiej oraz obecności tych społeczności w Polsce na dwóch poziomach integracji: mezzo oraz mikro. Obywatelskość z perspektywy mezzo prezentuje rozdział VI – Charakterystyka podejścia Ligi Muzułmańskiej w RP do zagadnie- nia obywatelskości. W rozdziale tym zawarto próbę opisu modelu obywatelsko- ści, którego podstawą jest czynnik religijny – islam. Uzupełnieniem tych rozwa- Ŝań będzie rozdział VII – Pojmowanie obywatelskości na łamach czasopisma „As-Salam”. Zaprezentowana zostanie w nim ilościowa oraz jakościowa analiza treści tego periodyku, m. in. pod kątem pojmowania w tym czasopiśmie zagad- nienia obywatelskości. W ostatnim, VIII rozdziale odnoszącym się do poziomu mikro – Obywatelskość i integracja społeczności muzułmańskich ze społeczeń- stwem polskim w opiniach działaczy Ligi Muzułmańskiej w RP, zaprezentowane zostaną wyniki i interpretacja badań przeprowadzonych z działaczami Ligi Mu- zułmańskiej w RP przez współautora pracy – Marcina Pierzchałę. W zakończe- niu dokonamy weryfikacji postawionych hipotez badawczych. Podsumujemy takŜe wiodące ustalenia, wynikające z przeprowadzonych badań i analiz, które pozwoliły sformułować ogólne wnioski na temat pojmowania obywatelskości zarówno przez Ligę Muzułmańską w RP i jej organ prasowy – „As-Salam”, jak i działaczy tego związku wyznaniowego. Ponadto monografia zawiera bi- bliografię oraz aneksy. Monografia dotycząca postrzegania obywatelskości wśród społeczności muzułmańskich, skupionych wokół Ligi Muzułmańskiej w RP ma na celu przede wszystkim istotne względy poznawcze dla badań na temat imigrantów w naszym kraju. Mamy nadzieję, Ŝe przyczyni się do lepszego rozumienia za- gadnienia integracji społeczności muzułmańskich, nie tylko w Polsce, ale rów- nieŜ w Europie Zachodniej. Jednocześnie pragniemy zaznaczyć, Ŝe obywatel- skość wśród społeczności muzułmańskich o pochodzeniu imigranckim w Polsce jest tematyką, która nie była wcześniej podejmowana. Wyjątkiem są kwestie związane z problematyką obywatelskości, podejmowane w perspektywie spo- łeczności tatarskich przez takich autorów jak: K. Warmińska, I. Wysztygiel czy P. Kubicki. Choć społeczności muzułmańskie były juŜ wcześniej przedmio- tem analiz i badań socjologicznych, to nasze podejście stanowi próbę połą- czenia wątków dotyczących islamu, muzułmanów o pochodzeniu imigranc- kim w Polsce z kwestią obywatelskości. Autorzy monografii mają równieŜ ambicję, aby miała ona równieŜ walor praktyczno-uŜytkowy. Wyniki badań oraz analiz zawartych w tej publikacji mogą przyczynić się do stworzenia lepszych ram organizacyjnych czy nawet systemowych dla integracji imigrantów muzułmańskich ze społeczeństwem 16 polskim. Wskazujemy równieŜ obszary moŜliwej współpracy pomiędzy organi- zacjami i związkami wyznaniowymi, reprezentującymi polskich muzułmanów o korzeniach imigranckich a władzami szczebla lokalnego lub centralnego. Oczywiście, zwracamy równieŜ uwagę na istnienie moŜliwych zagroŜeń, zwią- zanych z procesem integracji tych społeczności. Wypracowanie lepszych ram współpracy pomiędzy władzami, społeczeństwem polskim a tymi społeczno- ściami, pozwoli w przyszłości lepiej zarządzać problemami imigracji i integracji muzułmanów w Polsce. Nie mniej waŜne są względy humanistyczno-obywatelskie, obecne w pre- zentowanych Czytelnikowi rozwaŜaniach, które, mamy nadzieję, wpłyną na stan wiedzy Polaków na temat islamu, imigrantów i obecności muzułmanów w Polsce, a takŜe przełamią stereotypowe podejście zarówno do islamu jak i jej wyznawców. MoŜe się to przyczynić do budowania bardziej harmonijnych relacji społeczeństwa polskiego z muzułmańskimi społecznościami imigrancki- mi, co przełoŜy się równieŜ na pogłębienie procesu ich integracji ze społeczeń- stwem polskim. PODSTAWOWE ZAŁOśENIA BADAWCZE Rozdział 1 1.1. Charakterystyka dotychczasowych badań nad społecznościami muzułmańskimi o pochodzeniu imigranckim w Polsce Przystępując do studiów teoretycznych i analiz empirycznych zawartych w tej publikacji w pierwszej kolejności dokonano przeglądu najwaŜniejszych wątków związanych z badaniami poruszającymi kwestię obywatelskości jako płaszczyzny integracji społeczności muzułmańskich o pochodzeniu imigranckim ze społeczeństwem polskim, pojawiających się w polskiej socjologii. Takie po- dejście umoŜliwiło scharakteryzowanie naszych rozwaŜań na tle innych, podej- mowanych juŜ wcześniej, które związane są z tą tematyką. Ze względu jednak na brak bardziej szczegółowych badań dotyczących podjętej problematyki, ko- nieczne jest nakreślenie bardziej ogólnych obszarów badawczych, częściowo tylko pokrywających się z empiryczną częścią publikacji. Wśród nich wyróŜnio- no zagadnienia związane z: - integracją społeczności imigranckich ze społeczeństwem polskim, - historią i współczesną sytuacją społeczności muzułmańskich w Polsce, która dotyczy zarówno społeczności polskich Tatarów oraz muzułmanów o po- chodzeniu imigranckim, - podejściem społeczeństwa polskiego do kwestii związanych z obecnością muzułmanów w Polsce, które jednocześnie wpływa na proces integracji. W przypadku pierwszego obszaru badawczego tradycja badań nad imigran- tami jest długa i wielowątkowa. Do klasycznych przykładów badań nad migra- cjami, które odwoływały się do teorii adaptacji społecznej1 zaliczyć moŜemy pracę W. I. Thomasa i F. Znanieckiego Chłop polski w Europie i w Ameryce (1976). Analizowali oni polską emigrację zarobkową w USA na początku XX w. 1 Pojęcie adaptacji rozumiane było jako sytuacja w której osoba, w tym przypadku imigrant, postępuje zgodnie z treścią norm społecznych, typowych dla społeczności, której staje się człon- kiem, a zachowanie w stosunku do innych oraz innych względem niego kształtowane jest w spo- sób uporządkowany normatywnie. 18 Nadal jednak brakowało systematycznej i kompleksowej refleksji na tematy związane ze społecznościami imigranckimi w Polsce, co zauwaŜają m. in. A. Grzymała-Kazłowska i S. Łodziński (2008: 19–20). Przede wszystkim wpływ na to zjawisko miał fakt, Ŝe Polska w okresie PRL-u nie była państwem, w którym osiedlali się imigranci. Do kraju przyjeŜdŜali głównie repatrianci. Wyjątkiem była sytuacja około 15-tysięcznej społeczności Greków i Macedoń- czyków, którzy przybyli do Polski w latach 1948–1951. Społeczności te były ponadto przedmiotem licznych badań (zob. m. in. Sokołowski 2005: 215; Pudło 1995). Rozkwit badań związanych z imigrantami oraz ich funkcjonowaniem w społeczeństwie polskim wynikał z sytuacji, w jakiej po roku 1989 znalazła się Polska. Jej konsekwencją była sytuacja, w której powstawało coraz więcej pu- blikacji dotyczących róŜnorodnych kwestii dotyczących społeczności imigranc- kich2. WyróŜniając badania dotyczące tej kwestii naleŜy wymienić równieŜ ana- lizy odnoszące się do innych elementów związanych z obecnością imigrantów w Polsce. Koncentrują się np. na kwestiach związanych z percepcją społeczeń- stwa polskiego procesów migracyjnych oraz na prowadzonej polityce migracyj- nej przez państwo polskie. WaŜny element tych badań stanowiły równieŜ kwe- stie dotyczące społeczności muzułmańskich o pochodzeniu imigranckim w Pol- sce. To badania prowadzone od lat 90. XX w., a więc od czasu pojawienia się i instytucjonalizacji tych społeczności. Były one częścią badań nad islamem w Polsce, które koncentrowały się na ponad 600-letniej historii społeczności Tatarów polskich oraz na ich unikatowym dziedzictwie kulturowym. Było to waŜnym uzupełnieniem refleksji nad specyficzną sytuacją polskich muzułma- nów o pochodzeniu imigranckim o elementy charakterystyczne dla lokalnej spe- cyfiki tej grupy imigranckiej zamieszkującej Polskę. W przypadku badań nad imigrantami w Polsce wpisują się one w szerszą europejską tradycję. Analizując ten problem wyróŜnić moŜemy kilka obszarów, które w polskich badaniach odnoszą się do wybranych elementów związanych z obecnością imigrantów w naszym kraju. Pierwszy obszar badań to badania dotyczące3: - konkretnych grup imigrantów i odnoszące się głównie do wybranych kategorii imigrantów, takich jak uczniowie i studenci zagraniczni (śołędowski 2 Dotyczy to zwłaszcza Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego (http://www.migracje.uw.edu.pl/) oraz Instytutu Spraw Publicznych (http://www.isp.org.pl/). 3 W przypisach podawane są jedynie przykładowe badania dotyczące tej problematyki; pu- blikacji tych jest znacznie więcej. Dotyczy to m. in. licznych publikacji Ośrodka Badań nad Mi- gracjami Uniwersytetu Warszawskiego, licznych publikacji Instytutu Spraw Publicznych oraz innych ośrodków akademickich. Po roku 2004 mamy równieŜ do czynienia z dynamicznym roz- wojem badań na temat migracji Polaków do krajów Europy Zachodniej. Dotyczy to zwłaszcza takich państw jak: Irlandia i Wielka Brytania. 19 2010)4, uchodźcy (Ząbek, Łodziński 2008; Grzymała-Moszczyńska 2000; Grzymała-Moszczyńska, Nowicka 1998) czy repatrianci ze Wschodu (Hut 2002; Jakubowska-Malicka 2007; Grzymała-Moszczyńska 2009: 41–45), - imigranckich mniejszości narodowych w Polsce; wśród nich wymienić moŜemy badania przed wszystkim nad społecznościami Wietnamczyków oraz Ukraińców (Grzymała-Kazłowska 2008; Halik, Nowicka 2002; Nowicka-Rusek 2004; Halik 2006); pojawiają się równieŜ badania dotyczące m. in. integracji Libańczyków (Wiśniewski 2009: 155–167), Ormian (Ziętek 2008: 214–218)5 oraz Afrykanów (Ząbek 2009: 169–178), - konkretnych problemów imigrantów, np. małŜeństw mieszanych (zob. m. in. Górny 2005: 59–75; Kubicki 2009), - zagadnień związanych z napływem imigrantów (Kamusella 2003; Grabowska-Lusińska, Górny, Lesińska, Okólski 2010), np. kwestii migracji w perspektywie polskiego rynku pracy (Kaczmarczyk, Okólski 2009; Grabow- ska-Lusińska, Janicka 2008) oraz prowadzoną w tym zakresie polityką spo- łeczną w Polsce (Grabowska-Lusińska, Górny, Lesińska, Okólski 2010), - podejścia do imigrantów i uchodźców społeczeństwa polskiego (Wen- zel 2009; Nowicka, Łodziński 2001), w tym wizerunku imigrantów w polskiej prasie (Grzymała-Kazłowska 2007)6 oraz ich dyskryminacją (Iglicka 2003; Klaus 2010)7, - dialogu międzyreligijnego pomiędzy Kościołem katolickim a społecz- nościami muzułmańskimi (Sakowicz 1998)8; istotne zwłaszcza w tym zakresie wydają się kontakty Ligi Muzułmańskiej w RP z Muzułmańskim Związkiem Religijnym w RP skupiającym Tatarów. Drugi obszar badań to badania sięgające połowy XIX w., w których po- dejmowana jest problematyka społeczności muzułmańskich w Polsce. Do naj- starszych prac zaliczyć moŜemy wydane w latach 30. i 40. XIX w. publikacje J. W. Bandtke i T. Czackiego oraz późniejsze badania historyczne nad Tatarami osiadłymi w Księstwie Litewskim polskiego turkologa, A. Muchlińskiego oraz T. Gasztowtta (początek XX w.). Istotny wkład do badań statystycznych nad tą 4 Pojawiały się równieŜ badania dotyczące studentów, reprezentantów konkretnych narodo- wości – zob. Szymańska (2006). 5 W przypadku tej społeczności konieczne jest przeprowadzenie podziału na starą emigrację charakteryzującą się wielowiekową obecnością w Polsce oraz nową, która związana jest z napły- wem Ormian w latach 90. ubiegłego wieku – zob. Ziętek (2008: 214–218). 6 Szczegółowej analizie poddane zostały prasowe wizerunki Wietnamczyków i Ukraińców w Polsce). 7 Przykładem moŜe być równieŜ indeks MIPEX (Migrant Integration Policy Index), który ocenia politykę integracyjną, wpływającą na warunki integracji imigrantów w 31 państwach euro- pejskich (w tym Polsce) oraz USA i Kanadzie (http://www.mipex.eu/). 8 W przypadku tego zagadnienia duŜo miejsca poświęcone jest w wydawanych przez Mu- zułmański Związek Religijny w RP „Przeglądzie Tatarskim” oraz wydawanym przez Ligę Mu- zułmańską czasopiśmie „As-Salam”.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Obywatelskość jako płaszczyzna integracji społeczności muzłumańskich ze społeczeństwem polskim. Na przykładzie Ligi Muzułmańskiej w Rzeczypospolitej Polskiej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: