Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00455 007541 11261487 na godz. na dobę w sumie
Od surrealizmu do poezji symbolu. Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia - ebook/pdf
Od surrealizmu do poezji symbolu. Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 177
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3226-3030-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Monografia poświęcona jest twórczości poetyckiej Janusza Stycznia, którego poezja uznawana jest przez wielu krytyków i badaczy za jedyną świadomą kontynuację programu surrealistycznego w polskiej liryce współczesnej. Poszczególne części książki zapisują nawiązania indywidualnej wyobraźni artysty do znaczeń symbolicznych i nadrealistycznych wyobrażeń (literackich, malarskich), wskazując najważniejsze dla poezji Stycznia tendencje artystyczne, które ukształtowały tę arcyciekawą lirykę. Kolejne rozdziały książki poświęcone zostały oniryzmowi i wyobraźni o wyraźnie nadrealistycznej proweniencji, przeglądowi najbardziej reprezentatywnych dla tego ruchu artystycznego wątków, tematów i motywów, korespondencji z malarstwem i dziełami plastycznymi, indywidualnym symbolom kluczom, funkcjonującym w tej przestrzeni lirycznej oraz kwestii poetyckiej twórczości Stycznia, w kontekście literackich losów polskiej wyobraźni surrealistycznej. Poezja Janusza Stycznia zatopiona w oniryczny świat sennego marzenia, pełna filozoficznych i kulturowych odwołań, rozpięta między wizjonerską metaforyką nadrealizmu a, alternatywną wobec świata przestrzenią symboliczną, jest zjawiskiem wyjątkowym, które w zaskakujący i niepowtarzalny sposób tworzy niezwykle oryginalną całość, zdumiewająco jednorodną i spójną.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aleksandra Zasępa od surrealizmu do poezji symbolu Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia A l e k s a n d r a Z a s ę p a T e n d e n c j e a r t y s t y c z n e w o d s u r r e a l i z m u d o p o e z j i s y m b o l u t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j J a n u s z a S t y c z n i a od surrealizmu do poezji symbolu Aleksandra Zasępa od surrealizmu do poezji symbolu Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Janusz Pasterski Spis treści Wstęp 7 rozdział pierwszy Surrealistyczna imaginacja 11 rozdział drugi Potęga symbolu 69 rozdział trzeci W kręgu malarskiej metafory 115 rozdział czwarty Brakujące ogniwo 137 Nota bibliograficzna 155 Bibliografia 157 Indeks osobowy 165 Summary Zusammenfassung 169 173 Wstęp Twórczość poetycka Janusza Stycznia jest niewątpliwie inte- resującym, a można by nawet rzec, że niepowtarzalnym zjawi- skiem literackim we współczesnej poezji polskiej. Jego wiersze trudno poddają się jednoznacznej klasyfikacji i  są prawdzi- wym wyzwaniem nie tylko dla przeciętnego czytelnika tej poezji, lecz także dla krytyków, którzy niejednokrotnie sta- wali w obliczu problemu wskazania przynależności tej liryki do określonego nurtu i odnalezienia w nim sensu etycznego oraz aksjologicznego. Poezja Stycznia, bliższa raczej egzysten- cjalnym rozterkom niż leksykalno-składniowym eksperymen- tom lingwistycznym, skłaniała badaczy do uznania jej autora z jednej strony za twórcę, który świetnie opanował środki po- etyckiego wyrazu z  rekwizytorni symbolistów, z  drugiej zaś powodowała zarzucanie mu filozoficzności i metafizyczności1. W  kontekście tej twórczości pisano także o  symbolice miło- snej, surrealizmie, oryginalności i o indywidualizmie dokonań Stycznia, bynajmniej nie podejmując próby ich dogłębnej ana- lizy2. Owa ogólnikowość opisu jednego z najbardziej interesu- jących zjawisk współczesnej liryki osobistej stała się dla mnie przyczynkiem do interpretacyjnego ujęcia poezji Stycznia w aspekcie surrealistyczno-symbolicznych powiązań, których źródeł można poszukiwać zarówno w  koncepcjach, w  twór- czości nadrealistów, jak i w przestrzeni ponadczasowych, po- nadindywidualnych idei. Poszczególne rozdziały książki zapi- 1 Por. A. Bichta: Więzień nocy. „Twórczość” 1994, nr 12, s. 106. 2 Por. B. Budzińska: Laboratorium nasycenia. O poezji Janusza Stycznia. „Wyra- zy” 1997, nr 2, s. 61. 7 Wstęp sują nawiązania indywidualnej wyobraźni artysty do znaczeń symbolicznych oraz do nadrealistycznych wyobrażeń (literac- kich, malarskich), wskazując najważniejsze dla poezji Stycz- nia tendencje artystyczne, odkrywające jednocześnie wielość wątków, a także interpretacyjnych perspektyw. Rozdział pierwszy poświęcony został oniryzmowi i  wyo- bra źni, które w  poezji autora Rozkoszy gotyckiej odznaczają się wyraźnie surrealistyczną proweniencją, o czym świadczy przede wszystkim typowy dla nadrealistycznych tendencji krąg najbardziej reprezentatywnych wątków, elementów i ze- stawień. Ich wskazanie zostaje w przypadku tej liryki zderzone przede wszystkim z  marzeniem sennym (podstawowym źró- dłem nadrealistycznej fantastyki), które jednocześnie staje się punktem wyjścia umieszczonej w tym rozdziale typologii mo- tywów pokrewnych motywom surrealistycznym. Skrajnie indywidualna metoda twórcza Stycznia ujaw- nia się między innymi w  niezwykłym świecie przedstawio- nym, który jest kompilacją przedmiotów, fenomenów, proce- sów, zdarzeń i  idei. Świat ten stanowi dla wierszy Stycznia rezerwuar dziwnych słów, powtarzających się z  obsesyjną konsekwencją pojęć, które pretendują do miana symboli, za- pożyczonych w  dużym stopniu z  modernistycznej „rekwi- zytorni”. Najbardziej charakterystycznym i  indywidualnym symbolom kluczom w tej poezji poświęciłam kolejny rozdział książki. Podjęta w  nim próba przeglądu tych figur słownych została jednocześnie wzbogacona o  ich interpretację, zarów- no w  aspekcie powiązań czy odniesień do koncepcji litera- turoznawczych, jak i  w  kontekście najważniejszych założeń psychoanalizy oraz psychokrytyki, która traktuje układ sym- boliczny jako obrazowy, enigmatyczny, metaforyczny portret rzeczywistości psychicznej. W surrealistyczno-symbolicznej twórczości poetyckiej Sty- cznia znamienny jest również zwrot w stronę malarskich wi- 8 zji i  nagromadzenie licznych analogii do ikonograficznych przedstawień. Zestawienie poezji autora Boskiego paragrafu ze sztuką wizualną zawarte jest w rozdziale zatytułowanym W  kręgu malarskiej metafory. Intersemiotyczna przestrzeń obrazu i słowa staje się tu przede wszystkim punktem wyjścia dającym możliwość odniesienia poetyckiej struktury tekstu do konkretnej ikonografii. Poezję Janusza Stycznia wielu krytyków uznaje za jedyną świadomą kontynuację programu surrealistycznego w  ogóle, a  jego poetycka taktyka wskazuje  – zdaniem niektórych ba- daczy literatury  – na dążenie poety do stworzenia nadreali- stycznego ogniwa poezji polskiej3. Zagadnieniem poetyckiej twórczości Stycznia w  kontekście literackich losów polskiej wyobraźni surrealistycznej zajęłam się w ostatnim rozdziale, który jest rodzajem zestawienia różnych stanowisk badaw- czych i  najważniejszych propozycji interpretacyjnych doty- czących przyjętej przez poetę metody twórczej. W niniejszej książce chciałam przede wszystkim przyjrzeć się poezji tego współczesnego twórcy (lokującego się wciąż jeszcze gdzieś na marginesach literatury) pod kątem dróg poznawczych oraz tendencji artystycznych, które napędzają, inspirują i określają tę arcyciekawą lirykę. Jego wiersze, zato- pione w onirycznym świecie sennego marzenia, pełne filozo- ficznych i kulturowych odwołań, rozpięte między wizjonerską metaforyką nadrealizmu a  alternatywną wobec świata prze- strzenią symboliczną, tworzą niezwykle oryginalną całość, zdumiewająco jednorodną i spójną. Bogaty dorobek twórczy Janusza Stycznia stawia przed koniecznością dokonania wyboru, swoistej selekcji materiału poetyckiego. W  książce powołuję się na te tomiki poetyckie, w  których najmocniej ujawniają się poetyka o  proweniencji surrealistycznej oraz odniesienia do struktur symbolicznych. 3 Zob. M. Baranowska: Surrealna wyobraźnia i poezja. Warszawa 1984, s. 309. 9 Wstęp Wybrane publikacje autora opatrzyłam odpowiednimi skrótami: K – Kontury. Wrocław 1966. LS – Lustro-sofista. Wrocław 1969. BP – Boski paragraf. Wrocław 1971. TNSS – Ten najżarliwszy seans spirytystyczny. Wrocław 1975. RG – Rozkosz gotycka. Wrocław 1980. WCT – Widzialne ciała tajemnicy. Wrocław 1982. LK – Liście księżyca. Wrocław 1989. WNM – Wieczna noc miłosna. Wrocaw 1999. Aleksandra Zasępa From surrealism to the poetry of symbol Artistic tendencies in the poetry of Janusz Styczeń Summary The present work is devoted to the lyrical artistic activity of Janusz Styczeń, one of the most interesting contemporary poets, whose ar- tistic path (delineated already in the mid 1960s) gradually led from linguistic experiments characteristic for the accomplishments of Tymoteusz Karpowicz, through the poetics of liberated imagina- tion inspired by surrealistic imagery, and finally up to increasing symbolic tendencies, which stemmed from the poet’s sensitivity based on his fascination with the symbol. In this, to some extent, self-contradictory collation of superrealistic imagery (subjected to the freedom of associations, absurdity, dark, oniric images with a whole repertoire of oddities) and symbolic imagination is rooted not only in a specific, individual quality of his lyric poetry, which makes the author of Wieczna noc miłosna simply a poet „detached”, but also its astonishing cohesion. The present book is an attempt at the interpretational conceptualization of Styczeń’s poetry in terms of surrealistic and symbolic connections, whose roots can be found both in the conceptions or works of superrealists, as well as in the sphere of the timeless, superindividual ideas. The respective parts of the book encode the links of the artist’s individual imagination with the symbolic meanings and superrealistic images (literary, artistic), pointing out to the artistic tendencies that are the most important for the poetry of Styczeń, and at the same time unfolding the multi- plicity of plots and interpretational perspectives. The avant-garde tendencies, which in the light of tenuous super- realistic tropes in Polish literature can be called a returning echo of surrealism, have been described by the author in various chapters of the present book. Chapter 1 has been devoted to onirism and im- 169 Summary agination, which in the poetry of the author of Rozkosz gotycka are characterized by surrealistic provenance, which is evidenced most of all in the typical for superrealistic tendencies circle of the most representative plots, elements, and associations. In the case of this particular lyrical poetry, their indication becomes confronted with a dream (as the basis source of superrealistic fantasy) which at the same time becomes a point of departure for the typology of motifs related to surrealism discussed in this chapter. An extremely individual creative method of Styczeń is manifest- ed, among others, in the unusual world he portrays, which is a com- pilation of objects, phenomena, processes, events, and ideas.  This world creates for Styczeń’s poems the aura of strange words, obses- sively recurring symbols, which aspire to the name of extremely in- dividual symbols, to a large extent borrowed from the modernistic „props room”. The most characteristic key-symbols for this poetry are inspected in the next chapter of the present book. The attempt at reviewing the figures of speech has been broadened with their interpretation, both in terms of their connections and relations to literary-study ideas, as well as in terms of the most important tenets of psychoanalysis and psychocriticism, which treats the symbolic system as a pictorial, enigmatic, and metaphoric portrait of mental reality. Also characteristic in Styczeń’s surreal-symbolic poetic creativi- ty is his turn towards artistic visions and the presence of numerous analogies to iconographic depictions. The juxtaposition of the poet- ry of the author of Boski paragraf with visual art is contained in the chapter entitled W kręgu malarskiej metafory (Within pictorial met- aphor). Here, the intersemiotic space of pictures and words becomes for the author of the present study first of all the point of departure that enables to refer the poetic structure to a specific iconography. The poetry of Janusz Styczeń is considered by many critics as the only conscious continuation of surrealistic program in general, and his poetic tactics – according to some literary researchers – reveals 170 the poet’s wish to make up for the missing link of the Polish superre- alistic poetry. The problem of Styczeń’s poetry put against the con- text of literary fates of Polish surrealistic imagery has been under- taken in the final chapter of the present book, which is a compilation of various research attitudes and the most important interpretation- al suggestions related to the creative method adopted by the poet. The present book constitutes an attempt at inspecting the poetry of this contemporary poet (situated still somewhere at the periphery of literature) in terms of cognitive paths as well as artistic tenden- cies employed, which drive, inspire, and determine this captivating lyrical poetry. At the same time, the study proves that over the years that witnessed the publication of subsequent texts and volumes, the poems of Janusz Styczeń have still remained aesthetically consist- ent, submerged in the oniric world of a dream, full of philosophical and cultural references, stretched out somewhere between vision- ary metaphorics of superrealism and an symbolic space as an alter- native to the world. Aleksandra Zasępa Vom Surrealismus zur Symbolpoesie Künstlerische Tendenzen in der Dichtkunst von Janusz Styczeń Zusammenfassung Die Monografie ist den lyrischen Werken von Janusz Styczeń, einem der interessanteren zeitgenössischen Dichter gewidmet. Sein schon in der Hälfte der 60er Jahre gewählter künstlerischer Weg führte stufenweise von linguistischen Experimenten im Zeichen der Leis- tungen Tymoteusz Karpowiczs, nach der von surrealistischer Vor- stellungskraft inspirierten Poetik der geweckten Imagination, bis zu zunehmenden symbolischen Tendenzen, die der auf Leidenschaft für Symbol beruhenden Empfindlichkeit des Dichters entsprangen. In der gewissermaßen gegensätzlichen Konfrontation der surrealen Imagination (die der Freiheit von Assoziationen, Absurden, dunklen, traumartigen Vorstellungen und der ganzen Palette an Wunder- lichkeiten ausgesetzt ist) mit symbolischer Vorstellungskraft steckt nicht nur der spezifische, individuelle Wert der Dichtung, dank der der Autor von Wieczna noc miłosna (dt.: Ewige Liebesnacht) zu einem „eigenen“ Dichter wird, sondern auch ihre überraschende Schlüssig- keit. Im vorliegenden Buch bemüht sich die Verfasserin, Styczeńs Gedichte hinsichtlich der surrealistisch-symbolischen Verbindun- gen, deren Quellen sowohl bei Surrealisten, als auch im Bereich von überzeitlichen, überindividuellen Ideen zu suchen sind, zu interpre- tieren. Die einzelnen Teile des Buches beziehen sich auf die Anknüp- fungen der individuellen Vorstellungskraft des Künstlers an symbo- lische Bedeutungen und surrealistische Vorstellungen (literarische, malerische), indem sie auf die für Styczeń kennzeichnenden künst- lerischen Tendenzen hinweist und die ganze Vielfalt von Motiven und interpretatorischen Perspektiven enthüllt. Avantgardistische Tendenzen, die angesichts der schwachen Spuren des Surrealismus in polnischer Literatur lediglich als ein 173 Zusammenfassung wiederkehrendes Echo des Surrealismus bezeichnet werden können, wurden von der Verfasserin in einzelnen Kapiteln des Buches dar- gestellt. Das I. Kapitel ist der Traumwelt und der Fantasie gewidmet, die in der Dichtung des Autors von Rozkosz gotycka (dt.: Die gotische Wonne) deutlicher surrealistischer Provenienz sind, worauf vor al- lem der für surrealistische Tendenzen typische Kreis von repräsen- tativsten Motiven, Elementen und Aufstellungen hindeutet. Deren Aufdeckung wird in dem Fall vor allem dem Traumbild (Hauptquelle der surrealistischen Fantastik) gegenübergestellt, das zugleich zum Ausgangspunkt für die auch in dem Kapitel platzierte Typologie von den mit Surrealismus verwandten Motiven wird. Die extrem individualistische künstlerische Methode Styczeńs manifestiert sich unter anderem in ungewöhnlicher dargestellter Welt, einer Sammlung von Gegenständen, Phänomenen, Prozes- sen, Geschehnissen und Ideen. Diese Welt schafft für Styczeńs Ge- dichte eine Atmosphäre mit seltsamen Wörtern, sich mit obsessiver Konsequenz wiederholenden Begriffen, welche in hohem Maße aus modernistischem „Repertoire“ entlehnt, verdienen, „extrem indi- viduelle Symbole“ genannt zu werden. Die für diese Poesie charak- teristischsten Symbole-Schlüssel werden von der Verfasserin im nächsten Kapitel abgehandelt. Sie versucht hier, diese Wortfiguren sowohl hinsichtlich der Verbindungen und Bezüge auf literaturwis- senschaftliche Konzeptionen, als auch hinsichtlich der wichtigsten Thesen der Psychoanalyse zu interpretieren, die das symbolische System als anschauliches, enigmatisches und metaphorisches Por- trät der psychischen Wirklichkeit betrachtet. Es ist für Styczeń charakteristisch, dass er in seinen surrealis- tisch-symbolischen Dichtungen auf malerische Visionen und zahl- reiche Analogien mit ikonografischen Vorführungen zusteuert. Der Zusammenhang der Gedichte des Autors von Boski paragraf (dt.: Der göttliche Paragraph) mit visueller Kunst kommt in dem Kapitel: W  kręgu malarskiej metafory (dt.: Im Kreise der malerischen Meta- pher) zum Vorschein. Intersemiotischer Raum von Bild und Wort 174 wird für die Verfasserin vor allem zum Ausgangspunkt der ermög- licht, die poetische Struktur des Textes auf konkrete Ikonografie zu beziehen. Die Poesie von Janusz Styczeń ist von vielen Kritikern für ein- zige bewusste Fortsetzung des surrealistischen Programms über- haupt gehalten, und seine poetische Taktik deutet nach manchen Literaturforschern darauf hin, dass er ein fehlendes Element der polnischen surrealistischen Dichtkunst nachzuholen versucht. Der Zusammenhang zwischen Styczeńs Dichtungen und literarischer Geschichte der polnischen surrealistischen Vorstellungskraft wird zum Thema des letzten Kapitels, der eine Art Gegenüberstellung von verschiedenen Einstellungen der Forscher und wichtigsten interpre- tatorischen Ideen in Bezug auf die von dem Dichter gewählte künst- lerische Methode ist. In ihrem Buch bemüht sich die Verfasserin, die Dichtungen des zeitgenössischen Dichters (der immer noch irgendwo am Rande der Literatur platziert ist) hinsichtlich der diese hochinteressante Lyrik anregenden Erkenntniswege und künstlerischer Tendenzen zu beurteilen. Das Buch beweist auch, dass Styczeńs Gedichte mit den Jahren immer noch derselben Ästhetik huldigen, in traumarti- ger Welt versunken von philosophischen und kulturellen Bezügen erfüllt sind und irgendwo zwischen visionärer Metaphorik des Sur- realismus und dem der Welt gegenüber alternativen symbolischen Raum stecken. Redakcja Małgorzata Pogłódek Projekt okładki, opracowanie dtp i korekta Beata Klyta Copyright © 2017 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-995-5 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3020-4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Liczba ark. drukarskich: 11,0; ark. wydawniczych: 8,0. Cena 20 zł (+ vat). Wydrukowano na papierze Alto 100 g, volume 1.5. Do składu użyto krojów pism: Karmina i Karmina Sans (projekt: Veronika Burian i José Scaglione z Type Together). Druk i oprawę wykonała firma „TOTEM. COM.pl Sp. z o.o.”, Sp. K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Aleksandra Zasępa od surrealizmu do poezji symbolu Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia A l e k s a n d r a Z a s ę p a T e n d e n c j e a r t y s t y c z n e w o d s u r r e a l i z m u d o p o e z j i s y m b o l u t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j J a n u s z a S t y c z n i a
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Od surrealizmu do poezji symbolu. Tendencje artystyczne w twórczości poetyckiej Janusza Stycznia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: