Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00657 010435 16905346 na godz. na dobę w sumie
Ochrona obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny - ebook/pdf
Ochrona obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 350
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Silva RERUM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-65697-82-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Likwidacja przedsiębiorstwa PKP i powstanie w 2000 roku Grupy Kapitałowej PKP spowodowało całkowitą marginalizację działalności formacji ochrony kolei. Dla powstałych w wyniku tych przeobrażeń właścicielskich spółek kolejowych, wykonujących zadania zarządców infrastruktury i przewoźników kolejowych, ustawowy obowiązek zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa na zarządzanych przez siebie terenach kolejowych był tylko suchym przepisem.

Jak pokazuje doświadczenie ostatnich dwóch dekad, również inne formacje ochronne, np. Policja, do zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa na obszarze kolejowym w pociągach i innych pojazdach kolejowych nie przykładają należytej uwagi.

Wejście w życie w 2003 roku nowych regulacji ustawowych normujących funkcjonowanie transportu kolejowego i tworzących w zarządach infrastruktury własne straże ochrony kolei, akcesja Polski do Unii Europejskiej i strefy Schengen, spektakularne zamachy skierowane na obszar kolejowy krajów wspólnoty Europejskiej oraz rozwój przestępczości zorganizowanej, nie wpłynęły na zmianę postrzegania przez przedsiębiorców kolejowych problematyki bezpieczeństwa na obszarach kolejowych, pozostawiając tę sferę na marginesie ich działalności.

Degradacja znaczenia i pozycji formacji ochrony kolei w systemie organów ochrony prawnej napawać powinna niepokojem właściwe gremia, zmuszając  je do wdrożenia działań skutkujących stworzeniem kompatybilnego systemu ochrony obszaru kolejowego państwa.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ochrona obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny Piotr Goruk-Górski Ochrona obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny Poznań 2019 Recenzenci: Prof. dr hab. Bogusław Liberadzki Prof. SAN Marek Kucharski © 2019 by Piotr Goruk-Górski © 2019 by Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej w Jozefowie © 2019 by Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM Wszystkie prawa zastrzeżone Publikacja sfi nansowana ze środków Wyższej Szkoły Gospodarki Euroregionalnej w Józefowie ISBN 978-83-65697-81-3 – druk (oprawa miękka) ISBN 978-83-65697-82-0 – e-book Wydanie I: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM www.wydawnictwo-silvarerum.eu Poznań 2019 Redaktor prowadzący – Paulina Wiśniewska Korekta – Anna Surendra, Sebastian Surendra Projekt okładki – Mateusz Bartkowiak Foto na okładce – depositphotos.com Cargo train platform at sunset with container @ snvv Skład i łamanie – Studio StrefaDTP Druk i oprawa – Perfekt Druk, ul. Świerzawska 1, 60-321 Poznań Druk ukończono w czerwcu 2019 Spis treści Wstęp ...................................................................................................... 11 1. Metodologia badań ............................................................................. 15 1.1. Geneza problemu ............................................................................. 15 1.2. Przedmiot badań .............................................................................. 20 1.3. Problem główny oraz problemy szczegółowe ................................... 21 1.4. Cel badań ........................................................................................ 23 1.5. Hipotezy robocze ............................................................................. 23 1.6. Metodologia badań .......................................................................... 28 1.7. Analiza literatury przedmiotu badań ................................................ 32 1.8. Terminologia przedmiotu badań ..................................................... 37 2. Historyczne przesłanki tworzenia się systemu ochrony obszaru kolejowego RP w XX w. ...................................................................... 45 2.1. Rys historyczny organizacji transportu kolejowego na ziemiach Polskich od końca 1918 r. ................................................................ 46 2.1.1. Znaczenie transportu kolejowego dla gospodarki i działań militarnych powstającego państwa polskiego .......................... 46 2.1.2. Kształtowanie się administracji kolejowej na ziemiach Polskich i utworzenie przedsiębiorstwa PKP .......................... 49 2.2. Ochrona obszaru kolejowego w latach 1918–1920 i jego znaczenie dla przebiegu działań wojny polsko-bolszewickiej ............................. 53 2.2.1. Powołanie Straży Kolejowej i jej miejsce w strukturze organów bezpieczeństwa wewnętrznego państwa: geneza, ustrój i zadania SK ................................................................. 53 6 Spis treści 2.2.2. Utworzenie Wojskowej Straży Kolejowej i jej udział w działaniach wojennych lat 1918–1921 ............................... 55 2.3. Odpowiedzialność Policji Państwowej za ochronę obszaru kolejowego w latach 1920–1935 ...................................................... 58 2.3.1. Organizacja i zadania jednostek kolejowych Policji Państwowej ............................................................................ 58 2.3.2. Działalność PP w ochronie obszaru kolejowego w odniesieniu do ruchu towarowego i pasażerskiego ..................................... 61 2.4. Przejęcie ochrony obszaru kolejowego RP przez Straż Ochrony Kolei w latach 1935–1939 ........................................................................ 63 2.4.1. Powstanie, organizacja i zadania SOK .................................... 63 2.4.2. Udział SOK w ochronie obszaru kolejowego w latach 1935–1939 ............................................................................ 67 2.5. Doświadczenia w ochronie obszaru kolejowego w okresie PRL ......... 72 2.5.1. Kształtowanie administracji kolejowej i systemu ochrony kolei w latach 1944–1955 .............................................................. 72 2.5.2. Struktura ochrony obszaru kolejowego państwa i organów ochrony kolei w czasie obowiązywania przepisów ustawy o kolejach z 1960 r. ................................................................ 76 2.5.2.1. Miejsce Służby Bezpieczeństwa w ochronie obszaru kolejowego PRL i przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe ............................................................... 76 2.5.2.2. Rola Służby Ochrony Kolei i innych organów ochrony kolei w zabezpieczeniu majątku PKP i utrzymaniu porządku na kolejach ........................... 78 2.5.2.3. Miejsce Milicji Obywatelskiej w utrzymaniu porządku publicznego na obszarze kolejowym oraz w ochronie majątku PKP .......................................... 82 2.6. Zmiany w sposobie ochrony obszaru kolejowego w czasie transformacji ustrojowej państwa ..................................................... 83 2.6.1. Ustrój i zmiany strukturalne przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe w dobie obowiązywania nowych aktów normatywnych z lat 1997–2003 ............................................ 83 2.6.2. Przemiany strukturalne organów ochrony kolei w dobie przekształceń transportu kolejowego w latach 1990–2003 ..... 85 2.7. Wnioski ........................................................................................... 86 Spis treści 7 3. Aspekty prawne i instytucjonalne funkcjonowania kolei jako głównego podmiotu działającego na obszarze kolejowym państwa ..... 89 3.1. Zarys tworzenia norm prawnych i aktów legislacyjnych określających zasady funkcjonowania transportu kolejowego i jego instytucji w Polsce od 1918 r. .......................................................................... 91 3.1.1. Utworzenie przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe ......... 91 3.1.2. Pozycja prawno-ustrojowa Polskich Kolei Państwowych w okresie PRL ........................................................................ 93 3.1.3. Przekształcenia Polskich Kolei Państwowych po 1989 r. ......... 98 3.1.3.1. Regulacje ustawowe z 1989 r. zmieniające zasady działalności przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe ..................................................... 98 3.1.3.2. Zmiany ustroju przedsiębiorstwa PKP wprowadzone przepisami ustawy z 1995 r. ...................................... 102 3.2. Funkcjonowanie transportu kolejowego w Polsce od 1997 r. ............ 106 3.2.1. Pojęcie i cechy transportu kolejowego w odniesieniu do regulacji krajowych i międzynarodowych .......................... 106 3.2.2. Regulacje normujące funkcjonowanie transportu kolejowego zawarte w Ustawie transportowej z 1997 r. ............................. 113 3.2.2.1. Określenie warunków eksploatacji dróg, linii i szlaków kolejowych oraz ich zdefiniowanie w zapisach ustawy ..................................................... 113 3.2.2.2. Zasady organizacji przewozów pasażerskich i towarowych przez przewoźników kolejowych ......... 115 3.3. Zmiany ustroju transportu kolejowego zawarte w ustawie kolejowej z 2003 r. ........................................................................................... 119 3.3.1. Charakterystyka obszarów funkcjonowania transportu kolejowego opisanych w powyższej regulacji .......................... 119 3.3.2. Podmioty prawne regulujące funkcjonowanie transportu kolejowego w Polsce ............................................................... 123 3.4. Regulacje prawne dotyczące zarządzania bezpieczeństwem transportu kolejowego ....................................................................................... 125 3.4.1. Udział zarządców i przewoźników kolejowych w zarządzaniu bezpieczeństwem wynikający z implementacji zapisów ustawy 125 3.4.2. Rola Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych w obszarze zarządzania bezpieczeństwem kolei ....................... 127 8 Spis treści 3.4.3. Zasady wypełniania misji publicznej przez uczestników transportu kolejowego ........................................................... 128 3.4.3.1. Akty normatywne określające warunki świadczenia usług publicznych w transporcie kolejowym ............. 128 3.4.3.2. Zasady i tryb udostępniania podmiotom określonych składników infrastruktury kolejowej ......................... 131 3.4.3.3. Realizacja działalności gospodarczej przez przewoźników kolejowych w ramach misji publicznej transportu kolejowego .............................................. 132 3.5. Zmiany struktury właścicielskiej kolei oraz likwidacja przedsiębiorstwa państwowego PKP ................................................. 133 3.5.1. Analiza przeobrażeń ustrojowych transportu kolejowego zawartych w Ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” .. 133 3.5.1.1. Komercjalizacja przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” ...................................... 134 3.5.1.2. Restrukturyzacja przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe ......................................... 135 3.5.1.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe ..................................................... 141 3.4.1.4. Fundusz kolejowy ..................................................... 142 3.6. Oceny i konkluzje ............................................................................ 144 4. Organizacja ochrony obszaru kolejowego RP w dobie współczesnych wyzwań i zagrożeń ....................................................... 147 4.1. Zagrożenia obszaru kolejowego RP .................................................. 148 4.1.1. Pojęcie i podział zagrożeń obszaru kolejowego ....................... 150 Zagrożenia militarne .............................................................. 158 4.2. System ochrony obszaru kolejowego RP ........................................... 160 4.2.1. Regulacje prawne dotyczące organów ochrony obszaru kolejowego ............................................................................ 160 4.2.2. Instytucje współpracujące w zakresie ochrony obszaru kolejowego ............................................................................. 170 4.3. Ochrona obszaru kolejowego państwa w ramach struktur grupy kapitałowej Polskie Koleje Państwowe S.A. w wymiarze instytucjonalnym, funkcjonalnym i normatywnym ......................... 174 Spis treści 9 4.3.1. Ochrona infrastruktury kolejowej realizowana przez Straż Ochrony Kolei w ramach spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. ...................................................................................... 174 4.3.2. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów porządkowych obowiązujących na obszarze kolejowym sprawowany przez organy ochrony kolei .................................................... 176 4.3.3. Ochrona porządku publicznego oraz życia i zdrowia osób przebywających na obszarze kolejowym realizowana przez straż ochrony kolei ........................................................ 178 4.4. Ustrój organów odpowiedzialnych za ochronę obszaru kolejowego ... 181 4.4.1. Straże Ochrony Kolei w realizacji zadań ochronnych .............. 181 4.4.1.1. Organizacja Straży Ochrony Kolei ............................ 181 4.4.1.2. Zadania Straży Ochrony Kolei .................................. 186 4.4.1.3. Szkolenie i dobór kadr w Straży Ochrony Kolei PKP PLK S.A. .................................................................. 188 4.4.1.4. Wyposażenie Straży Ochrony Kolei .......................... 190 4.4.1.5. Współpraca Straży Ochrony Kolei z organami ochrony kolei w ramach organizacji COLPOFER I RAILPOL .............................................................. 193 4.4.2. Inne podmioty odpowiedzialne za ochronę obszaru kolejowego ............................................................................. 196 4.5. Realizacja zadań obronnych w ramach Grupy Kapitałowej Polskie Koleje Państwowe S.A. .................................................................... 199 4.5.1. Zadania obronne realizowane przez Zarząd PKP S.A. ........... 199 4.5.2. Wykonywanie i planowanie zadań obronnych w innych podmiotach Grupy Kapitałowej PKP S.A. ............................ 202 4.6. Rozwiązania w zakresie ochrony obszaru kolejowego w wybranych państwach ....................................................................................... 206 4.7. Oceny i konkluzje ............................................................................ 212 5. Koncepcja ochrony obszaru kolejowego w Polsce w czasie pokoju, kryzysu i wojny ................................................................................... 217 5.1. Ogólne założenia koncepcji .............................................................. 217 5.2. Cele i zadania systemu ochrony obszaru kolejowego w proponowanym wariancie rozwiązania problemu .......................... 227 5.2.1. Cele przedstawianego systemu ochrony obszaru kolejowego ... 227 5.2.2. Zadania systemu ochrony obszaru kolejowego zaproponowane w wariancie drugim koncepcji ............................................... 228 10 Spis treści 5.3. Funkcjonowanie organów ochrony obszaru kolejowego w Polsce w czasie pokoju, kryzysu i wojny według wariantu drugiego koncepcji ......................................................................................... 230 5.3.1. Formy i metody działania Państwowej Straży Kolejowej jako nowego podmiotu systemu. ........................................... 230 5.3.2. Struktura organizacyjna PSK ................................................ 232 5.3.3. Zadania PSK ......................................................................... 246 5.3.4. Szkolenie i dobór kadr w PSK ................................................ 248 5.4. Realizacja zadań przez Państwową Straż Kolejową podczas kryzysu, podwyższania gotowości obronnej oraz wojny .................................. 251 5.5. Współdziałanie PSK z innymi podmiotami bezpieczeństwa w dziedzinie ochrony obszaru kolejowego ........................................ 258 5.6. Konkluzje i podsumowania ............................................................. 261 Zakończenie ............................................................................................ 265 Bibliografia ............................................................................................. 269 Spis rysunków, wykresów i tabel ............................................................. 285 Załączniki ............................................................................................... 287 Wstęp Skutki dynamicznych wydarzeń, jakie dotykały świat w XX i XXI w., wymu- szają inne podejście do problematyki bezpieczeństwa. Zatarły się bowiem różnice pomiędzy dominującym do niedawna zagrożeniami militarnymi a nieprzewidy- walnymi w skutkach zagrożeniami niemilitarnymi. Sytuacja ta dotyczy wszystkich sfer funkcjonowania państw i społeczeństw, w tym też ich systemów komunikacyjnych. Zapewnienie ich przepustowości, drożności oraz dynamicznego rozwoju gwarantuje każdemu państwu rozwój ekonomiczny, cywili- zacyjny oraz społeczny. Dlatego coraz więcej państw poświęca znacznie więcej uwagi problematyce zapewnienia bezpieczeństwa sektorowi transportu kolejowego. Wymiernym tego przejawem jest fakt tworzenia przez wiele państw rodzimych formacji ochronnych odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa na obsza- rach kolejowych. Przybierają one w większości postać samodzielnych organów qu- asi-policyjnych, podporządkowanych właściwym ministrom nadzorującym sektor komunikacyjny w tych krajach. Wyznacznikiem doniosłości przedmiotowego zagadnienia w przestrzeni świato- wego i europejskiego bezpieczeństwa transportu kolejowego było powołanie do ży- cia międzynarodowych organizacji zrzeszających formacje i instytucje ochrony kolei. Również na ziemiach polskich od momentu odzyskania niepodległości w 1918 r. podjęto starania zmierzające do stworzenia sprawnego systemu transpor- tu kolejowego, gwarantującego szybkie scalenie ziem zaborczych w jeden organizm państwowy. Rodząca się administracja kolejowa od pierwszych chwil dostrzegała koniecz- ność powołania struktury odpowiedzialnej za zapewnienie bezpieczeństwa na ob- szarze kolejowym młodego państwa. Wdrożono stosowne działania legislacyjne, co zaowocowało utworzeniem pierwszych organów ochrony kolei, które przez cały 12 Wstęp okres dwudziestolecia międzywojennego odpowiadały za zapewnienie ochrony ob- szarowi państwa przeznaczonemu do obsługi i eksploatacji kolei. Podobna sytuacja miała miejsce po zakończeniu działań II wojny światowej, gdy w miarę wyzwalania ziem polskich administracja kolejowa odtwarzająca struk- tury PKP rozpoczęła tworzenie formacji ochrony kolei. W różnym kształcie strukturalnym funkcjonowały one przez cały okres ist- nienia PRL, ale organem wiodącym w ówczesnej przestrzeni bezpieczeństwa była utworzona w 1960 r. kolejowa formacja ochronna – Służba Ochrony Kolei. W niezmienionym kształcie prawno-ustrojowym przetrwała ona do zmian struktury właścicielskiej polskich kolei dokonanych w 1997 r., w wyniku których problematyka ochrony obszarów kolejowych i zapewnienia bezpieczeństwa benefi- cjentom transportu kolejowego uległa znaczącej degradacji. Likwidacja przedsiębiorstwa PKP i powstanie w 2000 r. Grupy Kapitałowej PKP spowodowało całkowitą marginalizację działalności formacji ochrony kolei. Dla powstałych w wyniku tych przeobrażeń właścicielskich spółek kolejowych, wy- konujących zadania zarządców infrastruktury i przewoźników kolejowych, ustawo- wy obowiązek zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa na zarządzanych przez siebie terenach kolejowych był tylko suchym przepisem. Jak pokazuje doświadczenie ostatnich dwóch dekad, również inne formacje ochron- ne, np. policja, nie przykładają należytej uwagi do zapewnienia właściwego poziomu bezpieczeństwa na obszarze kolejowym w pociągach i innych pojazdach kolejowych. Wejście w życie w 2003 r. nowych regulacji ustawowych normujących funk- cjonowanie transportu kolejowego i tworzących w zarządach infrastruktury własne straże ochrony kolei, akcesja Polski do Unii Europejskiej i strefy Schengen, spek- takularne zamachy skierowane na obszar kolejowy krajów wspólnoty Europejskiej oraz rozwój przestępczości zorganizowanej nie wpłynęły na zmianę postrzegania przez przedsiębiorców kolejowych problematyki bezpieczeństwa na obszarach ko- lejowych, pozostawiając tę sferę na marginesie ich działalności. Degradacja znaczenia i  pozycji formacji ochrony kolei w  systemie organów ochrony prawnej napawać powinna niepokojem właściwe gremia, zmuszając je do wdrożenia działań skutkujących stworzeniem kompatybilnego systemu ochro- ny obszaru kolejowego państwa. Jego istota powinna sprowadzać się do przekazania odpowiedzialności za za- pewnienie bezpieczeństwa na obszarach kolejowych, w  pociągach i  innych po- jazdach kolejowych jednolitej państwowej formacji ochronnej. Przedmiotowa for- macja powinna wykonywać swoje zadania we wszystkich stanach funkcjonowania państwa, stając się jedynym kreatorem polityki bezpieczeństwa w obszarze bezpie- czeństwa transportu kolejowego. Wstęp 13 Przeprowadzone badania wstępne powyższej problematyki ujawniły fakt, że opisywana płaszczyzna nie znalazła swojego odzwierciedlenia w  polskojęzycznej literaturze przedmiotu i różnego rodzaju opracowaniach naukowych. Stało się to determinantą do podjęcia badań naukowych, których celem było opracowanie koncepcji ochrony obszaru kolejowego RP w  różnych stanach funkcjonowania państwa, jak również zdiagnozowanie zagrożeń mogących swoimi skutkami od- działywać na ten obszar. Prezentacji wyników badań dokonano w przedmiotowej monografii składają- cej się ze wstępu, z pięciu rozdziałów, zakończenia, bibliografii oraz załączników. W rozdziale pierwszym rozprawy tego opracowania, zatytułowanym Metodolo- gia badań, przedstawione zostały założenia metodologiczne podjętych badań. Na- kreślono sytuację problemową i na tej podstawie zdefiniowano główny problem badawczy oraz wynikające z niego problemy szczegółowe. Określono także przed- miot i cel badań. Ważnym elementem tego rozdziału było sformułowanie głównej hipotezy roboczej oraz hipotez szczegółowych odpowiadających w swoich założe- niach określonym wcześniej problemom szczegółowym. Pozwoliły one na ukierun- kowanie wysiłków badawczych i ich weryfikację w toku postępowania badawczego. Sformułowane na tym etapie szczegółowe problemy badawcze i hipotezy posłużyły do doboru stosowanych w procesie badań metod i technik badawczych. W toku procesu badawczego dokonano także analizy literatury przedmiotu. W rozdziale drugim pt. Historyczne przesłanki tworzenia się systemu ochrony ob- szaru kolejowego RP w XX wieku zaprezentowano rys historyczny organizacji trans- portu kolejowego na ziemiach polskich od końca 1918 r., ze zwróceniem szczególnej uwagi na formy ochrony obszaru kolejowego oraz strukturę i zakres odpowiedzial- ności formacji odpowiadających za bezpieczeństwo polskich kolei. Ukazano zacho- dzące na przestrzeni lat przeobrażenia w systemie ochrony obszaru kolejowego po- wstałe w wyniku zmieniającej się sytuacji ustrojowej i organizacyjnej państwa. Rozdział trzeci pt. Aspekty prawne i instytucjonalne funkcjonowania kolei jako głów- nego podmiotu działającego na obszarze kolejowym państwa dotyczy w całości prezen- tacji pozycji prawnoustrojowej transportu kolejowego w Polsce oraz w środowisku wspólnotowym Europy. Ukazano tam zmiany w procesie legislacji, organizacji funk- cjonowania transportu kolejowego i jego ochrony, jakie zachodziły w dwudziestoleciu międzywojennym, w okresie Polski Ludowej oraz po zmianach ustrojowych i ekono- micznych powstałych w wyniku przemian doktrynalnych zaistniałych w 1989 r. W rozdziale czwartym (Organizacja ochrony obszaru kolejowego RP w  dobie współczesnych wyzwań i zagrożeń) poddano analizie obecny stan funkcjonowania formacji ochrony obszaru kolejowego. Omówiono organizacje i zadania zarządców i przewoźników kolejowych, skupiając się na przedstawieniu wszystkich aspektów 14 Wstęp funkcjonowania straży ochrony kolei utworzonych w  zarządach infrastruktury kolejowej. Dokonano opisu działań podejmowanych przez te formacje ochron- ne, podczas wprowadzania stanów nadzwyczajnych oraz podwyższania gotowości obronnej państwa. Zaprezentowano także doświadczenia w dziedzinie ochrony obszarów kolejo- wych funkcjonujące w wybranych państwach świata oraz przeanalizowano formy współpracy międzynarodowej podejmowanej przez Straż Ochrony Kolei działającą w PKP PLK S.A. z organizacjami funkcjonującymi w przestrzeni bezpieczeństwa transportu kolejowego. Rozdział piąty (Koncepcja ochrony obszaru kolejowego w Polsce w czasie pokoju, kryzysu i wojny) odzwierciedla założenia koncepcji ochrony obszaru kolejowego RP. Tym razem skupiono się na omówieniu możliwych do zaimplementowania rozwią- zań na rzecz stworzenia instytucjonalnego systemu ochrony obszaru kolejowego. Propozycje te odnoszą się do  możliwości pozostawienia odpowiedzialnym za  kreowanie polityki bezpieczeństwa zarządcę infrastruktury poprzez znaczące wzmocnienie pozycji utworzonej przez niego formacji ochronnej. Zaprezentowa- no projekt organizacji Straży Ochrony Kolei, stanowiącej wyodrębnioną strukturę organizacyjną zarządcy, posiadającą własny ustrój umożliwiający pełną realizację zadań ustawowych. Opisano także wariant polegający na próbie powierzenia całości problematyki i zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa obszarowi kolejowemu pań- stwowej formacji bezpieczeństwa, jaką powinna być Państwowa Straż Kolejowa, działająca na mocy własnej ustawy pragmatycznej. Stać się ona musi Centralnym Organem Administracji Państwowej, skupiają- cym w swej jurysdykcji całość zagadnień dotyczących kreowania polityki bezpie- czeństwa obszaru kolejowego oraz odpowiadać za jego ochronę i obronę. W zakończeniu rozprawy dokonano oceny zakresu osiągnięcia rozwiązania postawionego tu głównego problemu badawczego z uwzględnieniem problemów szczegółowych, celu, a także oceny trafności postawionej hipotezy roboczej. Przed- stawiono również syntetyczne wnioski z całości podjętych i przeprowadzonych ba- dań naukowych. W załącznikach prezentowane są schematy ukazujące strukturę i pozycję praw- noustrojową formacji ochrony obszaru kolejowego analizowanych w  dysertacji. Umieszczono w  załącznikach także projekt Ustawy o  Państwowej Straży Kole- jowej opracowany w 2004 r., a następnie zaktualizowany przez autora rozprawy w 2014 r., który stał się podstawą do zaprezentowania analizy organizacji i funk- cjonowania elementu koncepcji ochrony obszaru kolejowego, jaki stanowi przed- miotowa formacja bezpieczeństwa. Zakończenie Zagadnienie bezpieczeństwa obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny staje się obecnie, ze względu na występowanie nowych, dynamicznie zmie- niających się zagrożeń, przedmiotem działań legislacyjno-administracyjnych. Przedsięwzięcia mające na celu podniesienie poziomu bezpieczeństwa obsza- ru kolejowego Polski nie stanowiły do niedawna przedmiotu pierwszoplanowego zainteresowania czynników rządowych. Po wielu latach obserwowanego zastoju i braku zainteresowania nadaniem właściwej pozycji sprawom bezpieczeństwa ob- szarów kolejowych istotną zmianą w tej materii jest skierowanie do konsultacji spo- łecznych projektu ustawy normującej funkcjonowanie organu ochronnego odpo- wiedzialnego w całości za zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach kolejowych544. Pomimo faktu, że nie jest on pozbawiony deliktów i niespójności wynikają- cych z doktryny prawa administracyjnego, to stanowi pozytywną zmianę w tym obszarze działań. Obowiązujące dotychczas rozwiązania, powierzające odpowiedzialność za ochronę i obronę obszaru kolejowego podmiotom gospodarczym, tj. zarządcom oraz przewoźnikom kolejowym, nie odpowiadają występującym w tym obszarze zjawiskom oraz zagrożeniom. Jak dotąd nie opracowano procedur postępowania w przypadku konieczności ochrony i obrony obszarów kolejowych podczas pod- wyższania gotowości obronnej państwa lub wojny. Również procedury ochronne czasu pokoju nie są wystarczająco skuteczne. Przeanalizowana w monografii praktyka ochrony obszarów kolejowych Polski na przestrzeni ostatnich 90 lat obfitowała w liczne zaniedbania i błędy, zarówno w  wymiarze normatywnym, jak i  instytucjonalnym. Skutkowało to malejącym wpływem organów państwa na ustalenie poziomu bezpieczeństwa w przestrzeni transportu kolejowego. Należy stwierdzić, że najlepiej problem ten rozwiązywano w okresie II RP, kie- dy to z racji specyficznych uwarunkowań politycznych, ekonomicznych i obron- 544 Zob. Rządowy projekt Ustawy z dnia 20 kwietnia 2016 r., o Straży Ochrony Kolei, BIP z dnia 21 kwietnia 2016 r. 266 Zakończenie nych władze podejmowały liczne działania zmierzające do zapewnienia właściwego poziomu ochrony obszaru kolejowego państwa545. Również w okresie PRL za zapewnienie bezpieczeństwa w przestrzeni trans- portu kolejowego odpowiedzialne było państwo poprzez działające w jego imieniu instytucje ochrony porządku i bezpieczeństwa wewnętrznego, mające odmienną pozycję prawną w systemie organów ochrony prawnej tamtego okresu546. Transformacja ustrojowa państwa w  1989 r., oraz późniejsze wejście Polski do Unii Europejskiej odsunęło na dalszy plan działania zmierzające do nadania problematyce bezpieczeństwa obszaru kolejowego istotnego znaczenia. Problema- tyka ta została zmarginalizowania i powierzona do realizacji komercyjnym pod- miotom kolejowym, dla których sfera odpowiedzialności za bezpieczeństwo obsza- ru kolejowego miała znaczenie trzeciorzędne. W opracowaniu dokonano szerokiej kwerendy oraz analizy aktów normatyw- nych, dotyczących badanego zagadnienia, wydanych od 1918 r. Przedstawiono także w sposób syntetyczny poglądy badaczy przedmiotu, wyrażone w kilkudzie- sięciu publikacjach. Zaprezentowane wyniki badań pozwalają na stwierdzenie, że sformułowana hipoteza badawcza o nieistnieniu spójnego systemu ochrony obszaru kolejowego, 545 W okresie dwudziestolecia międzywojennego za zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach kolejowych odpowiadały trzy formacje państwowe, tj. powołana z 1918 r. Straż Kolejowa przekształcona w 1919 r. w Wojskową Straż Kolejową, która po roku funkcjonowania na z górą 14 lat przekazała odpowiedzialność za bezpieczeństwo kolei powołanej w 1919 r. Po- licji Państwowej. Formacja ta, będąc w ówczesnej rzeczywistości jedynym organem odpo- wiedzialnym za całość spraw związanych z ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego, z racji szczupłości sił nie mogła w sposób właściwy zapewnić bezpieczeństwa na specyficz- nym sektorze odpowiedzialności, jakim był cały obszar kolejowy państwa. Sytuacja ta stała się powodem do uchwalenia przez Sejm RP w 1935 r. Ustawy kolejowej, na mocy przepi- sów, której do zapewnienia bezpieczeństwa obszaru kolejowego i ochrony kolei powołano w ramach przedsiębiorstwa PKP specjalistyczną formację policyjną – Straż Ochrony Kolei. 546 Za zapewnienie bezpieczeństwa i utrzymanie porządku publicznego na obszarze kolejowym państwa odpowiedzialnych było przez cały okres istnienia PRL kilka podmiotów bezpie- czeństwa. Najważniejsza rola w tym względzie przypadała Milicji Obywatelskiej (w latach 1955–1960 Kolejowej Milicji Obywatelskiej), która poprzez sieć podstawowych jednostek wykonawczych, jakimi były Komisariaty i Posterunki Kolejowe MO chroniła ład i porzą- dek publiczny na obszarach kolejowych oraz odpowiadała wspólnie z innymi formacjami za bezpieczeństwo transportu kolejowego. Poza Milicją Obywatelską, od 1960 r. za ochronę życia i zdrowia ludzi korzystających z usług kolei, ochronę mienia na obszarze kolejowym oraz za egzekwowanie przestrzegania przepisów porządkowych obowiązujących na obszarze kolejowym odpowiadało przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe, powierzając zadania w tym względzie, utworzonej w ramach swoich struktur specjalistycznej formacji uzbrojo- nej, jaką była działająca w ramach PKP do 1997 r. Służba Ochrony Kolei. Zakończenie 267 jak również braku całościowych unormowań legislacyjnych, a  także zmarginali- zowaniu pozycji Straży Ochrony Kolei w strukturze organów ochrony prawnej, znajduje pełne potwierdzenie w istniejącej rzeczywistości. Opisany stan rzeczy stał się podstawą do podjęcia wysiłków zmierzających do opracowania koncepcji polegającej na przekazaniu odpowiedzialności za zapew- nienie bezpieczeństwa na obszarach kolejowych państwowemu organowi ochrony porządku publicznego podporządkowanemu Ministrowi właściwemu ds. transpor- tu kolejowego. Formacja ta, nazwana Państwową Strażą Kolejową, na mocy ustawy pragma- tycznej realizowałaby zadania ochrony i obrony obszaru kolejowego RP we wszyst- kich stanach funkcjonowania państwa. Istotnym novum omawianej koncepcji jest nadanie Komendantowi Głów- nemu Państwowej Straży Kolejowej statusu Centralnego Organu Administracji Rządowej, odpowiedzialnego za sprawy bezpieczeństwa obszaru kolejowego we wszystkich stanach funkcjonowania państwa. Taka dyspozycja ustawowa przeka- zuje odpowiedzialność za analizowaną problematykę w jurysdykcję jednego pod- miotu państwowego, mającego odpowiednie narzędzia legislacyjne i strukturalne, nie tylko do realizacji powierzonych zadań, ale i do kreowania polityki bezpieczeń- stwa w obszarze transportu kolejowego. W powyższym opracowaniu uszczegółowiono proponowane rozwiązanie o projekt konkretnych zapisów ustawowych, a niezbędne dokumenty organizacyj- ne i prawne przedstawiono w załącznikach. Wyniki badań i wnikliwej analizy dostępnej literatury pozwalają uznać za celo- we skierowanie do prac legislacyjnych proponowanego projektu ustawy tworzącej Państwową Straż Kolejową i połączenie go z konsultowanym obecnie rządowym projektem legislacyjnym, nadającym Straży Ochrony Kolei wiodącą pozycję w hie- rarchii organów ochrony prawnej odpowiedzialnych za bezpieczeństwo obszaru kolejowego państwa. Staje się to tym bardziej konieczne, że niekorzystny rozwój wypadków w europejskiej przestrzeni bezpieczeństwa powinien mobilizować elity odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa swoim obywatelom, do podejmo- wania przedsięwzięć na rzecz podniesienia poziomu bezpieczeństwa beneficjentów transportu kolejowego, a przez to poziomu bezpieczeństwa narodowego.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ochrona obszaru kolejowego RP w czasie pokoju, kryzysu i wojny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: