Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 004587 15180810 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe - ebook/pdf
Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 435
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-909-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Opracowanie ma na celu przedstawienie praktycznych zagadnień związanych z odpowiedzialnością cywilną posiadaczy pojazdów mechanicznych i kierujących takimi pojazdami na tle obowiązkowego ubezpieczenia ich odpowiedzialności cywilnej.
Obecne trzecie wydanie książki uwzględnia stan prawny obowiązujący po zmianach Kodeksu cywilnego oraz po licznych zmianach ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.). Autor porusza problematykę zasad odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe, ubezpieczenia posiadacza pojazdu mechanicznego, wynagrodzenia szkód poniesionych wskutek wypadków  drogowych oraz dochodzenia roszczeń z tytułu odpowiedzialności cywilnej. Omawia ponadto zamierzone zmiany w obowiązującym stanie prawnym przewidziane w projekcie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który jest przedmiotem prac legislacyjnych.
Zaletą książki jest ilustrowanie wywodów orzeczeniami Sądu Najwyższego, dzięki czemu stanowi cenną pomoc dla osób dochodzących roszczeń z tytułu wypadku komunikacyjnego.
Istotne znaczenie dla praktyków ma także Aneks, w którym zostały zamieszczone niezbędne przepisy dotyczące reguł ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadów i ogólne warunki ubezpieczenia autocasco oraz wyciąg z projektu zmiany ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (…).
Publikacja jest skierowana w szczególności do adwokatów, radców prawnych, sędziów, ale powinna zainteresować także ubezpieczycieli oraz uczestników ruchu drogowego, a więc zarówno kierowców, pieszych oraz pasażerów.
Autor jest znanym prawnikiem cywilistą, sędzią Sądu Najwyższego w stanie spoczynku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe Gerard Bieniek Wydanie 3 Warszawa 2011 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Joanna Ośka Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7620-909-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 RozdzIał I. zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1. Pojęcie wypadku drogowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 2. Ryzyko jako podstawa odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność na podstawie ryzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Siła wyższa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Wyłączna wina poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 3.3. Wyłączna wina osoby trzeciej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 4. Przesłanki odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 4.1. Ruch mechanicznego środka komunikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 4.2. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 5. Odpowiedzialność na zasadach ogólnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 5.1. Zderzenie się mechanicznych środków komunikacji . . . . . . . . . . 5 5.2. Przewóz z grzeczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 6. Podmioty ponoszące odpowiedzialność cywilną . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 RozdzIał II. Ubezpieczenie posiadacza pojazdu mechanicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.1. Umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.2. Obowiązki stron umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 9 1 3 3 26 28 28 4 9 2 2 8 0 0 5 7 68 68 1 1 0 5 Spis treści 2.3. Zasady odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 5 2.4. Projektowane zmiany w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu mechanicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3. Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów pojazdu mechanicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.1. Ogólne warunki ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.2. Przedmiot i zakres ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 3.3. Wyłączenie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3.4. Świadczenia z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 4. Ubezpieczenie autocasco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 4.1. Przedmiot i zakres ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 4.2. Zawarcie i treść umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 4.3. Wyłączenie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 4.4. Ustalenie i wypłata odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 RozdzIał III. Wynagrodzenie szkód wynikłych wskutek wypadków drogowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 2. Wynagrodzenie szkód wyrządzonych na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2.1. Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 445 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2.2. Odszkodowanie na rzecz najbliższych członków rodziny zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 2.3. Zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę z powodu śmierci osoby najbliższej (art. 446 § 4 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 2.4. Renta dla poszkodowanego (art. 444 § 2 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . 2 17 2.5. Renta na rzecz osób bliskich (art. 446 § 2 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . 229 2.6. Pokrycie wszelkich wydatków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 2.7. Szkody majątkowe wywołane śmiercią człowieka . . . . . . . . . . . . 239 3. Wynagrodzenie szkód wyrządzonych w mieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3.1. Ogólne zasady naprawienia szkód w mieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3.2. Naprawienie szkody w mieniu wynikłej z wypadków drogowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 4. Czynniki wpływające na ustalenie wysokości odszkodowania . . . . . 276 4.1. Przyczynienie się poszkodowanego do wyrządzenia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 4.2. Zaliczenie uzyskanych korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 4.3. Miarkowanie wysokości odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 4.4. Suma gwarancyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 4.5. Obowiązek naprawienia szkody w postępowaniu karnym . . . . . 2 87 6 Spis treści RozdzIał IV. dochodzenie roszczeń z tytułu odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 94 1. Postępowanie likwidacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 94 2. Sądowe dochodzenie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 01 3. Roszczenia zwrotne zakładu ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 05 4. Dochodzenie roszczeń wobec Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 16 5. Dochodzenie roszczeń wobec Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 23 6. Przedawnienie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 aneks. Teksty przepisów, projektu ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) i ogólnych warunków ubezpieczeń NW i aC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z dnia 18 maja 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – Księga trzecia. Tytuł XXVII. Umowa ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 2. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 16 lipca 2003 r. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 3. Ustawa z dnia ... o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (projekt) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 4. Ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów pojazdu mechanicznego (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r., ze zmianami ustalonymi uchwałą nr UZ/399/2010 z dnia 8 listopada 2010 r.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 5. Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz małego lub średniego przedsiębiorcy (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r., ze zmianami ustalonymi uchwałą nr UZ/399/2010 z dnia 8 listopada 2010 r.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433 7 Wykaz skrótów Biuletyn SN k.c. k.k. – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. k.p. k.r.o. k.z. MoP ogólne warunki NW ogólne warunki AC OSA OSNC OSNCP OSNPG OSP OSPiKA (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 paź- dziernika 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – nie obowiązuje – „Monitor Prawniczy” – ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażera pojazdu mechanicznego (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubez- pieczeń SA nr UZ/117/2010 z 11 marca 2010 r. ze zm.) – ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta in- dywidualnego oraz małego lub średniego przedsiębiorcy (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r. ze zm.) – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Pracy (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Proku- ratorię Generalną – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 9 Wykaz skrótów Pal. PG PiP Prok. i Pr. PS PZU RPEiS ubezpieczenie AC ubezpieczenie NW ubezpieczenie OC ustawa o działalności – „Palestra” – „Prawo Gospodarcze” – „Państwo i Prawo” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – Powszechny Zakład Ubezpieczeń – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – ubezpieczenie autocasco – ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków – ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej – ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz. 66 ze zm.) ustawa o ubezpieczeniach – ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiąz- kowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) Zb.Orz. – „Zbiór Orzeczeń” 10 Wstęp Niepokojący wzrost liczby wypadków drogowych, charakterystyczny dla naszych czasów, powoduje, że ciągle aktualny jest problem kom- pensacji szkód z nich wynikających. Chodzi w szczególności o odpo- wiedź na pytanie, w jaki sposób prawo cywilne zapewnia wynagro- dzenie wszelkiego rodzaju szkód (na osobie i w mieniu) wynikłych z wypadków drogowych. Wstępnie można stwierdzić, że zawodzi tutaj tradycyjne ujęcie odpowiedzialności za czyn niedozwolony. Istotne znaczenie przypada repartycji ubezpieczeniowej, polegającej na rozłożeniu odszkodowania za szkodę doznaną przez jednostkę na wszystkie osoby wchodzące w skład tzw. wspólnoty ubezpiecze- niowej. Problematyce tej zostało poświęcone opracowanie pt. „Odpowie- dzialność cywilna za wypadki drogowe na tle obowiązkowych ubez- pieczeń komunikacyjnych”, Warszawa 1983. Znaczny upływ czasu, a przede wszystkim nowy stan prawny obowiązujący w tym zakresie od 1 stycznia 2004 r., spowodowały ponowne podjęcie tego tematu. Obecne, trzecie wydanie uwzględnia stan prawny obowiązujący po zmianie Kodeksu cywilnego dokonanej m.in. ustawą z 13 kwietnia 2007 r. (Dz.U. Nr 82, poz. 557) oraz po licznych zmianach ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpiecze- niowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.). Stan prawny pu- blikacji określono na dzień 1 czerwca 2011 r. 11 Wstęp Książka nie jest naukową monografią, lecz ma na celu przedstawienie i omówienie praktycznych zagadnień związanych ze stosowaniem przepisów regulujących odpowiedzialność cywilną posiadaczy i kie- rujących pojazdami mechanicznymi, na tle obowiązkowego ubezpie- czenia ich odpowiedzialności cywilnej. W opracowaniu wykorzystano w szerokim zakresie przede wszystkim orzecznictwo Sądu Najwyż- szego i dorobek literatury przedmiotu. Opracowanie zawiera aneks obejmujący wyciąg z przepisów Kodeksu cywilnego regulujących omówioną problematykę, wyciąg z przepisów ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, wyciąg z projektu ustawy o zmianie ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpiecze- niach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3960), ogólne warunki ubezpieczenia NW i AC opracowane przez największego ubezpieczyciela w Polsce oraz spis literatury przedmiotu. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi krytyczne i głosy Czytel- ników, co pozwoli wzbogacić treść opracowania w następnym wy- daniu. 12 Rozdział I zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe 1. Pojęcie wypadku drogowego 1. W praktyce prawniczej dość często używa się zamiennie pojęć „wypadek komunikacyjny”, „wypadek samochodowy”, „wypadek drogowy”. Nie są one jednak tożsame, podobnie jak niezupełnie identyczny zakres znaczeniowy mają pojęcia „mechaniczny środek komunikacji”, „pojazd mechaniczny”, „pojazd samochodowy”. Do czasu wejścia w życie przepisów ustawy z 22 maja 2003 r. o ubez- pieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran- cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych1 można było twierdzić, że najszerszym określeniem jest pojęcie „pojazd me- chaniczny” – jako pojazd napędzany własnym urządzeniem mecha- nicznym, przeznaczony lub przystosowany do ruchu na lądzie, wo- dzie lub w powietrzu. W art. 2 pkt 10 powołanej ustawy zawarto ustawową definicję pojazdu mechanicznego, obejmując tym pojęciem: 1) pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy – Prawo o ruchu drogowym; 2) pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych bę- 1 Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm. 13 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe dących we władaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa. Nie podejmując w tym miejscu szczegółowych rozważań, należy za- uważyć, że w tej ustawie pojęcie „pojazd mechaniczny” zostało ogra- niczone do pojazdów drogowych. Mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody, w rozumieniu art. 436 § 1 k.c., charakteryzuje się natomiast następu- jącymi cechami: 1) napędzany jest własnym urządzeniem mechanicznym, 2) porusza się za pomocą sił przyrody, 3) służy celom komunikacyjnym. Wszystkie te cechy muszą występować łącznie. W piśmiennictwie i ju- dykaturze zgodnie przyjmuje się, że mechanicznymi środkami komu- nikacji w rozumieniu art. 436 § 1 k.c. są wyłącznie takie konstrukcje, urządzenia, mechanizmy, które są wyposażone we własny środek na- pędu (silnik). Nie ma zaś żadnego znaczenia, jak energia jest wykorzy- stywana w tym silniku. Jeśli chodzi o napędzanie pojazdu za pomocą sił przyrody, to niewątpliwie art. 436 § 1 k.c. nie obejmuje urządzeń czy pojazdów poruszających się przy wykorzystaniu siły mięśni ludz- kich, zwierząt pociągowych, siły grawitacji, nurtu rzeki itp. Trafnie zwrócono przy tym uwagę na to, że art. 436 § 1 k.c. można objąć je- dynie takie urządzenia, które są zdolne – jako całość – do samodziel- nego przemieszczania się w przestrzeni (np. takim urządzeniem nie będzie dźwig budowlany osadzony w sposób trwały na podłożu, przy czym ramię dźwigu może przemieszczać w przestrzeni)2. Wymaganie samodzielnego przemieszczania się w przestrzeni nie bę- dzie spełnione także wówczas, gdy urządzenie jako całość może prze- suwać się w przestrzeni, ale w ograniczonym zakresie (np. dźwig bu- dowlany poruszający się na krótkich torach). Spełnienie wymagania samodzielnego przemieszczania się pojazdu w przestrzeni nie wymaga natomiast, aby osoba kierująca nim znajdowała się w pojeździe (np. po- 2 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, War- szawa 2009, s. 590. 14 1. Pojęcie wypadku drogowego jazdy zdalnie sterowane)3. Wreszcie cecha mechanicznego środka ko- munikacyjnego w postaci służenia tego środka celom komunikacyjnym oznacza, że przeznaczony on jest do przemieszczania ludzi i rzeczy na odległość. Wychodząc z tych założeń, należy do mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody zaliczyć: samochody (osobowe i ciężarowe), autokary, trolejbusy, motocykle, motorowery, skutery, ciągniki widłowe, amfibie, pojazdy poruszające się na torach, zwłaszcza pociągi i tramwaje, samoloty, śmigłowce, mo- toszybowce, motolotnie, statki rzeczne i inne jednostki poruszające się po wodach śródlądowych (np. motorówki, skutery wodne), podusz- kowce, skutery śnieżne itd. Jednocześnie można stwierdzić, że hipo- tezą art. 436 k.c. nie są objęte: rowery, szybowce, lotnie, żaglówki bez silnika, tratwy, kajaki, rowery wodne, balony, sanie, pojazdy ciągnięte przez zwierzęta itp. Wypadek związany z użyciem tak rozumianego mechanicznego środka komunikacji, poruszanego za pomocą sił przyrody, może być uznany za „wypadek komunikacyjny” w najszerszym ujęciu [dlatego mowa jest w piśmiennictwie o wypadkach komunikacyjnych lądowych (dro- gowych), wodnych i powietrznych]4. 2. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych nakłada na posiadacza pojazdu mechanicznego obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Zgodnie z art. 34 ust. 1 tej ustawy z ubezpieczenia OC posia- daczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani – na podstawie przepisów prawa cywilnego – do odszkodowania za wy- rządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następ- stwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. W przepisach ustawy o ubez- pieczeniach obowiązkowych konsekwentnie używa się pojęcia „po- jazd mechaniczny”, a tymczasem w art. 436 k.c., będącym podstawą prawną odpowiedzialności posiadacza, posłużono się określeniem 3 Tamże. 4 Por. np. A. Wąsiewicz, Odpowiedzialność cywilna za wypadki samochodowe ma tle obo- wiązkowego ubezpieczenia, Warszawa 1969, s. 65. 15 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe „mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody”. Zakresy znaczeniowe obu tych pojęć nie są tożsame. W Kodeksie cy- wilnym (art. 436) surowsza odpowiedzialność (zasada ryzyka) zwią- zana jest z ruchem mechanicznych środków komunikacji, które cha- rakteryzują się następującymi cechami: 1) napędzane są własnym urządzeniem mechanicznym; 2) poruszane są za pomocą sił przyrody; 3) służą celom komunikacyjnym. W ustawie o ubezpieczeniach obo- wiązkowych pojęcie „pojazd mechaniczny” zdefiniowano za pomocą kryteriów formalnych, wymieniając pojazdy, które uznaje się za po- jazdy mechaniczne, a które zostały określone w ustawie z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym5. Zgodnie z przepisami tej ustawy są to: 1) pojazd samochodowy, tj. pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h; 2) ciągnik rolniczy, tj. pojazd silnikowy skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych; ciągnik ten może być również przystosowany do ciągnięcia przy- czep oraz do prac ziemnych; 3) motorower, tj. pojazd jednośladowy lub dwuśladowy zaopatrzony w silnik spalinowy o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm3, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h; 4) przyczepa, tj. pojazd bez silnika, przystosowany do łączenia go z innym pojazdem; 5) pojazd wolnobieżny, tj. pojazd silnikowy, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa (szkody związane z ruchem tych ostatnio wy- mienionych pojazdów wolnobieżnych objęte są ubezpieczeniem OC rolników – por. art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obo- wiązkowych). Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych zawiera również określenie „pojazd historyczny”, który nie jest „pojazdem mechanicznym”. Są to: 5 Tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm. 16 1. Pojęcie wypadku drogowego 1) pojazdy zabytkowe, tj. takie, które na podstawie odrębnych prze- pisów zostały wpisane do rejestru zabytków lub znajdują się w wo- jewódzkiej ewidencji zabytków, 2) pojazdy wpisane do księgi inwentarza muzealiów, zgodnie z prze- pisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach, 3) pojazdy mające co najmniej 40 lat, 4) pojazdy mające co najmniej 25 lat i uznane przez uprawnionego rzeczoznawcę samochodowego za pojazdy unikatowe lub mające szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji. Pojawia się, oczywiście, pytanie związane z tym, że skoro pojazdy hi- storyczne nie są pojazdami mechanicznymi, to czy przepisy dotyczące ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych znajdują tu zastosowanie. Odpowiedź pozytywna wynika wprost z art. 23 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który stanowi, że przepisy dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych stosuje się także do posiadacza lub kierującego po- jazdem historycznym, od chwili jego wprowadzenia do ruchu6. 3. Współcześnie występuje duża różnorodność urządzeń mechanicznych zdolnych do samodzielnego poruszania się, co powoduje, że pojawiają się wątpliwości odnośnie do zastosowania art. 436 k.c. Przykładem takiego urządzenia może być winda, która wyposażona jest we własny napęd i służy niewątpliwie celom komunikacyjnym w określonej przestrzeni. Winda pozostaje jednak w fizycznym związku z budynkiem, przestrzeń, w której jest wykorzystywana do przemieszczania ludzi i rzeczy, jest ogra- niczona rozmiarami tego budynku. Z tego względu winda uznana jest za część budowli w rozumieniu art. 434 k.c. Pogląd ten należy podzielić. Tak samo należy zakwalifikować ruchome schody czy chodniki. Górskich kolejek linowych i zębatych też nie można uznać za mechaniczne środki komunikacji poruszane za pomocą sił przyrody. Są to bowiem takie urzą- dzenia, w których element ruchomy (kabina) nie ma własnego, odrębnego napędu, a jednocześnie stanowi integralną część większego mechanizmu. Podstawą odpowiedzialności będzie tu art. 435 k.c.7. 6 Wprowadzenie do ruchu zakłada, że pojazd historyczny wyposażony jest w silnik. 7 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego..., s. 594. 17 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe 4. W praktyce powstają też wątpliwości przy stosowaniu art. 436 k.c. w odniesieniu do pojazdów mechanicznych poruszanych za pomocą sił przyrody, które z istoty swej nie służą celom komunikacyjnym. Ilustruje to sprawa będąca przedmiotem postępowania sądowego, w której stan faktyczny przedstawiał się następująco. Ciągnik marki Ursus C-328, stanowiący własność kółka rolniczego, na podstawie umowy z 12 lipca 1972 r. został przekazany do użytkowania – wraz z innym mechanicznym sprzętem rolniczym – pozwanym Ta- deuszowi B. i Zygmuntowi M. Pozwani, użytkując ciągnik zgodnie z jego przeznaczeniem technicznym (m.in. do poruszania młockarni), wyrządzili szkodę osobie trzeciej, a mianowicie powodowi Zbignie- wowi O., pomagającemu przy omłotach rolnikowi, u którego pozwani świadczyli usługi przy pomocy wspomnianego ciągnika oraz młoc- karni, stanowiącej ich prywatną własność. Powód w dniu 7 września 1973 r. w czasie omłotów wpadł nogami do rozstrząsacza młockarni, w wyniku czego doznał rozległego zmiażdżenia podudzia i stopy lewej oraz wielomiejscowego złamania z przemieszczeniem kości śródstopia lewego, w następstwie czego utracił lewą kończynę. W omawianej sprawie powód wystąpił w związku z tym o odszkodowanie przeciwko rolnikom Tadeuszowi B. i Zygmuntowi M. oraz PZU. Sądy obu instancji uwzględniły to żądanie, przyjmując, że szkoda wynikła z ruchu po- jazdu mechanicznego, co uzasadniało odpowiedzialność rolników jako posiadaczy zależnych z art. 436 § 1 k.c., PZU zaś – na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, obowiązu- jących w tym czasie. Zdaniem sądu drugiej instancji, użycie ciągnika do napędzania maszyny omłotowej nie zmieniało jego charakteru, wy- padek zatem pozostał w bezpośrednim związku przyczynowym z ru- chem pojazdu. Wydaje się, że aczkolwiek na temat pojęcia ruchu pojazdu mechanicz- nego jako przesłanki odpowiedzialności cywilnej napisano wiele8, to 8 Por. np. A. Grzybek, Ruch mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody jako element odpowiedzialności cywilnej, „Prace Prawnicze Uniwersytetu Śląskiego”, Katowice 1972, t. III, s. 23; A. Rembieliński, Ruch samochodu jako prze- słanka odpowiedzialności cywilnej za wypadek, Pal. 1963, nr 9, s. 21. 18 1. Pojęcie wypadku drogowego jednak zagadnienie będące przedmiotem zainteresowania obu sądów w omawianej sprawie nie zostało szerzej naświetlone i dostatecznie wyjaśnione. Jest to przy tym – jak się wydaje – zagadnienie intere- sujące, które może nasuwać istotne wątpliwości. Chodzi tu bowiem przede wszystkim o dwa problemy. Po pierwsze, o odpowiedź na py- tanie dotyczące zakresu stosowania art. 436 § 1 k.c. w omawianej sprawie, który to przepis został wskazany w uzasadnieniu orzeczenia jako podstawa odpowiedzialności posiadaczy zależnych, tj. obu rol- ników. Zgodnie bowiem z art. 436 § 1 k.c. odpowiedzialność prze- widzianą w tym przepisie ponosi posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Nasuwa się zatem pytanie: czy traktor jest środkiem komunikacji w rozumieniu art. 436 § 1 k.c., w szczególności wówczas, gdy wykorzystywana jest jego siła napędowa do poruszania innej maszyny. Po wtóre, chodzi o odpo- wiedź na pytanie, czy skutki wypadku powstałego z użycia pojazdu mechanicznego w innym celu niż komunikacyjny objęte są także obo- wiązkowym ubezpieczeniem komunikacyjnym. Jeśli chodzi o pierwszy problem, to był on przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z 7 marca 1968 r., III PZP 1/689, w której stwierdzono: „Samoistny posiadacz ciągnika marki Ursus C-45, przeznaczonego do prac w gospodarstwie rolnym bez prawa poruszania się na dro- gach publicznych, ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie (lub mieniu), wyrządzoną przez ruch tegoż ciągnika, na zasadach ryzyka przewidzianych w art. 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 k.c.”. Sąd Naj- wyższy stwierdził przy tym w uzasadnieniu, że „ciągnik jest pojazdem mechanicznym przeznaczonym do ciągnięcia pojazdów bez własnego napędu, tj. przyczep, naczep, maszyn rolniczych i innych. Z istoty swej jest on zatem środkiem komunikacji”. Stwierdzenie to może nasuwać wątpliwości. Nie ulega kwestii, że ciągnik (traktor) jest pojazdem me- chanicznym poruszanym za pomocą sił przyrody. Wątpliwe jest jednak przyjęcie tezy, że z istoty swej jest on środkiem komunikacji, jeśli przez komunikację rozumieć przemieszczanie z miejsca na miejsce osób lub rzeczy. 9 OSNCP 1968, nr 8–9, poz. 136 z glosą A. Szpunara, PiP 1969, nr 2, s. 416. 19 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe Ciągnik bowiem w gospodarstwie rolnym jest z istoty swej przezna- czony do wykonywania prac rolnych. Innymi słowy, zasadnicze zna- czenie ma wykorzystanie jego siły napędowej, a wyjątkowo jedynie siły trakcyjnej. Jeśli przy tym zauważyć, że w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy chodziło o traktor, który nie miał prawa poru- szania się po drogach publicznych, to uznanie, że ma on z istoty swej charakter środka komunikacyjnego, może być wątpliwe. Należy przy tym dodać, że uznanie traktora tylko za pojazd mechaniczny, a nie mechaniczny środek komunikacji wówczas, gdy nie jest wykorzysty- wany w celach komunikacyjnych, oznaczałoby, że podstawą odpo- wiedzialności posiadacza byłby art. 415 k.c., a nie art. 436 § 1 k.c. To stanowisko nie wyłączałoby ewentualnej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Jeśli chodzi o drugi problem, to można go sformułować w sposób bar- dziej ogólny następująco: czy użycie mechanicznego środka komuni- kacji w innym celu niż komunikacyjny uzasadnia stosowanie art. 436 § 1 k.c. jako podstawy odpowiedzialności posiadacza. Na tle zaś prze- pisów regulujących ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej po- siadaczy pojazdów mechanicznych można sformułować następujące pytanie: czy użycie pojazdu mechanicznego w innym celu niż komuni- kacyjny uzasadnia odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń. Nie wydaje się przy tym, aby udzielenie odpowiedzi na to pytanie za- leżało od interpretacji pojęcia „ruch pojazdu mechanicznego”. Na ogół przeważa stanowisko – zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie – że pojazd mechaniczny jest w ruchu, jeżeli albo porusza się fizycznie, albo ma uruchomiony silnik. Jest bezsporne, że użycie pojazdu mecha- nicznego w innym celu niż komunikacyjny wymaga uruchomienia sil- nika. W rezultacie można przyjąć w omawianej sprawie, że pojazd był w tym wypadku w ruchu. Pośrednio odpowiedź na interesujący nas problem zawarł Sąd Naj- wyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały z 7 marca 1968 r. Uznając bowiem ciągnik za mechaniczny środek komunikacji w rozumieniu art. 436 § 1 k.c., Sąd Najwyższy jednocześnie stwierdził, że „przezna- czenie ciągnika w danym momencie do takich czy innych celów nie 20 1. Pojęcie wypadku drogowego może zmienić jego charakteru, gdyż z istoty swej jest on środkiem ko- munikacji”. Podobnie w wyroku z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1051/0010, Sąd Naj- wyższy stwierdził, że: „ciągnik rolniczy wraz ze sprzężoną z nim ma- szyną rolniczą służącą do uprawy gruntu jest mechanicznym środkiem komunikacji w rozumieniu art. 436 § 1 k.c.”. Pomijając poprzednio podniesioną już kwestię dotyczącą uznania ciąg nika (w każdym wypadku) za środek komunikacji, należy zważyć, że istotne wątpliwości budzi również stwierdzenie Sądu Najwyższego, iż wykorzystanie mechanicznego środka komunikacji w innym celu niż to wynika z jego przeznaczenia ma pozostawać bez wpływu na zakres odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komu- nikacji na podstawie ryzyka. Okoliczność ta pozostaje natomiast bez znaczenia dla odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, gdyż ciągnik rolniczy jest uznany za pojazd mechaniczny w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (art. 2 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Takim pojazdem mechanicznym natomiast nie jest pojazd wolnobieżny będący w posiadaniu rolnika, użytkowany w jego gospodarstwie rolnym (np. kombajn). Szkoda wy- rządzona w związku z ruchem pojazdu wolnobieżnego użytkowanego w gospodarstwie rolnym objęta jest – zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych – obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników. Także na tle poprzedniego stanu prawnego, tj. obowiązującej wówczas ustawy z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej11, Sąd Naj- wyższy w wyroku z 24 listopada 2005r., III CK 235/0512 stwierdził, że ,,Posiadacz kombajnu zbożowego (wolnobieżnego pojazdu mecha- nicznego) w okresie przed zmianą § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 grudnia 1993 r. w sprawie ogólnych warunków obo- wiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego dokonaną rozporządze- 10 Niepubl. 11 Tekst jedn. Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm. 12 Niepubl. 21 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe niem z 24 listopada 2000 r. (Dz.U. Nr 107, poz. 1136), który nie za- warł umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, lecz zawarł umowę ubezpieczenia OC rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, objęty był ochroną ubezpieczeniową z tytułu szkody wyrządzonej ruchem tego pojazdu, jeżeli szkoda pozostawała w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego”. Dla celów praktycznych należy jednak stwierdzić, że mimo powstają- cych tu wątpliwości nie może być tak, aby ciągnik rolniczy wykorzy- stywany jako środek transportu rzeczy był uznawany za mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody (co oznacza, że podstawą odpowiedzialności za szkody wynikłe w związku z jego ru- chem będzie art. 436 k.c.), natomiast w razie wykorzystywania jego siły napędowej do poruszania innego urządzenia, ciągnik ten nie jest mechanicznym środkiem komunikacji (co oznacza, że podstawą od- powiedzialności będzie art. 415 k.c.). Należy więc – mając na uwadze względy celowościowe – przychylić się do poglądu, że skoro ciągniki rolnicze często poruszają się po drogach publicznych, stwarzając takie samo niebezpieczeństwo jak np. samochody, to należy objąć je za- kresem art. 436 i to także wówczas, gdy ciągnik nie jest wykorzysty- wany dla celów transportowych13. 5. Sporne było zagadnienie właściwej podstawy prawnej odpowie- dzialności przedsiębiorstwa, którego zasadniczą funkcją jest komuni- kacja (przedsiębiorstwo transportowe, komunikacyjne). Chodzi więc o przedsiębiorstwo, w którego skład wchodzą mechaniczne środki komunikacji. W rzeczy samej chodzi tu o określenie wzajemnej re- lacji między art. 435 a 436 k.c. Obecnie przyjmowany jest dość po- wszechnie pogląd, że przepisy te nawzajem się wyłączają14. Oznacza to 13 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego…, s. 595. 14 Por. zwłaszcza wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 1967 r., I PR 288/67, OSPIKA 1968, nr 9, poz. 201 z aprobującą glosą A. Rembielińskiego, tamże, s. 426. Por. też wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 1985 r., II CR 399/85, LexPolonica 319702. W piśmiennictwie poglądu tego bronił przede wszystkim A. Szpunar, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek wypadku komunikacyjnego, Warszawa 1976, s. 110. Z nowszej literatury K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za wypadki samochodowe, Toruń 2008, s. 110. 22 1. Pojęcie wypadku drogowego tym samym, że w przypadku, gdy szkodę powoduje ruch mechanicz- nego środka komunikacji, który stanowi składnik przedsiębiorstwa ko- munikacyjnego, zastosowanie ma art. 435 k.c. Natomiast jeżeli przed- siębiorstwo posługuje się mechanicznymi środkami komunikacji, ale w sposób komplementarny wobec głównego przedmiotu działalności (np. wykorzystuje samochody do przewozu pracowników), obowiązek naprawienia szkody uzasadnia art. 436 k.c. Rozróżnianie to ma określone znaczenie praktyczne. Odpowiedzial- ność oparta na art. 435 k.c. jest nieco szersza, gdyż obejmuje także szkody spowodowane wadliwym działaniem przedsiębiorstwa jako całości. Wynika to z tego, że przez ruch przedsiębiorstwa należy rozu- mieć „ogół tych wszystkich środków, których zastosowanie potrzebne jest do osiągnięcia celu, jakiemu służy przedsiębiorstwo15. Trafnie podkreślono jednak w literaturze, że problem wzajemnej re- lacji art. 435 i 436 k.c. powinien być inaczej rozstrzygany wówczas, gdy chodzi o stosunek art. 435 i 436 § 2 k.c., czyli w sytuacji, gdy doj- dzie do zderzenia pojazdu stanowiącego składnik przedsiębiorstwa komunikacyjnego z innym mechanicznym środkiem komunikacji, którego posiadaczem jest osoba fizyczna lub np. inne przedsiębior- stwo niebędące przedsiębiorstwem komunikacyjnym16. Podobna sytu- acja zachodzi, gdy szkodę poniosła osoba przewożona z grzeczności. Chodzi więc o przypadki regulowane w art. 436 § 2 k.c., kiedy moż- liwe jest przejście od zasady ryzyka do zasad ogólnych, czyli oparcie odpowiedzialności przedsiębiorcy na zasadzie winy. Jak się podnosi, nie ma żadnej rozsądnej przyczyny, aby w przypadku zderzenia się dwóch mechanicznych środków komunikacji problem wzajemnej od- powiedzialności ich posiadaczy nie był rozstrzygany na zasadzie winy także wówczas, gdy jeden z pojazdów uczestniczących w zderzeniu wchodził w skład przedsiębiorstwa komunikacyjnego17. To stanowisko należy podzielić. 15 Orzeczenie Sądu Najwyższego z 24 maja 1961 r., 3 CR 962/60, OSPiKA 1967, nr 4, poz. 111. 16 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego…, s. 582–583. 17 A. Śmieja, tamże; por. też wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1984 r., IV CR 509/84, OSNCP 1985, nr 9, poz. 138. 23 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe W szerokim pojęciu mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody mieszczą się pojazdy napędzane własnym urządzeniem mechanicznym, przeznaczone do poruszania się po wo- dzie. Część z nich jest objęta zakresem art. 436 k.c. Chodzi tu przykła- dowo o motorówki, statki rzeczne, skutery wodne, ślizgacze, żaglówki wyposażone w silnik itp. Natomiast regulacji art. 436 k.c. nie podle- gają w zasadzie morskie statki handlowe i zrównane z nimi morskie jednostki pływające. Ustalając podstawy odpowiedzialności związane z ruchem tych statków, należy mieć także na uwadze przepisy odrębne zawarte w ustawie z 18 września 2001 r. – Kodeks morski18. Przepisy te w zakresie odpowiedzialności zarówno za szkody na osobie pasażera, jak i za szkody w bagażu odsyłają do postanowień Konwencji ateńskiej z 13 grudnia 1974 r. w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich ba- gażu19. Wyłączną podstawę odpowiedzialności tworzą też regulacje dotyczące zderzenia (art. 257 Kodeksu morskiego) oraz szkód wyrzą- dzonych innemu statkowi i znajdującym się na nim osobom, choćby nawet do zderzenia nie doszło (art. 263 Kodeksu morskiego). Wska- zane przepisy nie obejmują natomiast sytuacji, gdy szkoda została wy- rządzona przez ruch okrętu, tj. jednostki pływającej przeznaczonej do realizacji celów związanych z obronnością państwa. Zgodnie z przepisami ustawy z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze20, odpo- wiedzialność za szkody spowodowane ruchem statków powietrznych podlega przepisom prawa cywilnego o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komu- nikacji (por. odwołanie do zasad odpowiedzialności ukształtowanych w art. 435 i 436 k.c. zawarte w art. 206 ustawy – Prawo lotnicze). Rosz- czenia te kierowane są wobec osoby eksploatującej statek powietrzny. Odrębnym regułom natomiast podlega odpowiedzialność za szkody w przewozie pasażerów, bagażu i towarów. W tym zakresie ustawa – Prawo lotnicze (por. art. 208 ust. 1) odsyła do regulacji zawartych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczypospo- litą Polską (w tym m.in. w Konwencji warszawskiej z 12 października 18 Tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689 ze zm. 19 Dz.U. z 1987 r. Nr 18, poz. 108 ze zm. 20 Tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 100, poz. 696 ze zm. 24
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: