Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00287 005003 14828328 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialni rodzice - ebook/pdf
Odpowiedzialni rodzice - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 108
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-664-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia >> relacje damsko-męskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Odpowiedzialni rodzice – tytuł wieloznaczny, bo i pojęcie odpowiedzialności ma wiele znaczeń. Czy w niniejszej książce jest mowa o rodzicach, którzy we właściwy sposób troszczą się o swoje dzieci i zabiegają o ich dobrą przyszłość? Czytelników może interesować, jak z punktu widzenia psychologii lub choćby tylko autorki – psychologa – powinno się rozwiązywać współczesne dylematy wychowawcze z najlepszym skutkiem dla rozwoju dzieci i dobra rodziny. A może w książce chodzi o przedstawienie rodziców, którzy krzywdzą swe dzieci i odpowiadają za zaniechanie ich edukacji, wypaczenie charakteru, niedawanie „dość dobrej” miłości? Taki temat może być ważny dla Czytelników, którzy zmagają się z poczuciem winy wobec swoich dzieci i szukają w literaturze oraz w kontaktach z innymi odpowiedzi na pytanie, co złego zrobili, jak to się stało, że ich dzieci się znerwicowały, wykoleiły, rozchorowały. Co mogą teraz uczynić, żeby poprawić sytuację, wynagrodzić krzywdę, wyrównać drogę rozwoju, odbudować więzi w rodzinie? A może wcale nie są winni i lektura pomoże im odkryć prawdziwe źródło niepowodzeń. Uwolnieni od poczucia bycia złymi rodzicami wejdą z dziećmi w inne, zdrowsze relacje.

Kwestia winy rodziców może też dotyczyć ludzi dorosłych, którzy noszą w sobie wspomnienie bolesnego dzieciństwa. Zrozumienie mechanizmów tworzenia się takich ran może pomoc je zabliźnić, złagodzić skutki dawnej traumy, uczynić życie bardziej niezależnym od strony psychicznej.

Odpowiedzialni rodzice to także tacy, którzy poczuwają się do wyrównywania dzieciom krzywd nie przez nich zawinionych; pomagają w chorobie, wspierają w kalectwie, przeciwdziałają skutkom porzucenia i przemocy. Skąd biorą siły, jakie mają problemy, kiedy i jakiego rodzaju wsparcia potrzebują?

Odpowiedzialni – to również ci, którzy czuwają, aby żadnemu dziecku nic złego się nie działo, odpowiadają na wyzwania społeczne i obecność Innego, chcą poprawiać warunki życia dzieci, obchodzi ich każde dziecko z osobna i przyszłość pokolenia.

W książce jest po trosze mowa o wszystkich tych postaciach rodzicielskiej odpowiedzialności. Jako psycholog kliniczny skupiłam się przede wszystkim na sytuacjach dla rodziców trudnych – bo wtedy głownie pojawia się problem decyzji, wyboru i odpowiedzialności za drogę postępowania. Gdy wszystko w wychowaniu idzie gładko: dzieci rosną mądre, dobre i zdrowe, wówczas nikt nie pyta o zasługi, a warto, bo szczęście w rodzinie nie czyni się samo. Kwestia odpowiedzialności i winy, prawdziwej lub tylko wyimaginowanej, rodzi się przede wszystkim wtedy, kiedy zawodzą nadzieje, tworzą się konflikty, rwą rodzinne więzy, pojawiają zaburzenia, przemoc i alkohol. Wtedy włącza się psycholog – słucha rodziny, docieka, objaśnia, pomaga zrozumieć, czasami coś doradza lub wskazuje terapię.

Materiał do książki powstał z moich osobistych doświadczeń życiowych i zawodowych: kontaktów z pacjentami oraz badań nad rozwojem dzieci i rodziną, prowadzonych od czterdziestu lat wraz ze studentami. Pomocna w interpretacjach okazała się każda forma wiedzy, zawartej w literaturze naukowej, tradycji i sztuce, bo problem odpowiedzialności i rodziny jest rozległy i stary jak ludzkość.

Ponieważ świat się zmienia i co za tym idzie przeobrażeniom ulegają także rodzina oraz przedmioty odpowiedzialności, trzeba ten temat odnawiać i analizować z wielu perspektyw.

Pomyślałam, że warto by połączyć te zagadnienia we wspólny temat rodzicielskiej odpowiedzialności. Moim celem było przedstawienie tego zagadnienia tak przystępnie i z tak rożnych stron, by włączyć do kręgu Czytelników książki nawet te osoby, które nie przeczuwały, że temat ich dotyczy i może zainteresować.

Czytelnikom będę wdzięczna za uwagi.

Autorka

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Małgorzata Kościelska odpowiedzialni rodzice z doświadczeń psychologa M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Recenzent: prof. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska Redakcja wydawnicza: Aleksandra Bylica Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Magdalena Muszyńska Izabela Surdykowska-Jurek CZARTART ISBN 978-83-7587-664-2 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2011 M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Spis treści Od autorki ..................................................................................... 7 Rozdział 1 O odpowiedzialności człowieka we współczesnym świecie ..... 9 Rozdział 2 Między odpowiedzialnością narzuconą a dobrowolnie podjętą w ró(cid:258)nych fazach (cid:258)ycia .................................................. 15 Rozdział 3 Jak się zmienia odpowiedzialność rodziców, kiedy dzieciom grozi upośledzenie rozwoju ............................... 25 Rozdział 4 Za co czują się odpowiedzialni rodzice dzieci chorych na nowotwory? ............................................................................ 35 Rozdział 5 Anoreksja młodzieńcza. Czyj problem? ....................................... 43 Rozdział 6 Czy rodzice mają udział w rozwoju homoseksualności u dzieci? ........................................................................................ 51 Rozdział 7 Czy to dobrze, jak dzieci czują się odpowiedzialne za rodziców? ................................................................................. 61 M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 6 Spis treści Rozdział 8 Szczególne problemy rodziców adopcyjnych ............................ 71 Rozdział 9 Odpowiedzialność za dzieci a alkoholizm matek ....................... 81 Rozdział 10 Gdy w rodzinie panuje przemoc ojca... ....................................... 89 Rozdział 11 Czyja jest odpowiedzialność, gdy syn zabija matkę? .................. 99 Rozdział 12 Próba podpowiedzi, na czym polega odpowiedzialność za rozwój psychiki dziecka ............................................................ 107 Zakończenie Rozwa(cid:258)ania wokół Dziesięciu Przykazań Wychowawczych ....... 111 M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Od autorki Odpowiedzialni rodzice – tytuł wieloznaczny, bo i pojęcie odpowie- dzialności ma wiele znaczeń. Czy w niniejszej książce jest mowa o rodzicach, którzy we właściwy sposób troszczą się o swoje dzieci i zabiegają o ich dobrą przyszłość? Czytelników może interesować, jak z punktu widzenia psychologii lub choćby tylko autorki – psychologa – powinno się rozwiązywać współczesne dylematy wychowawcze z najlepszym skutkiem dla rozwoju dzieci i dobra ro- dziny. A może w książce chodzi o przedstawienie rodziców, którzy krzywdzą swe dzieci i odpowiadają za zaniechanie ich edukacji, wypaczenie charakteru, niedawanie „dość dobrej” miłości? Taki temat może być ważny dla Czytelników, którzy zmagają się z poczuciem winy wobec swoich dzieci i szukają w literaturze oraz w kontaktach z innymi odpowiedzi na pytanie, co złego zrobili, jak to się stało, że ich dzieci się znerwicowały, wykoleiły, rozchorowały. Co mogą teraz uczynić, żeby poprawić sytuację, wynagrodzić krzywdę, wyrównać drogę rozwo- ju, odbudować więzi w rodzinie? A może wcale nie są winni i lektura pomoże im odkryć prawdziwe źródło niepowodzeń. Uwolnieni od poczucia bycia złymi rodzicami wejdą z dziećmi w inne, zdrowsze relacje. Kwestia winy rodziców może też dotyczyć ludzi dorosłych, którzy noszą w so- bie wspomnienie bolesnego dzieciństwa. Zrozumienie mechanizmów tworzenia się takich ran może pomóc je zabliźnić, złagodzić skutki dawnej traumy, uczynić życie bardziej niezależnym od strony psychicznej. Odpowiedzialni rodzice to także tacy, którzy poczuwają się do wyrównywania dzieciom krzywd nie przez nich zawinionych; pomagają w chorobie, wspierają w kalectwie, przeciwdziałają skutkom porzucenia i przemocy. Skąd biorą siły, jakie mają problemy, kiedy i jakiego rodzaju wsparcia potrzebują? Odpowiedzialni – to również ci, którzy czuwają, aby żadnemu dziecku nic złego się nie działo, odpowiadają na wyzwania społeczne i obecność Innego, chcą poprawiać warunki życia dzieci, obchodzi ich każde dziecko z osobna i przy- szłość pokolenia. W książce jest po trosze mowa o wszystkich tych postaciach rodzicielskiej odpowiedzialności. Jako psycholog kliniczny skupiłam się przede wszystkim na M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 8 Od autorki sytuacjach dla rodziców trudnych – bo wtedy głównie pojawia się problem de- cyzji, wyboru i odpowiedzialności za drogę postępowania. Gdy wszystko w wy- chowaniu idzie gładko: dzieci rosną mądre, dobre i zdrowe, wówczas nikt nie pyta o zasługi, a warto, bo szczęście w rodzinie nie czyni się samo. Kwestia od- powiedzialności i winy, prawdziwej lub tylko wyimaginowanej, rodzi się przede wszystkim wtedy, kiedy zawodzą nadzieje, tworzą się konfl ikty, rwą rodzinne więzy, pojawiają zaburzenia, przemoc i alkohol. Wtedy włącza się psycholog – słucha rodziny, docieka, objaśnia, pomaga zrozumieć, czasami coś doradza lub wskazuje terapię. Materiał do książki powstał z moich osobistych doświadczeń życiowych i za- wodowych: kontaktów z pacjentami oraz badań nad rozwojem dzieci i rodziną, prowadzonych od czterdziestu lat wraz ze studentami. Pomocna w interpreta- cjach okazała się każda forma wiedzy, zawartej w literaturze naukowej, tradycji i sztuce, bo problem odpowiedzialności i rodziny jest rozległy i stary jak ludz- kość. Ponieważ świat się zmienia i co za tym idzie przeobrażeniom ulegają także rodzina oraz przedmioty odpowiedzialności, trzeba ten temat temat odnawiać i analizować z wielu perspektyw. Z teoretyczną i empiryczną stroną odpowiedzialności zmagałam się już w poprzedniej książce Sens odpowiedzialności. Perspektywa psychologa klinicznego (Impuls, 2007). Problemom w rodzinie poświęciłam wiele publikacji: w całości Trudne macierzyństwo (WSiP, 1998), po części dotyczyły tego także Niechcia- na seksualność (Wyd. Jacek Santorski, 2004) i Oblicza upośledzenia (Wyd. Nauk. PWN, 1995–2000). Pomyślałam, że warto by połączyć te zagadnienia we wspól- ny temat rodzicielskiej odpowiedzialności. Moim celem było przedstawienie tego zagadnienia tak przystępnie i z tak różnych stron, by włączyć do kręgu Czytelni- ków książki nawet te osoby, które nie przeczuwały, że temat ich dotyczy i może zainteresować. Dziękuję Wszystkim, którzy pomogli mi poznać zawiłe i często intymne stro- ny życia rodzinnego. Niektórzy wyrazili zgodę, by je upublicznić – i tych śmiało cytuję. Niektórym przyglądałam się tylko z boku i przepraszam, jeśli w książce rozpoznają siebie, swoje troski i dylematy; ich zbieżność z „postaciami dramatu” można uważać za przypadkową. Szczególną wdzięczność wyrażam mojej Rodzinie i Bliskim za najgłębsze wprowadzenie w temat, a mojej Siostrze Krystynie Kurmanowej, zamiłowanej Redaktorce – osobno dziękuję za zaangażowanie i wsparcie przy pisaniu książki. Bardzo serdeczne podziękowanie składam Współpracownikom i Studentom gromadzącym materiały. Asystentki, mgr Ewa Wyrzykowska i mgr Anna Kobie- recka, okazały mi wielką pomoc, dyskutując o tekście i pisząc go na komputerze. Obie Panie mają też część twórczego udziału w przygotowaniu dwóch rozdzia- łów z tematyki, którą się zajmują. Czytelnikom będę wdzięczna za uwagi. M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1 O odpowiedzialności człowieka we współczesnym świecie Współczesny świat jest przede wszystkim światem ludzi młodych, ale jest on również mój – poszerzony o bycie w świecie jeszcze kilkadziesiąt lat wcze- śniej(cid:883). Z tego względu chciałabym zobrazować różnice, które obserwuję w czasie, w zakresie tego, co się nazywa odpowiedzialnością człowieka. Odpowiedzialność jest wielkim zagadnieniem fi lozofi i, etyki, socjologii, pra- wa, a także historii i ekonomii. O odpowiedzialności w różnych kontekstach mówią media. Jest to problem społeczny i indywidualna sprawa każdego z nas. Co do tematu odpowiedzialności może wnieść psychologia, a zwłaszcza właściwa autorce niniejszej publikacji perspektywa psychologa klinicznego? Psychologia jest nauką o mechanizmach funkcjonowania psychiki człowieka. W kontekście odpowiedzialności może się więc starać odpowiedzieć na pytania, kiedy ludzie biorą na siebie odpowiedzialność, kiedy ją z siebie zrzucają, kiedy im ona ciąży, a kiedy przyczynia się do wzrostu osoby i dobra innych ludzi. Istnieje psychopatologia odpowiedzialności, czyli przypadki, kiedy ludzie nie poczuwają się do odpowiedzialności za wartości ogólnie uznane albo też kiedy biorą na sie- bie odpowiedzialność, która przerasta ich możliwości, co prowadzi do zaburzeń w ich funkcjonowaniu. Na początku warto wyjaśnić kilka podstawowych pojęć dotyczących terminu „odpowiedzialność”. Odpowiedzialność jest zjawiskiem społecznym, psycholo- gicznym, moralnym i duchowym. Odpowiedzialność jako zjawisko społeczne, istniejące obiektywnie, oznacza formę relacji człowieka ze światem, w której sprawca winny czynu wartościo- wanego ujemnie odpowiada za to przed powołanym do tego autorytetem. Ktoś odpowiada za coś przed kimś – to jest formuła odpowiedzialności obiektywnej, (cid:883) Na podstawie mojego wykładu na Ogólnopolskiej Konferencji Studenckiej „Złożoność świata. Lęki i nadzieje człowieka”, 6 maja 2008, Instytut Psychologii UKW, Bydgoszcz. M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 10 Odpowiedzialni rodzice. Z doświadczeń psychologa która zachodzi pod warunkiem, że są spełnione kryteria dotyczące osoby spraw- cy, wartości i osoby sędziego. Sprawca musi spełniać tzw. podmiotowe kryteria odpowiedzialności, czyli być świadomy, działać w warunkach wolności, mieć możliwość wyboru, umieć przewidzieć skutki swojego czynu albo jego zaniecha- nia. Skutki czynu muszą być poważne, z „byle” powodu na ogół nie pociąga się nikogo do odpowiedzialności. Chodzi o czyny przeciwprawne, przeciwobyczaj- ne, gwałcące normy społeczne i moralne. Sędzia też nie jest osobą przypadkową, musi mieć uznane społecznie uprawnienia do pociągania do odpowiedzialności i ewentualnie wymierzania kary. Za co współcześni ludzie odpowiadają w sposób obiektywny? Kiedy jesteśmy pociągani do odpowiedzialności? Wtedy, kiedy zachodzą wszystkie te warunki zaistnienia odpowiedzialności, to znaczy: łamiemy kodeksy karne, przepisy pra- wa pracy i wszelkie inne normy regulujące współżycie społeczne, jednocześnie jest ten, który pyta, jak się wywiązujemy się z naszych powinności względem praw i reguł, i wreszcie, kiedy cechujemy się właściwościami psychicznymi, które pozwalają nas traktować jako zdolnych do odpowiadania za swoje czyny. Dorosły obywatel w Polsce najczęściej odpowiada za wykroczenia drogowe(cid:884). Czasem jest powoływany w pracy przed komisję dyscyplinarną. Dzieci odpowiadają przed ro- dzicami, młodzi ludzie zwykle bronią się przed odpowiedzialnością, stwierdzając „nie Ty mnie będziesz sądził”. Niezależnie od zwykłych procesów toczących się za czyny przeciwprawne, we współczesnej Polsce można obserwować lawinową wręcz tendencję do rozliczania za czyny, które dotychczas nie podlegały społecz- nemu napiętnowaniu. Często dochodzi do afer politycznych, zwłaszcza o cha- rakterze korupcyjnym, na przykład afera Rywina. Mają miejsce procesy o mole- stowanie seksualne w pracy. Zaistniała sprawa lustracji, czyli rozliczania ludzi za współpracę z dawnym Urzędem Bezpieczeństwa w czasach PRL-u. Krytykuje się Kościół katolicki i rozlicza go z win różnego typu, przede wszystkim pedofi lii wśród księży. Ostatnio nagłaśniane są winy Polaków wobec Żydów w czasach przed-, wojennych i powojennych. Nie kończą się dyskusje na temat kar za abor- cję i eutanazję. Czy psychologia ma jakiś głos w toczących się aferach i procesach, czy wska- zuje na źródło nieprawdopodobnie nasilonego zjawiska rozliczania współoby- wateli przez innych obywateli? Jest to bardziej teren dla badań socjologicznych i politologicznych, ale z punktu widzenia psychologicznej teorii odpowiedzial- ności także można wskazać na parę istotnych spraw. Mianowicie, zgodnie z teo- rią odpowiedzialności człowiek musi być świadomy, mieć wolny wybór, umieć przewidzieć skutki itd., o czym wspominano wyżej, mówiąc o podmiotowych (cid:884) W 2008 roku policja zarejestrowała ogółem ponad milion przestępstw (dokładnie 1 082 057), z czego 168 tysięcy, czyli ilościowo najwięcej, zanotowano przestępstw drogowych (por. Bezpieczniej w Polsce w 2008 roku, raport, http://www.policja.pl/portal/pol/1/36219/Bez- pieczniej_w_Polsce_w_2008_r.html). M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1. O odpowiedzialności człowieka we współczesnym świecie 11 warunkach odpowiedzialności. Biorąc pod uwagę na przykład procesy lustracyjne i rozliczanie ludzi za współpracę z UB sprzed kilkudziesięciu laty, można zapy- tać, czy wtedy, kiedy ludzie podpisywali „lojalki”, spełniali warunki podmiotowej odpowiedzialności. Czy byli wolni, czy byli świadomi, czy przewidywali skutki? Inne pytanie to, kto jest uprawniony do rozliczeń, jaki współczesny autorytet moralny i prawny dysponuje uprawnieniami do lustrowania politycznej przeszło- ści innych? Jesteśmy świadkami zmiany świadomości w skali społecznej w różnych dzie- dzinach, na przykład bardzo wzrosła świadomość ekologiczna. Jeszcze kilkadzie- siąt lat temu Polaków roznosiła duma z powodu industrializacji i z tego, że dymy z kominów fabrycznych „zasłaniały” kraj. Bez myślenia o skutkach zatruwano rzeki ściekami i wyrąbywano lasy. Teraz świadomość potrzeby ochrony środowi- ska ogromnie wzrosła. Zmieniła się świadomość szkodliwości różnych czynników dla zdrowia, między innymi powszechna stała się wiedza o szkodliwości palenia papierosów, diety wysokotłuszczowej, braku ruchu. Zmienił się stosunek ludzi do zwierząt. Dawniej pies przywiązany do łańcucha był zjawiskiem normalnym, współcześnie budzi litość. Wiele też jest głosów domagających się ochrony zwie- rząt rzeźnych przed cierpieniami w trakcie transportu i uboju. Zmieniły się po- glądy na aborcję – usuwanie ciąży zaczęło być traktowane jako zabójstwo dzieci. Poza świadomością innym wyznacznikiem odpowiedzialności jest przewidy- wanie skutków. W związku z zachodzącymi w Polsce współcześnie przemiana- mi życia społecznego rodzi się pytanie, kto jest odpowiedzialnym za nie pod- miotem i kto przewiduje skutki takich zjawisk, jak: masowe rozpowszechnianie pornografi i, brutalizacja życia politycznego, ogromne nasycenie sztuki fi lmowej i wszelkich innych jej form przemocą, gwałtem i wulgaryzmami, zdeptanie au- torytetów ludzi nauki, polityki, lekarzy, nauczycieli, księży. Obecnie mamy do czynienia z likwidacją wszelkich form tabu i sacrum. Kto umie przewidzieć skutki tych zmian i kogo będą rozliczać następne pokolenia? We współczesnym świecie tego rodzaju zjawiska nie podlegają regułom odpowiedzialności obiektywnej, ale budzą one niepokój z racji niszczenia wartości, do których ochrony poczuwa się wielu spośród nas ze względu na indywidualne poczucie odpowiedzialności. Jest to temat nie tylko dla psychologów, lecz także dla historyków. Warto by- łoby przeprowadzić studia nad tym, jak zmiany świadomości wpływają na prze- obrażenie poczucia odpowiedzialności. Poczucie odpowiedzialności jest to, w przeciwieństwie do odpowiedzialno- ści społecznej, obiektywnej, wewnętrzny regulator postępowania. Należy ono do kategorii psychologicznej. Stanowi strukturę w obrębie osobowości, którą two- rzą elementy podobne jak w przypadku odpowiedzialności obiektywnej, ale od- zwierciedlone wewnątrz psychiki. Na poczucie odpowiedzialności składają się więc subiektywnie uznawany system wartości, obraz siebie jako sprawcy działań na rzecz owych wartości i obraz siebie jako własnego sędziego, zwany czasa- mi głosem sumienia. W miejsce zewnętrznej kary pojawia się tu poczucie winy, M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 12 Odpowiedzialni rodzice. Z doświadczeń psychologa a zamiast nakazów i rygorów – poczucie powinności. To, do czego się poczuwa- my, za co czujemy się odpowiedzialni, w dużej mierze stanowi odbicie społecznie uznawanych wartości, ale między odpowiedzialnością zewnętrzną i wewnętrzną, społeczną i psychologiczną mogą zachodzić różnice. Warto prześledzić, jakie zmiany zaszły w okresie ostatnich paru dziesięcioleci w zakresie poczuwania się ludzi do odpowiedzialności za tradycyjne wartości, takie jak: rodzina, praca, zdrowie i inny człowiek. Zmiany w rodzinie. Uchwytną zmianą, która zaszła we współczesnych ro- dzinach, jest zmiana pozycji mężczyzny. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu był on odpowiedzialny fi nansowo za byt rodziny i miał społeczne przyzwolenie na oże- nek pod warunkiem stabilizacji majątkowej. Obecnie nie obserwuje się tego zja- wiska. Młode pary startują bez poczucia odpowiedzialności za stabilność fi nan- sową rodziny, rozkładając powinności w tym zakresie bez różnicowania na płeć. Charakterystycznym zjawiskiem jest poczuwanie się rodziców młodych ludzi do odpowiedzialności za zabezpieczenie im startu, w sensie nie tylko ułatwienia zdobycia wykształcenia, ale także kupna mieszkania, samochodu itp. W wycho- waniu dzieci novum stanowi położenie, zwłaszcza w rodzinach inteligenckich, ale nie tylko, niesłychanego nacisku na jakość edukacji dzieci. Chodzi o zapew- nienie potomstwu wykształcenia w najbardziej elitarnych szkołach i wyposażenie go w jak największą liczbę prestiżowych umiejętności, takich jak: pływanie, tenis, jazda konna, języki obce, wschodnie sztuki walki. Pojęcie wyścigu szczurów ze- szło już do poziomu przedszkola, a jego szczególne nasilenie można zaobserwo- wać przy przejściu ze szkoły podstawowej do gimnazjum, a później do liceum i na studiach. W obliczu tej rodzicielskiej troski o zapewnienie dzieciom najlep- szych miejsc w wyścigu można zapytać, czy oni wiedzą i czy my wszyscy wiemy, co jest na mecie, o co się toczy ta szalona rywalizacja, o jaki rodzaj zysków chodzi. Wychowywanie dzieci stało się ostatnio zajęciem prawie wstydliwym. Brakuje społecznej dbałości o krzewienie u dzieci cnót męstwa, szlachetności, współczu- cia dla słabszych, wdzięczności. Nacisk kładzie się na sprawność i pragmatyzm. Zmiany w pracy. Po przełomie polityczno-gospodarczym w Polsce w pra- cy liczy się obecnie przede wszystkim rezultat fi nansowy. Obowiązują reguły posłuszeństwa i obowiązkowości w realizacji zadań służących interesom fi rmy. W wielu sferach zdjęto z odpowiedzialności za dzieło. Dawny szewc czy krawiec miał poczucie odpowiedzialności za jakość swojej pracy i odpowiadał za nią bez- pośrednio przed klientem. Kiedyś profesor uniwersytetu był rozliczany jedynie z pensum. Identyfi kował się z wartościami naukowymi i czuł się odpowiedzialny za misję tworzenia i przekazywania wiedzy. Był uznawany za uczonego, jeśli stworzył swoją własną szkołę, uruchomił nową dyscyplinę, wychował uczniów, a o wadze jego osiągnięć świadczyły wkład w naukę i liczba uczniów. Obecnie obowiązkiem profesora jest zdobywanie pieniędzy oraz punktów za publikacje i udział w konferencjach. Do czego może się w tej sytuacji poczuwać współcze- sny uczony? M. Ko(cid:286)cielska, Odpowiedzialni rodzice. Z do(cid:286)wiadcze(cid:276) psychologa, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-664-2, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1. O odpowiedzialności człowieka we współczesnym świecie 13 Zdrowie. Ciekawym fenomenem współczesnych czasów jest brak poczucia odpowiedzialności ludzi za własne zdrowie. Tę odpowiedzialność przerzucono na lekarzy. My możemy bezkarnie pić, palić, używać narkotyków, uprawiać eks- tremalne sporty, ścigać się w wyścigach, wykorzystując środki dopingujące itp., a lekarze mają obowiązek wyciągać nas ze skutków szkodzenia sobie. Jednocze- śnie niesłychanie narzekamy na służbę zdrowia, że nie spełnia tych powinności i oczekiwań w zadawalającym stopniu. Nasuwa się jednak pytanie, czy należy reformować w pierwszym rzędzie służbę zdrowia i jej służebną misję, czy też zadbać o kształcenie mentalności obywateli w kierunku większego poczucia od- powiedzialności za zdrowie. Odpowiedzialność psychologa. Zmieniła się również społeczna rola psycho- loga. Współcześnie coraz częściej jest on powoływany do tego, aby „zatkać różne społeczne dziury”, wyręczyć lekarza w interakcji z pacjentem podczas rozmowy na temat jego samopoczucia, wyręczyć rodziców w wychowaniu do asertywności, uzupełnić nauczycieli w pracy z dziećmi z trudnościami w czytaniu itd. Powstaje pytanie, kim rzeczywiście jest psycholog i za co powinien się poczuwać do odpo- wiedzialności. Niestety, ciągle nie ma ustawy o zawodzie psychologa, w związ- ku z tym poza ogólnym kodeksem pracy, nie istnieją reguły odpowiedzialności obiektywnej. Wobec braku prawnych uregulowań, praca psychologów musi się zasadzać w dużej mierze na regulacji wewnętrznej, płynącej z poczucia odpo- wiedzialności. Aby móc się odwoływać do poczucia odpowiedzialności, trzeba sobie zdawać sprawę z tego, co może psycholog i jakim wartościom służy oraz do jakich autorytetów może się odwoływać w konfrontacji z wymaganiami wła- snego sumienia. W świetle badań Ewy Wyrzykowskiej(cid:885) polscy psychologowie rzadko chcą odpowiadać sobie na te pytania. Współcześni studenci i absolwenci są nastawieni pragmatycznie, zgodnie z tym, co pisano powyżej na temat pracy. Chcą posiąść dużo praktycznych umiejętności, które pozwolą im zaistnieć na rynku pracy, otrzymać certyfi katy ukończenia kursów umożliwiających szybkie wykorzystanie nabytych umiejętności. Studenci i absolwenci masowo też zbie- rają punkty za uczestnictwo w wykładach, warsztatach, konferencjach, co ma społecznie uwiarygodnić wysoki poziom ich wykształcenia. Co jest wartością dla współczesnych psychologów, poza wpisaniem się w rynek pracy, co mogą za- proponować społeczeństwu w sensie humanizacji reguł współżycia społecznego, poszanowania godności człowieka i rozumienia reguł funkcjonowania ludzkiej psychiki? Dawniej nazywano ich znawcami dusz. Na pewno współcześnie to określenie jest już niemodne, ale jego zasadniczy sens powinien zostać ten sam – psychologia powinna pomagać w zrozumieniu ludzi, a to rozumienie ma być wykorzystywane ku ich dobru. Na straży wiedzy o ludziach, służącej ich dobru, powinni stać także psychologowie. (cid:885) E. Wyrzykowska, O poczuciu odpowiedzialności psychologów psychoterapeutów, „Gestalt” 2010, nr 1–2, s. 49–59.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialni rodzice
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: