Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00355 007460 11259274 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność administracyjna w prawie ochrony środowiska - ebook/pdf
Odpowiedzialność administracyjna w prawie ochrony środowiska - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0919-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem publikacji jest analiza odpowiedzialności administracyjnej prowadzona na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska oraz dyrektywy 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu, a także aktów prawnych transponujących wskazaną dyrektywę do polskiego i niemieckiego porządku prawnego.

Celem pracy było zbadanie i przedstawienie konstrukcji odpowiedzialności administracyjnej oraz próba zbudowania jej autorskiej definicji. Zagadnieniem wymagającym szczególnej analizy była problematyczna kwestia charakteru kar pieniężnych i opłat podwyższonych uregulowanych w ustawie - Prawo ochrony środowiska. Istotne znaczenie miało ponadto ukazanie błędów w polskim przekładzie dyrektywy 2004/35/WE, jak również uchybień towarzyszących transpozycji owej dyrektywy do polskiego porządku prawnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Odpowiedzialność administracyjna w prawie ochrony środowiska Kamila Kwaśnicka Warszawa 2011 Recenzent: Prof. dr hab. Marek Górski Wydawca: Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący: Adam Choiński Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Sk³ad, ³amanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2011 ISBN 978-83-264-0624-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. . 9 Wprowadzenie ................................................................................................. . 13 Rozdział I Ustalenia pojęciowe........................................................................................ .1 9 1.. Uwagi.wstępne............................................................................................. .1 9 2.. Pojęcie.odpowiedzialności.prawnej......................................................... .1 9 3.. Pojęcie.sankcji.prawnej............................................................................... .3 4 4.. Uwagi.końcowe............................................................................................ .4 5 Rozdział II Sankcyjna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej .................. .4 7 1.. Uwagi.wstępne............................................................................................. .4 7 2.. Pojęcie.odpowiedzialności.administracyjnej.......................................... .4 8 3.. Pojęcie.sankcji.administracyjnej................................................................ .6 6 4.. Uwagi.końcowe............................................................................................ .7 0 Rozdział III Zasady ponoszenia odpowiedzialności oraz okoliczności wyłączające i łagodzące odpowiedzialność administracyjną ....................................... .7 2 1.. Uwagi.wstępne............................................................................................. .7 2 2.. Zasady.ponoszenia.odpowiedzialności................................................... .7 3 2.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska.......................................... .8 3 2.2..W.dyrektywie.2004/35/WE.................................................................. .8 6 2.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................... .8 9 2.4..W.Umweltschadensgesetz....................................................................... .9 1 3..Okoliczności.wyłączające.i.łagodzące.odpowiedzialność..................... .9 2 3.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska.......................................... .9 2 3.2..W.dyrektywie.2004/35/WE.................................................................. .9 4 5 Spis treści 3.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................... .9 7 3.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 100 4.. Uwagi.końcowe.......................................................................................... . 100 Rozdział IV Strona przedmiotowa odpowiedzialności administracyjnej................. . 102 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 102 2.. Problematyka.szkody................................................................................ . 111 2.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska........................................ . 118 2.2..W.dyrektywie.2004/35/WE................................................................ . 133 2.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................. . 143 2.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 151 3.. Wyłączenia.przedmiotowe....................................................................... . 153 3.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska........................................ . 153 3.2..W.dyrektywie.2004/35/WE................................................................ . 154 3.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................. . 156 3.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 159 4.. Uwagi.końcowe.......................................................................................... .1 62 Rozdział V Strona podmiotowa odpowiedzialności administracyjnej ................... . 164 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 164 2.. Podmioty.ponoszące.odpowiedzialność................................................ . 164 2.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska........................................ . 164 2.2..W.dyrektywie.2004/35/WE................................................................ . 166 2.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................. . 169 2.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 176 3.. Podmioty.uprawnione.do.wszczęcia.postępowania........................... . 178 3.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska........................................ . 178 3.2..W.dyrektywie.2004/35/WE................................................................ . 180 3.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................. . 183 3.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 186 4.. Podmioty.uprawnione.do.nakładania.sankcji...................................... . 186 4.1..W.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska........................................ . 186 4.2..W.dyrektywie.2004/35/WE................................................................ . 192 4.3..W.ustawie.odpowiedzialnościowej................................................. . 197 4.4..W.Umweltschadensgesetz..................................................................... . 202 5.. Uwagi.końcowe.......................................................................................... . 203 6 Spis treści Rozdział VI Sankcje administracyjne w ustawie – Prawo ochrony środowiska......... 205 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 205 2.. Problematyka.administracyjnych.kar.pieniężnych.............................. . 205 3.. Problematyka.opłat.podwyższonych..................................................... . 218 4.. Sankcyjne.decyzje.zobowiązujące.......................................................... . 221 5.. Sankcyjne.decyzje.wstrzymujące............................................................ . 224 6.. Cofnięcie.lub.ograniczenie.pozwolenia................................................. . 230 7.. Uwagi.końcowe.......................................................................................... . 232 Zakończenie ................................................................................................... 234 Literatura ........................................................................................................ . 237 Akty prawne .................................................................................................. . 260 Orzecznictwo ................................................................................................. . 268 Wykaz skrótów Źródła prawa BGB Bundesnatur- schutzgesetz Bundes-Boden- schutzgesetz dyrektywa. 2004/35/WE dyrektywa. 79/409/EWG,. dyrektywa.. ptasia – ustawa.–.kodeks.cywilny.Republiki.Federalnej.Niemiec – Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) in der Fassung der Bekan- ntmachung vom 2. Januar 2002.(BGBl..I,.s..42,.ber..s..2909. und.BGBl..I.2003,.s..738.mit.späteren.Änderungen) – ustawa.federalna.o.ochronie.przyrody.Republiki.Fe­ deralnej.Niemiec.–.Gesetz über Naturschutz und Land- schaftspflege (Bundesnaturschutzgesetz – BNatSchG), ver- kündet als Art. 1 des Gesetzes zur Neuregelung des Rechts des Naturschutzes und der Landschaftspflege vom 29. Juli 2009.(BGBl..I,.s..2542) – ustawa.federalna.o.ochronie.gleby.Republiki.Federal­ nej.Niemiec.–.Gesetz zum Schutz vor schädlichen Bode- nveränderungen und zur Sanierung von Altlasten (Bun- des-Bodenschutzgesetz – BBodSchG),.verkündet als Art. 1 des Gesetzes zum Schutz des Bodens vom 17. März 1998. (BGBl..I,.s..502.mit.späteren.Änderungen) – dyrektywa. 2004/35/WE. Parlamentu. Europejskiego. i.Rady.z.dnia.21.kwietnia.2004.r..w.sprawie.odpowie­ dzialności.za.środowisko.w.odniesieniu.do.zapobiega­ nia.i.zaradzania.szkodom.wyrządzonym.środowisku. naturalnemu.(Dz..Urz..UE.L.143.z.30.4.2004,.s..56) – dyrektywa.Rady.79/409/EWG.z.dnia.2.kwietnia.1979.r.. w.sprawie.ochrony.dzikiego.ptactwa.(Dz..Urz..WE.L.103. z.25.4.1979,.s..1) 9 Wykaz skrótów dyrektywa.. 92/43/EWG,.. dyrektywa.. habitatowa Grundgesetz k.c. k.k. k.p.a. k.p.c. k.p.w. – dyrektywa.Rady.92/43/EWG.z.dnia.21.maja.1992.r.. w.sprawie.ochrony.siedlisk.przyrodniczych.oraz.dzi­ kiej.fauny.i.flory.(Dz..Urz..WE.L.206.z.22.7.1992,.s..7) – Ustawa. Zasadnicza. Republiki. Federalnej. Niemiec. –.Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland vom 23. Mai 1949.(BGBl.,.s..1.mit.späteren.Änderungen) – ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny. (Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) – ustawa. z. dnia. 6. czerwca. 1997. r.. –. Kodeks. karny. (Dz..U..Nr.88,.poz..553.z.późn..zm.) – ustawa.z.dnia.14.czerwca.1960.r..–.Kodeks.postępo­ wania.administracyjnego.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2000.r.. Nr.98,.poz..1071.z.późn..zm.) – ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępo­ wania.cywilnego.(Dz..U..Nr.43,.poz..296.z.późn..zm.) – ustawa. z. dnia. 24. sierpnia. 2001. r.. –. Kodeks. postę­ powania. w. sprawach. o. wykroczenia. (tekst. jedn.:. Dz..U..z.2008.r..Nr.133,.poz..848.z.późn..zm.) Konstytucja.RP – Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwiet­ nia.1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483.z.późn..zm.) p.o.ś. TFUE TWE u.o.p. u.o.p.z. 10 – ustawa.z.dnia.27.kwietnia.2001.r..–.Prawo.ochrony. środowiska.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2008.r..Nr.25,.poz..150. z.późn..zm.) – Traktat.o.funkcjonowaniu.Unii.Europejskiej.(wersja. skonsolidowana.Dz..Urz..UE.C.83.z.30.3.2010,.s..47) – wersja. skonsolidowana. Traktatu. ustanawiające­ go. Wspólnotę. Europejską. (Dz.. Urz.. UE. C. 321E. z.29.12.2006,.s..37) – ustawa.z.dnia.16.kwietnia.2004.r..o.ochronie.przy­ rody.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2009.r..Nr.151,.poz..1220. z.późn..zm.) – ustawa.z.dnia.28.października.2002.r..o.odpowiedzial­ ności. podmiotów. zbiorowych.za. czyny.zabronione. pod. groźbą. kary. (Dz.. U.. Nr. 197,. poz.. 1661. z. późn.. zm.) u.o.ś. Umwelthaftungs- richtlinie Umweltschadens- gesetz ustawa.. odpowiedzial­ nościowa u.u.i.ś. AUWr Dz..U. Dz..Urz. Pal. PiP PUG RPEiS St..Praw. ZNUJ.PP Wykaz skrótów – ustawa.z.dnia.31.stycznia.1980.r..o.ochronie.i.kształto­ waniu.środowiska.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.1994.r..Nr.49,. poz..196.z.późn..zm.) – niemiecki.przekład.dyrektywy.2004/35/WE.–.Richtli- nie 2004/35/EG des Europäischen Parlaments und des Rates vom 21. April 2004 über Umwelthaftung zur Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden.(ABl..EU.L.143.vom. 30.4.2004,.s..56) – niemiecka.ustawa.z.dnia.10.maja.2007.r..o.zapobie­ ganiu.szkodom.w.środowisku.i.ich.naprawie.–.Gesetz über die Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden (Umweltschadensgesetz – USchadG) vom 10. Mai 2007, verkündet als Art. 1 des Gesetzes zur Umsetzung der Rich- tlinie des Europäischen Parlaments und des Rates über die Umwelthaftung zur Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden vom 10. Mai 2007.(BGBl..I,.s..666.mit. späteren.Änderungen) – ustawa. z. dnia. 13. kwietnia. 2007. r.. o. zapobieganiu. szkodom.w.środowisku.i.ich.naprawie.(Dz..U..Nr.75,. poz..493.z.późn..zm.) – ustawa.z.dnia.3.października.2008.r..o.udostępnianiu. informacji.o.środowisku.i.jego.ochronie,.udziale.spo­ łeczeństwa.w.ochronie.środowiska.oraz.o.ocenach.od­ działywania.na.środowisko.(Dz..U..Nr.199,.poz..1227. z.późn..zm.) Czasopisma – Acta.Universitatis.Wratislaviensis – Dziennik.Ustaw – Dziennik.Urzędowy – Palestra – Państwo.i.Prawo – Przegląd.Ustawodawstwa.Gospodarczego – Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny – Studia.Prawnicze – Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego,.Pra­ ce.Prawnicze 11 Wykaz skrótów NSA SN TK WSA Instytucje i organy orzekające – Naczelny.Sąd.Administracyjny – Sąd.Najwyższy – Trybunał.Konstytucyjny – Wojewódzki.Sąd.Administracyjny Wprowadzenie Od.momentu.pojawienia.się.na.Ziemi.ok..40.tys..lat.temu.pierwszego. rozumnego.Homo sapiens sapiens,.obdarzonego.świadomością.oraz.zdol­ nościami.twórczymi,.dzieli.nas.zaledwie.1,5.tys..pokoleń..W.tym.czasie. populacja.człowieka.osiągnęła.ogromną.liczebność.oraz.dotarła.niemal.do. wszystkich.zakątków.Ziemi1..Człowiek.coraz.słabiej.tworzył.z.przyrodą. harmonijną.całość,.eksploatując.ją.z.większym.nasileniem..Uszczuplenie. jej.zasobów.związane.z.rozwojem.przemysłu.doprowadziło.do.wzrastają­ cej.deformacji.i.degradacji.wartości.biologicznych.przyrody.oraz.zaburze­ nia.równowagi.ekologicznej2. Największe.spustoszenie.i.degradacja.biosfery.miały.miejsce.w.ubie­ głym.stuleciu,.które.to.coraz.częściej.zyskuje.miano.początku.szóstej,.wiel­ kiej.katastrofy.w.dziejach.życia.na.naszej.planecie3..Katastrofy.poniekąd. szczególnej,.bowiem.można.nią.obciążyć.tylko.jeden.z.gatunków.zasie­ dlających.Ziemię,.który.uważany.jest.za.szczytowe.osiągnięcie.ewolu­ cji4..Mowa.tutaj.o.człowieku..Być.może.syndrom.owej.wielkiej.katastrofy. będzie.stanowił.coercive fact5,.który.zmieni.myślenie.ludzi.w.stronę.stricte 1. Zob..E..Symonides, Ochrona przyrody,.Warszawa.2008,.s..25. 2. J..Boć,.Zagadnienia prawne ochrony środowiska naturalnego,.Wrocław.1979,.s..9. 3. E..Symonides,.Ochrona...,.s..25..Pierwszy.z.wielkich.kryzysów.w.dziejach.życia.na.Ziemi.miał. miejsce.w.okresie.największego.nasilenia.orogenezy.kaledońskiej,.w.ordowiku..Pod.koniec.dewonu. doszło.zaś.do.drugiego.wielkiego.wymierania.w.dziejach.Ziemi..Trzeci.kryzys.datuje.się.na.koniec. paleozoiku.–.zginęło.wówczas.ok..95 .gatunków..Kolejne.wielkie.wymieranie.w.dziejach.Ziemi. wystąpiło.pod.koniec.triasu.i.na.początku.jury..W.ciągu.zaledwie.10.tys..lat.zginęło.90 .rodzajów. i.80 .żywych.stworzeń..Piąta.katastrofa.w.dziejach.Ziemi.miała.miejsce.pod.koniec.kredy..Doszło. wtedy.do.wymarcia.ok..80 .żyjących.gatunków.roślin.i.zwierząt.–.w.tym.dinozaurów..Zob..ibidem,. s..16–19 wraz.z.powołaną.tam.literaturą. 4. Ibidem,.s..25–26. 5. Jako.„wymuszający.fakt”.W..James.określił.zdarzenie.–.przykładowo.katastrofę.–.prowa­ dzące.do.określonej.zmiany..K.J..Arrow.zwrócił.uwagę,.że.fakt.wymuszający.może.być.bardziej. przekonujący.niż.jakakolwiek.spekulacja,.która.dotyczy.potencjalnych.korzyści.z.wprowadzenia. zmiany..Zob..J..Supernat,.Zarządzanie,.Wrocław.2005,.s..102. 13 Wprowadzenie proekologicznego,.prowadząc.zarazem.człowieka.do.życia.w.symbiozie. z.otaczającą.go.naturą..Być.może.ludzie.w.końcu.zrozumieją,.że.nie.są.pa­ nami.otaczającej.ich.przyrody,.mającymi.prawo.do.nieograniczonej.jej.gra­ bieży..Trzeba.mieć.bowiem.na.względzie,.że.gdyby.wśród.ofiar.ostatniej. wielkiej.katastrofy.w.dziejach.Ziemi.pod.koniec.okresu.kredowego.znalazł. się.ssak.Purgatorius,.to.wśród.dzisiejszych.mieszkańców.naszej.planety.nie. byłoby.małp,.małpiatek,.małp.człekokształtnych.oraz.właśnie.człowieka.. Zdaniem.E..Symonides:.„Człowiek.jest.zatem.potomkiem.przypadkowych. szczęśliwców,.a.nie.materialnym.produktem.i.ukoronowaniem.procesów. doboru.naturalnego”6..Zwolennicy.teorii.antropocentrycznych.powinni. zatem.z.należytym.szacunkiem.traktować.otaczające.środowisko.–.a.nie. bezkrytycznie.hołubić.człowieka.podporządkowując.mu.otaczającą.go. naturę. Regulacje.prawne.mające.na.celu.zahamowanie.postępującej.degra­ dacji.środowiska,.a.jednocześnie.służące.egzekwowaniu.odpowiedzialno­ ści.od.podmiotów.przyczyniających.się.do.jego.pogorszenia,.są.przedmio­ tem.prawa.ochrony.środowiska..Chodzi.tutaj.zarówno.o.polskie.regulacje. prawne,.jak.również.o.wymogi.prawa.europejskiego,.które.Rzeczpospolita. Polska.–.jako.państwo.członkowskie.Unii.Europejskiej.–.zobowiązana.jest. wdrażać.do.krajowego.porządku.prawnego7. W.prawie.ochrony.środowiska.stosowane.są.różne.metody.regula­ cji.prawnej,.z.wyraźną.przewagą.metody.charakterystycznej.dla.prawa. administracyjnego,.i.to.metody.władczej8..Administracja.publiczna,.cha­ 6. Zob..E..Symonides,.Ochrona...,.s..26. 7. Zob..L..Knopp,.Einführung in das polnische Umweltrecht – zugleich ein Vergleich mit dem deut- schen Umweltrecht.(w:).L..Knopp,.F.­J..Peine,.J..Boć,.K..Nowacki.(red.),.Polnisches Umweltrecht. Ausge- wählte Texte mit Erläuterungen für die deutsche Wirtschaftspraxis, Berlin.2007,.s..1.i.n..Na.temat.ewolucji. polskiego.prawa.ochrony.środowiska.w.kontekście.zbliżania.go.do.rozwiązań.unijnych.zob..ibidem.. Obowiązek.uwzględniania.wymagań.wynikających.z.prawa.Unii.Europejskiej.spoczywa.na.orga­ nach.administracji.publicznej.szczególnie.w.dziedzinach.opartych.w.znacznym.stopniu.na.prawie. wspólnotowym,.do.których.można.zaliczyć.właśnie.przepisy.związane.z.ochroną.środowiska.–. zob..M..Górski,.Wpływ orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości na interpretację i stosowanie przepisów w ochronie środowiska.(w:).J..Jendrośka,.M..Bar.(red.),.Wspólnotowe prawo ochrony środowiska i jego implementacja w Polsce trzy lata po akcesji,.Wrocław.2008,.s..31..Zob..również.przytoczone.przez. autora.orzecznictwo.sądów.polskich.odnoszące.się.do.wzajemnego.stosunku.prawa.Unii.Europej­ skiej.i.wewnętrznego.z.uwzględnieniem.prymatu.prawa.UE,.ibidem,.s..33–34..Na.temat.orzecznictwa. Europejskiego.Trybunału.Sprawiedliwości.w.zakresie.prawa.środowiska.w.2009.r..zob..A..Epiney,. Zur Rechtsprechung des EuGH im Umweltrecht im Jahr 2009,.Zeitschrift.für.Europäisches.Umwelt­.und. Planungsrecht.2010,.z..3,.s..134–143. 8. Zob..M..Górski,.Prawo ochrony środowiska odrębną gałęzią prawa,.Łódź.2006.(maszynopis),.s..3.. Na.temat.władczych.instrumentów.działania.administracji.publicznej.zob..J..Supernat,.Instrumenty działania administracji publicznej. Studium z nauki administracji,.Wrocław.2003,.s..38–72. 14 Wprowadzenie rakteryzując.się.władztwem.administracyjnym.pozwalającym.organom. administracji.nakazywać.i.zakazywać,.ale.również.orzekać,.uprawniać,. pozwalać,.określać,.ostrzegać.czy.też.poświadczać9,.wykorzystuje.owo. władztwo.w.działaniach.na.rzecz.środowiska,.egzekwując.odpowiedzial­ ność.administracyjną.od.podmiotów.nieprzestrzegających.obowiązujących. regulacji.prawnych..Odpowiedzialność.ta.odgrywa.pierwszoplanową.rolę. w.prawie.ochrony.środowiska.i.to.właśnie.jej.została.poświęcona.praca. Odpowiedzialność administracyjna w prawie ochrony środowiska. Do.podjęcia.problematyki.odpowiedzialności.administracyjnej.skło­ nił.mnie.brak.zainteresowania.przedstawicieli.nauki.prawa.administracyj­ nego.czy.też.nikłe.zainteresowanie.doktryny.prawa.ochrony.środowiska. tym.zagadnieniem..Należy.bowiem.podkreślić,.że.jeszcze.niecałe.trzy.lata. temu.można.było.wymienić.tylko.jedną.monografię.poświęconą.odpowie­ dzialności.administracyjnej..Mam.tutaj.na.myśli.pracę.autorstwa.W..Ra­ deckiego.z.1985.r.10 Marginalne.potraktowanie,.czy.też.pominięcie,.tematyki.odpowie­ dzialności.administracyjnej.przyczyniło.się.do.niepokojącego.zjawiska,. które.polega.na.tym,.że.termin.„odpowiedzialność.administracyjna”.jest. niejednokrotnie.mylnie.rozumiany.jako.„odpowiedzialność.administra­ cji”..Podręczniki.z.zakresu.prawa.administracyjnego.pomijają.najczęściej. zagadnienie.odpowiedzialności.administracyjnej,.koncentrując.się.na.pro­ blematyce.odpowiedzialności.odszkodowawczej.administracji.publicznej,. odpowiedzialności.za.działania.legalne.i.nielegalne.administracji.czy.też.po. prostu.na.odpowiedzialności.administracji..Do.odpowiedzialności.admini­ strujących.odnosi.się.art..77.ust..1.Konstytucji.Rzeczypospolitej.Polskiej11,. który.stanowi:.„Każdy.ma.prawo.do.wynagrodzenia.szkody,.jaka.została. mu.wyrządzona.przez.niezgodne.z.prawem.działanie.organu.władzy.pu­ blicznej”..Warto.zauważyć,.że.art..77.Konstytucji.pomija.odpowiedzialność. 9. J..Supernat,.Instrumenty...,.s..38..Zob..M..Górski,.Rodzaje zadań administracji w dziedzinie ochro- ny środowiska.(w:).M..Górski.(red.),.Prawo ochrony środowiska,.Warszawa.2009,.s..81.i.n..Na.temat. braku.optymalności.w.modelu.administrowania.sprawami.ochrony.środowiska.zob..M..Górski,. W poszukiwaniu modelu administrowania sprawami ochrony środowiska w Polsce.(w:).J..Supernat.(red.),. Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profeso- rowi Janowi Bociowi,.Wrocław.2009,.s..176–188..Zob..również.M..Górski,.Kompetencje nadzorcze organów ochrony środowiska.(w:).Problemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga Jubileuszowa Profesora Bronisława Jastrzębskiego,.Olsztyn.2007,.s..460–473. 10. Zob..W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie środowiska. Studium prawnopo- 11. Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwietnia.1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483. równawcze,.Wrocław.1985,.passim. z.późn..zm.),.zwana.dalej.„Konstytucją.RP”.. 15 Wprowadzenie za.szkodę.wyrządzoną.przez.działania.legalne.administracji12..Odpowie­ dzialność.ta.została.uregulowana.w.art..4172.kodeksu.cywilnego13. Wspomniany.art..77.ust..1.Konstytucji.statuuje.odpowiedzialność. administrujących.–.w.odróżnieniu.od.art..86.Konstytucji.odnoszącego.się. do.odpowiedzialności.podmiotów.administrowanych..Zgodnie.z.art..86. Konstytucji:.„Każdy.jest.obowiązany.do.dbałości.o.stan.środowiska.i.po­ nosi.odpowiedzialność.za.spowodowane.przez.siebie.jego.pogorszenie”.. Można.zatem.stwierdzić,.że.art..86.Konstytucji.stanowi.o.odpowiedzial­ ności.administracyjnej,.zaś.art..77.Konstytucji.dotyczy.odpowiedzialności. administracji. Zainteresowanie.doktryny.polskiej.zagadnieniem.odpowiedzialności. administracyjnej.zostało.ostatnio.niejako.wymuszone.prawem.Unii.Euro­ pejskiej..Mam.tutaj.na.myśli.dyrektywę.2004/35/WE.Parlamentu.Europej­ skiego.i.Rady.z.dnia.21.kwietnia.2004.r..w.sprawie.odpowiedzialności.za. środowisko.w.odniesieniu.do.zapobiegania.i.zaradzania.szkodom.wyrzą­ dzonym.środowisku.naturalnemu14..Państwa.członkowskie.zostały.zobo­ wiązane.do.implementacji.owej.dyrektywy.do.dnia.30.kwietnia.2007.r. Dyrektywa.2004/35/WE.jest.ciekawym.przedmiotem.analizy.nie.tylko. ze.względu.na.zawartą.w.niej.konstrukcję.odpowiedzialności.administracyj­ nej,.która.à propos nie.jest.pozbawiona.elementów.charakterystycznych.dla. prawa.cywilnego,.ale.również.z.powodu.różnic.w.jej.tłumaczeniu.na.języki. poszczególnych.państw.członkowskich.oraz.sposoby.jej.transpozycji. Przedmiotem.pracy.jest.analiza.odpowiedzialności.administracyjnej,. którą.prowadziłam.w.oparciu.o.podstawową.dla.polskiego.systemu.pra­ wa.ochrony.środowiska.ustawę.z.dnia.27.kwietnia.2001.r..–.Prawo.ochro­ ny.środowiska15.oraz.dyrektywę.2004/35/WE,.jak.również.ustawy.trans­ ponujące.ową.dyrektywę.do.polskiego,.a.także.niemieckiego,.porządku. prawnego..Mowa.tutaj.o.ustawie.z.dnia.13.kwietnia.2007.r..o.zapobieganiu. szkodom.w.środowisku.i.ich.naprawie16.(dalej.zwana:.„ustawą.odpowie­ 12. Zob..J..Boć,.Odpowiedzialność.(w:).A..Błaś,.J..Boć.(red.),.J..Jeżewski,.Administracja publiczna,. Wrocław.2003,.s..348. 13. Ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny.(Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.),. zwana.dalej.„k.c.”..Art..4172.k.c..stanowi: „Jeżeli.przez.zgodne.z.prawem.wykonywanie.władzy.pu­ blicznej.została.wyrządzona.szkoda.na.osobie,.poszkodowany.może.żądać.całkowitego.lub.częścio­ wego.jej.naprawienia.oraz.zadośćuczynienia.pieniężnego.za.doznaną.krzywdę,.gdy.okoliczności,. a.zwłaszcza.niezdolność.poszkodowanego.do.pracy.lub.jego.ciężkie.położenie.materialne,.wskazują,. że.wymagają.tego.względy.słuszności”. 14. Dz..Urz..UE.L.143.z.30.4.2004,.s..56,.zwana.dalej.„dyrektywą.2004/35/WE”. 15. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2008.r..Nr.25,.poz..150.z.późn..zm. 16. Dz..U..Nr.75,.poz..493.z.późn..zm. 16 Wprowadzenie dzialnościową”).oraz.o.niemieckiej.ustawie.z.dnia.10.maja.2007.r..Gesetz über die Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden – zwanej.dalej.Um- weltschadensgesetz17. Już.na.wstępie.należy.zauważyć.manewr.ustawodawcy.polskiego. mający.na.celu.zachowanie.przewidzianego.w.dyrektywie.2004/35/WE. terminu.implementacji.w.postaci.ustawy.odpowiedzialnościowej.„doko­ nującej.wdrożenia”.owej.dyrektywy..Ustawy.jednak.„niepełnej”,.bowiem. funkcjonującej.przez.ponad.rok.bez.dwóch.obligatoryjnych.rozporządzeń,. mających.znaczenie.dla.właściwej.transpozycji.dyrektywy.2004/35/WE.oraz. praktycznego.stosowania.samej.ustawy.odpowiedzialnościowej. Celem.pracy.jest.zbadanie.i.przedstawienie.konstrukcji.odpowie­ dzialności.administracyjnej.w.oparciu.o.regulacje.zawarte.we.wskazanych. wyżej.aktach.normatywnych.oraz.próba.zbudowania.autorskiej.definicji. odpowiedzialności.administracyjnej..Zagadnieniem,.które.wymaga.szcze­ gólnej.analizy,.jest.problematyczna.kwestia.charakteru.kar.pieniężnych. i.opłat.podwyższonych.zawartych.w.ustawie.–.Prawo.ochrony.środowiska.. Istotne.znaczenie.ma.ponadto.ukazanie.błędów.zawartych.w.polskoję­ zycznym.oficjalnym.tekście.dyrektywy.2004/35/WE,.jak.również.uchybień. towarzyszących.jej.transpozycji.do.polskiego.porządku.prawnego. Wprowadzenie.do.problematyki.pracy.stanowi.rozdział.I,.poświęco­ ny.ustaleniom.pojęciowym,.w.którym.dokonałam.analizy.odpowiedzial­ ności.prawnej.oraz.sankcji.prawnej..Rozdział.II.dotyczy.problematyki.od­ powiedzialności.administracyjnej,.jak.również.sankcji.administracyjnej,. która.została.poddana.dalszej.analizie.w.rozdziale.VI.pracy.w.oparciu. o.przepisy.ustawy.–.Prawo.ochrony.środowiska..Rozdział.III.odnosi.się.do. zasad.ponoszenia.odpowiedzialności.oraz.okoliczności.wyłączających.i.ła­ godzących.odpowiedzialność.administracyjną..Kolejne.rozdziały.traktują. o.stronie.przedmiotowej.odpowiedzialności.administracyjnej.(rozdział.IV). oraz.jej.stronie.podmiotowej.(rozdział.V). Rozważania. zawarte. we. wskazanych. rozdziałach. prowadziłam. w.oparciu.o.jednolitą.konstrukcję..Najpierw.analizowałam.podstawową. dla.polskiego.systemu.prawa.ochrony.środowiska.ustawę.–.Prawo.ochrony. środowiska,.następnie.dyrektywę.2004/35/WE,.a.potem.kolejno.jej.polską. oraz.niemiecką.transpozycję..W.pracy.występują.także.odniesienia.do.in­ 17. Gesetz über die Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden (Umweltschadensgesetz – USchadG) vom 10. Mai 2007, verkündet als Art. 1 des Gesetzes zur Umsetzung der Richtlinie des Europäi- schen Parlaments und des Rates über die Umwelthaftung zur Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden vom 10. Mai 2007.(BGBl..I,.s..666.mit.späteren.Änderungen). 17 Wprowadzenie nych.aktów.prawnych,.jednakże.podstawowa.konstrukcja.pracy.opiera.się. na.klarownym.schemacie,.w.który.zostały.„wkomponowane”.wskazane. wyżej.akty.normatywne. W.pracy.zastosowałam.metodę.badań.analityczno­prawną.opartą.na. analizie.oraz.ocenie.rozwiązań.prawa.pozytywnego.–.przede.wszystkim. w.zakresie.regulacji.poświęconych.odpowiedzialności.administracyjnej.. Oprócz.egzegezy.przepisów.prawa.niezbędne.było.równoległe.odwołanie. się.do.orzecznictwa.sądów.krajowych.oraz.orzecznictwa.europejskiego. (metoda.empiryczna)..Dla.prowadzonych.badań.ważne.znaczenie.miały. poglądy.zarówno.polskich,.jak.i.niemieckich.przedstawicieli.nauki.pra­ wa.administracyjnego.ze.szczególnym.uwzględnieniem.doktryny.prawa. ochrony.środowiska..Istotne.były.również.materiały.z.zakresu.prawa.eu­ ropejskiego,.prawa.konstytucyjnego,.prawa.cywilnego,.prawa.karnego.czy. też.nauki.administracji..W.pracy.wykorzystałam.posiłkowo.metodę.histo­ ryczną.w.celu.przedstawienia.ewolucji.zagadnień.podstawowych.dla.ba­ danej.problematyki..Doniosłe.znaczenie.dla.podjętych.rozważań.miała.me­ toda.komparatystyczna,.która.uwidoczniła.znaczne.różnice.w.przekładach. dyrektywy.2004/35/WE.na.języki.poszczególnych.państw.członkowskich.. Metoda.porównawcza.okazała.się.również.niezbędna.w.odniesieniu.do. ukazania.różnic.w.transpozycji.wskazanej.wyżej.dyrektywy.do.polskiego. i.niemieckiego.porządku.prawnego. Mając.na.względzie,.że.prawidłowość.transpozycji.wymaga.od.pań­ stwa.członkowskiego.opierania.się.nie.tylko.na.wersji.dyrektywy.w.oj­ czystym.języku.–.wprawdzie.wszystkie.języki.wspólnotowe.mają.takie. same.znaczenie.prawne,.jednakże.w.sytuacji.gdy.sformułowanie.przepi­ sów.w.poszczególnych.wersjach.językowych.dyrektywy.jest.różne,.wów­ czas.ich.rzeczywiste.znaczenie.musi.zostać.wyinterpretowane18.–.należy. stwierdzić,.że.wymóg.ten.obciążał.w.szczególności.polskiego.ustawodaw­ cę,.biorąc.pod.uwagę.chybione.w.znacznym.stopniu.tłumaczenie.na.język. polski.regulacji.zawartych.w.dyrektywie.2004/35/WE..I.choć.można.przy­ jąć,.że.właściwie.polski.prawodawca.ustrzegł.się.przed.transponowaniem. błędnych.fragmentów.zawartych.w.polskim.przekładzie.owej.dyrektywy,. to.jednak.nie.uchroniło.to.ustawodawcy.od.wprowadzenia.do.polskiego. porządku.prawnego.regulacji.uznanych.za.co.najmniej.wątpliwe.w.świetle. dyrektywy.2004/35/WE. 18. Zob..L..Krämer,.Implementacja wspólnotowego prawa ochrony środowiska w państwach członkow- skich.(w:).J..Jendrośka,.M..Bar.(red.),.Wspólnotowe prawo ochrony środowiska i jego implementacja w Polsce trzy lata po akcesji,.Wrocław.2008,.s..20,.wraz.z.powołanym.tam.orzecznictwem. 18 Rozdział I Ustalenia pojęciowe 1. Uwagi wstępne Rozważania.w.zakresie.odpowiedzialności.administracyjnej.i.sank­ cji.administracyjnej.powinna.poprzedzać.analiza.dwóch.pojęć.mających. niezwykle.istotne.znaczenie.zarówno.dla.języka.prawnego.i.prawniczego. oraz.wyjaśnienia.samej.odpowiedzialności.administracyjnej..Mowa.tu­ taj.o.odpowiedzialności.prawnej.oraz.sankcji.prawnej..W.przypadku.tej. pierwszej.konieczne.wydaje.się.nawiązanie.do.ogólnego.pojęcia.odpowie­ dzialności.przez.odwołanie.się.przede.wszystkim.do.literatury.filozoficz­ nej,.a.następnie.wskazanie.na.odpowiedzialność.ex ante.oraz.ex post..Jeśli. zaś.chodzi.o.sankcję.prawną,.to.punktem.wyjścia.w.jej.analizie.powinny. być.poglądy.powstałe.na.gruncie.teorii.prawa. Analizę. odpowiedzialności. prawnej,. jak. i. sankcji. prawnej. będę. prowadziła.przede.wszystkim.na.kanwie.prawa.administracyjnego.oraz. prawa.ochrony.środowiska,.co.w.sposób.naturalny.wynika.z.przedmiotu. rozprawy..Celem.rozdziału.poświęconego.kwestiom.oraz.ustaleniom.po­ jęciowym.jest.próba.skonstruowania.definicji.odpowiedzialności.prawnej,. jak.i.ukazanie.jej.silnego.związku.z.sankcją.prawną. 2. Pojęcie odpowiedzialności prawnej Pojęcie. odpowiedzialności. stworzyło. prawo.. Terminy. używane. w.prawie.rzymskim.takie.jak.responedere,.responsio,.responsum.otrzymały. w.prawie.średniowiecznym.swe.odpowiedniki.niemal.we.wszystkich.języ­ 19 Rozdział I. Ustalenia pojęciowe kach.europejskich1..Z.czasem.responedere.zakorzeniło.swoją.obecność.także. w.filozofii.czy.teologii..Dzisiaj.pojęcie.to.zawiera.w.sobie.złożony.kompleks. zagadnień.prawnych.i.pozaprawnych2,.coraz.bardziej.zyskując.na.swoim. znaczeniu,.bowiem.„radykalna.zmiana.ludzkiego.bytowania.w.świecie,. dotycząca.władztwa.nad.tym,.co.nas.otacza.i.jacy.jesteśmy.oraz.co.będzie. otaczało.przyszłe.pokolenia.i.jaki.będzie.człowiek.przyszłości.powoduje. radykalizację.znaczenia.odpowiedzialności”3. W.Słowniku poprawnej polszczyzny.pod.hasłem.„odpowiedzialność”. czytamy:.„Osobista,.zbiorowa.odpowiedzialność..Odpowiedzialność.ma­ terialna,.moralna..Poczucie.odpowiedzialności..Brać,.wziąć.coś.na.swoją. odpowiedzialność.(...)..Ponosić.odpowiedzialność..Obarczać.kogoś.odpo­ wiedzialnością..Odpowiedzialność.spada.na.kogoś.(...)..Odpowiedzialność. karna,.sądowa.(...)..Odpowiedzialność.wobec.własnego.sumienia”4..Mały słownik języka polskiego.definiuje.odpowiedzialność.jako.„konieczność,.obo­ wiązek.moralny.lub.prawny.odpowiadania.za.swoje.czyny.i.ponoszenia. za.nie.konsekwencji”5. W.języku.niemieckim.odpowiednikiem.polskiego.terminu.„odpo­ wiedzialność”.są.pojęcia:.Verantwortung,.Verantwortlichkeit oraz Haftung.. Zgodnie.ze.Staatslexikon.słowo.verantworten.pojawia.się.najpierw.w.dzie­ dzinie.prawa.i.w.jurydycznym.kontekście.chrześcijańskiej.religii6..Veran- twortlich zostało.zaś.użyte.w.następującym.sformułowaniu:.osoba.A.jest. odpowiedzialna.(verantwortlich).za.istotę.B.albo.rzecz.S7..Termin.Haftung. określony.został.z.kolei.jako.pojęcie.prawne,.które.opisuje.zasadniczo. dwa.zagadnienia..Pierwsze.odnosi.się.do.problematyki.przesłanek.warun­ kujących.odpowiedzialność.w.przypadku.bezprawnego.zachowania.się. albo.określonego.zdarzenia..Drugie.nawiązuje.do.skutków.występujących. 1. Zob..J..Filek,.Ontologizacja odpowiedzialności,.Kraków.1996,.s..18..J..Filek.zauważa,.że.w.filozo­ fii.XX.w..wyróżnić.można.dwie.fale.zintensyfikowanej.refleksji.nad.fenomenem.odpowiedzialności.. Pierwsza.pozostaje.w.ścisłym.związku.z.upadkiem.„starego.świata”,.który.nastąpił.wraz.z.pierwszą. wojną.światową..Druga.fala.pojawia.się.na.przełomie.lat.60–70,.zob..idem,.Filozofia odpowiedzialności XX wieku,.Kraków.2004,.s..9–10.. 2. Zob..J..Bafia,.O systemie odpowiedzialności prawnej,.Nowe.Drogi.1980,.nr.8,.s..19. 3. A..Marek­Bieniasz,.Odpowiedzialność ekologiczna i inne wartości przyrodnicze w świetle strategii zrównoważonego rozwoju,.Problemy.Ekologii.1999,.nr.6,.s..226. 4. W..Doroszewski.(red..nacz.),.Słownik poprawnej polszczyzny,.Warszawa.1996,.s..442–443. 5. S..Skorupka,.H..Auderska,.Z..Łempicka.(red.),.Mały słownik języka polskiego,.Warszawa.1968,. 6. M..Forschner,.Verantwortung.(w:).Staatslexikon. Recht-Wirtschaft-Gesellschaft,.t..V,.Freiburg. s..490. 1995,.s..590. 7. Ibidem. 20 2. Pojęcie odpowiedzialności prawnej w.sytuacji.uchylania.się.od.spełnienia.przewidzianych.obowiązków,.bo. przecież.prawo.chce.więcej.aniżeli.bezskutkowy,.etyczno-moralny.porzą­ dek.wartości8. Pojęcie.Haftung.ma.cywilistyczny.rodowód..Można.tutaj.wskazać. na.poglądy.B..Beckera9.czy.też.L..Knoppa10,.którzy.piszą.o.cywilnopraw­ nym.pochodzeniu.tego.słowa..W.Rechtswörterbuch.czytamy.natomiast,.że. Haftung.zasadniczo.jest.uzależniona.od.winy11..We.wspomnianym.praw­ niczym.słowniku.nie.widnieje.słowo.Verantwortung,.natomiast.pod.poję­ ciem.Verantwortlichkeit.są.tylko.odesłania.do.pojęć:.wina,.dług,.zdolność.do. czynności.prawnych,.zdolność.do.odpowiedzialności.z.tytułu.czynu.nie­ dozwolonego.oraz.poczytalność12..Großwörterbuch.opisuje.pojęcie.Haftung. jako:.zobowiązanie,.rekompensowanie.powstałych.szkód,.ponoszenie.za. coś.odpowiedzialności. Znajdziemy.tutaj.także.pojęcie.Verantwortung.oraz. terminy.verantworten.i.Verantwortlichkeit13. Niejednokrotnie.używamy.terminów.„odpowiedzialny”.bądź.„nie­ odpowiedzialny”..Ten.pierwszy.to.„mający.poczucie.obowiązku,.gotowy. do.ponoszenia.konsekwencji.za.swoje.działanie,.postępowanie”14,.ale.także. „taki,.na.którym.można.polegać:.rzetelny,.solidny”15..Natomiast.pojęcie. „nieodpowiedzialny”.rozumiemy.a contrario.w.stosunku.do.„odpowiedzial­ nego”..Najczęściej.mówimy.o.odpowiedzialności.osobistej,.moralnej.oraz. prawnej..Można.być.odpowiedzialnym.przed.prawem,.społeczeństwem. oraz.ludźmi16,.którzy.z.określonych.względów.są.uprawnieni.do.oceny. drugiego.człowieka.i.stwierdzenia,.czy.działał.on.zgodnie.ze.swym.miej­ scem.w.społeczeństwie,.funkcją,.zawodem,.czy.też.nie..Orzekanie.o.tym. 8. W..Zeiss,.Haftung.(w:).Staatslexikon. Recht-Wirtschaft-Gesellschaft,.t..II,.Freiburg.1995,.s..1161. 9. B..Becker,.Das neue Umweltschadensgesetz und das Artikelgesetz zur Umsetzung der Richtlinie über die Umwelthaftung zur Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden,.Neue.Zeitschrift.für.Ver­ waltungsrecht.2007,.nr.10,.s..1105. 10. L..Knopp,.Neues Umweltschadensgesetz – verspätet, aber zum 14.11.2007 in Kraft,.Umwelt­. und.Planungsrecht.2007,.nr.11–12,.s..416,.oraz.L..Knopp,.Haftung für Schäden an der Biodiversität und Rechtsschutz nach dem Umweltschadensgesetz.(w:).L..Knopp,.G..Wiegleb.(red.),.Biodiversitätsschäden und Umweltschadensgesetz – rechtliche und ökologische Haftungsdimension. Tagungsband zu dem interdiszipli- nären Symposium am 9. Oktober 2008 in Leipzig,.Karlsruhe.2008,.s..2. 11. K..Weber.(red.),.Rechtswörterbuch,.München.2000,.s..623. 12. Ibidem,.s..1396.. 13. D..Götz,.G..Haensch,.H..Wellmann.(red.),.Großwörterbuch. Deutsch als Fremdsprache,.Berlin. 2008,.s..496–497. 14. W..Doroszewski.(red..nacz.),.Słownik...,.s..443. 15. S..Skorupka,.H..Auderska,.Z..Łempicka.(red.),.Mały słownik...,.s..490. 16. W..Doroszewski.(red..nacz.),.Słownik...,.s..443. 21 Rozdział I. Ustalenia pojęciowe stanowi.praktyczną.procedurę.przypisywania.odpowiedzialności.i.wiąże. się.z.możliwością.stosowania.określonych.sankcji17. Termin.„przypisanie”.–.imputatio,. zawdzięczamy.średniowiecznej. filozofii.chrześcijańskiej..Mieszanie.problematyki.imputatio i.responsio.–. jak.zauważa.J..Filek,.do.dziś.utrudnia.uchwycenie.istoty.tej.ostatniej18.. W.uproszczeniu.można.jednak.stwierdzić,.że.ze.względu.na.pewne.regu­ ły.przyjęte.w.danej.zbiorowości,.jest.ona.uprawniona.do.ukarania.tego,. kto.jest.odpowiedzialny.za.niezgodny.z.przyjętymi.regułami.stan.rzeczy19.. Odwołując.się.do.historii,.w.którą.wpisała.się.odpowiedzialność,.wyrazu. „kto”.nie.należy.zawężać.tylko.do.istoty.ludzkiej..Sam.autorytet.prawa. jeszcze.ponad.dwa.tysiące.lat.po.Platonie.sankcjonował.pociąganie.do. odpowiedzialności.zwierząt..Można.tutaj.wskazać.na.proces.z.XVIII.w.. wytoczony.przez.Zakon.Braci.Mniejszych.z.Brazylii.przeciwko.mrówkom,. które.żywiły.się.mąką.z.klasztornych.magazynów..Mrówki.pomimo.kie­ rowania.się.jedynie.instynktem.otrzymanym.od.Stwórcy,.skazane.zostały. na.wysiedlenie,.co.ponoć.przyjęły.z.pokorą20. W.obecnym.porządku.prawnym.tylko.człowiek.może.być.pociągnięty. do.odpowiedzialności..Aktywność.człowieka.wyznacza.wiele.praw.i.obo­ wiązków,.które.odnoszą.się.do.relacji.człowiek–świat–człowiek21..Powstaje. tutaj.zatem.pytanie:.za.co.jest.człowiek.odpowiedzialny?.Za.myśli,.uczucia,. pragnienia,.przekonania,.za.przeszłość.czy.za.przyszłość?.Odpowiedzial­ ność.osobista.człowieka.to.sprawa.jego.świadomości,.rozległości.i.precyzji. myślenia.o.własnych.powinnościach.oraz.obowiązkach,.jak.i.o.tym,.co. jest.dobre,.a.co.złe22..P.K..McInerney.pisze,.że.w.życiu.prywatnym,.jak. i.w.systemach.prawa.rozróżnia.się.wiele.typów.ludzkiego.zachowania. implikującego.odpowiedzialność,.jednakże.moralna.i.prawna.odpowie­ dzialność.powstaje.wtedy,.gdy.czyn.wynika.z.własnej.i.nieprzymuszo­ nej.woli23..Autor.odwołuje.się.do.poglądu.Arystotelesa,.który.nie.uznawał. działania.za.dobrowolne.w.sytuacjach,.gdy.osoba.nie.wiedziała,.co.czyni,. 17. Zob..W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..33,.oraz.powołana.w.przy­ pisie.literatura. 18. J..Filek,.Ontologizacja..., s..18..Zob..również.M..Forschner,.Verantwortung...,.s..590. 19. M..Ossowska,.Odpowiedzialność moralna.(w:).J.W..Gomulicki,.J..Hurwic.(red..nacz.),.L..Mar­ szałek,.Z..Raabe,.K..Zarankiewicz.(red.),.Encyklopedia współczesna,.Warszawa.1957,.s..33. 20. J..Filek,.Ontologizacja..., s..23. 21. J..Mucha,.Rewerencja, odpowiedzialność i sumienie ekologiczne jako czynniki zrównoważonego rozwoju,.Problemy.Ekologii.2000,.nr.5,.s..201. 22. F..Zawadzki,.O odpowiedzialności Sokratejskiej,.Studia.Filozoficzne.1985,.nr.1,.s..11. 23. P.K..McInerney,.Wstęp do filozofii,.Poznań.1998,.s..139.. 22 2. Pojęcie odpowiedzialności prawnej bądź.działała.pod.przymusem24..Z..Cackowski.zauważa,.że.dopóki.czło­ wiek.działa.odpowiedzialnie.tylko.ze.względu.na.groźbę.ponoszenia.nega­ tywnych.konsekwencji,.dopóki.jest.on.odpowiedzialny.tylko.ze.względu. na.bat.ponoszenia.konsekwencji,.dopóty.odpowiedzialność.nie.ma.jeszcze. charakteru.odpowiedzialności.moralnej,.dopóty.jest.to.odpowiedzialność. wymuszona25. Uzewnętrzniona.postać.sprzecznego.z.normami.prawnymi.czynu. człowieka.znajduje.–.powinna.znaleźć.–.odzwierciedlenie.w.przypisaniu. podmiotowi.czynu.i.pociągnięciu.go.do.odpowiedzialności..Wydaje.się,. że.spośród.wszystkich.gałęzi.prawa.to.właśnie.prawo.karne.powinno.ob­ fitować.w.rozważania.teoretyczne.poświęcone.temu.zagadnieniu..Tym­ czasem,.jak.twierdzi.G..Rejman,.nauka.o.przypisaniu.(poczytaniu).czynu. określonej.osobie.jest.polskiej.nauce.prawa.karnego.w.zasadzie.nieznana26.. Można.tutaj.wskazać.na.pracę.J..Giezka,.który.porusza.problematyczne.za­ gadnienie.przypisania.czynu27..Jeżeli.zaś.chodzi.o.przypisywalność.winy28,. to.kwestie.związane.z.tym.tematem.omawia.R..Dębski29. Obok.odpowiedzialności.za.zawinienie,.która.jest.typowa.dla.odpo­ wiedzialności.karnej.za.przestępstwa.i.wykroczenia,.należy.także.wymie­ nić.odpowiedzialność.obiektywną,.jaką.jest.odpowiedzialność.cywilna. 24. Ibidem,.s..140. 25. Z..Cackowski,.Refleksje o odpowiedzialności i uczestnictwie,.Nowe.Drogi.1980,.nr.6,.s..115. 26. E..Bieńkowska,.B..Kunicka­Michalska,.G..Rejman,.J..Wojciechowska,.Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz,.Warszawa.1999,.s..160. 27. Zob..J..Giezek,.Przyczynowość oraz przypisanie skutku w prawie karnym,.Wrocław.1994,.pas- sim. 28. Na.temat.pojęcia.winy.zob..I..Andrejew,.O pojęciu winy w polskim prawie karnym,.PiP.1982,. nr.7,.s..44.i.n.;.L..Tyszkiewicz,.Problem istoty winy w projekcie kodeksu karnego z 1994 r. (Uwagi krytycz- ne i wnioski de lege ferenda),.PiP.1995,.nr.3,.s..81.i.n.;.A..Wąsek,.Ewolucja prawnokarnego pojęcia winy w powojennej Polsce,.Przegląd.Prawa.Karnego.1990,.nr.4,.s..5.i.n..Próba.ujęcia.w.sposób.prawidłowy. przypisywalności.winy,.zdaniem.G..Rejman,.ma.odzwierciedlenie.w.trzech.podstawowych.nurtach:. po.pierwsze.w.kategoriach.rozważań.dotyczących.określenia.zdolności.sprawcy.do.ponoszenia. odpowiedzialności,.po.drugie.w.aspekcie.związanym.z.subiektywnym.rozumieniem.swoich.po­ winności.lub.obowiązków,.i.po.trzecie.w.kategoriach.odtworzenia.sytuacji,.w.której.znajdował.się. sprawca.w.chwili.czynu,.dla.udzielenia.odpowiedzi,.czy.była.ona.rozpoznawalna.i.przez.sprawcę. rozpoznana;.zob..E..Bieńkowska,.B..Kunicka­Michalska,.G..Rejman,.J..Wojciechowska,.Kodeks kar- ny...,.s..161..Według.K..Buchały.przesłankami,.od.których.zależy.możliwość.podjęcia.odpowiedzial­ nej.decyzji.i.zgodnego.z.nią.postępowania.są:.zdatność.podmiotu.do.zawinienia.czynu,.świadomość. bezprawności.lub.możliwość.jej.świadomości,.wymagalność.zgodnego.z.prawem.zachowania.się. oraz.rozpoznawalność.znamion.czynu.zabronionego,.zob..K..Buchała,.Z..Ćwiąkalski,.M..Szewczyk,. A..Zoll,.Komentarz do kodeksu karnego. Część ogólna,.Warszawa.1994,.s..41. 29. R..Dębski,.Pozaustawowe znamiona przestępstwa: o ustawowym charakterze norm prawa karnego i znamionach typu czynu zabronionego nieokreślonych w ustawie,.Łódź.1995,.passim. 23 Rozdział I. Ustalenia pojęciowe na.zasadzie.ryzyka.oraz.odpowiedzialność.administracyjna30..Zarówno. w.pierwszym,.jak.i.w.drugim.przypadku.przypisywanie.odpowiedzialno­ ści.jest.formą.oceny.ex post.określonego.zachowania.wskazanego.podmiotu. w.odniesieniu.do.pewnych.standardów..Wypada.jednak.zwrócić.uwagę. na.różnicę.pomiędzy.przypisywaniem.odpowiedzialności.a.samą.odpo­ wiedzialnością31..Na.przykład.Z..Cackowski.pisze.o.odpowiedzialności. subiektywnej.–.świadomej.gotowości.ponoszenia.negatywnych.skutków. swego.działania.–.oraz.odpowiedzialności.obiektywnej.–.faktycznego.po­ noszenia.konsekwencji.za.swoje.działania32. W.filozofii.i.etyce.odpowiedzialność.wiąże.się.z.przeszłością,.ale.także. z.przyszłością..Dokładne.rozróżnienie.odpowiedzialności.„za.przeszłość”. i.„na.przyszłość”.pozwala.zdaniem.W..Radeckiego.na.zrozumienie.sensu. następującego.paradoksu.przytoczonego.przez.A.I..Santałowa:.„Dopóki. człowiek.zachowuje.się.odpowiedzialnie,.dopóty.nie.ponosi.odpowie­ dzialności,.dopiero,.gdy.zachowa.się.nieodpowiedzialnie,.wtedy.poniesie. odpowiedzialność”33..Czy.owo.filozoficzne.ujęcie.odpowiedzialności.„na. przyszłość”.można.odnieść.do.sfery.prawa?.Pogłębioną.refleksję.na.temat. owego.zagadnienia.znajdziemy.w.literaturze.obcojęzycznej,.na.gruncie. której.doszło.do.ukształtowania.się.trzech.grup.poglądów. Przedstawiciele. pierwszej. grupy. uważają,. że. odpowiedzialność. prawną.można.rozpatrywać.w.dwóch.aspektach:.aktywnym.(prospek­ 30. Zob..W..Radecki,.Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska,.Warszawa.2002,.s..80..Na. temat.odpowiedzialności.administracyjnej.zob..M..Górski,.Odpowiedzialność administracyjnoprawna w ochronie środowiska,.Warszawa.2008,.passim;.M..Górski,.Odpowiedzialność administracyjno-prawna w ochronie środowiska – zagadnienia podstawowe.(ze szczególnym uwzględnieniem przepisów o odpowiedzial- ności z tytułu zapobiegania i naprawiania szkód w środowisku),.Poznań.2007,.passim;.A..Jaworowicz­Rudolf,. M..Górski,.Odpowiedzialność administracyjna.(w:).M..Górski.(red.),.Prawo ochrony środowiska,.Warszawa. 2009,.s..191.i.n.;.J..Jerzmański,.Odpowiedzialność administracyjna.(w:).W..Radecki.(red..nauk.),.Insty- tucje prawa ochrony środowiska. Geneza – rozwój – perspektywy,.Warszawa.2010,.s..398–414; A..Michór,. O charakterze odpowiedzialności administracyjnej,.AUWr.2004,.No.2642,.Przegląd.Prawa.i.Administracji. LX,.s..215–234;.A..Michór,.Odpowiedzialność administracyjna – odrębny rodzaj odpowiedzialności prawnej, czy sankcja karna w prawie administracyjnym,.AUWr.2005,.No.2786,.Nowa.Kodyfikacja.Prawa.Karnego,. t..XVIII,.s..341–364;.A..Michór,.Odpowiedzialność administracyjna w obrocie instrumentami finansowymi,. Warszawa.2009,.passim;.W..Radecki,.Koncepcje odpowiedzialności administracyjnej w ochronie środowiska,. Organizacja.–.Metody.–.Technika.1983,.nr.7,.s..3–8;.W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.passim;.J..Stelmasiak,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie środowiska. Zagadnienia podstawowe.(w:).A..Przyborowska­Klimczak.(red.),.Ekologia i prawo. Materiały sesji naukowej, Lublin, 7–8 czerwca 1997 r.,.Lublin.1999,.s..149.i.n. 31. W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..34. 32. Z..Cackowski,.Refleksje...,.s..107. 33. A.I..Santałow,.Tieorieticzeskije woprosy ugołownoj otwietswiennosti,.Leningrad.1982,.s..9,.(za:). W..Radecki,.Odpowiedzialność prawna...,.s..60. 24 2. Pojęcie odpowiedzialności prawnej tywnym).oraz.pasywnym.(retrospektywnym)..Aspekt.aktywny.odnosi. się.do.stosunku.prawnego,.w.którym.dochodzi.do.osobistej.orientacji.po­ stępowania.człowieka,.samopodporządkowania.zamiarów.i.jego.działal­ ności.przepisom..Pasywny.aspekt.dotyczy.zaś.stosunku.prawnego,.który. zachodzi.pomiędzy.podmiotem.naruszającym.prawną.regułę.postępowa­ nia.a.społeczeństwem,.które.ją.ustanowiło.i.chroni..Ów.stosunek.praw­ ny.przejawia.się.w.zastosowaniu.wobec.podmiotu,.który.naruszył.normę. prawną,.środków.oddziaływania.celem.naprawienia.wyrządzonej.szkody. oraz.zapobieżenia.podobnemu.postępowaniu.w.przyszłości34. Zwolennicy.drugiego.poglądu.przyjmują.istnienie.jedynie.odpowie­ dzialności.pozytywnej,.stanowiącej.odrębny.rodzaj.odpowiedzialności.. Odrzucają.oni.ujmowanie.pozytywnej.i.negatywnej.koncepcji.odpowie­ dzialności.jako.dwóch.aspektów.jednego.zjawiska..Można.tu.przytoczyć. pogląd.O.E..Lejsta,.który.wyróżnia.trzy.postacie.odpowiedzialności.pozy­ tywnej:.konstytucyjną.(ponoszą.ją.deputowani.przed.wyborcami),.funkcjo­ nalną.(pojawia.się.w.stwierdzeniu,.że.ministerstwo.„ponosi.odpowiedzial­ ność”.za.określoną.dziedzinę.działalności).oraz.personalną.(wynikającą.ze. struktury.organu.i.skonkretyzowania.funkcji)35. Reprezentanci.trzeciej.grupy.odrzucają.zarówno.istnienie.aktyw­ nego.i.pasywnego.ujęcia.pojęcia.odpowiedzialności.prawnej,.jak.i.kon­ cepcję.odpowiedzialności.pozytywnej.jako.odrębnego.zjawiska..Š..Luby. nie.przychyla.się.do.koncepcji.odpowiedzialności.pozytywnej,.bowiem,. jego.zdaniem,.gdy.nie.miało.miejsce.ani.zagrożenie,.ani.naruszenie.sto­ sunku.prawnego,.wówczas.nie.posługujemy.się.pojęciem.odpowiedzial­ ności.prawnej..Można.wtedy.ewentualnie.mówić.o.tak.zwanej.„poten­ cjalnej.odpowiedzialności”.przed.bezprawnym.zamachem.na.stosunek. prawny36..Z.kolei.M.Ch..Faruszkin.i.I.S..Samoszczenko.twierdzą,.że.nie. można.mówić.o.aktywnym.aspekcie.odpowiedzialności.prawnej,.bowiem. odpowiedzialność.prawna.zawsze.odnosi.się.do.przeszłości.za.dokona­ 34.A.I..Szczerbak,.Prawowaja otwiestwiennost dołżnostych lic apparata gosudarstwiennogo uprawienija,. Kijew.1980,.s..12–13,.(za:).W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..35–36..W..Radecki. zaznacza.w.przypisie,.że.podobny.pogląd.reprezentują.także.Z.A..Astiemirow,.Ponjatije juridiczeskoj otwietstwiennosti,.Sowietskoje.Gosudarstwo.i.Prawo.1979,.nr.6,.s..67,.oraz.P.J..Niedbajło,.Sistiema juridi- czeskich garantij primienienija sowietskich prawowych norm,.Prawowiedienije.1971,.nr.3,.s..51. 35. O.E..Lejst,.Pozitiwnaja otwietstwiennost po sowietskomu prawu,.Wiestnik.Moskowskogo.Uni­ wersitieta,.Prawo.1977,.nr.1,.s..3–10,.(za:).W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,. s..36–37. 36. Š..Luby,.Prevencia a zodopovednost v občianskom prave,.t..I,.Bratysława.1958,.s..34,.(za:).W..Ra­ decki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..38. 25 Rozdział I. Ustalenia pojęciowe ne.już.bezprawie37..W.A..Tarchow.uważa.natomiast,.że.bez.obowiązku. nie.może.być.stanu.odpowiedzialności,.a.bez.naruszenia.obowiązku.nie. można.pociągnąć.do.odpowiedzialności38..N.S..Bratuś.zwraca.zaś.uwa­ gę,.że.nie.można.mówić.o.odpowiedzialności,.gdy.następuje.dobrowolne. wykonanie.obowiązku,.gdyż.odpowiedzialność.nie.jest.obowiązkiem.od­ cierpienia.następstw.spowodowanych.naruszeniem.prawa,.lecz.samym. ich. odcierpieniem. w. stanie. przymusu39.. Ta. ostatnia. koncepcja. została. jednak.zakwestionowana.w.literaturze.poprzez.stwierdzenie,.że.przy­ musowe.wykonanie.istniejącego.obowiązku.nie.jest.odpowiedzialnością,. bowiem.o.odpowiedzialności.prawnej.można.mówić.w.przypadku.takich. następstw.naruszeń.prawa,.które.znajdują.swoje.odzwierciedlenie.bądź. w.postaci.nowych.obowiązków,.bądź.w.zmianie.charakteru.tych.obowiąz­ ków,.które.są.elementami.już.istniejących.stosunków.prawnych40. Biorąc.pod.uwagę.powyższe.rozważania,.możemy.stwierdzić,.że.wąt­ pliwości.powstają,.gdy.próbujemy.ustalić,.czy.o.odpowiedzialności.można. mówić.już.w.znaczeniu.pewnej.powinności,.która.ciąży.na.danej.osobie,. czy.dopiero.gdy.dojdzie.do.naruszenia.przepisów.prawnych..Ten.problem. wynika.zapewne.z.faktu,.że.w.jednym.i.drugim.przypadku.używamy.ter­ minu.„odpowiedzialność”.mając.na.myśli.dwa.różne.stany.faktyczne..Na. przykład.osoba.„odpowiedzialna”.za.dany.stan.rzeczy,.która.poprawnie. wywiązuje.się.ze.swoich.obowiązków,.nie.będzie.„odpowiedzialna”.przed. wymiarem. sprawiedliwości,. bowiem. nie. doszło. do. naruszenia. prawa.. W..Radecki.zwraca.uwagę.na.brak.owego.problemu.w.języku.niemiec­ kim.ze.względu.na.funkcjonowanie.dwóch.pojęć.określających.dwa.różne. stany.faktyczne..Zdaniem.autora,.pojęcie.Verantwortung.występuje,.gdy. mowa.jest.o.odpowiedzialności.za.należytą.organizację.ochrony.środowi­ ska,.natomiast.termin.Verantwortlichkeit.używany.jest.w.rozumieniu.odpo­ wiedzialności.za.naruszenie.przepisów.czy.odpowiedzialności.za.szkody. w.środowisku41. 37. I.S..Samoszczenko,.M.Ch..Faruszkin,.Otwietstwiennost po sowietskomu zakonodatielstwu,.Mo­ skwa.1971,.s..43–44,.(za:).W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..37. 38. W.A..Tarchow,.Ponjatije juridiczeskoj otwietstwiennosti,.Prawowiedienije.1973,.nr.2,.s..36,.(za:). W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..37. 39. N.S..Bratuś,.Juridiczeskajaotwietstwiennost i zakonnst,.Moskwa.1976,.s..85.i.102–103,.(za:). W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochronie...,.s..37–38. 40. R.O..Chałfina,.Ogólna nauka o stosunku prawnym,.Warszawa.1979,.s..323. 41. H..Oberländer,.Einheitlichkeit und Differenziertheit der Verantwortlichkeit im sozialistischen Recht,.Staat.und.Recht.1980,.nr.1,.s..10,.(za:).W..Radecki,.Odpowiedzialność administracyjna w ochro- nie...,.s..40..Zob..również.A..Kilian,.Słownik języka prawniczego i ekonomicznego. Tom II, niemiecko-polski,. Warszawa.2002,.s..631. 26 2. Pojęcie odpowiedzialności prawnej Wydaje.się.jednak,.że.w.języku.niemieckim.kwestia.rozgraniczenia. wskazanych.przez.W..Radeckiego.pojęć.nie.jest.tak.prosta..Ponadto.oprócz. terminów.Verantwortung i.Verantwortlichkeit.terminowi.„odpowiedzialność”. odpowiada.również.pojęcie.Haftung..Można.tutaj.wymienić.jako.przy­ kład.termin.Umwelthaftung42 czy.też.wskazać.na.Umwelthaftungsrichtlinie43.. W.tym.ostatnim.przypadku chodzi.o.skróconą.nazwę.dyrektywy.2004/35/ WE.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.z.dnia.21.kwietnia.2004.r..w.sprawie. odpowiedzialności.za.środowisko.w.odniesieniu.do.zapobiegania.i.zara­ dzania.szkodom.wyrządzonym.środowisku.naturalnemu44. Przechodząc.do.wspomnianego.wyżej.problemu.związanego.z.„kla­ rownym”.rozgraniczeniem.pojęć.Verantwortung i.Verantwortlichkeit,.chciała­ bym.odwołać.się.na.początku.do.przepisów.Ustawy.Zasadniczej.Republiki. Federalnej.Niemiec.(zwanej.dalej.Grundgesetz)45..Artykuł.65.Grundgesetz stanowi,.że.Kanclerz.Federalny.określa.wytyczne.polityki.i.ponosi.za.to. odpowiedzialność.(Verantwortung)..Z.kolei.w.art..46.ust..2.Grundgesetz.czy­ tamy,.że.za.czyn.zagrożony.karą.poseł.może.być.pociągnięty.do.odpowie­ dzialności.(Verantwortung) albo.aresztowany.tylko.za.zgodą.Parlamentu. Federalnego,.chyba.że.zostanie schwytany.w.chwili.popełnienia.czynu. lub.w.ciągu.następnego.dnia..Termin.Verantwortung.został.także.użyty. w.Grundgesetz w.art..20a,.zgodnie.z.którym:.Państwo.w.oparciu.o.władzę. wykonawczą.i.wymiar.sprawiedliwości.chroni.w.odpowiedzialności.(Ve- 42. Na.temat.odpowiedzialności.w.środowisku.–.Umwelthaftung.–.zob..M..Oldiges.(red.),. Umwelthaftung vor der Neugestaltung – Erwartungen und Anforderungen aufgrund des künftigen Euro- päischen Umwelthaftungsrechts. Dokumentation des 8. Leipziger Umweltrechts-Symposions des Instituts für Umwelt- und Planungsrecht der Universität Leipzig am 3. und 4. April 2003,.Baden­Baden.2004,.passim;. R..Hendler,.P..Marburger,.M..Reinhardt,.M..Schröder.(red.),.Umwelthaftung nach neuem EG-Recht. 20. Trierer Kolloquium zum Umwelt- und Technikrecht vom 5. bis 7. September 2004,.Berlin.2005,.passim;. S..Sties,.Europäisches Umwelthaftungsrecht. Umwelthaftung als Instrument des Ökosystem- und Diversi- tätsschutzes in Europa,.Frankfurt.am.Main.2009,.passim. 43. Die Richtlinie 2004/35/EG des Europäischen Parlaments und des Rates vom 21. April 2004 über Umwelthaftung zur Vermeidung und Sanierung von Umweltschäden. (ABl..L.EU.143.vom.30.4.2004,. s..56). 44. Dz..Urz..UE.L.143.z.30.4.2004,.s..56..Na.temat.zmian.dyrektywy.2004/35/WE.zob..art..34. dyrektywy.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.2009/31/WE.z.dnia.23.kwietnia.2009.r..w.sprawie.geo­ logicznego.składowania.dwutlenku.węgla.oraz.zmieniającej.dyrektywę.Rady.85/337/EWG,.Euratom,. dyrektywy.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.2000/60/WE,.2001/80/WE,.2004/35/WE,.2006/12/WE,. 2008/1/WE.i.rozporządzenie.(WE).nr.1013/2006.(Dz..Urz..UE.L.140.z.5.6.2009,.s..114)..Zob..również. art..15.dyrektywy.2006/21/WE.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.z.dnia.15.marca.2006.r..w.sprawie. gospodarowania.odpadami.pochodzącymi.z.przemysłu.wydobywczego.oraz.zmieniającej.dyrek­ tywę.2004/35/WE.(Dz..Urz..UE.L.102.z.11.4.2006,.s..15).. 45. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland.vom 23. Mai 1949.(BGBl.,.s..1.mit.späteren. Änderungen). 27 Rozdział I. Ustalenia pojęciowe rantwortung).wobec.przyszłych.pokoleń.naturalne.podstawy.życia.oraz. zwierzęta.w.ramach.porządku.konstytucyjnego.poprzez.ustawodawstwo. oraz.zgodnie.z.ustawą.i.prawem. Przyjmując.podział.zaprezentowany.przez.W..Radeckiego.można. zauważyć,.że.art..46.ust..2.oraz.art..65.Grundgesetz traktują.o.potencjalnym. naruszeniu.przepisów,.natomiast.w.art..20a.jest.mowa.o.odpowiedzialno­ ści.za.pewien.pożądany.stan..Z.tego.wynika,.że.termin.Verantwortung nie. może.zostać.przypisany.tylko.potencjalnej.odpowiedzialności..Przyjęcie. zaś,.że.W..Radecki.miał.na.myśli.w.przypadku.pojęcia.Verantwortung odpo­ wiedzialność.ex ante,.natomiast.w.odniesieniu.do.terminu.Verantwortlichkeit. odpowiedzialność.ex post,.również.nie.pozwala.na.utrzymanie.poglądu. o.prostym.i.klarownym.podziale.w.języku.niemieckim.na.odpowiedzial­ ność.niedokonaną.i.dokonaną.czy.też.na.odpowiedzialność.aktywną.i.pa­ sywną..W.celu.potwierdzenia.tej.tezy.można.wskazać.przykład.z.niemiec­ kiego.kodeksu.cywilnego.(Bürgerliches Gesetzbuch)46..W.§.276.Bürgerliches Gesetzbuch.mowa.jest.o.odpowiedzialności.dłużnika.(Verantwortlichkeit des Schuldners)..Zatem.jeśli.W..Radecki.przyjmuje.odpowiedzialność.ex post. w.stosunku.do.pojęcia.Verantwortlichkeit,.to.musielibyśmy.mieć.podmiot,. który.naruszył.wspomniany.§.276.i.wtedy.moglibyśmy.stwierdzić,.że.jest. on.odpowiedzialny.–.w.sensie.Verantwortlichkeit.–.za.naruszenie.przepi­ sów.ustawy..Natomiast,.gdy.respektowane.są.przepisy.prawne.i.nie.doszło. jeszcze.do.ich.naruszenia,.wówczas.winniśmy.zgodnie.z.przyjętym.przez. W..Radeckiego.rozróżnieniem.mówić.o.odpowiedzialności.ex ante,.a.zatem. o.Verantwortung. Przytoczone.wyżej.przykłady.wykluczają.utrzymanie.tezy.o.zrozu­ miałym,.jasnym.i.niezwykle.użytecznym.rozgraniczeniu.pojęcia.odpo­ wiedzialności.w.języku.niemieckim..Z.przedstawionych.wyżej.poglądów. wynika.brak.jednolitego.stanowiska.w.odniesieniu.do.koncepcji.„odpowie­ dzialności.prawnej”..Również.w.rodzimej.nauce.prawa.pojawiają.się.na.tej. płaszczyźnie.liczne.rozbieżności.co.do.zakresu.przedmiotowego.odpowie­ dzialności,.jej.treści.oraz.przyczyn.jej.regulowania,.na.co.zwracają.uwagę. J..Boć.i.E..Samborska­Boć47. Definicja. „odpowiedzialności. prawnej”. została. wprowadzona. do. polskiej.nauki.prawa.przez.W..Langa.w.1968.r..Według.tego.autora:.„Od­ 46. Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) in der Fassung der Bekanntmachung vom 2. Januar 2002.(BGBl..I,. s..42,.ber..s..2909.und.BGBl..I.2003,.s..738.mit.späteren.Änderungen). 47. J..Boć,.E..Samborska­Boć,.Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska.(w:).J..Boć,.K..No­ wacki,.E..Samborska­Boć,.Ochrona Środowiska,.Wrocław.2005,.s..393. 28
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność administracyjna w prawie ochrony środowiska
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: