Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00058 005556 13610000 na godz. na dobę w sumie
Ochrona konsumentów w umowach ubezpieczenia. Wydanie 1 - ebook/pdf
Ochrona konsumentów w umowach ubezpieczenia. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 336
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0589-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Publikacja Ochrona konsumentów w umowach ubezpieczenia jest całościowym opracowaniem problematyki tego szczególnego rodzaju umowy cywilnej. Przepisy dotyczące ochrony konsumentów w omawianym zakresie znajdują się zarówno w dyrektywach, rozporządzeniach Komisji Europejskiej, Kodeksie cywilnym, jak i w ustawach nie tylko stricte ubezpieczeniowych, lecz także dotyczących np. nieuczciwych praktyk rynkowych czy ochrony danych osobowych. Część przepisów ma charakter ogólny, umożliwiający różnorodną interpretację (np. pojęcie naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym). Inne zagadnienia regulowane są z kolei bardzo fragmentarycznie (np. ubezpieczenia grupowe). Może to powodować problemy interpretacyjne, ale również skutkować utrudnieniami w uzyskaniu świadczenia pieniężnego od ubezpieczyciela. Nie tylko jednak normy prawne są istotne w kontekście umowy ubezpieczenia. Równie ważne są ogólne warunki ubezpieczenia, a także akty tzw. prawa miękkiego. Dlatego autorka w niniejszej publikacji omawia je wszystkie, a oprócz rozważań teoretycznych prezentuje również praktyczne problemy stosowania regulacji z zakresu ochrony konsumentów w umowach ubezpieczenia oraz możliwe do zastosowania procedury dochodzenia roszczeń.

Książka skierowana jest głównie do praktyków stosujących prawo, w tym szczególnie do radców prawnych, adwokatów, podmiotów dochodzących roszczeń od ubezpieczycieli, jak również pracowników administracji publicznej oraz pracowników zakładów ubezpieczeń. Problematyka poruszana w opracowaniu jest częścią zajęć dydaktycznych w ramach prawa cywilnego, dlatego publikacja może być również wykorzystana przez studentów chcących pogłębić swoją wiedzę.

Małgorzata Więcko-Tułowiecka – doktor nauk prawnych, radca prawny, specjalista z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych, praw konsumenta i prawa cywilnego, mediator, ekspert Biura Rzecznika Ubezpieczonych, ekspert Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA), ekspert Europejskiej Sieci ds. Rozstrzygania Sporów w Zakresie Usług Finansowych (Fin-Net), członek zarządu Fundacji Edukacji Ubezpieczeniowej, autorka i współautorka kilkudziesięciu publikacji z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych oraz bancassurance.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie ROZDZIAŁ I. Podstawy prawne ochrony konsumentów ubezpieczeń 9 13 majątkowych i osobowych 21 1 Geneza prawa ochrony konsumentów i strategia polityki konsumenckiej 21 2 Normatywna koncepcja konsumenta ze szczególnym uwzględnieniem konsumenta w umowie ubezpieczenia 3 Charakterystyka prawa wspólnotowego w zakresie umowy ubezpieczenia i jego implementacja w Polsce 3 1 Dyrektywy dotyczące działalności ubezpieczeniowej 3 2 Dyrektywy dotyczące ubezpieczeń komunikacyjnych 28 39 39 i odpowiedzialności za wypadki drogowe 42 3 3 Inne przepisy prawa unijnego mające zastosowanie do konsumentów umów ubezpieczenia 45 47 4 Podsumowanie ROZDZIAŁ II. Podstawy stosunków prawnych w umowie ubezpieczenia 50 1 Charakterystyka polskich regulacji prawnych w zakresie ubezpieczeń majątkowych i osobowych 50 2 Umowa ubezpieczenia – istota, rodzaje 55 2 1 Podstawowe cechy konstrukcyjne umowy ubezpieczenia 55 2 2 Świadczenia stron umowy ubezpieczenia 60 2 3 Rodzaje ryzyka ubezpieczeniowego i podział umów ubezpieczenia 66 75 3 Rola wzorca umownego w ubezpieczeniach dobrowolnych 3 1 Funkcje wzorców umownych we współczesnym obrocie konsumenckim 3 2 Charakterystyka prawna ogólnych warunków ubezpieczenia 75 84 5 Spis treści 4 Regulacje pozaprawne w zakresie umowy ubezpieczenia 103 4 1 Regulacje polskie 103 4 2 Regulacje unijne 119 128 5 Podsumowanie ROZDZIAŁ III. Skargi jako istotny wyznacznik charakterystyki rynku ubezpieczeń majątkowych i osobowych 133 1 Stanowisko Komisji Europejskiej w zakresie roli skarg konsumentów w sferze strategii polityki konsumenckiej 133 2 Szczegółowe problemy konsumentów w umowach ubezpieczenia 139 zidentyfikowane przez Komisję Europejską 2 1 Dochodzenie roszczeń zbiorowych przez konsumentów 139 2 2 Kompensata szkód poniesionych w wypadkach transgranicznych 144 2 3 Transakcje wiązane jako niebezpieczne praktyki na rynku ubezpieczeń majątkowych i osobowych 149 2 4 Transgraniczne umowy ubezpieczenia zawierane na odległość 154 2 5 Dyskryminacja w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych 157 3 Analiza skarg dotyczących ubezpieczeń majątkowych i osobowych w Polsce – główne problemy rynku ubezpieczeniowego z perspektywy konsumentów 163 3 1 Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych 163 3 2 Ubezpieczenie autocasco 175 3 3 Ubezpieczenie osobowe 181 3 4 Ubezpieczenia związane z usługami świadczonymi przez banki 184 4 Skargi dotyczące umów ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii – wybrane zagadnienia 4 1 Ubezpieczenia spłaty kredytu (Payment Protection 187 4 2 Ubezpieczenia komunikacyjne Insurance – PPI) 187 196 198 5 Podsumowanie ROZDZIAŁ IV. Środki prawne stosowane w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości występujących na polskim rynku ubezpieczeń majątkowych i osobowych 202 1 Nadzór nad prowadzeniem działalności ubezpieczeniowej 202 1 1 Komisja Nadzoru Finansowego 202 1 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 210 1 3 Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych 226 1 4 Najwyższa Izba Kontroli 233 2 Sądowa kontrola działalności ubezpieczeniowej 238 2 1 Dostęp konsumenta do sądu w sprawach indywidualnych (access to justice) 238 6 www.lexisnexis.pl 2 2 Uproszczone procedury sądowe dochodzenia roszczeń przez konsumentów 244 252 257 2 3 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2 4 Sądy polubowne 3 Stosowane w praktyce polskiej pozasądowe metody rozwiązywania sporów dotyczących ubezpieczeń majątkowych i osobowych 3 1 Ogólne założenia, funkcje i problemy alternatywnych metod 266 rozwiązywania sporów (ADR) 266 3 2 Mediacja 281 3 3 Postępowanie reklamacyjne w zakresie umów ubezpieczenia 286 3 4 Rzecznik Ubezpieczonych 290 3 5 Arbitraż Bankowy 295 3 6 FIN-NET (Financial Dispute Resolution Network) 297 3 7 Podsumowanie 305 Uwagi końcowe i wnioski 313 Wykaz aktów prawnych 321 Bibliografia 331 Spis treści Wykaz skrótów 1. Źródła prawa k c – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r – Kodeks cywilny, tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  121 k k – ustawa z  6  czerw ca 1997  r – Kodeks karny, Dz U Nr  88, poz  553 ze zm Konstytucja RP – ustawa z  2  kwiet nia 1997  r – Konstytucja Rzeczypospolitej k p a k p c k z u d u u n u u u o Polskiej, Dz U Nr 78, poz  483 ze zm i sprost – ustawa z  14  czerw ca 1960  r – Kodeks postępowania admini- stracyjnego, tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  267 ze zm – ustawa z  17  lis topada 1964  r – Kodeks postępowania cywil- nego, tekst jedn Dz U  z 2014 r , poz  101 ze zm – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 27 paź- dziernika 1933 r – Kodeks zobowiązań, Dz U Nr 82, poz  598 ze zm (akt uchylony) – ustawa z  22  maja 2003  r o  działalności ubezpieczeniowej, tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  950 ze zm – ustawa z 22 maja 2003 r o nadzorze ubezpieczeniowym i eme- rytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  290 ze zm – ustawa z 22 maja 2003 r o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  392 ze zm 2. Organy orzekające NSA SN SOKiK – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Kon- TK TSUE WSA sumentów – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawied liwości Unii Europejskiej – wojewódzki sąd administracyjny 9 Wykaz skrótów 3. Czasopisma i publikatory Biul  SN Dz U Dz Urz UE Dz Urz WE KPP Law and Soc MoP MoU OSA OSN OSNC OSNCP – Biuletyn Sądu Najwyższego – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (od 1 lutego 2003 r ) – Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Law and Society Review” – „Monitor Prawniczy” – „Monitor Ubezpieczeniowy” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego (od 1944 r do 1962 r ) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r ) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r do 1994 r ) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy, Seria A – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Prawo Asekuracyjne” – „Prawo Gospodarcze” – „Rozprawy Ubezpieczeniowe” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Wiadomości Ubezpieczeniowe” – autocasco – Alternative Dispute Resolution – alternatywne metody rozwią- zywania sporów – Accident, sickness unemployment – ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków, zachorowania oraz utraty pracy – The Committee of European Insurance and Occupational Pen­ sions Supervisors – Komitet Europejskich Nadzorów Ubezpie- czeniowych i Emerytalnych – Common Frames of Reference – Wspólne Ramy Odniesienia – Communication – komunikat – European Currency Unit – europejska jednostka rozliczeniowa – Europejska Wspólnota Gospodarcza – Financial Services Authority – Urząd Nadzoru Finansowego – Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych – Komisja Nadzoru Finansowego – Komisja Nadzoru Ubezpieczeniowego i  Funduszy Emerytal- nych (do 18 wrześ nia 2006 r ) OSP OSPiKA OTK-A PiP PPH Pr Asek Pr Gosp Rozpr Ubezp RPEiS SC TPP Wiad Ubezp 4. Inne skróty AC ADR ASU CEIOPS CFR COM ECU EWG FSA GIODO KNF KNUiFE 10 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – Market in Financial Instruments Directive – dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21 kwietnia 2004 r w sprawie rynków instrumentów finansowych – Najwyższa Izba Kontroli – odpowiedzialność cywilna (ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej) – Organizacja Narodów Zjednoczonych – ogólne warunki ubezpieczenia – Parlament Europejski – Principles of European Insurance Contract Law – zasady euro- pejskiego prawa kontraktów ubezpieczeniowych – Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności – Payment Protection Insurance – ubezpieczenie zaległych płat- ności (ubezpieczenie kredytu) – system informacji prawnej Wolters Kluwer Polska – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz U z 2004 r Nr 90, poz 864/2 ze zm ; wersja skonsolidowana Dz Urz UE 2012 C 326/1) – Towarzystwo Ubezpieczeń – Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji – Unia Europejska – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – versus – przeciwko – Value Added Tax – podatek od wartości dodanej (VAT) Lexis pl MiFID NIK OC ONZ OWU PE PEICL PESEL PPI SIP TFUE TU TUiR UE UOKiK v VAT Wprowadzenie Powszechnie przyjmuje się, że usługi finansowe to przede wszystkim usłu- gi bankowe, ubezpieczeniowe oraz inne związane z  ubezpieczeniami Wszyscy mamy z nimi do czynienia na co dzień Działalność ubezpiecze- niowa rozwija się bardzo dynamicznie zarówno w Polsce, jak i w Unii Eu- ropejskiej Wielu z nas, chociaż ma rachunek bankowy, kredyt czy ubezpie- czenie na życie, nie wie, jakie obowiązki umowne ciążą na przedsiębiorcy, a  jakie na drugiej stronie umowy, ani jakie środki prawne przysługują w sytuacji, gdy pojawią się wątp liwości, czy przedsiębiorca działa zgodnie z prawem Ubezpieczenia to umowy specyficzne, charakteryzujące się tym, że ich wykonanie następuje zwyk le w najtrudniejszych momentach życia – w ra- zie wypadku komunikacyjnego, śmierci, pożaru czy kradzieży S  Rogow- ski, pierwszy Rzecznik Ubezpieczonych w  Polsce, pisze, że wymóg właś- ciwej ochrony konsumentów w  umowie ubezpieczenia w  najbardziej ogólnym ujęciu da się wyprowadzić z samej istoty ubezpieczeń gospodar- czych i ich podstawowych funkcji, wśród których nadrzędną pozycję zaj- muje funkcja ochrony ubezpieczeniowej Dopiero z niej wynikają kolejne: prewencyjna i  finansowa, oraz dalsze elementy, które mają już jednak mniejsze znaczenie Autor podkreś la, że to właś nie jest specyfika działal- ności ubezpieczeniowej oraz szczególny charakter umowy ubezpieczenia Implikuje to z  kolei znaczenie, jakie ma właś ciwa i  należyta realizacja uprawnień stron umowy, a zwłaszcza tej z nich, która w zamian za opłace- nie składki ma prawo oczekiwać realnej i  pełnej ochrony ubezpieczenio- wej okreś lonej granicami umowy1 Podmiot, który dochodzi roszczeń pie- niężnych od ubezpieczyciela, oczekuje uzys kania szybkiego wsparcia finansowego, które pomoże mu w trudnym momencie życia Wskazywane 1 S  Rogowski, Ochrona konsumentów na polskim rynku ubezpieczeń (refleksje krytycz­ ne, cz. II), Artykuły pracowników i współpracowników, www rzu gov pl 13 Wprowadzenie przez ubezpieczyciela warunki formalne uzys kania świadczenia niekiedy odczytywane są jako mnożenie przeszkód i  negatywny stosunek do po- szkodowanego W  relacji konsument – ubezpieczyciel to ten pierwszy zajmuje zazwyczaj gorszą pozycję Poczynając od momentu zawarcia umowy, kiedy nie ma on w  zasadzie wpływu na jej treść, a  często nawet na to, czy chce umowę ubezpieczenia zawrzeć, poprzez wykonanie umowy, a  także ewentualną egzekucję przysługujących mu świadczeń, po (w niektórych przypadkach) nawet rozwiązanie umowy bądź jej przedłużenie Ubezpieczyciel, o  ile otrzyma w momencie zawarcia umowy całość składki z tytułu ubezpiecze- nia, nie musi w zasadzie się martwić o nic więcej – pozostaje mu tylko mieć nadzieję, że wypadek ubezpieczeniowy nie będzie miał miejsca i  nie po- wstanie obowiązek wypłaty świadczenia Konsument natomiast na każ- dym ze wskazanych etapów umowy może napotkać problemy W  Polsce jest kilkadziesiąt rodzajów ubezpieczeń obowiązkowych Cały czas poja- wiają się nowe Przepisy wprowadzające obowiązek ubezpieczenia rzutują więc na potrzeby rynkowe konsumentów Umowy ubezpieczenia stają się coraz bardziej powszechne również ze względu na fakt, że wiele podmio- tów trudni się zawodowo pośrednictwem ubezpieczeniowym Dobrowolne umowy ubezpieczenia są więc „dodatkiem” do kart kredytowych, rachun- ków bankowych, samochodów czy umów o pracę, co znowu prowadzi do zawarcia ich poprzez pośredni „przymus”, a nie świadomą decyzję Umo- wy ubezpieczenia oferowane przez po szczególnych ubezpieczycieli (81 podmiotów zarejestrowanych w  Polsce2) trudno porównywać, brak jest jakichkolwiek standardów i  ram odniesienia Dlatego ubezpieczenia do- browolne oceniane są przez konsumentów często jedynie poprzez pryzmat wysokości składki, co jest najgorszym z możliwych wyznaczników jakości Konsumenci polscy odbierają ubezpieczenia jako przykry obowiązek, ro- dzaj podatku lub opłaty, do której ponoszenia są zmuszeni, a więc szukają ofert najtańszych, bo tylko ten aspekt umowy ubezpieczenia jest dla nich zrozumiały Znaczna większość konsumentów nie jest w stanie przedsta- wić zalet ubezpieczenia, nie rozumie, jakie korzyści (w  tym finansowe) przynosi posiadanie ochrony ubezpieczeniowej Przyglądając się jednak chociażby reklamom ubezpieczycieli na polskim rynku, należy wskazać, iż sami ubezpieczyciele za główną zaletę swojego produktu uznają zazwy- 2 Dane na 29  stycznia 2014  r : 58 ubezpieczycieli mających siedzibę w  Polsce oraz 23 zarejestrowane oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń 14 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie czaj właś nie jego niską cenę Dobra jakość ubezpieczenia, oznaczająca sze- roki zakres ochrony, w tym możliwości uzys kania świadczenia pieniężne- go, to nieuniknione podniesienie wysokości składki ubezpieczeniowej W sytuacji, gdy polskim rynkiem rządzi konkurencja oparta na rywalizacji cenowej rozumianej jako obniżanie cen, trudno mówić o podnoszeniu ja- kości umów ubezpieczenia Głównym celem niniejszej publikacji jest zbadanie, jak rozbudowane roz- wiązania normatywne i teoretyczne funkcjonują w zderzeniu z praktyką, dociekanie, jaka jest faktyczna sytuacja podmiotów dochodzących rosz- czeń od ubezpieczyciela – nie tylko wynikających z zawartej z nim umowy, ale także tych realizowanych przez ubezpieczyciela w  związku z  przeję- ciem odpowiedzialności cywilnej podmiotu odpowiedzialnego za wyrzą- dzenie szkody Autorka poszukuje odpowiedzi między innymi na następu- jące pytania: – Jakie normy ochronne (prokonsumenckie) wprowadzone zostały do tej pory w odniesieniu do ubezpieczeń majątkowych i osobowych? – Czy normy te są skuteczne, łatwo stosowane w praktyce, znane i zrozu- miałe? – Kto w rzeczywistości jest podmiotem chronionym w cywilnoprawnym stosunku ubezpieczeniowym? – Jakie problemy najczęściej napotykają osoby dochodzące roszczeń pie- niężnych od ubezpieczycieli? – Czy istnieje potrzeba dalszej rozbudowy prawnych instytucji ochron- nych w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych? Badając zarysowane tu problemy, należało przede wszystkim przeprowa- dzić analizę ustawodawstwa europejskiego i polskiego z zakresu ubezpie- czeń majątkowych i osobowych Ponadto niezbędne okazało się zbadanie efektywności norm prawnych, zwłaszcza poprzez analizę skarg i zapisów ogólnych warunków ubezpieczenia, a także skorzystanie z bezpośrednich rozmów z konsumentami Ważną rolę odegrała ocena działań podmiotów zobowiązanych do kontroli zgodności działalności ubezpieczycieli z  obo- wiązującymi przepisami W  rozważaniach uwzględniono także orzecznictwo sądów powszechnych, jednak raczej jako materiał badawczy o charakterze ilustracyjnym i uzupeł- niającym wywody pracy Orzecznictwo dotyczące ubezpieczeń majątko- wych i osobowych jest obecnie często analizowane w prawniczych publika- cjach, komentowane i  glosowane Brak jest natomiast literatury opisującej 15 Wprowadzenie niezwyk le bogaty dorobek tzw prawa miękkiego z tego zakresu W publi- kacjach dotyczących europejskiego prawa ubezpieczeniowego autorzy analizują zazwyczaj wyłącznie treść wydanych dyrektyw, pomijając istot- ne dokumenty konsultacyjne, zielone i  białe księgi, strategie działania, wielostronicowe analizy, które szerzej wyjaś niają intencje ustawodawcy europejskiego Publikacje prawnicze rzadko odnoszą się ponadto do prak- tycznych problemów konsumentów umów ubezpieczenia i dlatego zwłasz- cza te dwa aspekty zostały w niniejszej publikacji omówione szerzej Mimo że w  treści często powoływana jest „umowa ubezpieczenia” jako podstawa analizy prawnej, to jednak badania dotyczyły szerszych relacji prawnych pomiędzy podmiotem dochodzącym roszczenia (który nie musi być stroną umowy ubezpieczenia) a ubezpieczycielem (który może być zo- bowiązany do zapłaty w związku z przejęciem odpowiedzialności innego podmiotu) Należy bowiem pamiętać, że umowa ubezpieczenia skutkuje relacją nie tylko między jej stronami, ale również podmiotami, takimi jak poszkodowany, uposażony, ubezpieczony czy sprawca szkody (np   w  za- kresie regresu) Pojęcie cywilnoprawnego stosunku ubezpieczeniowego (czy po prostu ubezpieczenia) jest znacznie szersze niż pojęcie umowy ubezpieczenia Poważny problem pojawia się także w zdefiniowaniu pod- miotu, który powinien być chroniony w tymże stosunku prawnym W roz- prawie używane jest sformułowanie „konsument umowy ubezpieczenia” jako podmiot wymagający szczególnej ochrony Pojęcie to jest niejedno- znaczne na gruncie prawa (co zostało omówione w  pierwszym rozdzia- le książki), jednak autorka przyjęła najszerszą możliwą definicję Książka została podzielona na cztery rozdziały W pierwszym przedstawio- no genezę prawa konsumenckiego na świecie, a przede wszystkim w Euro- pie Usługi finansowe wymagają szczególnej uwagi zarówno w Polsce, jak i Unii Europejskiej, i od początku istnienia Wspólnoty Europejskiej podlega- ły harmonizacji Początkowo celem europejskich regulacji prawnych w tym zakresie było jedynie umożliwienie instytucjom finansowym swobodnej sprzedaży ich usług na całym terytorium Wspólnoty Europejskiej Przepisy wspólnotowe zostały nakierowane na poprawę sytuacji prawnej konsu- mentów Interesujące okazały się motywy, które legły u podstaw wprowa- dzenia zasad ochrony słabszej strony kontraktów, a  także normatywnej koncepcji terminu „konsument” w  prawie cywilnym Analiza ta jest nie- zbędna ze względu na problem stosowania definicji konsumenta zawartej w Kodeksie cywilnym oraz jej zakresu w cywilnoprawnym stosunku ubez- 16 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie pieczenia Dostrzeżone tu zostały przepisy prawa europejskiego odnoszące się do ochrony konsumentów w umowie ubezpieczenia, a także ich imple- mentacja do polskiego systemu prawnego Zwraca uwagę niejednolitość stosowania pojęcia konsumenta w różnych europejskich aktach prawnych Wydaje się, że działania polegające na okreś laniu, jakie typowe zagrożenia występują w stosunkach danego rodzaju, i na tej właś nie podstawie budo- wanie przepisów „ochronnych” jest najbardziej prawid łowe, szczególnie w odniesieniu do ubezpieczeń majątkowych i osobowych Duży wpływ na ochronę praw konsumentów umów ubezpieczenia wywar- ły przepisy dyrektyw, zwłaszcza te dotyczące osób poszkodowanych w  wypadkach komunikacyjnych na terytorium innego państwa, i  to one pojawiły się w ustawodawstwie europejskim jako pierwsze przepisy chro- niące słabszą stronę cywilnoprawnego stosunku ubezpieczenia Należy podkreś lić, że regulacje europejskie zostały uwzględnione podczas opra- cowywania polskiego pakietu ustaw ubezpieczeniowych uchwalonego w 2003 r , tj : 1) ustawy z 22 maja 2003 r o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  950 ze zm ), 2) ustawy z 22 maja 2003 r o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpie- czeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  392 ze zm ), 3) ustawy z  22  maja 2003  r o  pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz U Nr 124, poz  1154 ze zm ), 4) ustawy z  22  maja 2003  r o  nadzorze ubezpieczeniowym i  emerytal- nym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (tekst jedn Dz U z  2013  r , poz  290 ze zm ) Wiele wcześ niejszych przepisów polskich było zgodnych z wymogami sta- wianymi przez Unię Europejską, część jednak wymagała znacznych zmian Pominięte zostały z  kolei regulacje dotyczące jednolitego nadzoru ubez- pieczeniowego oraz wypłacalności zakładów ubezpieczeń – z tego przede wszystkim względu, że przepisy te nie wprowadzają bezpośrednich upraw- nień dla konsumentów Celem rozdziału I nie jest szczegółowe omówienie po szczególnych przepisów dyrektyw, rozporządzeń ani ustaw Przytoczo- ne zostały one w celu unaocznienia wielkiej różnorodności i kazuistyczno- ści istniejących regulacji prawnych w  zakresie ochrony konsumentów umów ubezpieczenia, a także ich rozproszenia w wielu aktach prawnych, i stanowią wprowadzenie do dalszej analizy 17 Wprowadzenie W rozdziale II pracy przedmiotem rozważań są podstawy stosunków praw- nych pomiędzy stronami umowy ubezpieczenia W indywidualnym przy- padku prawa i obowiązki mogą być okreś lone nie tylko przepisami prawa, treścią umowy, ale nawet dokumentami niemającymi charakteru norma- tywnego, np  rekomendacjami, kodeksami dobrych praktyk, instrukcjami Analizę rozpoczyna charakterystyka polskich regulacji prawnych w zakre- sie ubezpieczeń majątkowych i osobowych Podobnie jak w rozdziale I do- konano wybiórczego przedstawienia polskich aktów prawnych, ze szcze- gólnym uwzględnieniem norm, które powinni znać konsumenci umowy ubezpieczenia Zwrócono uwagę zarówno na fakt umieszczenia przepisów z zakresu umowy ubezpieczenia w różnych aktach prawnych, jak i na to, że są one dość często zmieniane Od  maja 2003  r ustawa o  ubezpiecze- niach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawa o działal- ności ubezpieczeniowej nowelizowane były kilkadziesiąt razy W rozdziale II szczegółowo omówiono też podstawowe cechy konstrukcyj- ne umowy ubezpieczenia, a  także podziały ubezpieczeń Tak jak trudno wskazać jednolitą definicję umowy ubezpieczenia, tak samo trudno powo- łać jeden pełny podział ubezpieczeń Występujące w praktyce kryteria po- działu, związane m in z przedmiotem ubezpieczenia, charakterem, funk- cją danej umowy ubezpieczenia czy rodzajem ryzyka, choć mogą być pomocne przy klasyfikacji danej umowy ubezpieczenia, to jednak nie sta- nowią pewnych i jednoznacznych kryteriów W konkretnych przypadkach umowę ubezpieczenia można bowiem zakwalifikować do różnych grup, a nawet działów ubezpieczeń3, co z pewnością nie ułatwia ich oceny prze- ciętnemu konsumentowi Ogromne znaczenie mają ogólne warunki ubez- pieczenia, które z reguły bardzo szczegółowo okreś lają prawa i obowiązki ubezpieczającego i  ubezpieczyciela W  związku z  tym, że warunki ubez- pieczenia są przygotowywane wyłącznie przez jedną stronę umowy, ist- nieje ryzyko nadużycia dominującej pozycji Należało więc zbadać, jakie są główne problemy w stosowaniu tego typu wzorców umownych i jakie kon- kretnie praktyki mogą naruszać równowagę stron W  tym rozdziale  zna- lazł się ponadto wątek regulacji z  zakresu tzw prawa miękkiego Jak się bowiem okazuje, jest ich równie dużo, co przepisów normatywnych, a ich 3 Szczegółowo problem ten analizują: B   Mrozowska, W   Łuczka, Klasyfikacja ryzyk ubezpieczeniowych – aspekty prawne, Pr Asek 2011, nr 2, s  15–29 18 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie treść dotyczy istotnych z  punktu widzenia konsumenta umowy ubezpie- czenia kwestii Rozdział III przedstawia praktyczne rezultaty badawcze z zakresu tematu pracy Znalazła się tu szczegółowa analiza problemów zgłaszanych przez podmioty cywilnoprawnego stosunku ubezpieczenia Na początku roz- działu znajdują się wyjaś nienia i ustalenia, dlaczego skargi konsumentów mogą zostać uznane za istotny wyznacznik sytuacji na rynku ubezpieczeń majątkowych i  osobowych, a  w  dalszej części ich analiza Wzrost liczby ubezpieczycieli, różnorodne formy zawierania umów ubezpieczenia (bez- pośrednie, na telefon, przez Internet), a  także konkurencja w  zakresie ochrony ubezpieczeniowej oferowanej przez przedsiębiorców działają niewątp liwie na korzyść konsumentów Jednocześ nie należy pamiętać, iż rozwój rynku ubezpieczeniowego skutkuje zwiększoną liczbą skarg konsu- menckich Są one jednak nadal niedocenionym źródłem informacji Do tej pory ubezpieczyciele nie dostrzegli potencjału zawartego w pismach kon- sumentów i nie dokonują ich analizy, odbierają skargi negatywnie i lekce- ważąco Problem skarg zgłaszanych przez konsumentów został jednak za- uważony w  Unii Europejskiej, której organy podejmują coraz szerzej zakrojone działania zmierzające do ułatwienia konsumentom dostępu do instytucji rozpoznających skargi, a także do analizy wnios ków wypływają- cych z  postępowań skargowych Aby wykazać specyfikę polskiego rynku ubezpieczeniowego, konieczne było porównanie rodzaju i tematyki proble- mów zgłaszanych przez polskich konsumentów z problemami zidentyfiko- wanymi przez brytyjskie organy nadzoru, a także Komisję Europejską To właś nie rozwiązania przyjęte w  Anglii zostały wybrane jako wzorcowe w  zakresie rozpoznawania skarg konsumentów umowy ubezpieczenia Wielka Brytania ma największą bazę takich skarg, a także bardzo dobrze funkcjonujące procedury polubownego rozstrzygania sporów Doświad- czenia brytyjskiego rzecznika usług finansowych, a także brytyjskiego or- ganu nadzoru mogą być w wielu aspektach wzorem dla polskich instytucji zajmujących się problematyką konsumencką Mimo rozbudowanego ustawodawstwa prokonsumenckiego w  zakresie ubezpieczeń majątkowych i  osobowych podmioty chronione napotykają problemy w  relacjach z  ubezpieczycielami W  ostatnim rozdziale  książki omówiono więc istniejące możliwości egzekucji praw konsumentów, a tak- że podejmowane działania nadzorcze Celem tej analizy była ocena, czy urzędy powołane m in w celu ochrony konsumentów umów ubezpiecze- nia odpowiadają swoimi działaniami na ich potrzeby czy też podejmują 19 Wprowadzenie decyzje w  oderwaniu od najistotniejszych nieprawidłowości Konsument umowy ubezpieczenia może swój problem z  ubezpieczycielem rozwiązać za pomocą wielu procedur – sądowych i pozasądowych W rozdziale tym wskazane zostały wszystkie te procedury, a  także podjęta została próba ustalenia, która z nich jest najbardziej dostępna i z której zainteresowani są skłonni najczęściej korzystać www.lexisnexis.pl Rozdział I Podstawy prawne ochrony konsumentów ubezpieczeń majątkowych i osobowych 1. Geneza prawa ochrony konsumentów i strategia polityki konsumenckiej Prawa konsumenta są ważnym problemem podlegającym różnym ochron- nym regulacjom prawnym na całym świecie Kolejne państwa uchwalają nowe przepisy dotyczące ochrony konsumentów, które mają doprowadzić do umocnienia ich pozycji w kontaktach z przedsiębiorcą Jest to stosunkowo młoda sfera normatywna – powstała po II wojnie światowej, kiedy to doszło do znacznego wzros tu wynagrodzenia pracowników w  Europie i  Ameryce Północnej, ale również zwiększenia ilości towarów oferowanych na rynku Do połowy XX  wieku konsumenci byli w  zasadzie pozbawieni możliwości ochrony swoich praw w  kontaktach z  przedsiębiorcami i  nie widziano po- trzeby wprowadzania szczegółowych regulacji prawnych z tego zakresu1 Ochroną praw konsumenta najwcześ niej zajęły się Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, gdzie 15 marca 1962 r prezydent John F  Kennedy na posiedzeniu Kongresu Stanów Zjednoczonych wygłosił przemówienie w  sprawie ochrony interesów konsumentów, w  którym zaprezentował cztery podstawowe prawa konsumenta Prezydent Kennedy przedstawił również koncepcję profesjonalnej regulacji prawnej z  zakresu ochrony praw konsumentów – Karty Praw Konsumenta, tzw The Consumer Bill of Rights2 Dotyczyła ona czterech podstawowych praw: prawa do informa- cji, prawa do bezpieczeństwa produktu, prawa wyboru oraz prawa do wy- 1 M C  Jasper, Consumer Rights Law, Oxford 2008, s  1 2 Szeroko na temat początków ochrony konsumenta w Stanach Zjednoczonych E  Łę- towska, Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004, s  2 i n 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ochrona konsumentów w umowach ubezpieczenia. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: