Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00349 005473 13257460 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność dyscyplinarna - ebook/pdf
Odpowiedzialność dyscyplinarna - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 224
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2647-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka – prezentująca wyniki badań przeprowadzonych przez Studenckie Stowarzyszenie Etyki Prawniczej – stanowi opis regulacji dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów. Ma również służyć doskonaleniu instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej i orzecznictwa oraz zwiększeniu w środowisku akademickim (głównie wśród studentów i osób zasiadających w organach dyscyplinarnych) świadomości praw, obowiązków, nierozwiązanych problemów czy trudności.

W publikacji omówiono teoretyczne i historyczne problemy odpowiedzialności dyscyplinarnej w ogólności, odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów w szczególności, a także kwestie podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej, przede wszystkim zaś jej przesłanek wynikających z prawa materialnego, między którymi eksponowane miejsce przysługuje pojęciu 'godność studenta'.

Podjęto także próbę rekonstrukcji linii orzeczniczych (lub tendencji) występujących w praktyce oraz krytycznego spojrzenia na postulaty bardziej surowego karania studentów wybranych kierunków studiów. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom proceduralnym, omawiając poszczególne etapy i czynności postępowania dyscyplinarnego przeciw studentom, pozycję i rolę rzecznika dyscyplinarnego, perspektywy alternatywnych wobec odpowiedzialności dyscyplinarnej sposobów rozwiązywania uniwersyteckich konfliktów.

Uzupełnieniem jest wybór orzecznictwa Komisji Dyscyplinarnej Uniwersytetu Warszawskiego z lat 2000-2005, będący zarówno udokumentowaniem i poparciem tez prezentowanych w książce, jak i niezależnym źródłem wiedzy o odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów, pomocnym we własnych badaniach czy przemyśleniach.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Książka – prezentująca wyniki badań przeprowadzonych przez Studenc- kie Stowarzyszenie Etyki Prawniczej – stanowi opis regulacji dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów. Ma również służyć doskonaleniu instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej i orzecznictwa oraz zwiększeniu w środowisku akademickim (głównie wśród studentów i osób zasiadających w organach dyscyplinarnych) świadomości praw, obowiązków, nierozwiązanych problemów czy trudności. W publikacji omówiono teoretyczne i historyczne problemy odpowiedzialności dyscyplinarnej w ogólności, odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów w szczególności, a także kwestie podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej, przede wszystkim zaś jej przesłanek wynikających z prawa materialnego, między którymi eksponowane miejsce przysługuje pojęciu „godność studenta”. Podjęto także próbę rekonstrukcji linii orzeczniczych (lub tendencji) występujących w praktyce oraz krytycznego spojrzenia na postulaty bardziej surowego karania studentów wybranych kierunków studiów. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom proceduralnym, omawiając poszczególne etapy i czynności postępowania dyscypli- narnego przeciw studentom, pozycję i rolę rzecznika dyscyplinarnego, perspektywy alternatywnych wobec odpowiedzialności dyscyplinarnej sposobów rozwiązywania uniwersyteckich konfliktów. Uzupełnieniem jest wybór orzecznictwa Komisji Dyscyplinarnej Uniwersytetu Warszawskiego z lat 2000-2005, będący zarówno udokumentowaniem oraz poparciem tez prezentowanych w książce, jak i nieza- leżnym źródłem wiedzy o odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów, pomocnym we własnych badaniach czy przemyśleniach. O d p o w i e d z i a l n o ś ć d y s c y p l i n a r n a Cena 25,00 zł www.etykaprawnicza.pl Odpowiedzialność dyscyplinarna Podstawy, procedura i orzecznictwo w sprawach studentów Uniwersytetu Warszawskiego 2000-2005 Pod redakcją naukową Pawła Skuczyńskiego i Piotra Zawadzkiego odp_dyscyp cala ok.indd 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6/6/08 12:22:13 PM Odpowiedzialność dyscyplinarna Podstawy, procedura i orzecznictwo w sprawach studentów Uniwersytetu Warszawskiego 2000-2005 Pod redakcją naukową Pawła Skuczyńskiego i Piotra Zawadzkiego ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci Adam Bosiacki Hubert Izdebski Projekt ok‡adki i strony tytu‡owej Jakub Rakusa-Suszczewski Redaktor prowadz„cy Ewa Wyszyæska Redaktor Krystyna Dziewanowska-Stefaæczyk Redaktor techniczny Pawe‡ Siatkowski Korekta Gra¿yna Pachnik Sk‡ad i ‡amanie Ryszard ObrŒbski Publikacja dofinansowana przez RadŒ Konsultacyjn„ ds. Studenckiego Ruchu Naukowego przy JM Rektorze UW oraz Wydzia‡ Prawa i Administracji UW Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2008 ISBN 978-83-235-2647-6 (PDF) Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy (cid:140)wiat 4 http://www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dzia‡ Handlowy tel. (0 48 22) 55 31 333; e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl KsiŒgarnia internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis tre(cid:156)ci S‡owo wstŒpne ............................................................................................ Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej (Pawe‡ Skuczyæski) ............... Odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna student(cid:243)w w Polsce w XX wieku 5 7 (Katarzyna Miko‡ajczyk) ...................................................................... 31 Materialnoprawne podstawy odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej student(cid:243)w (Dorota Or‡owska, Marta Tomkiewicz) ............................. 45 Polityka karania w orzecznictwie komisji dyscyplinarnej (Dominika flochowska) ........................................................................ 66 Studia zaufania publicznego? (Piotr Zawadzki) ........................................ 88 PostŒpowanie dyscyplinarne wobec student(cid:243)w (Tomasz Tadla, Jolanta Zask(cid:243)rska) .............................................................................. 109 Rola rzecznika dyscyplinarnego ds. student(cid:243)w w postŒpowaniu dyscyplinarnym (Emilia Wojtkowska) ................................................. 132 Spo‡eczno(cid:156)(cid:230) akademicka a alternatywne metody rozwi„zywania spor(cid:243)w (Marta Czeladzka) ............................................................................... 155 Wyb(cid:243)r orzeczeæ komisji dyscyplinarnych UW z lat 2000(cid:150)2005 .............. 175 Cytowana literatura i orzecznictwo ............................................................ 221 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 Spis tre(cid:156)ci ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== S‡owo wstŒpne Zagadnienia etyki zawodowej i odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej s„ ze sob„ organicznie zwi„zane. Nic wiŒc dziwnego, ¿e Studenckie Stowarzy- szenie Etyki Prawniczej podjŒ‡o temat tej ostatniej, przeprowadzaj„c bada- nia, kt(cid:243)rych wynikiem jest niniejsza ksi„¿ka. Ma ona trzy podstawowe cele, kt(cid:243)re wzajemnie siŒ uzupe‡niaj„. Po pierwsze, jest to cel opisowy, kt(cid:243)rego realizacja ma dostarczy(cid:230) wiedzŒ na temat zar(cid:243)wno regulacji odpowiedzial- no(cid:156)ci dyscyplinarnej student(cid:243)w, jak i praktyki w tym zakresie. Jego osi„- gniŒcie by‡o mo¿liwe miŒdzy innymi dziŒki udostŒpnieniu Stowarzyszeniu przez w‡adze Uniwersytetu Warszawskiego orzecznictwa dyscyplinarnego z lat 2000(cid:150)2005 celem ich opracowania i publikacji (uzyskano 79 komplet- nych orzeczeæ dyscyplinarnych, przy tym sk‡adaj„ siŒ na nie r(cid:243)wnie¿ po- stanowienia Rektora o wymierzeniu kary upomnienia). Po drugie, celem jest krytyka, kt(cid:243)ra w za‡o¿eniu ma s‡u¿y(cid:230) doskonaleniu instytucji odpowiedzial- no(cid:156)ci dyscyplinarnej i orzecznictwa. Tak te¿ nale¿y odczytywa(cid:230) pojawiaj„- ce siŒ gdzieniegdzie negatywne oceny prawa dyscyplinarnego i praktyki za- warte w niniejszej ksi„¿ce. Po trzecie, jest to cel edukacyjny. Chcieliby- (cid:156)my, aby dziŒki temu opracowaniu zwiŒkszy‡a siŒ (cid:156)wiadomo(cid:156)(cid:230) praw i obowi„zk(cid:243)w, a tak¿e nierozwi„zanych problem(cid:243)w czy trudno(cid:156)ci zar(cid:243)wno w (cid:156)rodowisku akademickim w og(cid:243)le, a w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci w(cid:156)r(cid:243)d os(cid:243)b zasia- daj„cych w organach dyscyplinarnych, jak i w(cid:156)r(cid:243)d samych student(cid:243)w. W czŒ(cid:156)ci pierwszej om(cid:243)wiono teoretyczne i historyczne problemy od- powiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej w og(cid:243)lno(cid:156)ci i odpowiedzialno(cid:156)ci dyscypli- narnej student(cid:243)w w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci, co stanowi rodzaj wprowadzenia uka- zuj„cego szeroki kontekst dalszych rozwa¿aæ. Szczeg(cid:243)lnie skoncentrowa- no siŒ na mo¿liwo(cid:156)ci nadu¿ywania w‡adzy dyscyplinarnej i wp‡ywach sytuacji spo‡eczno-politycznej na tŒ instytucjŒ, pr(cid:243)buj„c wyznaczy(cid:230) kryte- ria, kt(cid:243)re pozwoli‡yby zidentyfikowa(cid:230) takie negatywne zjawiska. W czŒ(cid:156)ci drugiej zaprezentowano kwestie podstaw odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, przede wszystkim jej przes‡anek wynikaj„cych z prawa ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 S‡owo wstŒpne materialnego, w(cid:156)r(cid:243)d kt(cid:243)rych wyeksponowane miejsce przys‡uguje pojŒciu (cid:132)godno(cid:156)(cid:230) studenta(cid:148). PodjŒto tak¿e pr(cid:243)bŒ rekonstrukcji linii orzeczniczych lub chocia¿by tendencji, kt(cid:243)re wystŒpuj„ w praktyce, oraz krytycznego spoj- rzenia na postulaty surowszego karania student(cid:243)w niekt(cid:243)rych kierunk(cid:243)w studi(cid:243)w. CzŒ(cid:156)(cid:230) trzeci„ po(cid:156)wiŒcono g‡(cid:243)wnie zagadnieniom proceduralnym. Om(cid:243)- wiono poszczeg(cid:243)lne etapy i czynno(cid:156)ci postŒpowania dyscyplinarnego stu- dent(cid:243)w, uwzglŒdniaj„c zar(cid:243)wno poprzedni stan prawny, na kt(cid:243)rym opiera‡a siŒ stosunkowo stabilna praktyka, jak i nowy, kt(cid:243)ry nie zd„¿y‡ zosta(cid:230) jesz- cze w pe‡ni zastosowany, a kt(cid:243)ry jednocze(cid:156)nie wprowadza wiele nowo(cid:156)ci. Szczeg(cid:243)lnie du¿o uwagi po(cid:156)wiŒcono pozycji i roli rzecznika dyscyplinar- nego, kt(cid:243)ry w postŒpowaniu dyscyplinarnym jest postaci„ szczeg(cid:243)ln„, oraz perspektywom alternatywnych w stosunku do odpowiedzialno(cid:156)ci dyscypli- narnej sposob(cid:243)w rozwi„zywania uniwersyteckich konflikt(cid:243)w. CzŒ(cid:156)(cid:230) czwarta stanowi wyb(cid:243)r orzecznictwa Komisji Dyscyplinarnej Uniwersytetu Warszawskiego z lat 2000(cid:150)2005, kt(cid:243)ry w zamy(cid:156)le ma by(cid:230) zar(cid:243)wno udokumentowaniem i poparciem tez prezentowanych w poprzed- nich czŒ(cid:156)ciach, jak i niezale¿nym (cid:159)r(cid:243)d‡em wiedzy o odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej student(cid:243)w, kt(cid:243)re mo¿e by(cid:230) pomocne we w‡asnych badaniach czy przemy(cid:156)leniach. Ze wzglŒdu na niemo¿liwo(cid:156)(cid:230), ale te¿ bezcelowo(cid:156)(cid:230), opublikowania wszystkich orzeczeæ, starali(cid:156)my siŒ wybra(cid:230) te najbardziej reprezentatywne, pokazuj„ce typowy styl pracy organ(cid:243)w dyscyplinarnych oraz te najciekawsze i w pewien spos(cid:243)b wyj„tkowe, czy to ze wzglŒdu na charakter samej sprawy, czy te¿ ze wzglŒdu na zapad‡e orzeczenie i jego uzasadnienie. Odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna. Podstawy, procedura i orzecznictwo w sprawach student(cid:243)w Uniwersytetu Warszawskiego 2000(cid:150)2005 jest ju¿ drug„ ksi„¿k„ przygotowan„ si‡ami student(cid:243)w Studenckiego Stowarzysze- nia Etyki Prawniczej (pierwsz„ by‡a Studenci prawa o etyce. Wyniki ankie- ty 2002, Warszawa 2005). Mamy nadziejŒ, ¿e realizowane przez nas w ten spos(cid:243)b wzorce samokszta‡cenia i jednocze(cid:156)nie zaanga¿owania w sprawy Uniwersytetu bŒd„ w przysz‡o(cid:156)ci nadal podejmowane w ramach studenc- kiego ruchu naukowego. Pawe‡ Skuczyæski Pior Zawadzki ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Pawe‡ Skuczyæski Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej Problem, czym jest odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna, zdaje siŒ by(cid:230) dzi- siaj nie tylko zagadnieniem nurtuj„cym teoretyk(cid:243)w, ale posiada(cid:230) tak¿e do- nios‡e znaczenie praktyczne. £atwo bowiem mo¿na zaobserwowa(cid:230) wzrost jej znaczenia w ¿yciu publicznym oraz wzrost oczekiwaæ spo‡ecznych, aby za jej pomoc„ szybko i zdecydowanie reagowa(cid:230) na wystŒpuj„ce patologie. Potrzeba badaæ w tym zakresie staje siŒ tym bardziej pilna, i¿ brak, jak dotychczas, zgody w(cid:156)r(cid:243)d przedstawicieli nauki co do charakteru prawnego odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, a w konsekwencji co do jej przes‡anek oraz organ(cid:243)w i procedury, w ramach kt(cid:243)rych mog‡aby by(cid:230) ona skutecznie i w spos(cid:243)b odpowiadaj„cy jej funkcjom egzekwowana. Nie s„dzŒ jednak, aby by‡a mo¿liwa do skonstruowania i potrzebna wy- czerpuj„ca definicja odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, kt(cid:243)ra w spos(cid:243)b jed- nolity obejmowa‡aby wszystkie instytucje prawne mniej lub bardziej trady- cyjnie tym terminem okre(cid:156)lane. PrzedsiŒwziŒcie takie bowiem musia‡oby mie(cid:230) charakter projektowania pojŒ(cid:230), kt(cid:243)re ‡atwo mo¿e skoæczy(cid:230) siŒ nieade- kwatno(cid:156)ci„, a co najmniej nieintuicyjno(cid:156)ci„ jego wyniku. Z metodologicz- nego punktu widzenia bardziej poprawne i owocne wydaje mi siŒ analizo- wanie tradycyjnych instytucji, kt(cid:243)re okre(cid:156)la siŒ jako odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarn„, ze szczeg(cid:243)lnym uwzglŒdnieniem u¿ywanego w tym zakre- sie jŒzyka prawnego i prawniczego. Nale¿y w tym miejscu zaznaczy(cid:230), ¿e ze wzglŒdu na czŒst„ lakoniczno(cid:156)(cid:230) przepis(cid:243)w dotycz„cych odpowiedzial- no(cid:156)ci dyscyplinarnej, to w‡a(cid:156)nie praktyce przypada rola eksplikowania re- gu‡, na kt(cid:243)rych jest oparta ta instytucja. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Pawe‡ Skuczyæski Proponowana analiza nie jest celem samym w sobie. Wskazanie cech charakterystycznych instytucji prawnej powinno s‡u¿y(cid:230) jej doskonaleniu, nawet je(cid:156)li nie wprost formu‡uj„c konkretne postulaty, to przynajmniej da- j„c teoretyczne podstawy do dyskusji nad kryteriami poprawno(cid:156)ci jej funk- cjonowania. W przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej g‡(cid:243)wn„ kwe- sti„ w tym zakresie zdaje siŒ by(cid:230) gro(cid:159)ba arbitralno(cid:156)ci i nadu¿y(cid:230) przy jej wymierzaniu, w kt(cid:243)re mo¿e stosunkowo ‡atwo przerodzi(cid:230) siŒ w‡a(cid:156)ciwe jej swobodne uznanie. Teoria odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej powinna wska- zywa(cid:230) granice tego uznania, bez nich bowiem instytucja ta bŒdzie skazana na rozpad. (cid:132)Swobodne uznanie jest jak otw(cid:243)r w p„czku angielskim, nie ist- nieje inaczej ni¿ jako wolny obszar otoczony pasmem ograniczeæ(cid:148)1. Jako (cid:159)r(cid:243)d‡a odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej mo¿na wskaza(cid:230) dwie tra- dycje. Wsp(cid:243)‡cze(cid:156)nie odpowiada im to, co nazywa siŒ odpowiedzialno(cid:156)ci„ dyscyplinarn„ sensu largo i sensu proprio2. Pierwsza z nich jest zwi„zana ze stosunkami pracowniczego podporz„dkowania i wymierzana przez pra- codawcŒ, przede wszystkim za naruszenia przepis(cid:243)w porz„dkowych obo- wi„zuj„cych pracownika co do zasady ze wzglŒdu na zawart„ miŒdzy nimi umowŒ o pracŒ. Jako taka jest wiŒc instytucj„ prawa pracy, a wiŒc w grun- cie rzeczy prywatnoprawn„. Historycznie wynika ona ze zwyk‡ej odpowie- dzialno(cid:156)ci kontraktowej, kt(cid:243)ra z czasem uleg‡a czŒ(cid:156)ciowemu wy‡„czeniu z zakresu obowi„zywania zasady swobody um(cid:243)w i ze wzglŒdu na potrzebŒ szczeg(cid:243)lnej ochrony pracownik(cid:243)w poddana regulacji przepisami niedyspo- zytywnymi. Z kolei to, co nazywa siŒ odpowiedzialno(cid:156)ci„ dyscyplinarn„, we w‡a(cid:156)ci- wym czy (cid:156)cis‡ym rozumieniu tego s‡owa, oznacza odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) realizo- wan„ przez organy powo‡ane do kontrolowania lub nadzorowania wykony- wania okre(cid:156)lonych zawod(cid:243)w lub sprawowania okre(cid:156)lonych funkcji. Ich cech„ wsp(cid:243)ln„ jest zaufanie publiczne, kt(cid:243)rym z jednej strony osoby i ca‡e ich gru- py ciesz„ siŒ w spo‡eczeæstwie, a kt(cid:243)re, z drugiej strony, jest niezbŒdne do prawid‡owego wykonywania owych zawod(cid:243)w lub funkcji. Podstaw„ tego typu odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej s„ przepisy prawa publicznego dotycz„ce 1 R. Dworkin, Bior„c prawa powa¿nie, Warszawa 1998, s. 73. 2 A. Wasilewski, Prawo do s„du w sprawach dyscyplinarnych (ustawodawstwo polskie na tle standard(cid:243)w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Cz‡owieka i Pod- stawowych Wolno(cid:156)ci oraz Konstytucji RP), (cid:132)Przegl„d S„dowy(cid:148) 2001, nr 9, s. 16. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 9 danych s‡u¿b czy wolnych zawod(cid:243)w. Historycznie zdaje siŒ ona wywodzi(cid:230) z s„downictwa honorowego czy zawodowego zawod(cid:243)w medycznych i praw- niczych, kt(cid:243)re kszta‡towa‡o siŒ przez wieki3. Nale¿y zaznaczy(cid:230), ¿e niekt(cid:243)re z omawianych zawod(cid:243)w i funkcji pod- legaj„cych odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej w drugim sensie tak¿e mog„ by(cid:230) wykonywane na podstawie um(cid:243)w o pracŒ, ale w‡a(cid:156)nie ta szczeg(cid:243)lna, publicznoprawna regulacja ich odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej jest racj„ ich wyodrŒbnienia. Nie tylko bowiem podlegaj„ jej zawody i funkcje, w kt(cid:243)- rych nie ma dla niej podstaw z zakresu prawa pracy, ale tak¿e takie, w kt(cid:243)- rych teoretycznie mo¿liwo(cid:156)(cid:230) ta istnia‡aby, jednak z pewnych wzglŒd(cid:243)w zdecydowano siŒ j„ wy‡„czy(cid:230). Tak¿e odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna wymierzana w ramach zak‡a- d(cid:243)w administracyjnych mo¿e nasuwa(cid:230) pewne problemy zwi„zane z oma- wianym rozr(cid:243)¿nieniem, zaburzaj„c klarowno(cid:156)(cid:230) tej dychotomii. Z jedenej strony wskazuje siŒ, ¿e: (cid:132)Za naruszenie poleceæ organ(cid:243)w zak‡adu u¿ytkow- nik mo¿e by(cid:230) ukarany karami dyscyplinarnymi, z kt(cid:243)rych najostrzejsz„ jest usuniŒcie z zak‡adu(cid:148)4, z drugiej jednak nale¿y pamiŒta(cid:230), ¿e u¿ytkownicy zak‡adu czŒsto posiadaj„ w‡asny samorz„d, kt(cid:243)ry ma mo¿liwo(cid:156)(cid:230) mniej lub bardziej bezpo(cid:156)redniego wp‡ywania na organy dyscyplinarne. R(cid:243)wnie¿ ana- liza materialnoprawnych przes‡anek odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej w ta- kich zak‡adach nie prowadzi bezpo(cid:156)rednio do wniosku, i¿ odpowiedzial- no(cid:156)(cid:230) tŒ mo¿na wymierza(cid:230) za samo naruszenie poleceæ wydawanych na podstawie w‡adztwa zak‡adowego. Tak na przyk‡ad jest w przypadku stu- dent(cid:243)w szk(cid:243)‡ wy¿szych, kt(cid:243)rych przedstawiciele zasiadaj„ w komisjach dyscyplinarnych, samorz„d studencki ma mo¿liwo(cid:156)(cid:230) powo‡ania s„du kole- ¿eæskiego, przynajmniej czŒ(cid:156)ciowo alternatywnego wobec organ(cid:243)w dyscy- plinarnych, a podstaw„ odpowiedzialno(cid:156)ci jest naruszenie przepis(cid:243)w obo- wi„zuj„cych w uczelni i/lub uchybienie godno(cid:156)ci studenta. Wydaje siŒ wiŒc, i¿ podzia‡ na odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) sensu largo oraz sensu proprio ma raczej charakter rekonstrukcji pewnych modeli, kt(cid:243)re si‡„ rzeczy upraszczaj„ skom- plikowany i r(cid:243)¿norodny obraz powo‡anych do ¿ycia przez prawodawcŒ 3 Por.: G. Holly, Geschichte der Ehrengerichtsbarkeit der deutschen Rechtsanw(cid:228)lte, Frankfurt am Main-Bern-New York-Paris 1989, kt(cid:243)ry obszernie omawia tak¿e rozw(cid:243)j instytucji odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej we Francji, maj„cej du¿y wp‡yw na jej rozw(cid:243)j w paæstwach niemieckich. 4 M. Wierzbowski [red.], Prawo administracyjne, Warszawa 2007, s. 114. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Pawe‡ Skuczyæski instytucji odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, co jednak w ¿adnym stopniu nie umniejsza ich warto(cid:156)ci poznawczej. DziŒki nim bowiem ten skompli- kowany i r(cid:243)¿norodny obraz mo¿na opisa(cid:230) i zrozumie(cid:230), a w konsekwencji tak¿e podda(cid:230) krytyce. Ta r(cid:243)¿norodno(cid:156)(cid:230) (cid:159)r(cid:243)de‡ odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej wskazuje i jednocze(cid:156)nie t‡umaczy wiele r(cid:243)¿nic miŒdzy nimi zar(cid:243)wno w zakresie praw- nej regulacji, jak i przypisywanych funkcji, a wiŒc tak¿e wyk‡adni dotycz„- cych ich przepis(cid:243)w. Zwracaj„ uwagŒ przede wszystkim dwie okoliczno(cid:156)ci. Po pierwsze, w obu typach inny jest stosunek miŒdzy osob„ podlegaj„c„ a osobami wymierzaj„cymi odpowiedzialno(cid:156)(cid:230), przy czym chodzi tu o sto- sunek w rozumieniu czysto spo‡ecznym, a nie prawnym. Stosunki prawne w tym przypadku celowo s„ ukszta‡towane inaczej ni¿ faktyczne relacje miŒ- dzy ich stronami. I tak w przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu largo miŒdzy pracownikiem a pracodawc„ wystŒpuje stosunek nadrzŒdno- (cid:156)ci strony silniejszej nad s‡absz„, kt(cid:243)ry w‡a(cid:156)nie prawo pracy, a w szczeg(cid:243)l- no(cid:156)ci prawo dyscyplinarne, ma zmniejsza(cid:230) czy ‡agodzi(cid:230). W przypadku na- tomiast odpowiedzialno(cid:156)ci sensu proprio, w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci tej wymierzanej w ramach samorz„d(cid:243)w zawodowych, osoby orzekaj„ce s„ zazwyczaj przed- stawicielami tego samego zawodu i co do zasady posiadaj„ r(cid:243)wny status. Jest to wiŒc swoisty (cid:132)s„d r(cid:243)wnych(cid:148), tradycyjnie szumnie nazywany (cid:132)s„- dem braci(cid:148) itp. Przepisy prawne s‡u¿„ tu zniwelowaniu tej r(cid:243)wno(cid:156)ci i pod- daniu os(cid:243)b wykonuj„cych dany zaw(cid:243)d w‡adzy organ(cid:243)w dyscyplinarnych. Po drugie, pracownicza odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna jest nakiero- wana g‡(cid:243)wnie na egzekwowanie mniej lub bardziej sprecyzowanych obo- wi„zk(cid:243)w wynikaj„cych ze stosunku pracy. Innymi s‡owy, jej podstaw„ jest nierealizowanie konkretnych (cid:156)wiadczeæ, do kt(cid:243)rych pracownik sam siŒ zo- bowi„za‡, mog„ce w ostateczno(cid:156)ci prowadzi(cid:230) do rozwi„zania stosunku pra- cy. W przypadku drugiego typu odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej chodzi natomiast nie tyle o wype‡nianie obowi„zk(cid:243)w, ile o ochronŒ pewnych d(cid:243)br, poniewa¿ (cid:132)£„czy siŒ ona przede wszystkim ze specyfik„ wykonywania nie- kt(cid:243)rych zawod(cid:243)w oraz zasadami funkcjonowania konkretnych korporacji zawodowych. Ukszta‡towane w ich ramach regu‡y deontologiczne ukierun- kowane s„ przede wszystkim na obronŒ honoru i dobra zawodu [...]. Takie zasady odpowiedzialno(cid:156)ci przewiduje siŒ zw‡aszcza w odniesieniu do za- wod(cid:243)w o du¿ym presti¿u spo‡ecznym (nauczyciele, lekarze, prawnicy), gdzie nale¿yta troska o ich godno(cid:156)(cid:230) jest wa¿nym jego elementem [...] S‡u¿y(cid:230) ma [...] przeciwdzia‡aniu takim zachowaniom, kt(cid:243)re mog‡yby pozbawi(cid:230) j„ [grupŒ ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 11 zawodow„ (cid:150) przyp. P.S.] wiarygodno(cid:156)ci w oczach opinii publicznej, co ma szczeg(cid:243)lne znaczenie, gdy chodzi o autorytet instytucji u¿yteczno(cid:156)ci pu- blicznej(cid:148)5. Powy¿sze ustalenia daj„ podstawŒ do rozwa¿aæ nad funkcjami odpo- wiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej. Wydaje siŒ, ¿e om(cid:243)wiony powy¿ej dualizm typ(cid:243)w odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej mo¿na prze‡o¿y(cid:230) na owe funkcje, wyr(cid:243)¿niaj„c z nich dwie podstawowe, zaznaczaj„c jednak od razu, ¿e przy- porz„dkowanie miŒdzy nimi nie ma jednoznacznego charakteru i bŒdzie wymaga(cid:230) komentarza. W literaturze i orzecznictwie dominuje traktowanie odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu proprio jako rodzaju odpowiedzial- no(cid:156)ci represyjnej, a wiŒc g‡(cid:243)wn„ jej funkcj„ by‡oby ukaranie osoby obwi- nionej (funkcja represyjna). ChcŒ w tym miejscu przeciwstawi(cid:230) siŒ temu tradycyjnemu pogl„dowi, broni(cid:230) natomiast stanowiska, ¿e przed nadu¿y- ciem swobodnego uznania w zakresie tego typu odpowiedzialno(cid:156)ci dyscy- plinarnej efektywnie mo¿e zabezpieczy(cid:230) tylko postawienie jej zadania za- pewnienia, w(cid:156)r(cid:243)d os(cid:243)b wykonuj„cych dany zaw(cid:243)d lub sprawuj„cych funkcje, osobistych postaw i spo‡ecznego zaufania w tym celu niezbŒdnych (funkcja integracyjna). Pogl„d tradycyjny jest przede wszystkim konsekwencj„ ujmowania pra- wa dyscyplinarnego jako czŒ(cid:156)ci prawa karnego. Jak pisze Marian Cie(cid:156)lak: (cid:132)prawo dyscyplinarne [(cid:133)] wprost uwa¿a(cid:230) mo¿na za szczeg(cid:243)ln„ ga‡„(cid:159) czy rodzajow„ odmianŒ prawa karnego(cid:148)6. Pogl„d ten by‡ przywo‡ywany przez Trybuna‡ Konstytucyjny oraz przezeæ aprobowany i wykorzystywany jako przes‡anka rozumowaæ w uzasadnieniach orzeczeæ dotycz„cych odpowie- dzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej7. Trybuna‡ nie przywo‡uje jednak dalszej czŒ(cid:156)ci wywodu, w kt(cid:243)rej autor stwierdza, ¿e (cid:132)Od paæstwowego prawa karnego r(cid:243)¿ni siŒ ono swym partykularnym, nie powszechnym charakterem, i zaliczane bywa do szeroko rozumianej dziedziny prawa administracyjnego(cid:148)8, a wiŒc sam zaznacza, ¿e rzecz wcale nie jest tak oczywista. Dyskusyjno(cid:156)(cid:230) tezy, i¿ 5 Wyrok TK z 27 lutego 2001 r., K 22/00 (OTK ZU 2001/3/48). 6 M. Cie(cid:156)lak, Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujŒcia, Warszawa 1994, s. 22(cid:150)23. Inne opracowania z zakresu prawa karnego zazwyczaj w og(cid:243)le nie poruszaj„ tego zagadnienia. 7 Wyroki TK z 8 grudnia 1998 r., K 41/97 (OTK ZU 1998/7/117) oraz z 16 listopa- da 1999 r., SK 11/99 (OTK ZU 1999/7/158). 8 M. Cie(cid:156)lak, Polskie prawo..., s. 23. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Pawe‡ Skuczyæski prawo dyscyplinarne jest prawem represyjnym zdaje siŒ potwierdza(cid:230) to, co powiedziano tu wcze(cid:156)niej o zwi„zkach odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu largo z prawem prywatnym i sensu proprio z prawem publicznym. Nie s„dzŒ, aby na podstawie twierdzeæ o rodzajowej przynale¿no(cid:156)ci prawa dyscyplinarnego do konkretnej ga‡Œzi prawa mo¿na by‡o doj(cid:156)(cid:230) do konstruktywnych wniosk(cid:243)w w zakresie jego funkcji. Stosunek jest tu ra- czej odwrotny, tj. na podstawie funkcji, jakie ma spe‡nia(cid:230) lub spe‡nia odpo- wiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna mo¿na wskaza(cid:230) jak„ metod„ regulacji powinien pos‡u¿y(cid:230) siŒ lub pos‡uguje ustawodawca. Takie podej(cid:156)cie pozwala unikn„(cid:230) swego rodzaju dogmatyzmu, kt(cid:243)ry wobec oczywisto(cid:156)ci zacierania siŒ gra- nic miŒdzy poszczeg(cid:243)lnymi ga‡Œziami prawa i nieoczywisto(cid:156)ci kryteri(cid:243)w ich rozdzia‡u m(cid:243)g‡by doprowadzi(cid:230) do wykluczenia, na mocy samych za‡o- ¿eæ, ¿e prawo dyscyplinarne mo¿e by(cid:230) dziedzin„ kompleksow„, wymyka- j„c„ siŒ kategoriom tradycyjnych dogmatyk prawniczych. Innymi s‡owy, fakt, ¿e mamy do czynienia ze zjawiskiem karania nie przes„dza jeszcze jakiemu celowi to karanie ma s‡u¿y(cid:230). Przy rozpatrywaniu funkcji represyjnej na wstŒpie nale¿y zaznaczy(cid:230), ¿e nie jest najwa¿niejsze jak s„ w jej zakresie roz‡o¿one szczeg(cid:243)‡owe ak- centy, tj. jakie znaczenie maj„ elementy sprawiedliwo(cid:156)ciowe i prewencyj- ne, oba bowiem s„ jej immanentne. Szczeg(cid:243)lnie ten drugi mo¿na wskaza(cid:230) jako nieod‡„czn„ cechŒ pracowniczej odpowiedzialno(cid:156)ci porz„dkowej, a wiŒc w zasadzie odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu largo, poniewa¿ (cid:132)od- powiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna spe‡nia [(cid:133)] funkcjŒ przymuszania pracow- nika do nale¿ytego wykonywania swych obowi„zk(cid:243)w(cid:148)9. Wy‡„cznie na tej podstawie mo¿na by twierdzi(cid:230), ¿e przez analogiŒ funkcja ta znajduje zasto- sowanie tak¿e w odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu proprio, gdzie chodzi o nale¿yte wykonywanie zawodu10. Nie uwzglŒdnia‡oby to jednak okoliczno(cid:156)ci, ¿e pracownicza odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) porz„dkowa polega na wymierzaniu (cid:132)kar za naruszenie obowi„zku przestrzegania porz„dku pra- cy(cid:148)11 i jako taka stanowi (cid:132)w rŒku pracodawcy (cid:156)rodek realizacji jego upraw- nieæ kierowniczych (dyrektywnych), obok wydawania przez pracodawcŒ wi„¿„cych poleceæ pracownikom (kt(cid:243)rych niewykonanie, obok naruszenia 9 P. Przybysz, Prawo do s„du w sprawach dyscyplinarnych, (cid:132)Paæstwo i Prawo(cid:148) 1998, nr 8, s. 68. 10 Ibidem. 11 L. Florek, T. Zieliæski, Prawo pracy, Warszawa 2006, s. 208. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 13 innych obowi„zk(cid:243)w, mo¿e poci„ga(cid:230) za sob„ odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) porz„dko- w„)(cid:148)12. Tymczasem w wypadku na przyk‡ad wolnych zawod(cid:243)w organy dys- cyplinarne nie maj„ uprawnieæ kierowniczych wobec podleg‡ych im os(cid:243)b, ograniczaj„c siŒ jedynie do kontroli, nadzoru lub pieczy nad wykonywa- niem zawodu. Jest to o tyle oczywiste, o ile uznaje siŒ niezale¿no(cid:156)(cid:230) jako podstawŒ wykonywania tych zawod(cid:243)w. Autorzy cytowanych wy¿ej pogl„d(cid:243)w dodaj„, i¿ (cid:132)odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) ta spe‡nia w systemie prawa pracy funkcjŒ prewencyjn„, represyjn„ i wycho- wawcz„(cid:148)13, a wiŒc wyliczaj„ w zasadzie to, co ja nazywam og(cid:243)lnie funkcj„ represyjn„. Nawet je(cid:156)li r(cid:243)¿nica ta nie jest tylko terminologiczna, to i tak jest z punktu widzenia niniejszych rozwa¿aæ drugorzŒdna. Bardziej istotne jest zagadnienie funkcji ochronnej odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, kt(cid:243)- r„, moim zdaniem, autorzy nies‡usznie pomijaj„. Jako do(cid:156)(cid:230) oczywiste za‡o- ¿enie przyjmujŒ, ¿e zawsze gdy w grŒ wchodzi karanie, normy prawne nie tylko chroni„ dobra, wyznaczaj„c sankcje za zachowania je naruszaj„ce, ale jednocze(cid:156)nie chroni„ adresat(cid:243)w tych norm przed dowolno(cid:156)ci„ i arbitralno- (cid:156)ci„ w wymierzaniu kar. W przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci pracowniczej przepisy prawa chroni„ pracownika przed takim postŒpowaniem ze strony pracodawcy, wyznaczaj„c do(cid:156)(cid:230) precyzyjne przes‡anki jej wymierzania oparte na pojŒciu bezprawno(cid:156)ci i winy. Nieco inaczej rzecz wygl„da w odniesieniu do odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej sensu proprio. Z jednej bowiem strony przes‡anki odpowiedzial- no(cid:156)ci s„ tu bardziej og(cid:243)lne, przez co w odniesieniu do konkretnych adresa- t(cid:243)w ochrona zdaje siŒ by(cid:230) s‡absza, z drugiej natomiast gwarancje te s„ przeniesione na zbiorowo(cid:156)(cid:230) czy grupŒ, w ramach kt(cid:243)rej odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) jest wymierzana. Jak wskazuje Trybuna‡ Konstytucyjny, (cid:132)wyodrŒbnienie procedur odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej [...] znajdowa(cid:230) mo¿e podstawŒ w specyfice poszczeg(cid:243)lnych grup zawodowych oraz ochronie ich autono- mii i samorz„dno(cid:156)ci(cid:148)14, a odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna (cid:132)tworzy funkcjŒ ochronn„ i w ten spos(cid:243)b zapewnia cz‡onkom danej korporacji niezbŒdn„ swobodŒ i niezale¿no(cid:156)(cid:230) przy wykonywaniu zawodu(cid:148)15. Dlatego te¿ na przy- k‡ad (cid:132)okre(cid:156)lone jednostkowe zachowanie sŒdziego uchybiaj„ce godno(cid:156)ci 12 Ibidem, s. 208(cid:150)209. 13 Ibidem, s. 209. 14 Wyrok TK z 8 grudnia 1998 r., K 41/97 (OTK ZU 1998/7/117). 15 Ibidem. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Pawe‡ Skuczyæski zawodu sŒdziowskiego i podwa¿aj„ce zaufanie niezbŒdne do wykonywa- nia zawodu mo¿e prowadzi(cid:230) do wydalenia sŒdziego z zawodu j e d y n i e [podkr. (cid:150) P.S.] w drodze postŒpowania dyscyplinarnego(cid:148)16. Oznacza to, ¿e ze wzglŒdu na funkcjŒ ochronn„ istniej„ czyny, za kt(cid:243)re mo¿na ponosi(cid:230) wy‡„cznie odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarn„, a podstawowym tego uzasad- nieniem jest ponownie niezale¿no(cid:156)(cid:230) pewnych zawod(cid:243)w. S„dzŒ, ¿e w odniesieniu do odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sesnu proprio, z przedstawionego powy¿ej zawŒ¿enia zakresu funkcji represyjnej i rozszerzenia zakresu funkcji ochronnej do(cid:156)(cid:230) jasno wynika potrzeba po- szukiwania osobnej funkcji, kt(cid:243)r„ mia‡aby ona spe‡nia(cid:230) i na podstawie kt(cid:243)- rej mo¿na by sformu‡owa(cid:230) postulaty dotycz„ce granic swobodnego uzna- nia w jej wymierzaniu. Je(cid:156)li bowiem nie ma ona s‡u¿y(cid:230) przede wszystkim wymierzaniu sankcji za niewype‡nianie konkretnych obowi„zk(cid:243)w, a jedno- cze(cid:156)nie immunizuje ca‡e grupy zawodowe przed odpowiedzialno(cid:156)ci„ o cha- rakterze powszechnym (oczywi(cid:156)cie w pewnym tylko zakresie), to ‡atwo mo¿e doj(cid:156)(cid:230) do uczynienia z niej instytucji fasadowej, kt(cid:243)ra umo¿liwia bez- karne i niekontrolowane postŒpowanie cz‡onk(cid:243)w podlegaj„cych jej grup zawodowych czy spo‡ecznych. Poszukiwana funkcja ma wiŒc dwa aspek- ty: po pierwsze, wykluczenie nadu¿ycia odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej wobec os(cid:243)b jej podlegaj„cych, a wiŒc mo¿liwego ze wzglŒdu na swobodne uznanie, a po drugie, wykluczenie jej nadu¿ycia wobec paæstwa i spo‡eczeæ- stwa, a wiŒc mo¿liwego ze wzglŒdu na chronion„ przez ni„ niezale¿no(cid:156)(cid:230). Oba te aspekty mo¿na odnale(cid:159)(cid:230) w funkcji, kt(cid:243)r„ nazywam integracyj- n„. Od strony formalnej polega ona na zapewnieniu sp(cid:243)jno(cid:156)ci praktyki w za- kresie wykonywania danego zawodu lub sprawowanej funkcji, przy czym sp(cid:243)jno(cid:156)(cid:230) ta mo¿e by(cid:230) wielorako rozumiana17. W pierwszym rozumieniu chodzi o integralno(cid:156)(cid:230) moraln„, tj. jednolito(cid:156)(cid:230) czy jedno(cid:156)(cid:230) s„d(cid:243)w, czyn(cid:243)w i postaw konkretnych os(cid:243)b. W drugim (cid:150) o integralno(cid:156)(cid:230) zawodow„, a wiŒc przede wszystkim o unikanie konfliktu pe‡nionej roli zawodowej z innymi rolami spo‡ecznymi i konfliktu interes(cid:243)w w ramach wykonywania zawodu lub pe‡nienia funkcji przez konkretn„ osobŒ. W trzecim rozumieniu z kolei chodzi o integralno(cid:156)(cid:230) zawodu, czyli jednolito(cid:156)(cid:230) standard(cid:243)w postŒpowania ca‡ej grupy zawodowej zar(cid:243)wno w odniesieniu do os(cid:243)b spoza tej grupy, jak 16 Wyrok TK z 9 listopada 1993 r., K 11/93 (OTK ZU 1993/2/37). 17 P. Skuczyæski, Integralno(cid:156)(cid:230), [w:] H. Izdebski, P. Skuczyæski [red.], Etyka zawo- d(cid:243)w prawniczych. Etyka prawnicza, Warszawa 2006, s. 105(cid:150)112. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 15 i w jej ramach. Sp(cid:243)jno(cid:156)(cid:230) praktyki zawodowej w tych trzech znaczeniach nie powinna by(cid:230) interpretowana jako swego rodzaju mechaniczne i bezdusz- ne ujednolicanie postaw, sk„din„d niedopuszczalne w paæstwie konstytu- cyjnym. O wiele bardziej s‡usznym ujŒciem jest potraktowanie jej jako ograniczenie r(cid:243)¿norodno(cid:156)ci i dowolno(cid:156)ci w wykonywaniu zawod(cid:243)w i spra- wowaniu funkcji ze wzglŒdu na pewne warto(cid:156)ci, co w zasadzie jest w‡a(cid:156)ci- we ka¿demu normodawstwu czy dzia‡alno(cid:156)ci regulacyjnej. Jak ka¿da dzia- ‡alno(cid:156)(cid:230) polegaj„ca na ograniczaniu wolno(cid:156)ci, tak¿e wype‡niaj„ca funkcjŒ integracyjn„ odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna podlega ograniczeniom. S„ one zawarte w ustawach daj„cych podstawy normatywne instytucji odpo- wiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, a w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci w przepisach dotycz„cych materialnoprawnych jej podstaw. Nale¿y zwr(cid:243)ci(cid:230) uwagŒ, ¿e pos‡uguj„ siŒ one zazwyczaj wprost terminologi„ moraln„, u¿ywaj„c takich sformu‡owaæ, jak (cid:132)godno(cid:156)(cid:230) zawodu(cid:148), (cid:132)etyka zawodowa(cid:148) itp. Tak wiŒc odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna ma zapewnia(cid:230) integralno(cid:156)(cid:230) moraln„ i zawodow„, jak i ca‡e- go zawodu, w tym jego stosunk(cid:243)w ze spo‡eczeæstwem ze wzglŒdu na wy- bory aksjologiczne ustawodawcy i tylko w tych granicach. Rozdzielenie funkcji represyjnej i integracyjnej odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej oraz zwi„zanie tej pierwszej z naruszeniem konkretnych obo- wi„zk(cid:243)w, tej drugiej natomiast z kszta‡towaniem postaw mo¿e budzi(cid:230) z‡e skojarzenia i op(cid:243)r ze wzglŒdu na postulaty neutralno(cid:156)ci porz„dku prawne- go i wzajemnej autonomii prawa i moralno(cid:156)ci. Formowanie ludzkich su- mieæ za pomoc„ odpowiedzialno(cid:156)ci prawnej jawi‡oby siŒ jako klasyczny przyk‡ad moralizmu prawnego, kt(cid:243)ry w ka¿dej swej postaci jest podejrza- ny. Nie s„dzŒ jednak, aby mog‡o to podwa¿y(cid:230) proponowany tu podzia‡. Fakt, ¿e funkcja represyjna dotyczy obowi„zk(cid:243)w a integracyjna postaw, nie ozna- cza wcale, ¿e w obu przypadkach nie mamy do czynienia ze zjawiskiem karania i przekre(cid:156)lenia klasycznych wymog(cid:243)w w tym zakresie. Nawet bo- wiem je(cid:156)li uzna(cid:230), ¿e wyr(cid:243)¿nione funkcje odpowiadaj„ karnistycznym kon- cepcjom opartym na pojŒciach (cid:132)czyn(cid:148) i (cid:132)spo‡ecznie niebezpieczna jednost- ka(cid:148) (tu: niedaj„ca rŒkojmi w‡a(cid:156)ciwego wykonywania zawodu), to nale¿y pamiŒta(cid:230), ¿e (cid:132)konsekwentne ukszta‡towanie prawa karnego wedle modelu prawa spo‡ecznie niebezpiecznej jednostki nie jest mo¿liwe bez przekre(cid:156)le- nia samej istoty prawa karnego(cid:148)18, a (cid:132)systemy prawa karnego cechuje 18 M. Cie(cid:156)lak, Polskie prawo..., s. 34. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Pawe‡ Skuczyæski odpowiedni kompromis miŒdzy tymi dwoma biegunowymi koncepcjami [...](cid:148)19. Ma to zastosowanie mutatis mutandis tak¿e do odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, w kt(cid:243)rej punktem wyj(cid:156)cia zawsze powinien by(cid:230) konkretny czyn. Donios‡o(cid:156)(cid:230) rozr(cid:243)¿nienia owych funkcji wyra(cid:159)nie wida(cid:230), gdy pytamy o to, czy dany czyn stanowi delikt dyscyplinarny i je(cid:156)li odpowied(cid:159) jest twier- dz„ca, to jaka kara powinna zosta(cid:230) wymierzona. W tym zakresie nale¿y om(cid:243)wi(cid:230) dwa problemy: politycznoprawny, zwi„zany z nadu¿ywaniem odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej i jej dysfunkcjami jako instytucji, oraz teoretycznoprawny, zwi„zany z zakresem i charakterem swobodnego uzna- nia przy wymierzaniu odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej. Pierwszy problem ‡atwo dostrzec, gdy analizuje siŒ do(cid:156)wiadczenie histo- ryczne zwi„zane z funkcjonowaniem odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej. W stosunkowo ‡atwy spos(cid:243)b stawa‡a siŒ ona narzŒdziem walki politycznej i represji wobec przeciwnik(cid:243)w w‡adzy. £atwo(cid:156)(cid:230) ta polega‡a przede wszyst- kim na tym, ¿e do tej negatywnej instrumentalizacji wystarczy‡o w zasadzie (cid:132)odpowiednie podej(cid:156)cie(cid:148) os(cid:243)b zasiadaj„cych w organach dyscyplinarnych, nie by‡y natomiast konieczne jakiekolwiek zmiany ustawowe. Dlatego te¿ nie powinien dziwi(cid:230) fakt, ¿e regulacje odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej pozo- staj„ podobne w r(cid:243)¿nych porz„dkach politycznych, niezale¿nie od stopnia ich demokratyczno(cid:156)ci. Moim zdaniem, mo¿na wyobrazi(cid:230) sobie trzy koncepcje, kt(cid:243)re chroni- ‡yby tŒ instytucjŒ przed nadu¿ywaniem. Po pierwsze, mo¿na uzna(cid:230), ¿e prze- ciwwag„ dla swobody w orzekaniu powinien by(cid:230) staranny dob(cid:243)r os(cid:243)b orze- kaj„cych, kt(cid:243)re bŒd„ potrafi‡y korzysta(cid:230) z niej w spos(cid:243)b rozs„dny i pow(cid:156)ci„gliwy. Takie podej(cid:156)cie zak‡ada, ¿e nie nale¿y ucieka(cid:230) siŒ do ¿ad- nej fikcji w postaci zwi„zania organ(cid:243)w dyscyplinarnych jakimi(cid:156) jasnymi regu‡ami, kt(cid:243)re mog‡yby stanowi(cid:230) materialn„ podstawŒ odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, poniewa¿ takich regu‡ po prostu nie ma. S„ one dopiero two- rzone w trakcie kszta‡towania siŒ linii orzeczniczych, a ich granice wyty- cza przede wszystkim pow(cid:156)ci„gliwo(cid:156)(cid:230) os(cid:243)b orzekaj„cych. Po drugie, mo¿- na stan„(cid:230) na stanowisku, ¿e orzecznictwo powinno by(cid:230) w spos(cid:243)b ca‡kowicie formalny zwi„zane regu‡ami, kt(cid:243)re wprost zosta‡y wcze(cid:156)niej sformu‡owa- ne. Oznacza‡oby to odes‡anie do (cid:156)ci(cid:156)le okre(cid:156)lonych obowi„zk(cid:243)w zawartych w umowach pracowniczych, regulaminach, instrukcjach czy kodeksach etyki zawodowej przy jednoczesnym zakazie wychodzenia poza nie. fladna z tych 19 Ibidem. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 17 koncepcji nie wydaje siŒ poprawna, cho(cid:230) w obu niew„tpliwie mo¿na odna- le(cid:159)(cid:230) prawdziwe tezy. Na pewno nale¿y zgodzi(cid:230) siŒ z konstatacj„, ¿e tam, gdzie istniej„ (cid:156)ci(cid:156)le okre(cid:156)lone obowi„zki os(cid:243)b podlegaj„cych odpowiedzial- no(cid:156)ci dyscyplinarnej, jej wymierzanie powinno ogranicza(cid:230) siŒ do represji za ich naruszenie. Z tak„ sytuacj„ mamy do czynienia w zakresie odpowie- dzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej sensu largo. Nie mo¿na jednak lekcewa¿y(cid:230) sze- rokiego zakresu spraw dyscyplinarnych w obszarze odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej sensu proprio, w kt(cid:243)rych takich obowi„zk(cid:243)w nie ma, poniewa¿ nawet nie istnieje dokument, w kt(cid:243)rym mog‡yby by(cid:230) zawarte. Ale te¿ nie mo¿na zaakceptowa(cid:230) podej(cid:156)cia opartego jedynie na pow(cid:156)ci„gliwo(cid:156)ci orga- n(cid:243)w orzekaj„cych jako jedynego zabezpieczenia przed arbitralno(cid:156)ci„, po- niewa¿ ludzie po prostu bywaj„ r(cid:243)¿ni i nie ma takich mechanizm(cid:243)w, kt(cid:243)re z jednej strony zagwarantowa‡yby udzia‡ w owych organach jedynie os(cid:243)b posiadaj„cych tŒ cechŒ, a z drugiej umo¿liwi‡yby sta‡„ kontrolŒ ich poczy- naæ wy‡„cznie na podstawie jasnych kryteri(cid:243)w pow(cid:156)ci„gliwo(cid:156)ci. Wydaje siŒ, i¿ (cid:132)mo¿na powiedzie(cid:230) wrŒcz, ¿e czysty personalizm jest w og(cid:243)le nie- mo¿liwy. Ale nale¿y r(cid:243)wnie¿ stwierdzi(cid:230), ¿e tak samo niemo¿liwy jest czy- sty instytucjonalizm. Nie tylko bowiem samo powo‡anie instytucji wyma- ga wa¿nych decyzji personalnych, ale i samo ich funkcjonowanie jest w powa¿nym stopniu zale¿ne od os(cid:243)b, kt(cid:243)re za nic nie odpowiadaj„. Insty- tucje s„ jak fortece (cid:150) musz„ by(cid:230) dobrze zaprojektowane i w‡a(cid:156)ciwie obsa- dzone(cid:148)20. Innymi s‡owy, etyka zawodowa os(cid:243)b orzekaj„cych nie mo¿e za- st„pi(cid:230) my(cid:156)lenia prawniczego i dyrektyw wskazuj„cych, jak orzeka(cid:230). Dlatego s‡uszniejsza wydaje mi siŒ koncepcja trzecia, kt(cid:243)ra w celu za- pewnienia w‡a(cid:156)ciwego funkcjonowania instytucji odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej, obok wymog(cid:243)w kodyfikowania obowi„zk(cid:243)w zawodowych czy pracowniczych oraz obsadzania organ(cid:243)w dyscyplinarnych osobami rozs„d- nymi, zakre(cid:156)la‡aby granice swobody w orzekaniu i formu‡owa‡a swoist„ metodykŒ orzekania dyscyplinarnego, dziŒki kt(cid:243)rej by‡oby wiadomo, jak z tej swobody korzysta(cid:230). Owe dyrektywy orzekania nale¿y traktowa(cid:230) jako nieod‡„czn„ czŒ(cid:156)(cid:230) instytucji odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej, kt(cid:243)re wsp(cid:243)l- nie z relewantnymi normami prawnymi stanowi„ jej podstawŒ normatyw- n„. Tylko przy takim za‡o¿eniu mo¿na podejmowa(cid:230) pr(cid:243)by budowania sp(cid:243)j- nych procedur intelektualnych, kt(cid:243)rymi powinny pos‡ugiwa(cid:230) siŒ organy dyscyplinarne i w ramach kt(cid:243)rych mo¿na uzasadnia(cid:230) konkretne decyzje 20 K.R. Popper, Spo‡eczeæstwo otwarte i jego wrogowie, Warszawa 2006, t. I, s. 162. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Pawe‡ Skuczyæski orzecznicze, wykraczaj„c poza czysty formalizm. Jak sygnalizowa‡em, (cid:159)r(cid:243)- d‡a tych dyrektyw nale¿y poszukiwa(cid:230) w funkcjach odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej, a wiŒc w funkcji represyjnej w przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci sensu largo i funkcji integracyjnej w przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci sensu proprio. DziŒki temu bŒdzie mo¿liwe zar(cid:243)wno interpretowanie przepis(cid:243)w za pomoc„ metod funkcjonalnych, co przy ich otwarto(cid:156)ci tekstowej czy wrŒcz blankietowo(cid:156)ci wydaje siŒ konieczne, jak i ujŒcie samego wymierza- nia kar dyscyplinarnych jako dzia‡alno(cid:156)ci nakierowanej na okre(cid:156)lony cel. Ta politycznoprawna konkluzja generuje jednak donios‡e problemy teo- retycznoprawne. Po pierwsze, nale¿y odpowiedzie(cid:230) na pytanie, czy przy podejmowaniu decyzji orzeczniczych w zakresie odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej mamy na ka¿dym etapie do czynienia ze swobodnym uznaniem, a w konsekwencji, czy dyrektywy orzekania formu‡owane na podstawie jej funkcji maj„ zawsze zastosowanie. Po drugie, swobodne uznanie mo¿na rozmaicie rozumie(cid:230), przede wszystkim jako uznanie administracyjne lub dyskrecjonalno(cid:156)(cid:230) sŒdziowsk„. W przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci dyscypli- narnej istnieje potrzeba ustalenia, kt(cid:243)re rozumienie powinno siŒ w stosun- ku do niej przyj„(cid:230), poniewa¿ determinuje to zakres dyrektyw orzekania. Po trzecie wreszcie, nale¿y wyja(cid:156)ni(cid:230), jak w przypadku odpowiedzialno(cid:156)ci dys- cyplinarnej konkretnej grupy ustala(cid:230) owe dyrektywy. W odniesieniu do pierwszego problemu, konieczne jest rozdzielenie dw(cid:243)ch podstawowych moment(cid:243)w podejmowania decyzji orzeczniczej. Pierw- szy z nich to ustalenie, czy dany czyn powinien zosta(cid:230) zakwalifikowany jako przewinienie lub delikt dyscyplinarny, natomiast drugi to wymierzenie kary za jego pope‡nienie. Przy ustalaniu faktu pope‡nienia przewinienia dyscypli- narnego, a wiŒc udowadniania, ¿e dany czyn rzeczywi(cid:156)cie mia‡ miejsce oraz znajdywania regu‡y objŒtej odpowiedzialno(cid:156)ci„ dyscyplinarn„, kt(cid:243)r„ on na- rusza, ma zastosowanie wiele zasad procesowych, z zasad„ domniemania niewinno(cid:156)ci na czele. Natomiast (cid:132)rozstrzygniŒcie dotycz„ce wymiaru kary, czy rodzajowego doboru (cid:156)rodk(cid:243)w represji nie opiera siŒ ju¿ na stopniu praw- dopodobieæstwa pope‡nienia czynu, ale wynika z jego charakteru i stopnia stwierdzonej winy. W zwi„zku z tym w prawie wyra(cid:159)nie rozdziela siŒ tzw. error in procedendo oraz error in puniendo(cid:148)21. Pomijaj„c kwestiŒ badania stanu faktycznego, organ dyscyplinarny musi ustali(cid:230) regu‡Œ, kt(cid:243)ra zosta‡a naruszo- na oraz prawne konsekwencje tego naruszenia. 21 Wyrok TK z 27 lutego 2001 r., K 22/00 (OTK ZU 2001/3/48). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 19 Jak wskazywa‡em wcze(cid:156)niej, materialne podstawy odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej s„ zazwyczaj uregulowane bardzo lakonicznie. Przyk‡ado- wo nauczyciele akademiccy podlegaj„ odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej (cid:132)za postŒpowanie uchybiaj„ce obowi„zkom nauczyciela akademickiego lub godno(cid:156)ci zawodu nauczycielskiego(cid:148)22, a adwokaci i aplikanci adwokaccy (cid:132)za postŒpowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godno(cid:156)ci zawo- du b„d(cid:159) za naruszenie swych obowi„zk(cid:243)w zawodowych, a adwokaci r(cid:243)w- nie¿ za niespe‡nienie obowi„zku zawarcia umowy ubezpieczenia, o kt(cid:243)rym mowa w art. 8a ust. 1, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 8b(cid:148)23. Jak wida(cid:230), bez wiŒkszych problem(cid:243)w mo¿na wskaza(cid:230) jako jasn„ regu‡Œ jedynie tŒ dotycz„c„ umowy ubezpieczenia od odpowiedzialno(cid:156)ci cy- wilnej w przypadku adwokat(cid:243)w. W odniesieniu do kar natomiast mamy do czynienia z enumeratywnym wyliczeniem obejmuj„cym zazwyczaj upo- mnienie, naganŒ i wydalenie z zawodu oraz dolegliwo(cid:156)ci czasowe, jak za- wieszenie uprawnieæ do wykonywania zawodu, sprawowania funkcji lub grzywnŒ. W zwi„zku z brakiem typizacji przewinieæ dyscyplinarnych prze- pisy nie zawieraj„ przyporz„dkowania miŒdzy nimi a karami. Na tych przyk‡adach wida(cid:230) wyra(cid:159)nie r(cid:243)¿nice miŒdzy ustalaniem regu‡y, kt(cid:243)r„ narusza dany czyn, oraz ustalaniem prawnych konsekwencji tego naru- szenia. Pierwsze odbywa siŒ bowiem na podstawie pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych odsy‡aj„cych do ocen (godno(cid:156)(cid:230) zawodu) lub norm (zasady etyki), drugie natomiast na podstawie swobodnego uznania. S„ to w gruncie rzeczy ca‡ko- wicie odmienne techniki regulacji24, poniewa¿ te pierwsze (cid:132)nie zawieraj„ naj- czŒ(cid:156)ciej umocowania do dyskrecjonalno(cid:156)ci, lecz odwo‡uj„ siŒ do obiektyw- nych, og(cid:243)lnych i wi„¿„cych warto(cid:156)ci [...]. Korelacja miŒdzy klauzulami generalnymi i dyskrecjonalno(cid:156)ci„ mo¿e wystŒpowa(cid:230) wtedy, gdy kryterium odes‡ania zawarte w klauzuli jest podstaw„ rozstrzygniŒcia dyskrecjonalnego [...]. Nie jest uprawniony pogl„d, ¿e ka¿de rozstrzygniŒcie podjŒte w warun- kach swobody zwi„zanej z pozaprawnym odes‡aniem ma charakter uznaniowy 22 Artyku‡ 139 ust. 1 ustawy (cid:150) Prawo o szkolnictwie wy¿szym z 27 lipca 2005 r., Dz.U. z 2005 r., nr 164, poz. 1365 z p(cid:243)(cid:159)n. zm. 23 Artyku‡ 80 ustawy (cid:150) Prawo o adwokaturze z 26 maja 1982 r., Dz.U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 z p(cid:243)(cid:159)n. zm. 24 O rozr(cid:243)¿nieniu pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych i uznania administracyjnego oraz ‡„cz- nym stosowaniu tych technik por.: Z. Niewiadomski [red.], Prawo administracyjne. Cze(cid:156)(cid:230) og(cid:243)lna, Warszawa 2002, s. 83(cid:150)84. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 Pawe‡ Skuczyæski w odniesieniu do jego tre(cid:156)ci(cid:148)25. Technikami legislacyjnymi upowa¿niaj„cy- mi do swobodnego uznania s„ zazwyczaj alternatywne zestawienia kilku mo¿liwych rozwi„zaæ lub pos‡ugiwanie siŒ zwrotami takimi jak (cid:132)organ mo¿e(cid:148), (cid:132)organ ma prawo(cid:148) itp.26 Ta pierwsza jest u¿ywana w przypadku ustawowej regulacji kar dyscyplinarnych, druga natomiast w zakresie materialnych pod- staw odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej nie wystŒpuje. Nale¿y jednak wskaza(cid:230) na istotne s‡abo(cid:156)ci stanowiska, i¿ pojŒcia nie- dookre(cid:156)lone czy klauzule generalne odsy‡aj„ do obiektywnych i og(cid:243)lnych warto(cid:156)ci. Os‡abiaj„ one ostro(cid:156)(cid:230) rozr(cid:243)¿nienia miŒdzy pojŒciami niedookre- (cid:156)lonymi a swobodnym uznaniem, przynajmniej w zakresie ich stosowania w przypadkach takich regulacji, jak odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna, tj. gdy wystŒpuj„ one obok siebie i istnieje miŒdzy nimi korelacja, o kt(cid:243)rej pisze cytowany powy¿ej autor. To z kolei ma znaczenie w ustalaniu dyrektyw orzekania o odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej i prowadzi do upodobnienia metodyki stosowania pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych i swobodnego uznania w ra- mach jednej decyzji orzeczniczej. Podstawowym zarzutem wobec tezy o obiektywno(cid:156)ci i og(cid:243)lno(cid:156)ci warto(cid:156)ci, do kt(cid:243)rych odsy‡aj„ pojŒcia niedo- okre(cid:156)lone, jest jej milcz„ce za‡o¿enie, kt(cid:243)re scharakteryzowa‡bym jako opty- mistyczny kognitywizm. Trudno podda(cid:230) je w tym miejscu wyczerpuj„cej krytyce, wystarczy stwierdzi(cid:230), ¿e jest to za‡o¿enie na tyle mocne, ¿e bez sformu‡owania dyrektyw m(cid:243)wi„cych, w jaki spos(cid:243)b sŒdzia mia‡by ustala(cid:230) tre(cid:156)(cid:230) owych obiektywnych i og(cid:243)lnych warto(cid:156)ci, a nastŒpnie w ich (cid:156)wietle ocenia(cid:230) konkretny stan faktyczny, bŒdzie ono w praktyce nieprzydatne. Tym- czasem coraz czŒ(cid:156)ciej formu‡uje siŒ pogl„d, i¿ nie tylko w przypadku wy- k‡adni pojŒ(cid:230) niedoore(cid:156)lonych, ale wyk‡adni prawa w og(cid:243)le jej prawid‡owo(cid:156)(cid:230) (cid:132)nie jest spraw„ relacji hipotezy wyk‡adni do rzeczywisto(cid:156)ci, ale kwesti„ re- lacji pomiŒdzy interpretatorem a jego interlokutorami(cid:148)27, a wiŒc powinna by(cid:230) 25 B. Wojciechowski, Dyskrecjonalno(cid:156)(cid:230) sŒdziowska. Studium teoretycznoprawne, Toruæ 2004, s. 76(cid:150)77. W cytowanej pracy jest mowa o klauzulach generalnych, a nie o pojŒciach niedookre(cid:156)lonych, co wynika z charakteru g‡(cid:243)wnego jej przedmiotu, tj. dyskrecjonalno(cid:156)ci sŒdziowskiej. S„dzŒ jednak, ¿e analogie miŒdzy obydwoma pojŒ- ciami i zwi„zanymi z nimi technikami legislacyjnymi uzasadniaj„ odniesienie uwag autora tak¿e do pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych, przy zastrze¿eniu, ¿e s„ one stosowane w r(cid:243)¿- nych ga‡Œziach prawa i mimo podobieæstw nie s„ konstrukcjami to¿samymi. 26 Ibidem, s. 90. 27 T. Spyra, Granice wyk‡adni prawa. Znaczenie jŒzykowe tekstu prawnego jako granica wyk‡adni, Krak(cid:243)w 2006, s. 227. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Granice odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej 21 ona podporz„dkowana racjonalno(cid:156)ci komunikacyjnej. W tym przypadku kry- teria racjonalno(cid:156)ci mo¿na o wiele ‡atwiej prze‡o¿y(cid:230) na dyrektywy praktycz- ne, skadin„d zbierane w swoiste kodeksy argumentacyjne28. Wyk‡adnia pojŒ(cid:230) niedoore(cid:156)lonych stanowi„cych materialne podstawy odpowiedzialno(cid:156)ci dyscyplinarnej w spos(cid:243)b dyskursywny budzi jednak zastrze¿enia. Nale¿y bowiem pamiŒta(cid:230) o specyficznym charakterze orga- n(cid:243)w dyscyplinarnych, kt(cid:243)re z regu‡y sk‡adaj„ siŒ z os(cid:243)b wykonuj„cych ten sam zaw(cid:243)d lub przynajmniej nale¿„cych do tego samego (cid:156)rodowiska, co obwiniony. Zazwyczaj wiŒc postŒpowanie dyscyplinarne odbywa siŒ w wa- runkach, w kt(cid:243)rych, przy braku kontroli z zewn„trz, konsens jest stosunko- wo ‡atwo osi„galny, a przecie¿ odpowiedzialno(cid:156)(cid:230) dyscyplinarna pe‡ni funkcje nie tylko wewn„trzgrupowe, ale tak¿e og(cid:243)lnospo‡eczne (integralno(cid:156)(cid:230) zawodu i integralno(cid:156)(cid:230) zawodowa). Dlatego te¿ odrzucaj„c stanowisko obiektywi- styczne przy ustalaniu regu‡, kt(cid:243)rych naruszenie powoduje odpowiedzial- no(cid:156)(cid:230) dyscyplinarn„, nie nale¿y popada(cid:230) ponownie w my(cid:156)lenie w katego- riach, tym razem rozumianej grupowo wstrzemiŒ(cid:159)liwo(cid:156)ci, a wiŒc stawa(cid:230) na stanowisku subiektywistycznym. Organy dyscyplinarne powinny, obok w‡asnego do(cid:156)wiadczenia zawodowego i znajomo(cid:156)ci (cid:156)rodowiska, jak najsze- rzej uwzglŒdnia(cid:230) r(cid:243)¿ne, poza(cid:156)rodowiskowe punkty widzenia, w szczeg(cid:243)l- no(cid:156)ci postawŒ ewentualnego pokrzywdzonego i poziom zaufania spo‡ecz- nego, a najlepiej w rzeczywisto(cid:156)ci ich wys‡uchiwa(cid:230). To wymaga‡oby jednak znacznych reform postŒpowaæ dyscyplinarnych i zniesienia wielu ograni- czeæ udzia‡u w nich przedstawicieli opinii publicznej, przede wszystkim najdalej id„cej swego rodzaju (cid:132)p(cid:243)‡tajno(cid:156)ci(cid:148) niekt(cid:243)rych z nich. Innymi s‡o- wy, wyk‡adnia pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych materialnego prawa dyscyplinarne- go, zar(cid:243)wno w znaczeniu pragmatycznym, jak i apragmatycznym, powinna mie(cid:230) na celu ustalenie takich regu‡ postŒpowania os(cid:243)b podlegaj„cych od- powiedzialno(cid:156)ci, kt(cid:243)re jak najszerzej by‡yby akceptowane przez zaintere- sowane strony i w ten spos(cid:243)b s‡u¿y‡y ich integracji wok(cid:243)‡ warto(cid:156)ci, do kt(cid:243)- rych dana klauzula odsy‡a. Pozostaje jednak w mocy konkluzja, i¿ mimo pewnych podobieæstw i praktycznych zwi„zk(cid:243)w regulacji za pomoc„ pojŒ(cid:230) niedookre(cid:156)lonych, 28 R. Alexy, Theorie der juristischen Argumentation. Die Theorie des rationalen Diskurses als Theorie der juristischen Begr(cid:252)ndung, Frankfurt am Main 1992; J. Stel- mach, Kodeks argumentacyjny dla prawnik(cid:243)w, Krak(cid:243)w 2003. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność dyscyplinarna
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: