Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00874 011761 7450239 na godz. na dobę w sumie
Ochrona bezpieczeństwa państwa jako przesłanka ograniczenia praw i wolności jednostki w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - ebook/pdf
Ochrona bezpieczeństwa państwa jako przesłanka ograniczenia praw i wolności jednostki w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 310
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8462-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia porusza problematykę dopuszczalności ograniczenia praw i wolności człowieka w imię ochrony bezpieczeństwa państwa w systemie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Ustanowienie granicy między władczymi uprawnieniami państwa a gwarancjami ochrony praw jednostki, zwłaszcza w sytuacjach szczególnego zagrożenia należy do najtrudniejszych i najbardziej fundamentalnych kwestii, z jakimi musi zmierzyć się prawo i praktyka. W oparciu o orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dokonano w pracy rekonstrukcji obowiązków spoczywających na władzach państwowych korzystających z konwencyjnej możliwości ograniczenia praw i wolności jednostki oraz dookreślono granice relewantnych uprawnień funkcjonariuszy służb państwowych. Podjęto również próbę oceny, w jakim stopniu powyższe restrykcje są do pogodzenia z potrzebami państwa w zakresie skutecznego zwalczania terroryzmu i innych zagrożeń bezpieczeństwa państwa.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE OCHRONA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA JAKO PRZESŁANKA OGRANICZENIA PRAW I WOLNOŚCI JEDNOSTKI W ŚWIETLE EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA MARTA SZUNIEWICZ Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MARTA SZUNIEWICZ • OCHRONA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA JAKO PRZESŁANKA OGRANICZENIA PRAW I WOLNOŚCI JEDNOSTKI W ŚWIETLE EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Maria Królikowska-Olczak, Beata Pachuca-Smulska (red.) OCHRONA PRAWNA KONSUMENTA NA RYNKU MEDIÓW ELEKTRONICZNYCH Kinga Flaga-Gieruszyńska, Jacek Gołaczyński, Dariusz Szostek (red.) INFORMATYZACJA POSTĘPOWANIA CYWILNEGO. TEORIA I PRAKTYKA Beata Stępień-Załucka SPRAWOWANIE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI PRZEZ SĄD NAJWYŻSZY W POLSCE Sabina Kubsik PRZEDKONTRAKTOWA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA Z TYTUŁU NIEUCZCIWYCH NEGOCJACJI Marcin Zięba PODMIOTOWOŚĆ PRAWNA WSPÓLNOT MIESZKANIOWYCH Aneta Giedrewicz-Niewińska UCZESTNICTWO PRACOWNIKÓW W SPÓŁCE EUROPEJSKIEJ Marcin Marszałek SWOBODA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WYTWÓRCY – SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ www.ksiegarnia.beck.pl OCHRONA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA JAKO PRZESŁANKA OGRANICZENIA PRAW I WOLNOŚCI JEDNOSTKI W ŚWIETLE EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA MARTA SZUNIEWICZ WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Natalia Adamczyk Recenzja naukowa: płk. prof. AON dr hab. Ryszard Niedźwiecki Akademię Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni Publikacja dofinansowana przez © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS, Katarzyna Słomka Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8461-0 ISBN e-book 978-83-255-8462-7 „Although a democracy must oft en fi ght with one hand tied behind its back, it nonetheless has the upper hand” H.C. 5100/94 Pub. Comm. Against Torture in Israel v. Government of Israel, 53 (4) P.D. 817. Spis treści XI Od Autora .................................................................................................................. XIII Wstęp ........................................................................................................................... XIX Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz literatury ....................................................................................................... XXIII Materiały internetowe ............................................................................................. XXXIX Dokumenty ................................................................................................................. XLI XLIII Wykaz orzecznictwa ................................................................................................ 1 Rozdział I. Przesłanka ochrony bezpieczeństwa państwa .............................. 1 § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... 3 § 2. Problemy natury terminologicznej ......................................................... I. Pojęcie „bezpieczeństwo” ............................................................... 3 6 II. Kategoria „zagrożenie” .................................................................... 8 III. Podmiot i przedmiot referencyjny bezpieczeństwa .................... 10 § 3. Kategoria „bezpieczeństwo państwa” w naukach o bezpieczeństwie 10 I. Zakres przedmiotowy pojęcia „bezpieczeństwo państwa” ........ II. Żywotne interesy państwa w zakresie bezpieczeństwa .............. 14 17 III. Elementy składowe bezpieczeństwa państwa .............................. 20 IV. Zagrożenia bezpieczeństwa państwa ............................................ 24 § 4. Pojęcie „bezpieczeństwo państwa” w ujęciu nauk prawnych ............. § 5. Pojęcie „bezpieczeństwo państwa” w orzecznictwie strasburskim .... 29 Rozdział II. Limitacja jako podstawowa instytucja ograniczania praw człowieka .............................................................................................................. § 1. Podstawy prawne i istota limitacji .......................................................... § 2. Elementy klauzuli limitacyjnej w EKPC ................................................ I. Test legalności .................................................................................. II. Test celowości (cel prawowity) ..................................................... III. Test „konieczności w demokratycznym społeczeństwie” .......... § 3. Specyfika zagrożeń terrorystycznych a dopuszczalny zakres limitacji praw i wolności człowieka ....................................................... § 4. Podsumowanie ........................................................................................... 33 33 34 34 46 52 61 75 VII Spis treści Rozdział III. Derogacja jako wyjątkowa instytucja ograniczania praw człowieka .............................................................................................................. § 1. Podstawy prawne i istota derogacji ........................................................ § 2. Niebezpieczeństwo publiczne zagrażające życiu narodu .................... § 3. Elementy klauzuli derogacyjnej .............................................................. I. Ogólna struktura klauzuli derogacyjnej ....................................... II. Formalnoprawne przesłanki dopuszczalności derogacji ........... 1. Proklamacja stanu nadzwyczajnego ....................................... 2. Notyfikacja .................................................................................. III. Substancjalne przesłanki dopuszczalności derogacji .................. 1. Test konieczności ...................................................................... 2. Test legalności prawnomiędzynarodowej ............................. 3. Test niedyskryminacji .............................................................. § 4. Niederegowalne prawa i wolności jednostki ......................................... § 5. „Wojna z terroryzmem” a dopuszczalność derogacji zobowiązań wynikających z EKPC ............................................................................... § 6. Podsumowanie ........................................................................................... Rozdział IV. Wybrane zagadnienia ..................................................................... § 1. Wprowadzenie ........................................................................................... § 2. Prawo do użycia siły śmiercionośnej wobec osób zagrażających bezpieczeństwu państwa ........................................................................... I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Zakaz umyślnego pozbawienia życia z art. 2 EKPC ................... III. Wymóg adekwatnego i skutecznego urzędowego śledztwa ...... IV. Podsumowanie ................................................................................. § 3. Zakaz tortur i nieludzkiego traktowania w dobie „wojny z terroryzmem” .......................................................................................... I. Konwencyjny zakaz tortur i nieludzkiego traktowania ............. II. Techniki przesłuchań i traktowanie osób podejrzanych o terroryzm ........................................................................................ III. Deportacja cudzoziemców zagrażających bezpieczeństwu państwa .............................................................................................. IV. Podsumowanie ................................................................................. § 4. Zakaz arbitralnego pozbawienia wolności osób podejrzanych o terroryzm ................................................................................................. I. Konwencyjny standard pozbawienia wolności z art. 5 EKPC – wprowadzenie ................................................................................... II. Poziom „uzasadnionego podejrzenia” z art. 5 ust. 1 lit. c EKPC .................................................................................................. III. Prawo do niezwłocznego postawienia przed sędzią (art. 5 ust. 3 EKPC) ...................................................................................... VIII 79 79 85 97 97 98 98 100 102 103 111 114 117 119 130 135 135 136 136 138 151 154 155 155 157 161 176 178 178 179 183 Spis treści IV. Dopuszczalne pozbawienie wolności cudzoziemca (art. 5 ust. 1 lit. f EKPC) ............................................................................. V. Gwarancja habeas corpus z art. 5 ust. 4 EKPC ............................ VI. Pozbawienie wolności ze względów bezpieczeństwa (security detention) ........................................................................................... VII. Zakres dopuszczalnej derogacji zobowiązań z art. 5 EKPC ...... VIII. Podsumowanie ................................................................................. § 5. Granice prywatności jednostki w kontekście inwigilacji .................... I. Problem inwigilacji .......................................................................... II. Artykuł 8 EKPC i zakres chronionej prywatności jednostki ..... III. Ingerencja w prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji ............................................................................... IV. Legalność stosowania środków inwigilacyjnych ......................... 1. Podstawa prawna ...................................................................... 2. Wymóg przewidywalności prawa ........................................... 3. Ochrona przed nadużyciami ze strony władzy państwowej ................................................................................. V. Proporcjonalność ingerencji w prawo do poszanowania życia prywatnego ........................................................................................ VI. Zakres dopuszczalnej inwigilacji w świetle orzecznictwa ETPC .................................................................................................. VII. Podsumowanie ................................................................................. § 6. Restrykcje związane z wykorzystaniem informacji niejawnych a rzetelność postępowania sądowego ..................................................... Podsumowanie .......................................................................................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 188 192 198 201 205 208 208 210 212 214 214 217 218 224 227 231 234 243 253 IX Od Autora Wydarzenia z 11.9.2001 r. spowodowały drastyczny wzrost znaczenia dobra „bez- pieczeństwo” i gotowość przyznania władzom szerokich uprawnień w zakresie zapo- biegania i zwalczania zagrożeń bezpieczeństwa państwa. W konsekwencji, nie dziwi determinacja władz państwowych i towarzyszące mu przyzwolenie społeczne na pod- jęcie zdecydowanych kroków w imię ochrony bezpieczeństwa państwa, w tym daleko idących ograniczeń w sferze praw i wolności jednostki. Jak dobitnie ujął to J. Cza- putowicz, słowo bezpieczeństwo „kryje w sobie ogromny potencjał mobilizacyjny (...) [i] jest tak potężnym dążeniem, że przywołanie go tłumi wszelką krytykę (...) [m]a ogromny polityczny kapitał, który uniemożliwia przeciwstawienie się polityce prowa- dzonej w jego imieniu”1. Od kilkunastu lat środowiska ochrony praw człowieka nie- ustannie podnoszą, że w dobie wojny z terroryzmem władze państwowe często posłu- gują się hasłem bezpieczeństwa państwa dla dokonywania naruszenia ugruntowanych standardów prawa międzynarodowego. Co więcej, w ostatnim czasie w debacie poli- tycznej zaczęły pojawiać się głosy wskazujące, że prawa i wolności jednostki stały się w XXI w. dobrem luksusowym, na które „nie stać” władz państwowych i społeczeństw w pełnym zagrożeń współczesnym świecie2. W związku z powyższym nieuchronnym staje się pytanie o granice dopuszczalnego odwołania się do przesłanki ochrony bezpie- czeństwa państwa jako uzasadnienia podjęcia środków ingerujących w sferę prawnie chronionych praw i wolności jednostki. I tu dziwi brak kompleksowego ujęcia problematyki ograniczenia praw człowieka ze względu na konieczność ochrony bezpieczeństwa państwa na gruncie polskiej nauki. Jakkolwiek w ostatnich latach podjęto w krajowej literaturze próby „zagospodarowa- nia” wskazanego obszaru, to miały one charakter jedynie przeglądowy i pozbawiony głębszej analizy prawnej3 lub dokonywały charakterystyki wybranych zagadnień często dalekich od standardu europejskiego4. W świetle powyższych uwag przedstawiona Pań- stwu monografia nadal odznacza się aktualnością poruszanych w niej problemów i sta- nowi pierwszą próbę ujęcia jej w spójną koncepcję dopuszczalności ograniczeń praw 1 J. Czaputowicz, Bezpieczeństwo międzynarodowe. Współczesne koncepcje, Warszawa 2012, 2 W.W. Burke-White, Human rights and national security: the strategic correlation, HarvHRJ s. 25. 2004, Nr 17, s. 251. 3 S. Kowalska, Prawa człowieka a terror i terroryzm, Kalisz 2008. 4 J. Jaskiernia (red.), Bezpieczeństwo państwa a ochrona praw i wolności jednostki we współ- czesnym świecie, Kielce 2012; I. Oleksiewicz, M. Pomykała, J. Rajchel (red.), Ochrona praw jed- nostki a bezpieczeństwo państwa, Dęblin 2012. XI Od Autora człowieka z uwagi na ochronę bezpieczeństwa państwa w systemie EKPC. Tragiczne wydarzenia w Madrycie, Londynie, Paryżu, rosnąca w siłę działalność tzw. Państwa Is- lamskiego wręcz nie pozwalają na dezaktualizację tego tematu. Niniejsza publikacja nie rości sobie jednak praw do wypełnienia zidentyfikowanej powyżej niszy, ale – w zamyśle autorki – jest zaczynem dwubiegunowego analizowania problemów pojawiających się „na styku” ochrony praw człowieka i ochrony interesów państwa w zakresie bezpieczeństwa. Każde ze stanowisk na swoje racje i wspierające je argumenty, którym nie sposób zaprzeczyć, rzadko jednak w literaturze prezentowane są podejścia starające się przedstawić problem z perspektywy obu stron. Autorce, jako wychowance wielkiego orędownika poszanowania praw człowieka – prof. dr hab. Ta- deusza Jasudowicza z Katedry Praw Człowieka na Wydziale Prawa i Administracji Uni- wersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, która od kilku lat działalność naukowo-dy- daktyczną prowadzi w Instytucie Bezpieczeństwa Narodowego na Wydziale Dowodze- nia i Operacji Morskich Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni, dane było poznać „obie strony medalu”. Owoce nieustannego ścierania się prawnoczłowieczego paradyg- matu w zakresie pełnego poszanowania praw i wolności jednostki z praktycznymi po- trzebami organów i funkcjonariuszy państwa działających na rzecz bezpieczeństwa zo- stały przedstawione Państwu na stronach tejże monografii. Na koniec pragnę gorąco podziękować przedstawicielom obu środowisk akademic- kich za okazaną życzliwość i wsparcie oraz Wydawnictwu C.H. Beck, dzięki któremu wyniki mojej pracy mogą ujrzeć światło dzienne. Szczególne wyrazy podziękowania składam na ręce mec. Marcina Stępnia za wiarę we mnie, bezcenne uwagi i za nie- ustanne prowokowanie do szukania równowagi między prawami człowieka i bezpie- czeństwem, teorią i praktyką, nauką i życiem. Gdynia, czerwiec 2016 r. dr Marta Szuniewicz XII Wstęp W zainicjowanym zamachami na World Trade Center XXI w. przesłanka ochrony bezpieczeństwa państwa stała się dla niektórych swoistym „wytrychem”1, uzasadniają- cym wszelkie działania podejmowane przez służby bezpieczeństwa państwa, któremu „ślepo” powinny ustąpić prawa człowieka. Ugruntowane zasady i standardy prawa mię- dzynarodowego zostały podane w wątpliwość wobec podniesienia haseł bezwzględ- nej wyższości interesu publicznego nad poszanowaniem praw jednostki. W obliczu wszechogarniającej zdawałoby się tendencji i praktyki rozszerzenia kompetencji pań- stwa w zakresie ingerencji w sferę praw i wolności jednostki niezbędnym staje się do- określenie zakresu wymaganego od państwa poszanowania praw człowieka w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Przedmiotem monografii jest zatem dopuszczalność ograniczenia praw i wolności człowieka w imię ochrony bezpieczeństwa państwa jako dobra ogółu. Z uwagi na sze- rokie spectrum zagadnień w obrębie poruszanej tematyki zakres przedmiotowy pracy został ograniczony do systemu EKPC. W tym zakresie kluczowe staje się pytanie: w ja- kim zakresie i na jakich warunkach dopuszczalne jest ograniczenie praw i wolności jed- nostki przez władze państwowe ze względu na ochronę bezpieczeństwa państwa w świe- tle wymagań Europejskiej Konwencji Praw Człowieka? Powyższy problem badawczy został dookreślony w kilku problemach szczegółowych: 1) jakie okoliczności objęte są zakresem przedmiotowym przesłanki ochrony bezpieczeństwa państwa; 2) w jakim za- kresie i na jakich warunkach dopuszczalne jest ograniczanie praw i wolności jednostki na podstawie klauzul limitacyjnych z EKPC; 3) w jakim zakresie i na jakich warunkach dopuszczalne jest ograniczanie praw i wolności jednostki na podstawie klauzuli dero- gacyjnej z art. 15 EKPC; 4) jakie obowiązki spoczywają na władzach państwowych ko- rzystających z konwencyjnej możliwości ograniczenia praw i wolności jednostki oraz w jakim stopniu są one do pogodzenia z potrzebami państwa w zakresie skutecznego zwalczania terroryzmu i innych zagrożeń bezpieczeństwa państwa. W związku z powyższym, celem pracy jest dokonanie analizy zobowiązań praw- nomiędzynarodowych wynikających z EKPC i dookreślenie zakresu dopuszczalnych ograniczeń praw i wolności jednostki z uwagi na potrzebę ochrony bezpieczeństwa pań- stwa. Powyższa analiza obejmować będzie Konwencję o ochronie praw człowieka i pod- 1 Por. M. Szuniewicz, Bezpieczeństwo państwa jako „słowo-wytrych” dla ograniczenia praw i wolności jednostki – uwagi na tle standardów europejskich, w: A. Gałecki, A. Kurkiewicz, S. Mi- kołajczyk (red.), Paradygmaty badań nad bezpieczeństwem, t. 3, Infrastruktura krytyczna w pro- cesie zarządzania w sytuacjach kryzysowych, Poznań 2014, s. 227–246. XIII Wstęp stawowych wolności z 4.11.1950 r. (analiza formalnoprawna), orzeczenia ETPC i spo- radycznie Europejskiej Komisji Praw Człowieka (Komisja)2 zawierające interpretację konwencyjnych postanowień (krytyczna analiza orzeczeń) oraz opracowania naukowe z zakresu bezpieczeństwa, prawa międzynarodowego praw człowieka i prawa konstytu- cyjnego (krytyczna analiza literatury). Analiza zgromadzonego materiału badawczego posłuży 1) identyfikacji podstawowych problemów i wyzwań natury prawnej, jakie nie- sie ze sobą specyfika współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa państwa; 2) dookreśleniu przesłanek dopuszczalności ingerencji w sferę chronionych praw i wolności jednostki z powołaniem się na wymogi bezpieczeństwa państwa w jednostkowych przypadkach (limitacja praw i wolności człowieka) oraz „w sytuacji niebezpieczeństwa zagrażającego życiu narodu” (derogacja praw i wolności człowieka); 3) doprecyzowaniu substancji bezwzględnie chronionych praw człowieka i skorelowanych z nimi uprawnień i obo- wiązków spoczywających na władzach państwowych; oraz 4) ocenie adekwatności pre- zentowanego przez ETPC podejścia w kontekście problemów, z jakimi muszą się zmie- rzyć władze państw Rady Europy w dobie tzw. wojny z terroryzmem. Za podjęciem niniejszego tematu przemawiała zarówno specyfika współczesnych zagrożeń państwa, rodząca szereg nowych problemów i wyzwań, brak adekwatnej li- teratury naukowej poruszającej problematykę granic dopuszczalnej ingerencji orga- nów władzy państwowej w sferę chronionych praw człowieka3, jak i rzeczywista po- trzeba opracowania praktycznych wskazań dla funkcjonariuszy służb państwowych, sędziów, urzędników i prawników. Ustanowienie granicy między władczymi uprawnie- niami państwa a gwarancjami ochrony praw jednostki, zwłaszcza w sytuacjach szcze- gólnego zagrożenia należy do najtrudniejszych i najbardziej fundamentalnych kwe- stii, z jakimi musi zmierzyć się prawo i praktyka. Pomimo doniosłości i aktualności problematyki ograniczenia praw i wolności człowieka w dobie walki z terroryzmem i nieodosobnionych przypadków „szafowania” przesłanką interesów państwa w zakre- sie bezpieczeństwa brakuje rzetelnego podejścia do problemu z należytym uwzględ- nieniem standardów strasburskich i rzeczywistych potrzeb władz państwowych. Nadal wiele wątpliwości budzą tak fundamentalne kwestie, jak zakres niewzruszalnej sub- stancji praw człowieka w sytuacjach najpoważniejszych zagrożeń czy granice upraw- nień funkcjonariuszy służb państwowych w zakresie wkraczania w sferę praw jednostki z powołaniem się na ochronę interesów państwa w zakresie bezpieczeństwa. Zmiana oblicza współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa państwa intensyfikuje potrzebę zre- konstruowania zakresu dopuszczalnych ograniczeń praw jednostki z uwagi na względy 2 Orzeczenia dostępne są w internetowej bazie HUDOC, http://hudoc.echr.coe.int/eng. Prze- gląd orzecznictwa został przeprowadzony – z kilkoma wyjątkami – za okres do 1.7.2014 r. 3 Choć powyższa problematyka jest popularna w literaturze anglojęzycznej, to zazwyczaj pu- blikacje obejmują rozważania natury filozoficznej, politycznej czy prawnej, często z perspektywy Stanów Zjednoczonych, albo przybierają postać fragmentarycznych opracowań w ramach prac zbiorowych. Jedyna monografia poświęcona dopuszczalności ograniczeń praw człowieka w imię ochrony bezpieczeństwa państwa w EKPC została wydana przed kilkunastu laty (I. Cameron, Na- tional security and the European Convention on Human Rights, The Hague 2000). XIV Wstęp obronności i bezpieczeństwa państwa. Nie sposób bowiem dokonać oceny legalności i zasadności czynności służbowych i operacyjnych podejmowanych przez funkcjona- riuszy państwa z powołaniem się na przesłankę interesu bezpieczeństwa państwa bez skonfrontowania ich z międzynarodowymi zobowiązaniami władz państwowych w za- kresie ochrony praw człowieka. Praca składa się z czterech rozdziałów: rozdziału definiującego, dwóch rozdziałów omawiających konwencyjne instytucje ograniczenia praw człowieka (limitację i dero- gację) oraz studium wybranych problemów szczegółowych. Pierwszy rozdział stanowi próbę rekonstrukcji przesłanki ochrony bezpieczeństwa państwa. Warunkiem sine gua non ustalenia zakresu dopuszczalnych ograniczeń praw człowieka z uwagi na potrzebę ochrony bezpieczeństwa państwa jest bowiem określenie zakresu przedmiotowego tego ostatniego. W konsekwencji punktem wyjścia jest analiza rozważań terminologicznych przeprowadzona na gruncie nauk o bezpieczeństwie. Po wstępnych ustaleniach w przedmiocie rozumienia pojęć „bezpieczeństwo” i zagrożenie oraz wskazania podmiotu i przedmiotu referencyjnego bezpieczeństwa przedstawiono syntetyczne ujęcie kategorii „bezpieczeństwo państwa” w świetle przyjętych paradyg- matów nauk o bezpieczeństwie. Wobec szerokiego rozumienia tego terminu dookre- ślono żywotne interesy państwa, których ochrona mieści się w zakresie przedmioto- wym współczesnej koncepcji bezpieczeństwa państwa oraz dokonano identyfikacji jego elementów składowych. Po nich następuje przegląd definicji bezpieczeństwa państwa wypracowanych w naukach prawnych, w szczególności ujęcie tej kategorii w doktrynie prawa konstytucyjnego. Rozdział zamykają uwagi dotyczące interpretacji przedmioto- wego pojęcia w orzecznictwie organów EKPC w kontekście dookreślenia okoliczności uzasadniających podjęcie przez władze państwowe działań opartych na konwencyjnej przesłance ochrony bezpieczeństwa państwa. W drugim rozdziale przeprowadzono analizę konwencyjnej instytucji limitacji, bę- dącej podstawowym sposobem ograniczania praw człowieka w EKPC. Przedstawione zostały podstawy prawne limitacji, wskazujące prawa i wolności człowieka, w korzy- staniu z których jednostka może być ograniczona oraz wyjaśniono istotę limitacji. Do- kładnej analizie poddane zostały elementy konwencyjnej klauzuli limitacyjnej, tj. 1) test legalności, wymagający by podjęta ingerencja była przeprowadzona zgodnie z kra- jową regulacją, spełniającą strasburskie warunki jakościowe prawa; 2) test celowości, ograniczający możliwość skorzystania z limitacji do ściśle określonych w EKPC ce- lów prawowitych (w tym ochrony bezpieczeństwa państwa) oraz 3) test „konieczności w społeczeństwie demokratycznym”, mający zapewnić proporcjonalność ograniczenia praw jednostki w stosunku do realizowanego celu. Wobec kluczowej roli właściwego wyważenia wchodzących w grę sprzecznych interesów: indywidualnego interesu jed- nostki w zakresie poszanowania przynależnych jej praw i wolności oraz interesu pu- blicznego w postaci ochrony bezpieczeństwa państwa szczególnego znaczenia nabiera wymóg rzetelnego postępowania wyjaśniającego, potwierdzającego należyte rozpatrze- nie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W końcowej części rozdziału przedsta- wiono wskazania co do zakresu dopuszczalnej limitacji praw człowieka z uwagi na prze- XV Wstęp słankę ochrony bezpieczeństwa państwa oraz niezbędnych gwarancji ochrony jednostki przed arbitralnością działania organów i funkcjonariuszy państwa i innymi naduży- ciami ze strony władzy państwowej. W ramach trzeciego rozdziału dogłębnej analizie poddana została derogacja, bę- dąca wyjątkową instytucją ograniczania praw i wolności jednostki w EKPC. Rozważa- nia rozpoczynają uwagi w przedmiocie prawnych podstaw derogacji i wyjaśnienia jej szczególnej istoty, co jest niezmiernie istotne w obliczu powszechnego niezrozumienia skutków jej wprowadzenia. Warunkiem skorzystania przez państwo z instytucji dero- gacji jest zaistnienie sytuacji „niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu na- rodu”, co czyni koniecznym zrekonstruowanie zakresu przedmiotowego powyższego sformułowania. Następnie szczegółowej analizie poddane zostały przesłanki dopusz- czalności derogacji, obejmujące warunki formalne (proklamacja i notyfikacja wprowa- dzenia stanu nadzwyczajnego) i materialne (konieczności, legalności prawnomiędzy- narodowej i niedyskryminacji środków derogacyjnych) oraz wyłączenia przedmiotowe w postaci praw niederogowanych. Rozdział zamykają rozważania na temat możliwości kwalifikowania tzw. wojny z terroryzmem w kategoriach niebezpieczeństwa publicz- nego, uprawniającego państwa-strony EKPC do zmniejszenia zakresu wymagalnych zobowiązań konwencyjnych. Ostatni rozdział stanowi studium wybranych problemów w zakresie ograniczania praw człowieka z uwagi na interes bezpieczeństwa państwa. Rozpoczyna go analiza zakresu dopuszczalnego użycia siły śmiercionośnej wobec osób zagrażających bezpie- czeństwu państwa i życiu ludzkiemu, ze szczególnym uwzględnieniem oceny legalności operacji selektywnej eliminacji (targeted killing) przeprowadzanych przez służby bez- pieczeństwa i stosowanej przez jednostki antyterrorystyczne polityki shoot-to-kill. Dru- gie zagadnienie problemowe stanowi zakaz tortur i nieludzkiego traktowania w kon- tekście przesłuchań osób podejrzanych o terroryzm oraz deportacji cudzoziemców za- grażających bezpieczeństwu państwa i jego obywatelom. Kolejny podrozdział porusza problematykę zakazu arbitralnego pozbawienia wolności z art. 5 EKPC i trudności państw zmagających się z konwencyjnymi standardami „uzasadnionego podejrzenia”, niezwłocznego zapewnienia kontroli sądowej, zakresu dopuszczalnej detencji cudzo- ziemców i pozbawienia wolności jednostki przez wzgląd na ochronę bezpieczeństwa państwa (security detention). Z uwagi na współczesne możliwości technologiczne szcze- gólnie podatna na nadużycia ze strony władz państwowych jest prywatność jednostek, dlatego w obliczu szeroko zakrojonych działań inwigilacyjnych wyjątkowego znaczenia nabiera sprecyzowanie zakresu i warunków dopuszczalnej ingerencji władzy państwo- wej w chronione prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji. Rozdział zamykają uwagi odnoszące się do restrykcji związanych z wykorzystaniem informacji niejawnych (w tym ograniczenia dostępu do zawierających je dokumentów) oraz ich dopuszczalności w świetle konwencyjnych wymogów rzetelnego postępowania sądo- wego. XVI Wstęp Pracę wieńczy podsumowanie zawierające wnioski w zakresie dopuszczalnych ograniczeń praw człowieka podyktowanych potrzebą ochrony bezpieczeństwa pań- stwa. XVII Wykaz skrótów 1. Akty prawne ATCSA 2001 .................................. Anti-Terrorism, Crime and Security Act z 12.11.2001 r. EKPC ............................................... Konwencja z 4.11.1950 r. o ochronie praw czło- wieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) Konstytucja RP .............................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) KPA ................................................. ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania admi- RIPA ................................................ Regulation of Investigatory Powers Act nistracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23) 2. Czasopisma i publikatory AJIL ................................................. American Journal of International Law AULRev .......................................... The American University Law Review BJLP ................................................. Baltic Journal of Law Politics BYIL ................................................ British Yearbook of International Law CJTL ................................................ Columbia Journal of Transnational Law CLR .................................................. Cardozo Law Review CWRJIL .......................................... Case Western Reserve Journal of International Law DLJ ................................................... Dalhousie Law Journal Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw EJC ................................................... European Journal of Criminology ePolit. .............................................. e-Politikon FILJ .................................................. Fordham International Law Journal Guard. ............................................. The Guardian HBLRev ........................................... Harvard Business Law Review HLRev ............................................. Harvard Law Review HNSJ ............................................... Harvard National Security Journal HRQ ................................................ Human Rights Quarterly IJCL ................................................. IJLS .................................................. IJ ....................................................... International Journal of Constitutional Law Irish Journal of Legal Studies International Journal XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ochrona bezpieczeństwa państwa jako przesłanka ograniczenia praw i wolności jednostki w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: