Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00338 007721 11223401 na godz. na dobę w sumie
Ochrona strony słabszej stosunku prawnego. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu - ebook/pdf
Ochrona strony słabszej stosunku prawnego. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-139-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
'Wszechstronny dorobek naukowy Jubilata oraz Jego bujna przeszłość w różnych organach zarówno stosowania, jak tworzenia prawa sprawiają, że na rzucone hasło odpowiedziano zewsząd. Księga pamiątkowa złożona z powstałych opracowań nie jest przez to typową w swym rodzaju: mieści w sobie najosobliwszą rozmaitość (niczym 'Ukraina' Seweryna Goszczyńskiego). Podejmowane tematy reprezentują najróżniejsze gałęzie prawa: karne, administracyjne i cywilne, materialne i procesowe, pracy i spółdzielcze. Ogromna popularność i powszechna sympatia, jaką cieszy się Czcigodny Jubilat, ogarnęły ciepłem i światłem całe przedsięwzięcie oraz (zupełnie niezasłużenie) nas, organizatorów, osobiście. Nigdy chyba nie słyszano jeszcze tylu głosów poparcia i entuzjazmu dla podjętej inicjatywy. Nie nasza w tym zasługa: to Profesor jest człowiekiem wyjątkowym, więc i dedykowana Mu księga musi taka być'. Z 'Przedmowy' Marii Boratyńskiej
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

AZAZ OCHRONA STRONY SŁABSZEJ STOSUNKU PRAWNEGO AZ Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu AZAZ redakcja naukowa Maria Boratyńska AZ Warszawa 2016 Publikacja dofi nansowana przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Wydawca Agata Jędrasik Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne Beata Wawrzyńczak-Jędryka Projekt okładki i układ typografi czny Marta Baranowska Łamanie „Littera” Maria Beata Wawrzyńczak-Jędryka © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9353-9 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Profesor Adam Zieliński Przedmowa „– Jako rzecznik praw obywatelskich nauczyłem się jednej rzeczy: chronić słabszych.” – to zdanie wypowiedziane przez Profesora podczas Zjazdu Cywilistów w Rzeszowie głęboko zapadło w pamięć niżej pod- pisanej i przypomniało o sobie przy planowaniu jubileuszu. Koncepcja księgi pamiątkowej, jej temat przewodni, zostały nim właśnie zainspiro- wane. Dobre prawo powinno być właśnie takie, choć sposób określenia osób chronionych nie jest bezdyskusyjny. Wszechstronny dorobek naukowy Jubilata oraz Jego bujna prze- szłość w różnych organach zarówno stosowania, jak i tworzenia prawa, wśród których na pierwszym miejscu wymienia się słusznie funkcję Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawiają, że na rzucone hasło odpo- wiedziano zewsząd. Księga pamiątkowa złożona z powstałych opraco- wań nie jest przez to typową w swym rodzaju: „mieści w sobie najoso- bliwszą rozmaitość” (niczym Ukraina dla Seweryna Goszczyńskiego). Podejmowane tematy reprezentują najróżniejsze gałęzie prawa: karne, administracyjne i cywilne, materialne i procesowe, pracy i spółdzielcze. Ogromna popularność i powszechna sympatia, jaką cieszy się Czcigodny Jubilat, ogarnęły ciepłem i światłem całe przedsięwzięcie oraz (zupełnie niezasłużenie) nas, organizatorów, osobiście. Nigdy chyba nie słyszano jeszcze tylu głosów poparcia i entuzjazmu dla podjętej inicjatywy. Nie nasza w  tym zasługa: to Profesor jest człowiekiem wyjątkowym, więc i dedykowana Mu księga musi taka być. Zbiór rozpoczyna refleksja filozoficzna o czynniku ludzkim w two- rzeniu i stosowaniu prawa (Sławomira Wronkowska, Kilka uwag o odpowie- dzialności za prawo), z zaakcentowaniem szczególnego znaczenia kultury prawnej, która spełnia funkcję naprawczą wobec błędów ustawodawcy oraz zadań sądu konstytucyjnego we wspólnym staraniu o dobre pra- wo. Dalej Rzecznik Praw Obywatelskich niedawno ubiegłej kadencji wylicza administracyjnoprawne dysfunkcje, uchybienia oraz zaniecha- nia odnoszące się do sytuacji osób niepełnosprawnych i postuluje spo- soby ich usunięcia (Irena Lipowicz, Prawo administracyjne – możliwości i potrzeby lepszej ochrony praw człowieka). Następnie został przypomniany 5 Przedmowa historyczny przegląd konkretnych instytucji prawnych mających na celu ochronę osób uważanych podówczas za słabsze (Tomasz Giaro, Pierwszy system prywatnoprawnej ochrony słabszego). Kolejne opracowanie, autor- stwa pierwszej Rzecznik Praw Obywatelskich, poświęcone jest przeja- wom nieefektywności w ochronie sądowej, której słabości i dysfunkcje działają jako bariera procesowa dla słabszego uczestnika obrotu (Ewa Łętowska, Wirtualizacja sądowej ochrony słabszych). To sprawność ochrony sądowej rzutuje na standard prawnej ochrony. Silniejszy przeciwnik, wi- kłając słabszego w oszukańczy biznes, liczy, że poszkodowany nie zdoła pokonać ryzyka procesowego ani innych wskazanych tutaj faktycznych przeszkód w dochodzeniu swych praw. W następnej kolejności Marek Safjan analizuje wartość tożsamości konstytucyjnej związanej z określo- nym systemem prawnym oraz jej wpływ na stosowanie standardu wy- nikającego z  Karty Praw Podstawowych (M. Safjan, Dylematy wyższego standardu ochrony praw podstawowych a  tożsamość konstytucyjna). Kamil Zaradkiewicz rozważa znaczenie norm konstytucyjnych, w szczególno- ści art.  76 Konstytucji, dla ochrony wymienionych w  nim podmiotów. W oparciu o orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego formułuje wnio- sek, iż owa sfera ochronna stanowi podstawową wolność konstytucyjną, podstawowa zaś wolność słabszego do gospodarczego samookreślenia współkształtuje, a nie zacieśnia, granice wolności działalności gospodar- czej (K. Zaradkiewicz, Wolność „słabszego” do samookreślenia gospodarczego w świetle art. 76 Konstytucji RP). Beata Janiszewska pisze o aksjologicznej ewolucji stosowania przez sądownictwo klauzuli zasad współżycia spo- łecznego przy rozstrzyganiu o nadużyciu prawa (B. Janiszewska, Tarcza – nie miecz. Refleksje o współczesnych uwarunkowaniach stosowania art. 5 kodeksu cywilnego). Mateusz Grochowski przypomniał dawną paremię o ochronie oczekiwań, jakie mogło wywołać określone postępowanie, a  któremu zaprzeczyły następnie późniejsze zachowania (M. Grochowski, Venire contra factum proprium a zaufanie i „słabość sytuacyjna”). Ujmowaną w ten sposób regułę ochrony uzasadnionego zaufania uważa za użyteczną dla organizowania wielu instytucji i rozumowań oraz jako wzorzec zarówno dla tworzenia, jak też dla stosowania prawa. O konstrukcji prawnej jednostki organizacyjnej, różnorakich spo- sobach rozumienia tego pojęcia oraz sensie zastosowania go w prawie prywatnym wypowiedział się Józef Frąckowiak (J. Frąckowiak, Jednostka organizacyjna jako adresat norm prawa prywatnego). Aleksander Chłopecki zakwestionował sens unormowań ustawowych co do cech charakteru u osób aspirujących do pewnych stanowisk na przykładzie m.in. „nieska- zitelnego charakteru” wymaganego od adwokata (A. Chłopecki, Charakter człowieka a przepisy prawa). Katarzyna Grzybczyk zaś uznała za problema- tyczną pozycję słabszego, gdy konsument internetowy ma swój udział 6 Przedmowa w produkcji lub tworzeniu dóbr kultury, co w istocie czyni go prosumen- tem (K. Grzybczyk, Nowy typ konsumenta w kulturze konwergencji). W  części poświęconej prawu administracyjnemu Jan Paweł Tar- no wskazuje na nadużywanie prawa do skargi kasacyjnej przez organy administracyjne (J.P. Tarno, Nadużywanie prawa do skargi kasacyjnej przez organy administracji publicznej). Przekonuje, że ani przymus adwokacko- -radcowski, ani finansowa odpowiedzialność za wynik postępowania nie stanowią faktycznych barier przed zarzucaniem Naczelnego Sądu Ad- ministracyjnego skargami oczywiście bezzasadnymi, niepotrzebnie wy- dłużającymi postępowanie. W związku z tym postuluje, dla wyrównania faktycznych szans, przedsądową wstępną kontrolę zasadności skarg, ale tylko dla tych wnoszonych przez organy administracyjne. Z kolei Zbi- gniew Kmieciak dokonuje przeglądu uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym. Referując w szczególności szeroką formułę postępo- wania odwoławczego, dochodzi do nieoczekiwanego wniosku, że brak minimalnych wymagań co do treści odwołania oraz jego odformalizowa- nie działają w istocie na niekorzyść strony (Z. Kmieciak, Skarżący w postę- powaniu administracyjnym – słabsza strona stosunku prawnego?). Charakter uprawnień strony i sposób ich wykorzystania stawiają pod tytułowym znakiem zapytania jej dotychczas niekwestionowaną słabszą pozycję. Remedium na to zjawisko Autor upatruje we wprowadzeniu meryto- rycznego charakteru kończących spór rozstrzygnięć administracyjnych. Opracowania karnistyczne mają w  dużej mierze charakter mię- dzygałęziowy. Zbigniew Jędrzejewski poświęcił swoje zasadzie jedności porządku prawnego, tj. jednolitemu ujęciu bezprawności w całym syste- mie prawa (Z. Jędrzejewski, Kilka uwag na temat relacji między prawem kar- nym a prawem cywilnym na płaszczyźnie bezprawności czynu). Konsekwencje różnic między bezprawnością w  prawie karnym i  w  prawie cywilnym zostały tu pokazane na przykładzie instytucji obrony koniecznej. Anna Zientara rozpatruje znamiona przestępstwa lichwy pod kątem różnic z wyzyskiem w prawie cywilnym oraz z oszustwem na gruncie prawa karnego (A. Zientara, Prawnokarna ochrona przed wyzyskiem z art. 304 ko- deksu karnego). Postuluje, by regulacje te były stosowane szerzej w świe- tle coraz bardziej nagminnego wyzyskiwania niedołężnych obywateli, nachodzonych przez oszustów nawet we własnych domach, dobrze za- tem, aby je silniej wyakcentować. Anna Walczak-Żochowska powraca do prawnorodzinnego problemu karcenia dzieci i zestawia cywilnoprawny zakaz stosowania kar fizycznych z pozaustawowym karnistycznym kon- tratypem karcenia (A. Walczak-Żochowska, Czy nadal wolno bić dzieci?). Na koniec Magdalena Błaszczyk wskazuje na penalno-cywilistyczny charakter odpowiedzialności posiłkowej osoby trzeciej za grzywnę wy- mierzoną sprawcy przestępstwa skarbowego, która jest odstępstwem 7 Przedmowa od zasady indywidualnej i osobistej odpowiedzialności sprawcy za czyn (M. Błaszczyk, Ochrona interesów prawnych podmiotu odpowiedzialnego po- siłkowo). Zwraca przy tym uwagę na brak przesłanki winy po stronie od- powiedzialnego posiłkowo, co w jej opinii stanowi istotny mankament regulacji. Część cywilistyczną księgi zdominowały rozważania odszkodo- wawcze oraz odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec konsumenta, nie zabrakło jednak też odniesień do nowych regulacji prawa rzeczowego i spadkowego. Dwoje Autorów omawia roszczenie o przeniesienie wła- sności urządzeń przesyłowych, uznając przepis art. 49 kodeksu cywilne- go za ochronny wobec strony słabszej, tj. tego, kto poniósł koszt budowy urządzeń – wszelako do pewnych granic (Zbigniew Kuniewicz, Katarzy- na Malinowska-Woźniak, Charakter roszczenia o przeniesienie własności urzą- dzeń przesyłowych – uwagi na tle art. 49 kodeksu cywilnego). Michał Warciń- ski rozważa zagadnienie na styku prawa cywilnego i administracyjnego: przeszkodę, jaką dla ustanowienia służebności drogi koniecznej może stanowić istnienie na gruncie potencjalnie obciążonym zabudowy lub wydane już administracyjnoprawne pozwolenie na budowę; proponuje również sposób rozliczeń między stronami (M. Warciński, Ustanowienie służebności drogi koniecznej na gruncie zabudowanym). Maciej Kaliński od- nosi się do nabierającej coraz większego rozgłosu kwestii reprywatyza- cji gruntów warszawskich w ramach porządkowania uchybień spowo- dowanych tzw. dekretem Bieruta (M. Kaliński, Meandry reprywatyzacji gruntów warszawskich). Na styku prawa rzeczowego i prawa zobowiązań Krzysztof Pietrzykowski analizuje majątkowe relacje wewnątrzspółdziel- cze. Spółdzielnia mieszkaniowa jest przedsiębiorcą, a jej członkowie są konsumentami w zakresie zawieranych ze spółdzielnią umów o budo- wę lokali, o  ustanowienie spółdzielczych praw do lokali (prawa loka- torskiego i prawa odrębnej własności lokalu) i o przekształcenie prawa lokatorskiego albo własnościowego w prawo odrębnej własności lokalu [K. Pietrzykowski, Stosunki majątkowe spółdzielni mieszkaniowej z jej człon- kami (zagadnienia wybrane)]. Prawo spadkowe reprezentowane jest przede wszystkim przez omówienie ostatniej nowelizacji kodeksu cywilnego, re- dukującej odpowiedzialność za długi spadkowe na zasadach ogólnych do wartości stanu czynnego spadku (Maksymilian Pazdan, Zmiany w ukształ- towaniu zasad odpowiedzialności za długi spadkowe w prawie polskim). Renata Świrgoń-Skok przypomina zaś historię odpowiedzialności za nadmier- ne zapisy (R. Świrgoń-Skok, Ograniczenia odpowiedzialności spadkobiercy za nadmierne zapisy na tle historycznoprawnym). Trzy opracowania poświęcone zostały szczegółowym kwestiom odszkodowawczym: zadośćuczynieniu dla osoby najbliższej zmarłego (Konrad Osajda, Zadośćuczynienia dla osoby najbliższej zmarłego – wątpliwości 8 Przedmowa interpretacyjne już rozstrzygnięte i jeszcze do rozstrzygnięcia); interesom po- szkodowanego niesłusznym skazaniem, tymczasowym aresztowaniem lub zatrzymaniem (Zbigniew Banaszczyk, Model postępowania o odszkodo- wanie z tytułu niesłusznego skazania, tymczasowego aresztowania lub zatrzyma- nia w kodeksie postępowania karnego a ochrona interesów poszkodowanego) oraz szkodzie wyrządzonej uczestnikowi eksperymentu medycznego (Leszek Bosek, Podstawy i  zasady odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną uczestnikowi eksperymentu medycznego – de lege lata i de lege ferenda). Na płaszczyźnie części ogólnej prawa umów Joanna Kornas dowo- dzi ważkiej tezy, iż zasada lojalności – jako element treści zobowiązania kontraktowego, pozwalający na zrealizowanie celu społeczno-gospodar- czego umowy i w zgodzie z dobrymi obyczajami – jest nie tylko koncepcją, ale przede wszystkim faktem orzeczniczym [J. Kornas, Zasada i obowiązki lojalności kontraktowej jako standard wykonania zobowiązania (art. 354 Kodek- su cywilnego) w  orzecznictwie Sądu Najwyższego]. Wojciech Kocot, przyj- mując założenie wyjściowe, że konieczność udzielenia konsumentowi szczególnej ochrony w  umowach zawieranych bez fizycznej obecności stron, w szczególności w obrocie elektronicznym, jest następstwem nie- dozwolonych praktyk handlowych wywołanych deficytem informacji, sformułował katalog przedkontraktowych obowiązków informacyjnych wobec konsumenta przy umowach zawieranych przez internet (W.J. Kocot, Przedkontraktowe obowiązki informacyjne przedsiębiorcy w  umowach zawieranych z konsumentem przez internet). Wejście w życie ustawy o pra- wach konsumentów zainspirowało również Monikę Jagielską do przybli- żenia środków ochrony słabszego w umowach zawieranych na odległość [M. Jagielska, Środki ochrony słabszej strony umowy w umowach zawieranych na odległość (uwagi na tle ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumentów)]. Ich przegląd prowadzi Autorkę do końcowego postulatu zastąpienia pojęcia „konsument” wyrażeniem „strona słabsza” – dla rozciągnięcia owej wzmożonej ochrony także na ubezpieczających, najemców, pra- cowników, twórców, „małych” akcjonariuszy, „małych” przedsiębiorców, których wspólną cechą jest pozostawanie w słabszej pozycji względem drugiej strony umowy. Katarzyna Kopaczyńska-Pieczniak podejmu- je nieunikniony w kontekście ochrony słabszych temat rękojmi konsu- menckiej (K. Kopaczyńska-Pieczniak, „Rękojmia konsumencka” według znowelizowanych przepisów Kodeksu cywilnego), dokonując szczegółowego porównania dawnych przepisów z  nowymi. Dalej Katarzyna Górecka pisze o  ochronie konsumenta usług bankowych (Katarzyna Górecka, Ochrona konsumenta usług bankowych jako słabszej strony stosunku prawnego na przykładzie wybranych uprawnień). Marcin Krajewski rozważa przykła- dy klauzul abuzywnych, których skutek działania może po jakimś czasie okazać się korzystny dla konsumenta. Konsekwentne przyjęcie założenia 9 Przedmowa o  ich nieważności czy bezskuteczności prowadziłoby do wniosku, że konsument nie mógłby wywodzić z nich żadnych skutków prawnych. Z tych pozycji Autor broni rozwiązania odchodzącego od powszechnie przyjmowanych poglądów, a  mianowicie przyjęcia sankcji bezskutecz- ności zawieszonej dla klauzul abuzywnych w stosunku do konsumenta (M. Krajewski, Nowe spojrzenie na niektóre sankcje w  prawie umów konsu- menckich). Dział klasycznej cywilistyki kończą prawnoporównacze uwagi Karoliny Pasko o ochronie dłużnika w razie wykonania prawa odstąpie- nia od umowy wzajemnej (K. Pasko, Ochrona interesu dłużnika w kontekście prawa odstąpienia od umowy wzajemnej – uwagi prawnoporównawcze) oraz postulowane przez Jacka Jastrzębskiego kwalifikowanie umowy jako gry lub zakładu nie według kryterium ryzyka generowanego dla kontrahen- tów, lecz realizowania bądź nierealizowania rzeczywistego celu gospo- darczego, np. pokrycia określonych ryzyk związanych z  działalnością gospodarczą (J. Jastrzębski, Zarzut gry lub zakładu w prawie umów). Doty- czyłoby to w szczególności wykazujących pewne podobieństwa do gry lub zakładu umów gwarancyjnych i uchylało ryzyko niezaskarżalności wynikających z nich roszczeń. Nadużywanie pozycji dominującej przez hipermarketowych gi- gantów referują w oparciu o dorobek orzecznictwa Magdalena Bławat i Alicja Sieczych. Jako pole do rozważań posłużył im delikt nieuczciwej konkurencji polegający na pobieraniu innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży [M. Bławat i A. Sieczych, Opłaty półko- we, czyli jak judykatura chroni słabszego przedsiębiorcę (przegląd orzecznictwa)]. Wątek przedsiębiorcy jako strony słabszej wobec innego przedsiębiorcy podjęła także Ewa Rott-Pietrzyk (E. Rott-Pietrzyk, Ochrona przedsiębior- cy jako strony słabszej na przykładzie agenta handlowego). Pozycję słabszych w prawie handlowym rozważa również Jarosław Turłukowski [J. Turłu- kowski Ochrona praw akcjonariuszy mniejszościowych a  prawa większościo- wych akcjonariuszy w prawie rosyjskim na tle prawa polskiego – wybrane zagad- nienia (w świetle reformy kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej)]. W  rozważaniach nad treścią prawa autorskiego Jan Błeszyński wskazuje, iż poszczególne uprawnienia nie stanowią w stosunku do sie- bie zakresów całkowicie odrębnych: często eksponują różne aspekty tych samych interesów. Prawa osobiste i majątkowe przenikają się nawzajem, a obok nich daje się także wyobrębnić prawa o charakterze mieszanym (J. Błeszyński, Koncepcja treści polskiego prawa autorskiego). Wojciech Ma- chała kwestionuje ze swej strony skuteczność ochrony twórcy jako stro- ny słabszej w prawie autorskim (W. Machała, Ograniczenia swobody umów z art. 41 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Re- alna ochrona twórcy czy jej iluzja?). Dowodzi, że zbyt rygorystyczne unor- mowania próbuje się łagodzić w  drodze wykładni, co pociaga za sobą 10 Przedmowa niepewność sytuacji prawnej zarówno twórcy, jak i  jego kontrahenta, a niektóre normy okazują się nawet przeciwskuteczne w zabezpieczeniu interesu twórcy. W dziale poświęconym procedurze cywilnej Karol Weitz analizuje pod kątem ochrony słabszej strony postępowania rozporządzenie Parla- mentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w  sprawie jurysdykcji i  uznawania orzeczeń oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (K. Weitz, Nowe rozwiązania doty- czące ochrony słabszej strony stosunku prawnego w rozporządzeniu Bruksela Ia). Aleksandra Klich zwraca uwagę na szansę, jaką niesie za sobą proces informatyzacji wymiaru sprawiedliwości w zakresie poszerzania granic prawa do sądu (A. Klich, Prawo dostępu do sądu – rozważania na tle informaty- zacji postępowania cywilnego). Podkreśla przy tym, iż proces ów nie stanowi ograniczenia, ale otwiera szerokie możliwości i wyznacza nowe standar- dy w prawie dostępu do sądu. Joanna Studzińska przekonuje następnie o konieczności udziału w postępowaniu cywilnym profesjonalnego peł- nomocnika jako o instrumencie ochrony strony słabszej (J. Studzińska, Prawo czy konieczność posiadania pełnomocnika profesjonalnego dla ochrony strony słabszej w postępowaniu cywilnym. Kilka uwag praktycznych). Tadeusz Zembrzuski analizuje przepisy służące realizacji tzw. kierownictwa sę- dziowskiego oraz prawa do informacji i pouczeń co do czynności proce- sowych, które z założenia mają gwarantować równouprawnienie stron, rozumiane jako powinność jednakowego traktowania (T. Zembrzuski, Pouczanie strony występującej w procesie cywilnym bez zawodowego pełnomoc- nika co do wnoszenia środków zaskarżenia). Uwagi swe kończy refleksją, iż w społeczeństwie obywatelskim powinien być zachowany balans między modelem sądu pozbawionego cech nadopiekuńczości a prawem strony procesu do uzyskania od sądu niezbędnych informacji. Andrzej Harla rozpatruje z punktu widzenia ochrony strony słabszej różne modele pro- tokołowania cywilnych posiedzeń sądowych (A.G. Harla, Normatywne modele protokołowania cywilnych posiedzeń sądowych – uwagi de lege lata i de lege ferenda), krytykując wprowadzenie protokołu hybrydowego z nazbyt dominującą pozycją jego części elektronicznej i niesłusznym wyelimino- waniem zasady odczytywania złożonych zeznań w  celu ich ewentual- nego sprostowania lub uzupełnienia. Agnieszka Laskowska-Hulisz roz- trząsa kognicję sądu spadku w sprawie wydania wykonawcy testamentu stosownego zaświadczenia (A. Laskowska-Hulisz, Zakres kognicji sądu spadku w postępowaniu o wydanie zaświadczenia wykonawcy testamentu) m.in. z punktu widzenia udziału i ochrony interesów spadkobierców. Następne cztery opracowania procesowe odnoszą się do strony słab- szej określonej kategorialnie. Kinga Flaga-Gieruszyńska podejmuje od- wieczny temat dobra dziecka w postępowaniu w sprawach małżeńskich 11 Przedmowa (K. Flaga-Gieruszyńska, Ochrona dobra dziecka w  postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich). Ostatecznie dochodzi do wniosku, że decydują- ce znaczenie praktyczne (jak zwykle w sprawach rodzinnych) ma ludzki czynnik sędziowski: postawa sędziów w kluczowych kwestiach, zwłasz- cza prawa dziecka do wysłuchania. Józef Jagieła zajął się prawami pro- cesowymi osób ubezwłasnowolnionych, w szczególności zakresem moż- liwości samodzielnego dokonywania czynności procesowych [J. Jagieła, Ochrona praw osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie i ubezwła- snowolnionej w sprawach o ubezwłasnowolnienie i o uchylenie albo zmianę ubez- własnowolnienia (zagadnienia wybrane)]. Andrzej Wach wskazał jako stronę słabszą zawodnika sportowego, zwłaszcza niebędącego zawodowcem (A. Wach, Ochrona „słabszej strony” w postępowaniu w sprawach sportowych) i sformułował wniosek, iż skuteczność ochrony słabszej strony w postę- powaniu w sprawach sportowych zależy przede wszystkim od kształtu sportowego sądownictwa polubownego oraz sposobu ochrony w jego ra- mach praw zawodnika czy innego podmiotu ruchu sportowego. Mocnym akcentem tej części tomu jest omówienie przez Kazimierza Lubińskiego środków służących uwolnieniu się spod egzekucji sądowej skierowanej przez pomyłkę, z uwzględnieniem gwarancji procesowych zapobiegania takim wypadkom – w tym najnowszych zmian kodeksu postępowania cywilnego – jak również usuwania skutków takich naruszeń (K. Lubiński, Środki prawne dla osoby posiadającej z dłużnikiem takie same cechy identyfika- cyjne, przeciwko której omyłkowo skierowano egzekucję sądową). Do klasyki gatunku w  prawie pracy należy ochrona pracownika (Ludwik Florek, Ochrona pracowników jako słabszej strony stosunku pracy), tutaj ujęta przekrojowo. Joanna May zmierza zaś do wyjaśnienia szcze- gółowej kwestii: czy z punktu widzenia interesów pracownika, któremu została narzucona umowa prorogacyjna o właściwość miejscową sądu, zawarcie takiej umowy nie stanowi utrudnienia dla przyszłego docho- dzenia roszczeń, a tym samym – ograniczenia dostępu do sądu (J. May, Umowy prorogacyjne w sprawach z zakresu prawa pracy). Tom kończy tekst z pogranicza prawa medycznego i bioetyki, któ- ry stanowi porównanie wybranych rozwiązań prawnych nadających lekarzom w stosunkach z pacjentem swego rodzaju prymat decyzyjny, z odpowiednimi normami etyki lekarskiej (Maria Boratyńska, Działanie przywilejów lekarskich na niekorzyść pacjenta: gdy etyka zawodowa rozmija się z prawem). Maria Boratyńska 12 Życiorys Jubilata Profesor Adam Zieliński urodził się dnia 28 czerwca 1931 r. w Prusz- kowie. Maturę uzyskał w 1950 r. w Liceum Ogólnokształcącym im. T. Zana w Pruszkowie. Studia prawnicze pierwszego stopnia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego ukończył w 1953 r., a drugiego stopnia – w 1959 r. W  1968  r. na Wydziale Prawa i  Administracji Uniwersytetu War- szawskiego obronił pracę doktorską pt. Ochrona roszczeń pracowników w postępowaniu. W 1975 r. na podstawie pracy pt. Sądownictwo opiekuńcze w sprawach małoletnich uzyskał stopień doktora habilitowanego. Tytuł naukowy profesora uzyskał w 1975 r. Po ukończeniu studiów podjął pracę w  sądownictwie, zajmując kolejno stanowisko asesora, sędziego sądu powiatowego oraz sędziego sądu wojewódzkiego i orzekając w sprawach cywilnych. Od 1 stycznia 1961  r. został oddelegowany do pracy w  Minister- stwie Sprawiedliwości, gdzie pełnił kolejno obowiązki starszego radcy, naczelnika i  wicedyrektora, specjalizując się w  problematyce cywili- stycznej. W 1966 r. został Dyrektorem Departamentu Spraw Nieletnich, a w 1970 r. dyrektorem Departamentu Prawnego. W latach 1982–1992 był sędzią i Prezesem Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego. stwie Sprawiedliwości. W  latach 1994–1995 pełnił funkcję sekretarza stanu w  Minister- Następnie w latach 1996–2000 był Rzecznikiem Praw Obywatelskich, a w 1999 r. został wiceprezydentem European Ombudsman Institute. Jest członkiem Komitetu Nauk Prawnych PAN oraz Rady Nauko- wej Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Wcześniej był członkiem ze- społów redakcyjnych miesięcznika „Państwo i Prawo” oraz „The Interna- tional Ombudsmen Yearbook”. Pracę na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszaw- skiego Adam Zieliński rozpoczął 15 lutego 1977 r. na stanowisku docenta 13 Życiorys Jubilata kontraktowego. Od 1 października 1989 r. do dnia dzisiejszego jest za- trudniony na stanowisku profesora. Wypromował dwóch doktorów, a w stosunku do wielu młodszych kolegów spełniał znaczącą rolę invi- sible tutor. Jego uwagi były zawsze celne i wysoce inspirujące. Profesor Adam Zieliński ma ogromny dorobek naukowy. Jest uzna- wany za wybitnego przedstawiciela nauki prawa. Jego istotną pozycję w naszej literaturze prawniczej dokumentuje wykaz ponad 150 publika- cji zamieszczony w niniejszym tomie. Znaczenie tego dorobku wyraża się w jego istotnej wartości, której miarą jest znaczny wkład w rozwój nauki prawa i ustawodawstwa. Dominującą cechą twórczości naukowej profesora Adama Zieliń- skiego jest charakter prezentowanych tez naukowych przyczyniających się do rozwoju prawa i doskonalenia praktyki sądowej. Szeroka jest problematyka badawcza Profesora: obok prac poświę- conych teorii i  zagadnieniom ogólnym prawa cywilnego znajdują się opracowania z zakresu różnych dziedzin prawa cywilnego i rodzinnego, postępowania cywilnego oraz postępowania administracyjnego. Gruntowana wiedza, znajomość praktyki sądowej sprawiają, że opracowania w każdej z tych dziedzin prezentują wysoki poziom i rze- telność merytoryczną. Profesor włącza się także w nurt ważnych spraw życia publiczne- go. Świadczą o tym m.in. liczne wypowiedzi prasowe, wymienione rów- nież w wykazie publikacji. Jest Profesor znakomitym mówcą. Zarówno wykłady akademickie, jak i wystąpienia podczas konferencji i innych spotkań oraz wydarzeń publicznych wyróżniają się precyzją argumentacji oraz najwyższej klasy formą. Profesor Adam Zieliński w uznaniu swych zasług został dwukrot- nie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (w latach 1978 i 1984). Otrzymał także Krzyż Kawalerski Orderu Odro- dzenia Polski (1970) oraz Złoty Krzyż Zasługi (1964). Niniejsza księga, dar przyjaciół i kolegów, jest wyrazem szacunku i uznania dla osoby i dzieła Profesora. Opracował: Jerzy Rajski 14 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Prawo administracyjne materialne i formalne J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego, red. J. Borkowski (komentarz do art. 190–216 k.p.a. i do przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Admini- stracyjnym oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyj- nego), wyd. I, Warszawa 1985; wyd. II, Warszawa 1989; aneks do wyd. II, Warszawa 1991 Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, PiP 1980, z. 4, s. 33 Reforma postępowania administracyjnego, NP 1980, nr 5, s. 9 Problematyka sądowej kontroli decyzji administracyjnych, Seminarium kodek- su postępowania administracyjnego 1981, nr 4, s. 3 U źródeł koncepcji ustrojowej Naczelnego Sądu Administracyjnego, PiP 1983, Podstawa prawna decyzji administracyjnej, PiP 1984, z. 3, s. 26 Zakres przedmiotowy kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego, NP Charakter postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ZNIBPS z. 6, s. 5 1984, nr 4, s. 3 1984, nr 21–22, s. 11 Udział Naczelnego Sądu Administracyjnego w  umacnianiu praworządności w stosunkach rolnych PRL, Zeszyty Naukowe Wydziału Prawa i Admi- nistracji Uniwersytetu Gdańskiego. Prace z zakresu administracji i za- rządzania 1985, nr 8–9, s. 187 Pięć lat działalności Naczelnego Sądu Administracyjnego, NP 1985, nr 9, s. 3 Les tendances actuelles d’evolution de la jurisdiction administrative en Po- logne, Journées de la Société de Legislation Comparée, Paris 1986, s. 73 Rola przepisów kodeksu postępowania cywilnego w postępowaniu przed Naczel- nym Sądem Administracyjnym, ZNIBPS 1987, nr 25, s. 206 Współdziałanie Naczelnego Sądu Administracyjnego z Trybunałem Konstytucyj- nym, PiP 1989, z. 5, s. 17 15 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Pojęcie strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (w:) Proces i prawo. Księga pamiątkowa ku czci prof. J. Jodłowskiego, Ossolineum 1989, s. 543 Z  perspektywy dziesięciolecia Naczelnego Sądu Administracyjnego, PiP 1990, z. 9, s. 3 Die verwaltungsgerichtliche Ermessenprüfung in Polen: Mythos oder Wirklich- keit (w:) Verwaltungsgerichtsbarkeit – Umweltschutz – Kommunale Selbst- verwaltung, red. M. Siedentopf, Speyer 1991, s. 39 Postępowanie przed NSA w świetle „prawa do sprawiedliwego procesu sądowe- go”, PiP 1992, z. 7, s. 15 Les statut de juges administratifs (w:) Académie internationale de droit comparé. Rapports généraux XIIIe Congrés international Montreal 1990, Cowansville 1992, s. 775 Prawo cywilne – zagadnienia ogólne, prawa rzeczowe Ochrona praw podmiotowych (w:) System Prawa Prywatnego, red. Z. Ra- dwański, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, wyd. I, Warszawa 2002; wyd. II, Warszawa 2008 Funkcje prawa cywilnego, ZNIBPS 1979, nr 12, s. 3 Civil law (w:) General Principles of Law of the Polish Peopole’s Republic, red. L. Kurowski, Warszawa 1984, s. 161–185 Zagadnienia prawa własności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyj- Zbycie nieruchomości budowlanej a skarga z art. 101 ustawy o samorządzie tery- nego, KPP 1993, z. 4, s. 411 torialnym, PiP 1994, z. 2, s. 12 Kabata, Olsztyn 2004, s. 421 prawa, Warszawa 2005, s. 313 Podmiotowość prawna (w:) Ius et lex. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Aktualne problemy wykładni prawa cywilnego (w:) Teoria i praktyka wykładni Ochrona przed szkodami wyrządzonymi przez organy władzy publicznej wadli- wą wykładnią prawa cywilnego (w:) Rozprawy prawnicze. Księga pamiątko- wa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005, s. 1545 Cywilnoprawne aspekty godzenia interesu indywidualnego z interesem publicz- nym (w:) Prawa stają się prawem. Status jednostki a tendencje rozwojowe prawa, Warszawa 2006, s. 99 Odpowiedzialność cywilna za szkodę wyrządzoną przewlekłością postępowania sądowego (w:) W kierunku europeizacji prawa prywatnego. Księga pamiąt- kowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu, Warszawa 2007, s. 51 Prawo cywilne i metoda cywilistyczna w systemie prawa (w:) Dziedziny prawa, dyscypliny i metody prawnicze, red. T. Giaro, Warszawa 2013, s. 65 16 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Prawo karne procesowe O projekcie ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu demoralizacji i przestępczości nieletnich, NP 1969, nr 5, s. 679 [wspólnie z K. Grześkowiakiem] Sądownictwo dla nieletnich (w:) XXV lat Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 1969, s. 89 Postępowanie z nieletnimi po dniu 1 I 1970 r., NP 1970, nr 3, s. 319 Środki poprawcze de lege ferenda, NP 1970, nr 5, s. 643 Zapobieganie i zwalczanie pasożytnictwa społecznego, NP 1971, nr 5, s. 651 Prawo konstytucyjne i publiczne, ochrona praw obywatelskich Reforma struktury organizacyjnej sądownictwa, NP 1975, nr 9, s. 1127 [wspólnie z W. Berutowiczem i W. Michalskim] Rola prawników w proce- sie prawotwórczym (w:) Prawotwórstwo socjalistyczne, red. A. Łopatka, A. Bałaban, Warszawa 1979, s. 429 L’influence de la Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen en Pologne (w:) Les Droits de l’Homme: Universalité et Renouveau 1789–1989, red. G. Braibant, G. Marcou, Paris 1990, s. 160 [wspólnie z A. Murzynowskim] Ustrój wymiaru sprawiedliwości w przyszłej konstytucji, PiP 1992, z. 9, s. 3 Sprzeczność aktu normatywnego niższego rzędu z ustawą w orzecznictwie Na- czelnego Sądu Administracyjnego, PS 1993, nr 11–12, s. 46 The structure of organs of administration of justice in Poland, Polish Contem- porary Law 1995, nr 1–4, s. 59 La stabilité du droit – Élément essentiel de l’Etat de droit (w:) L’Etat de droit et la sécurité juridique, Paryż–Warszawa 1996, s. 83 Pewność prawa (w:) Jakość prawa, Warszawa 1996, s. 43 Środki ochrony wolności i praw według nowej Konstytucji, PiP 1997, z. 11–12, s. 19 z. 11, s. 3 Rzecznik Praw Obywatelskich – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość (w:) Oby- watel – jego wolności i prawa, Warszawa 1998, s. 7 Wystąpienie RPO przed Sejmem RP na posiedzeniu 28 VIII 1998, PiP 1998, Rzecznik Praw Obywatelskich a sądy (w:) Państwo prawa. Administracja. Są- downictwo, Warszawa 1999, s. 131 Instytucja sądu w państwie prawnym – model konstytucyjny (w:) Rozważania o prawie karnym, Poznań 1999, s. 333 Nietolerancja i  ksenofobia z  perspektywy urzędu Rzecznika Praw Obywatel- skich (w:) Nietolerancja – Rasizm – Ksenofobia, Ośrodek Informacji Rady 17 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Europy. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Biule- tyn 1999, nr 1, s. 53 Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Adama Zielińskiego przed Sej- mem RP, PiP 1999, z. 10, s. 3 L’application des standards européens de protection des droits de l’Homme – expériences polonaises (w:) Contrôle de l‘administration en France et en Po- logne, Warszawa 1999, s. 153 Stosowanie technik operacyjno-dochodzeniowych a prawa człowieka (w:) Prze- ciwdziałanie korupcji i zorganizowanej przestępczości, Ośrodek Informacji Rady Europy. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Biuletyn 1999, nr 3–4, s. 110 Realizacja konstytucyjnej zasady równości kobiet i mężczyzn – Rola Rzecznika Praw Obywatelskich (w:) Równość kobiet i mężczyzn w europejskich syste- mach emerytalnych, Ośrodek Informacji Rady Europy. Centrum Euro- pejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Biuletyn 2000, nr 2, s. 117 Prawa człowieka – ideał i rzeczywistość, Pal. 2000, nr 11–12 Rzecznik Praw Obywatelskich (w:) Dziesięciolecie Polski Niepodległej 1989– Priedstawitiel po Prawam Grażdan Respubliki Polsza (w:) Ombudsman w Uzbie- 1999, Warszawa 2001, s. 159 kistanie, Taszkient 2001, s. 179 Sądowe i pozasądowe środki ochrony praw obywatelskich (w:) Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, R. Preisner, Warszawa 2002, s. 711 Rola Rzecznika Praw Obywatelskich w  realizacji przepisów konstytucji (w:) Konstytucja i władza we współczesnym świecie. Doktryna – Prawo – Prak- tyka. Księga Pamiątkowa prof. Wojciecha Sokolewicza, Warszawa 2002, s. 117 Koncepcje urzędu ombudsmana w Polsce i w Argentynie (w:) Europa Wschod- nia – Ameryka Łacińska. Pozycja jednostki i system rządu, Wrocław 2002, s. 411 Międzynarodowi ombudsmani na Bałkanach (w:) Prawo pracy a wyzwania XXI wieku. Księga Pamiątkowa prof. Tadeusza Zielińskiego, Warszawa 2002, s. 69 [wspólnie z  M.T. Zubikiem] Przyszłość polskiego wymiaru sprawiedliwości (w:) Przyszłość polskiego wymiaru sprawiedliwości, Warszawa 2002, s. 13 Wpływ Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka na przemiany prawno- -ustrojowe w Polsce (w:) Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka. Standard prawa i jego realizacja a przyszłe wyzwania, Poznań 2002, s. 15 Pojmowanie godności ludzkiej w  świetle praw ekonomicznych i  socjalnych (w:) Godność człowieka a prawa ekonomiczne i socjalne, Warszawa 2003, s. 47–57 Prawo do sądu a struktura sądownictwa, PiP 2003, z. 4, s. 20 18 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Changes in Court Decision-Making in Poland after 1989 (w:) System of Justice in Transition. Central European Experiences since 1989, Hampshire 2003, s. 109 Ratifikacja Mieżdunarodnogo Pakta o  Grażdanskich i  Politiczeskich Prawach i  Pierwogo Fakultatiwnogo Protokoła. Polskij opyt (w:) UN International Covenants: system, methology and praktice of human rights protection in the Republic of Kazakhstan, Astana 2003, s. 1 Sędzia a standardy ochrony praw człowieka (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 519 Konstytucyjny standard instancyjności postępowania sądowego, PiP 2005, z. 11, s. 3 Wkład Naczelnego Sądu Administracyjnego w kształtowanie zasady bezpośred- niego stosowania Konstytucji przez sądy (w:) Sądownictwo administracyj- ne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 461 Prawo do sądu i organizacja władzy sądowniczej (w:) Księga XX-lecia orzecznic- twa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006, s. 483 Wpływ praw człowieka na kodeks cywilny (w:) Czterdzieści lat kodeksu cywilne- go, red. R. Sawczuk, Kraków 2006, s. 35 Rzecznik Praw Obywatelskich – refleksje na temat III kadencji. Księga jubileuszo- wa Rzecznika Praw Obywatelskich. Księga XX-lecia Rzecznika Praw Obywa- telskich w Polsce, t. IX, red. M.T. Zubik, Warszawa 2008, s. 53 Instytucja Rzecznika Praw Dziecka w świetle Konstytucji (w:) W trosce o rodzi- nę. Księga pamiątkowa ku czci Profesor Wandy Stojanowskiej, Warszawa 2008, s. 617 Wokół reformy polskiego sądownictwa, PiP 2009, z. 2, s. 3 Efektywność sądowej ochrony wolności i  praw jednostki w  Polsce (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Józefa Okolskiego, red. M. Modrzejewska, Warsza- wa 2010, s. 1389 Uczestnictwo Rzecznika Praw Obywatelskich w  postępowaniu cywilnym (w:) Aurea praxis. Aurea theoria. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011, s. 811 Budzące wątpliwości przepisy Konstytucji o ochronie sądowej i ich interpretacja (w:) Proces cywilny. Nauka–Kodyfikacja–Praktyka. Księga jubileuszowa de- dykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knop- pek, M. Walasik, Warszawa 2012, s. 57 Rzecznikowski sposób patrzenia na prawo (w:) Państwo prawa i prawo karne. Księga Jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, t. I, red. P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel, Warszawa 2012, s. 455 Zakaz zamykania drogi sądowej (art. 77 ust. 2 Konstytucji) a postępowanie cy- wilne, PPC 2012, nr 3, s. 377 19 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Skarga indywidualna do międzynarodowego organu konwencyjnego na naru- szenie praw człowieka (w:) Oblicza prawa cywilnego. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Błeszyńskiemu, red. K. Szczepanowska- -Kozłowska, Warszawa 2013, s. 662 Prawo postępowania cywilnego Zmiana przepisów postępowania w  sprawach cywilnych, Biuletyn Minister- stwa Sprawiedliwości 1962, nr 4, s. 39 Nakładanie grzywien przez komorników sądowych, Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości 1962, nr 9–10, s. 38 Zestawienie ważniejszych zmian wprowadzonych przez nowy KPC, Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości 1965, nr 1, s. 1 Sądowa egzekucja świadczeń pieniężnych od rolników, NP 1966, nr 11, s. 1390 Ochrona roszczeń pracowników w sądowym postępowaniu cywilnym, Warsza- wa 1969 1976, nr 6, s. 870 Stosowanie przepisów KPC przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych, NP Uprzywilejowanie niektórych rodzajów roszczeń w postępowaniu cywilnym (w:) Studia z prawa postępowania cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Z. Resi- cha, Warszawa 1985, s. 307 T. Ereciński, M. Jędrzejewska, J. Jodłowski, J. Krajewski, Z. Krzemiński, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, E. Wengerek, A. Zieliński, Kodeks postę- powania cywilnego z komentarzem, red. J. Jodłowski, K. Piasecki, War- szawa 1989  r. (t.  II: komentarz do art.  459–477; t.  III: komentarz do art. 561–565 i 568–605) Projekt konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń sądo- wych w sprawach cywilnych i handlowych, Radca Prawny 1994, nr 2, s. 3 Kształtowanie się prawa do rzetelnego procesu sądowego w sprawach cywilnych w polskim systemie prawnym (w:) Pro bono Reipublicae. Księga Jubileuszo- wa Profesora Michała Pietrzaka, Warszawa 2009, s. 151 Prawo pracy J. Rusek, A. Zieliński, Ustawa o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecz- nych. Komentarz, Warszawa 1977 [komentarz do art. 32–98] Egzekucja sądowa z uposażenia osób wojskowych, Biuletyn Ministerstwa Spra- wiedliwości 1960, nr 7, s. 29 Postępowanie sądowe w sprawach o roszczenia pracowników w świetle zasady rozporządzalności, Pal. 1967, nr 5, s. 39 20 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Prawo rodzinne O nowym kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, Warszawa 1965 Sądownictwo opiekuńcze w sprawach małoletnich, Warszawa 1975 Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi (w:) Sys- tem Prawa Procesowego Cywilnego, t.  II, red. Z. Resich, Ossolineum 1987 Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości 1964, Niektóre zagadnienia związane ze stosowaniem nowego KRO, Biuletyn Sądow- nictwa dla Nieletnich 1965, nr IV–VI, s. 9 Wybrane zagadnienia z zakresu KRO, Biuletyn Generalnej Prokuratury 1966, O sądzie opiekuńczym, NP 1968, nr 7–8, s. 1108 Z  rozważań nad prawnymi kryteriami określenia młodzieży, NP 1973, nr  3, nr 2 , s. 1 nr 7–8, s. 12 s. 307 Les tribunaux de la famille en Pologne, Journées de la Société de Legislation Opieka nad małoletnim po noweli do kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, NP Nowa konwencja haska w sprawie przysposobienia międzynarodowego, PiP 1993, Comparée 1979, s. 375 1979, nr 11, s. 3 z. 9, s. 3 Przysposobienie międzynarodowe (w:) Księga pamiątkowa prof. T. Dybowskiego, Studia Iuridica 1993, nr XXI, s. 225 Miscellanea [wspólnie z Z. Knyplem] La crisi dell’impresa: ricerca per una tutela degli in- teressi della collettivita, Perugia 1971 Międzynarodowy obrót prawny w  sprawach cywilnych i  karnych, NP 1979, Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego, PiP 1982, z.  11, Obrót prawny z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych. Umowy międzyna- rodowe PRL, Warszawa 1983 [zbiór przepisów z omówieniem] Grenzűberschreintender Umweltschutz (w:) Dokumentation zum 9. Deutschen Verwaltungsrichtertag 1989, Stuttgart–München–Hannover 1989, s. 270 100-lecie Konferencji Haskiej Międzynarodowego Prawa Prywatnego, PS 1994, Wielkość prawa budujemy wszyscy. Felietony i wywiady 1996–2000, Warszawa nr 12, s. 18 s. 61 nr 1, s. 60 2000 21 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Polskie środowisko prawnicze u progu XXI wieku (w:) XX Lat Samorządu Rad- ców Prawnych 1982–2001. Księga pamiątkowa, red. J. Żuławski, Warsza- wa 2002, s. 79 Procesy standaryzacji prawa – konieczność czy wyzwanie? (w:) Prawo a polity- ka, red. M.T. Zubik, Warszawa 2007, s. 117 Prawo a globalizacja (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Smyczyńskie- go, Toruń 2008, s. 901 Glosy Glosa do orzeczenia SW dla m.st., Warszawy z 16 IX 1965 r. II CZ 107/65, PiP Glosa do postanowienia NSA z 27 I 1983 r. SAO/Kr 392/82, OSPiKA 1984, z. 2, 1966, z. 11, s. 1390 poz. 23 Glosa do wyroku SN z 28 XI 1990 r. III ARN 28/90, PS 1992, nr 3, s. 85 Glosa do uchwały SN z 26 VI 1991 r. I PZP 9/91, PiP 1992, z. 6, s. 112 Glosa do uchwały SN z 16 II 1993 r. III CZP 68/92, OSP 1994, z. 2, s. 70 Glosa do wyroku SN z dnia 26 września 2000 r. III CKN 1089/00, OSP 2001, Glosa do wyroku TK z dnia 15 grudnia 1999 r. P. 6/99, PS 2001, nr 2(43), s. 78 Glosa do wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2001 r. I S.A. 220/00 i I SA 221/00. Glosa do postanowienia NSA z dnia 14 grudnia 2001 r. V S.A. 1991/01, PiP Glosa do wyroku NSA z 14.XII.2001 r. II S.A./Lu 71/00, OSP 2002, z. 4, poz. 51 Glosa do postanowienia SN z dnia 18 stycznia 2002 r. III RN 199/00, PiP 2002, Glosa do wyroku NSA z dnia 26 października 2001 r. II S.A./Kr 786/01, OSP Glosa do wyroku TK z dnia 22 października 2002 r. SK 39/01, PiP 2003, z. 5, z. 4, poz. 65 OSA 2002, z. 1, poz. 12 2002, z. 3, s. 111 z. 6, s. 99 2002, z. 9, poz. 119 Glosa do wyroku NSA z dnia 12 grudnia 2005 r. II OPS 4/05, PiP 2006, z. 8, s. 125 s. 122 s. 1763 s. 141 Recenzje, polemiki, sprawozdania Konferencja ministrów sprawiedliwości krajów socjalistycznych, NP 1972, nr 12, Recenzja pracy H. Rota: Problemy kodyfikacyjne prawa PRL, PiP 1979, z.  3, 22 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Recenzja pracy: J.-F. Lachaume, Les Grandes Décisions de la Jurisprudence. Droit Administratif, NP 1984, nr 5, s. 121 O  „rażącym” naruszeniu prawa w  rozumieniu art.  156 KPA (polemika), PiP 1986, z. 2, s. 104 [wspólnie z W. Czachórskim] XIII Międzynarodowy Kongres Prawa Porów- nawczego (Montreal, 19–24 VIII 1990), PiP 1991, z. 1, s. 99 Recenzja pracy: Wege zu einem europäischen Zivilprozessrecht, Tűbinger Sym- posium zum 80. Geburstag von Fritz Baur, PiP 1993, z. 2, s. 94 Recenzja pracy A. Michalskiej: Komitet Praw Człowieka. Kompetencje–funkcjo- nowanie–orzecznictwo, PiP 1995, z. 7, s. 80 W sprawie polemiki prof. Tadeusza Zielińskiego na temat państwa prawnego, PiP Recenzja pracy J. Brola: Depozyty sądowe. Praktyka sądowa. Wnioski de lege 1996, z. 11, s. 81 ferenda, PiP 2004, z. 4, s. 106 Niektóre inne publikacje (krótsze wypowiedzi, felietony, wywiady) Projekt kodeksu rodzinnego w ČSRS, Prawo i Życie z 4 VIII 1963 r. Przepisy wykonawcze do kodeksu cywilnego, Prawo i Życie z 6 VI 1965 r. Sądownictwo dla nieletnich, Gazeta Sądowa i Penitencjarna z 15 III 1968 r. Odpowiedzialność nieletnich i młodocianych, Gazeta Sądowa i Penitencjarna z 19 XI 1980 r. Gwarancje dla wszystkich, Gazeta Robotnicza z 11 XI 1981 r. Bez wielkich haseł, Życie Warszawy z 6 IX 1982 r. Kontrola legalności decyzji, Życie Warszawy z 3 III 1983 r. Sąd społecznej potrzeby, Gazeta Prawnicza z 16 IV 1983 r. 23 z 15 VIII 1968 r. z 15 IV 1969 r. z 15 VII 1969 r. Pierworodny, Kobieta i Życie z 2 III 1969 r. Zakład zamknięty – środek ostateczny, Gazeta Sądowa i  Penitencjarna Sądownictwo dla nieletnich w Polsce Ludowej, Gazeta Sądowa i Penitencjarna Wszystko o Funduszu Alimentacyjnym, Trybuna Ludu z 29 VI 1974 r. Pakty praw człowieka, Gazeta Prawnicza z 16 IV 1977 r. La creation de bon droit, La Pologne Contemporaine 1977, nr 17 Na początek: rejestr, Prawo i Życie z 25 IX 1977 r. W interesie obywatela i społeczeństwa, Trybuna Ludu z 9 XI 1979 r. Na forum Komitetu Praw Człowieka, Gazeta Prawnicza z 16 XII 1979 r. Polska – Związek Radziecki. Wzajemna pomoc prawna, Przyjaźń z 13 VI 1980 r. Realizacja porozumień gdańskich. Nad ustawą o  cenzurze, Trybuna Ludu bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Szkoła prawa, Prawo i Życie z 25 VI 1983 r. NSA na straży praworządności, Kurier Polski z 2–4 IX 1983 r. Treść czy forma?, Perspektywy z 14 X 1983 r. Racjonalnie do prawa, Prawo i Życie z 7 I 1984 r. Dodatkowe gwarancje, Fundamenty z 23 II 1984 r. Nie jesteśmy dekoracją, Odrodzenie z 6 III 1984 r. Przeprowadzić wybory zgodnie z prawem, Rzeczpospolita z 29 III 1984 r. Czuwamy nad zgodnością prac wyborczych z  ordynacją, Dziennik Bałtycki Czujemy ciężar odpowiedzialności, Nowa Wieś z 29 IV 1984 r. Zgodnie z ordynacją wyborczą, Rada Narodowa, Gospodarka, Administracja z 19 IV 1984 r. 1984, nr 9 Technika głosowania, Rzeczpospolita z 13 VI 1984 r. Rzeczywistość wyborcza, Tak i Nie z 15 VI 1984 r. Z korzyścią dla obywatela, Dziennik Ludowy z 22 VI 1984 r. Urząd wobec obywatela. Praworządnie i  sprawiedliwie, Trybuna Ludu z 22/23 IX 1984 r. Więcej prawa dla administracji, Życie Warszawy z 25 IX 1984 r. Jedna miara prawa, Gazeta Prawnicza z 1 XII 1984 r. Zaskarżyć administrację przed sądem, Zielony Sztandar z 14 III 1985 r. Nade wszystko liczyć się z wyborcą, Fundamenty z 29 VIII 1985 r. Ochrona praw i  obowiązków, Rzeczpospolita obywatelskich z 31 VIII/1 IX 1985 r. Nie tylko czekamy, Prawo i Życie z 7 IX 1985 r. Ten sąd istnieje!, Express Wieczorny z 3 IV 1986 r. Wprowadzamy reguły uczciwej gry, Dziennik Zachodni z 10 IV 1986 r. Salmonella resortiensis i inne, Prawo i Życie z 20 VI 1987 r. Polska szansa, Stolica z 9 VIII 1987 r. Sprawy wielkie realizują ludzie, Rzeczpospolita z 22 X 1987 r. Racje obywatelskie, Życie Warszawy z 9 XI 1987 r. Wspólny mianownik: prawa człowieka, Kurier Polski z 24 XI 1987 r. Jakie prawo w dobie przemian, Rzeczpospolita z 28/29 XI 1987 r. Co się zdarzy, Przegląd Tygodniowy z 10 I 1988 r. O  Naczelnym Sądzie Administracyjnym (po chińsku), Żenmin Żypao z 28 I 1988 r. Egzamin z praworządności, Życie Warszawy z 22 IV 1988 r. Zimny wychów reformatorów, Prawo i Życie z 17 XII 1988 r. Wypowiedź na 75-tym niemieckim Juristentagu (w:) Verhandlungen des sieben- undfünfzigsten Deutschen Juristentages Mainz 1988, Band II, München 1988, s. O 26. Prawo i prawnicy – reformatorzy, Gazeta Prawnicza z 16 I 1989 r. Jak to będzie „naprawdę” w roku 1989?, Prawo i Życie z 21 I 1989 r. 24 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Nadzieja i okazja, Prawo i Życie z 18 II 1989 r. Regulować prawem tylko to, co niezbędne, Rzeczpospolita z 29 V 1989 r. Stróżowanie praworządności, Życie Warszawy z 31 V 1989 r. Ochrona praw człowieka. „Czy można lepiej?, Słowo Ludu z 2 VI 1989 r. Mniej prawa, za to mądrzejszego, Prawo i Życie z 3 VI 1989 r. Rola prawa w kształtowaniu Polski rządnej, Trybuna Ludu z 15/15 VII 1989 r. Musimy podnosić poprzeczkę wymagań, Prawo i Życie z 23 IX 1989 r. Spróbuję być trochę staroświecki, Prawo i Życie z 28 IV 1990 r. Zanim pójdziemy do sądu, Gazeta Samorządowa z 2 XII 1990 r. Na rozżarzonych węglach, Rzeczpospolita z 16 IV 1992 r. Nasz drogi wymiar, Gazeta Bankowa z 16 IV 1994 r. Pogoda dla prawników, Prawo i Życie z 9 III 1996 r. Reagirame koga ke dobijeme signał (Reagujemy kiedy otrzymamy informację), Nova Makedonija z 1 XII 1998 r. Buwaje, szczo włada niedolubluje nas... (Bywa, że władza nas nie lubi...), Nasze Pierwszą instancję sądownictwa administracyjnego powinno się tworzyć na bazie Słowo z 8 VIII 1999 r. kolegiów, Casus 1999, nr 11, s. 3 Sekty u bram, Gazeta Krakowska z 7 I 2000 r. Prawa pacjentów to fikcja, Życie Warszawy z 12–13 II 2000 r. Nie mam poczucia tryumfu, Życie z 8/9 IV 2000 r. Władzę trzeba kontrolować, Obserwator Zachodniopomorski z  28 IV – 11 V 2000 r. „Cywilizowaliśmy” prawo administracyjne (w:) XX lat Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego, Warszawa 2000, s. 111 To już 10 lat! (w:) Edukacja i Konstytucjonalizm, Lublin 2000, s. 103 Wypowiedź na konferencji zorganizowanej przez Senat RP w dniach 20–21 paź- dziernika 2000 r. (w:) Probacyjne środki polityki karnej – stan i perspektywy, Warszawa 2001, s. 152 Wypowiedź na konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie 17 października 2002 r. (w:) Pięć lat konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2002, s. 115 Wypowiedź na konferencji na temat „Funkcje nauk społecznych i humanistycz- nych w  studiach prawniczych” (w:) Humanizacja zawodów prawniczych a nauczanie akademickie, Warszawa 2002, s. 159 Wypowiedź na konferencji na temat „Nadużycia prawa” (w:) Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 175 Wypowiedź na spotkaniu posłów lewicy Sejmu X kadencji w 15. rocznicę czerw- cowych wyborów parlamentarnych (w:) Piętnaście lat demokracji w Polsce. Warszawa 2004, s. 30 Czy polski sędzia to sędzia europejski?, Prawo Europejskie w Praktyce 2010, nr 5, s. 3 25 bibliografia prac profesora adama Zielińskiego Sędzia nie może się chować za głupim prawem, Kwartalnik Krajowej Rady Sądownictwa 2011, nr 3, s. 16 W razie wątpliwości – na rzecz obywatela, Lexus 2011, nr 1(25), s. 28 Refleksje na temat zmian Kodeksu postępowania karnego (w:) Prawo do obrony w postępowaniu penalnym. Wybrane aspekty, Warszawa 2014, s. 37 Opracował: Wojciech Kocot Rozważania ogólnosystemowe kilka uwag o odpowiedZialności Za prawo Sławomira Wronkowska Adama Zielińskiego zbiór felietonów i wywiadów z lat 1996–2000, a więc okresu, kiedy pełnił jedną z wielu swoich ról społecznych – funk- cję Rzecznika Praw Obywatelskich, nosi tytuł Wielkość prawa budujemy wszyscy1. Ów tytuł-hasło poddaje się wielu interpretacjom: filozoficzno- prawnej, teoretycznoprawnej, instytucjonalnej (konstytucyjnej), obywa- telskiej. Z filozoficznoprawnej perspektywy je ujmując, zdaje się zakładać taką oto z pozoru nader oczywistą koncepcję prawa, według której jest ono dziełem ludzkich starań, daje się przez ludzi kształtować. Nie trzeba przy tym rozstrzygać, czy tworząc je, wychodzi się z przekonań praw- nonaturalistycznych, czy też nie przyjmuje się założeń jusnaturalizmu. W każdej bowiem wizji prawa jest ono dziełem człowieka; tej zakłada- jącej, że obok prawa stanowionego istnieje jakiś porządek praw natury oraz tej zakładającej, że prawo stanowione przez człowieka to jedyne istniejące prawo. W  jednej człowiek jest kreatorem jego treści i  formy, w drugiej – odpoznającym wskazania prawa natury i dającym temu wy- raz w normach przez siebie stanowionych. W każdej z tych wizji czło- wiek jest za swoje starania oraz ich rezultaty odpowiedzialny. Nawet bowiem w  woluntarystycznych koncepcjach prawa, zakładających, że jego treść może być kształtowana nieskrępowanym aktem woli prawo- dawcy, jeśli przyjrzeć się im bliżej, a nie ich skrajnym konsekwencjom, znaleźć można elementarne wymagania dotyczące treści lub formy pra- wa, co najmniej wymagania efektywności i  niesprzeczności stanowio- nych norm oraz tego, by dały się realizować i egzekwować. Nie znaczy to oczywiście, że każde staranie może doprowadzić do „wielkości” pra- wa. Niewątpliwe jest wszakże, że bez starań dobrego prawa osiągnąć się nie da, a także że jego wadliwość, miałkość czy wręcz niegodziwość jest następstwem działań lub zaniechań człowieka. Warto w tym miej- scu przytoczyć stanowisko Hansa Kelsena, a więc tego, którego w myśli 1 A. Zieliński, Wielkość prawa budujemy wszyscy. Felietony i wywiady 1996–2000, War- szawa 2000. 29 sławomira wronkowska prawniczej uważa się za klasycznego przedstawiciela tezy głoszącej, iż treść prawa może być dowolna. Otóż podczas jednego z powojennych wykładów Kelsena w  Europie słuchający go student zapytał, czy nie uważa, że reprezentowana przez niego teoria prawa może doprowadzić do kolejnej dyktatury, takiej, jaka miała miejsce w niedawnej przeszło- ści. Odpowiedź Hansa Kelsena brzmiała: „To, czy znowu pojawi się taka dyktatura, nie zależy od żadnej koncepcji teoretycznoprawnej, od tego, czy jest ona pozytywistyczna, czy nie. Zależy tylko od tego, czy ludzie, tym razem z  Pana pokolenia, na czas powiedzą «stop»”2. Aby jednak mieć zdolność powiedzenia „stop”, trzeba, by na gruncie określonych koncepcji teoretyczno – czy filozoficznoprawnych nie wytworzyła się praktyka społeczna utrwalana ideologią zakładającą i  usprawiedliwia- jącą woluntarystyczny model tworzenia prawa oraz sugerującą stosują- cym je podmiotom bezwzględne wobec tego prawa posłuszeństwo. Taka praktyka i ideologia ukształtowały się na gruncie założeń pozytywizmu prawniczego jako określonej filozofii prawa i sprzyjały wytworzeniu się i utrwaleniu bezkrytycznych wobec niego postaw. Z  kolei w  normatywnych koncepcjach prawa natury, w  których jest ono nie tylko wzorcem dla prawa stanowionego, lecz pełni w stosun- ku do prawa tworzonego przez władzę społeczną funkcję walidacyjną, niezbędna jest zdolność odczytania nakazów prawa naturalnego oraz – co konieczne wobec jego jedynie ogólnych wskazań – uzupełnienie ich normami stanowionymi przez człowieka, a to także oznacza ludzki wy- siłek. Z perspektywy teorii prawa, niedającej się skądinąd oddzielić od perspektywy filozoficznoprawnej, „budowanie prawa” (i  jego wielko- ści) nasuwa przede wszystkim pytanie, z jakich elementów złożony jest twór, który określamy jako prawo, oraz czy jego tworzenie jest prostym kreowaniem owych elementów przez prawodawcę. Odpowiadając na nie, można odwołać się do utrwalonego w  polskim prawoznawstwie rozróżnienia normy prawnej i przepisu prawnego. Biorąc je pod uwa- gę, stanowczo trzeba zaprzeczyć utożsamianiu prawa z aktami norma- tywnymi (zbiorami przepisów prawnych) jako wytworami aktów sta- nowienia3. Ich zbiór to bowiem „surowy” materiał poddawany dopiero procesowi interpretacji. Elementami prawa byłyby natomiast normy po- stępowania odtworzone z przepisów ustanowionych przez prawodawcę przy zastosowaniu przyjętych w danej kulturze dyrektyw interpretacyj- nych. Współczesna teoria prawa odrzuca więc naiwne przekonanie, że 2 Podaję za L. Philips, Endliche Rechtsbegriffe mit unendlichen Grenzen. Rechtslogische Aufsätze, Bern 2012, s. 102. 3 Z. Ziembiński, Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980, rozdział 5. 30 kilka uwag o odpowiedZialności Za prawo prawodawca tworzy dzieło kompletne i  precyzyjne, zawierające goto- we, niebudzące wątpliwości rozwiązania dla stosującego prawo. Dodać trzeba, że mimo iż tworzenie prawa jawi się jako stanowienie kolejnych aktów normatywnych (także dokonywanie aktów nowelizujących i de- rogujących), a  następnie odtwarzanie z  nich kolejnych norm postępo- wania, to jednak „uzyskiwanie” owych poszczególnych elementów jest dokonywane w perspektywie takiego włączenia ich do całości (zbioru) lub takiego ich z owego zbioru wyeliminowania, aby nie naruszać jego spójności. Inaczej mówiąc, dokonywane jest z  punktu widzenia syste- mu, tego, by nie występowały w nim niezgodności formalne i rażące nie- zgodności prakseologiczne oraz by składające się nań normy były możli- wie silnie treściowo zharmonizowane (spojone wiedzą, na gruncie której są tworzone i systemem wartości, jaki mają realizować). Twórcą prawa rozumianego jako system norm połączonych roz- maitymi relacjami jest więc nie tylko prawodawca. Poza stanowiącym akty normatywne na to, czym jest prawo, wpływają także podmioty dokonujące egzegezy tekstów prawnych, a instrumentarium, z którego korzystają, jest wspólnym wytworem judykatury, doktryny prawniczej, a także samego prawodawcy. Bywa bowiem, że prawodawca formułu- je w tekstach prawnych reguły ich interpretowania oraz – co częstsze – że reaguje na ukształtowany w praktyce sposób interpretowania prawa przez stosowne akty nowelizujące, które wykluczają interpretację niepo- żądaną z punktu widzenia prawodawcy. I dzieje się tak niezależnie od tego, czy kolejne ideologie głoszą hasło, że „każdy sędzia nie jest czym innym, tylko machiną, słowa prawa gadającą [i] ... nie powinien inaczej brać prawa, tylko podług słowa”4, że sędzia „jest jedynie ustami ustawy”, czy ustawodawca wprost zakazuje dokonywania aktów interpretacji sta- nowionych przez siebie przepisów, owych „sztuczek interpretacyjnych”, bo interpretacja „zdusza głos ustawodawcy”. Oczywiste jest przy tym, że zależnie od rozpowszechnionej ideologii aktywność egzegetów teks- tów prawnych bywa różna, mniej lub bardziej intensywna, po rozważa- ny współcześnie z ożywieniem tzw. aktywizm sędziowski. Dokonując instytucjonalnej interpretacji rozważanego hasła, do- strzega się, że o  prawie decyduje sposób ukształtowania ustroju jego tworzenia oraz ustroju jego szeroko rozumianego stosowania. Słowo „ustrój” określa tu zespół instytucji, którym powierza się rozmaite ro- le: stanowienia aktów normatywnych, ich interpretowania, rozstrzy- gania konkretnych przypadków na podstawie obowiązujących norm, egzekwowania wydawanych rozstrzygnięć. Jako swoistą instytucję 4 S. Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, oprac. C. Czarnkowski, Wrocław 2005, s. 82. 31 sławomira wronkowska pojmować można także naukę prawa (doktrynę prawniczą) w  bardzo różnorodny sposób oddziaływającą na praktykę prawniczą. Obok wska- zanych instytucji, na ustrój, o którym mowa, składa się zespół reguł, we- dług których mają one działać oraz reguł wyznaczających relacje mię- dzy nimi. Owa struktura ustrojowa stanowienia oraz stosowania prawa jest zazwyczaj wyznaczana przez normy ustawy zasadniczej i to, jak jest ukształtowana, sprzyja lub nie temu, co jest niezbędne dla zachowania społecznego ładu: legitymizacji działań podmiotów stanowiących i sto- sujących prawo, należytemu wypełnianiu nałożonych na nie zadań, co – najogólniej rzecz ujmując – znaczy, że podejmowane decyzje są mery- torycznie trafne i znaj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ochrona strony słabszej stosunku prawnego. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: