Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00209 004849 15200908 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy - ebook/pdf
Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 429
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-682-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Publikacja przedstawia złożoną problematykę ważnego zagadnienia, jakim jest odpowiedzialność dyscyplinarna zawodów zaufania publicznego: sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych oraz notariuszy. Opisano instytucję odpowiedzialności dyscyplinarnej w świetle standardów wyznaczanych przez orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także  scharakteryzowano podstawowe z punktu widzenia praktyki instytucje dyscyplinarnego prawa materialnego. Omówiono przebieg poszczególnych etapów postępowania dyscyplinarnego, instytucję zawieszenia w czynnościach służbowych oraz nadzwyczajne środki zaskarżenia w sprawach dyscyplinarnych (wznowienie postępowania dyscyplinarnego i kasację). Wiele miejsca poświęcono specyficznym cechom instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej zawodów wymienionych  w tytule książki.
Rozdziały XI–XV (każdy dotyczący innego zawodu) zostały zbudowane według jednolitego porządku: omówienie kształtowania się odpowiedzialności dyscyplinarnej w danym zawodzie w Polsce (lata 1918–2012); analiza  kwestii szczegółowych dotyczących przebiegu postępowania dyscyplinarnego w danej grupie zawodowej; wybór orzeczeń Sądu Najwyższego obrazujących najczęściej występujące przewinienia dyscyplinarne, a także wyciągi z ustaw z zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz zbiory zasad etyki danego zawodu. Publikację kończy rozdział prezentujący propozycje zmian prawa dyscyplinarnego i uwagi de lege ferenda.
Książka jest adresowana do przedstawicieli praktyki: sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy  oraz innych osób interesujących się problematyką odpowiedzialności dyscyplinarnej w zawodach prawniczych.
Wiesław Kozielewicz – sędzia Sądu Najwyższego, przewodniczący IV Wydziału Kasacyjnego w Izbie Karnej, orzeka również w sprawach dyscyplinarnych. Organizował w Sądzie Najwyższym Wydział do spraw dyscyplinarnych i był przewodniczącym tego Wydziału. Wykładowca, autor ponad pięćdziesięciu publikacji z zakresu prawa dyscyplinarnego, prawa karnego materialnego i procesowego  oraz historyczno-prawnych.
OD AUTORA:
„Moje doświadczenie, jako praktyka, powoduje, iż prezentowane opracowanie, co do wielu kwestii, bliższe jest zarysowi metodyki pracy dla osób orzekających w sprawach dyscyplinarnych, niż teoretycznej analizie niezwykle złożonej i spornej problematyki odpowiedzialności dyscyplinarnej.”
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy Wiesław Kozielewicz Wydanie 1 Warszawa 2012 Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Magdalena Urbańska Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-682-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ROZDZIAŁ I. Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ II. Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność 15 dyscyplinarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 ROZDZIAŁ III. Odpowiedzialność dyscyplinarna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 ROZDZIAŁ IV. Odpowiedzialność dyscyplinarna w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka . . . . . . . . . . . . . . . 32 35 ROZDZIAŁ V. Odpowiedzialność dyscyplinarna a postępowanie lustracyjne . . . . ROZDZIAŁ VI. Podstawowe instytucje dyscyplinarnego prawa materialnego . . . 48 1. Pojęcie przewinienia dyscyplinarnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2. Kary dyscyplinarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3. Przedawnienie dyscyplinarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 ROZDZIAŁ VII. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego w postępowaniu dyscyplinarnym . . . . . . . . . . . . . . . 69 ROZDZIAŁ VIII. Przebieg postępowania dyscyplinarnego . . . . . . . . . . . . . . . 74 1. Postępowanie przed rzecznikiem dyscyplinarnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 2. Postępowanie przed sądem dyscyplinarnym I instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3. Postępowanie przed sądem dyscyplinarnym II instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 4. Postępowanie wykonawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 ROZDZIAŁ IX. Instytucja zawieszenia w czynnościach służbowych . . . . . . . . . 95 ROZDZIAŁ X. Nadzwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu dyscyplinarnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1. Postępowanie kasacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 2. Wznowienie postępowania dyscyplinarnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 ROZDZIAŁ XI. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów . . . . . . . . . . . . . . . 127 1. Kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów . . . . . . . . . . . . . 127 2. Organy i strony postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów oraz jego przebieg – kwestie szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 5 3. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego za wykroczenia . . . . . . . . . . . . . . . 4. Odpowiedzialność za sprzeniewierzenie się sędziowskiej niezawisłości 5. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego w zakresie 153 . . . . . . . 155 dyscyplinarnego prawa materialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 6. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów – wyciąg z ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych . . . . . . . . . . . . . . . 180 185 7. Zbiór zasad etyki zawodu sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ XII. Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów . . . . . . . . . . . 190 1. Kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów . . . . . . . . . . 190 2. Organy i strony postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów i jego przebieg – kwestie szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 3. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego prokuratorów w zakresie dyscyplinarnego prawa materialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 4. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów – wyciąg z ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze 5. Zbiór zasad etyki zawodu prokuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 228 ROZDZIAŁ XIII. Odpowiedzialność dyscyplinarna adwokatów . . . . . . . . . . . . 233 1. Kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów . . . . . . . . . . . 233 2. Organy i strony postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów oraz jego przebieg – kwestie szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego adwokatów w zakresie dyscyplinarnego prawa materialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 4. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów – wyciąg z ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 5. Zbiór zasad etyki zawodu adwokata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 ROZDZIAŁ XIV. Odpowiedzialność dyscyplinarna radców prawnych . . . . . . . . 290 1. Kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych . . . . . . . . 290 2. Organy i strony postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych oraz jego przebieg – kwestie szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . 3. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego radców prawnych w zakresie dyscyplinarnego prawa materialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 310 4. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych – wyciąg z ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 5. Zbiór zasad etyki zawodu radcy prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 ROZDZIAŁ XV. Odpowiedzialność dyscyplinarna notariuszy . . . . . . . . . . . . . 337 1. Kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy . . . . . . . . . . . . 337 2. Organy i strony postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy oraz jego przebieg – kwestie szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 3. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego notariuszy w zakresie dyscyplinarnego prawa materialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 4. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy – wyciąg z ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Zbiór zasad etyki zawodu notariusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 379 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl ROZDZIAŁ XVI. Propozycje zmian przepisów z zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 1. Uwagi ogólne 2. Rządowy projekt ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym wobec osób wykonujących niektóre zawody prawnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 3. Opracowany w Zespole Ekspertów Rzecznika Praw Obywatelskich projekt ustawy – prawo o postępowaniu w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej osób wykonujących zawody prawnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 4. Projekty zmian przepisów w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 5. Propozycje uregulowania odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych zawarte w projekcie ustawy o radcach prawnych opracowanym przez Ośrodek Badań Studiów i Legislacji przy Krajowej Radzie Radców Prawnych . . . . . . . . . 413 6. Zgłoszone przez Krajową Radę Notarialną propozycje zmiany ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 7. Uwagi de lege ferenda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 429 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści Wykaz skrótów Akty prawne k.k. k.p.a. k.p.k. k.p.w. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – ustawa z  6  czerwca 1997  r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr  89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykrocze- nia (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.) Konwencja; k.o.p.c.p.w. p.a. – Konwencja o  Ochronie Praw Człowieka i  Podstawowych Wolności (Dz.U. – ustawa z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) p.n. p.u.s.p. p.u.s.p. z 1928 r. p.u.s.p. z 1985 r. u.p. u.r.p. u.u.i.d. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) – ustawa z  14  lutego 1991  r. – Prawo o  notariacie (tekst jedn. Dz.U. 2008  r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – ustawa z  27  lipca 2001  r. – Prawo o  ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  6  lutego 1928  r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40 ze zm. – akt uchylony) – ustawa z  20  czerwca 1985. – Prawo o  ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. – akt uchylony) – ustawa z  20  czerwca 1985  r. – o  prokuraturze (tekst jedn. Dz.U. z  2011  r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.) – ustawa z  6  lipca 1982  r. – o  radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z  2010  r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) – ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach or- ganów bezpieczeństwa państwa z  lat 1944–1990 oraz treści tych dokumen- tów (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) ustawa lustracyjna – ustawa z 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bez- pieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944–1990 osób pełnią- cych funkcje publiczne (tekst jedn. Dz.U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.) Inne CzPKiNP Dz.U. KRRP KRS NP NRA – „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” – Dziennik Ustaw – Krajowa Rada Radców Prawnych – Krajowa Rada Sądownictwa – „Nowe Prawo” – Naczelna Rada Adwokacka 9 Wykaz skrótów NSA OSA OSNSD OSNKW OSNSK OTK-ZU OTK-A ZU PiP Prok. i Pr. PS SN SN-SD TK WPP – Naczelny Sąd Administracyjny – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Dyscyplinarnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór urzędowy – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór urzędowy. Seria A – „Państwo i Prawo” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – Sąd Najwyższy – Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny – Trybunał Konstytucyjny – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” www.lexisnexis.pl Od Autora W  lutym 1994  r. Zebranie Zgromadzeń Ogólnych Sędziów Sądów Apelacyjnych wybrało mnie na członka Sądu Dyscyplinarnego w  Warszawie – właściwego do rozpoznawania spraw dyscyplinarnych sędziów. Ten wybór, jak wówczas myśla- łem, tylko na jedną czteroletnią kadencję, związał mnie od tego czasu z praktyką orzekania w sprawach dyscyplinarnych sędziów, a od 1999 r. także w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy. Byłem zastępcą Przewodniczącego Sądu Dyscyplinarnego, a  następnie zastępcą Prze- wodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. W Sądzie Najwyższym w 2002 r., na prośbę Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, organizowałem Wydział do spraw dyscyplinarnych, który stanowi jednostkę organizacyjną Sądu Najwyższego działającego, jako Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w zakresie odpowiedzial- ności dyscyplinarnej sędziów, a od 2004 r. w tym Wydziale rozpoznawane są ka- sacje w sprawach dyscyplinarnych: prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy. Na zaproszenie Krajowej Rady Sądownictwa, Ministerstwa Sprawie- dliwości, Prokuratury Krajowej, władz samorządów: adwokatów, radców praw- nych i  notariuszy wielokrotnie uczestniczyłem w  konferencjach szkoleniowych organizowanych odpowiednio: dla sędziów orzekających w  sprawach dyscypli- narnych oraz dla prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy – peł- niących pochodzące z  wyboru funkcje w  sądach dyscyplinarnych, oraz rzeczni- ków dyscyplinarnych. Opisane związki z  praktyką orzeczniczą w  sprawach dyscyplinarnych przesądziły o  przygotowaniu publikacji poświęconej odpowie- dzialności dyscyplinarnej sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy. Moje doświadczenie, jako praktyka, powoduje, iż prezentowane opracowanie, co do wielu kwestii, bliższe jest zarysowi metodyki pracy dla osób orzekających w sprawach dyscyplinarnych, niż teoretycznej analizie niezwykle złożonej i spor- nej problematyki odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdaję sobie sprawę, że moje stanowisko, co do niektórych kwestii, prezentowane w tej książce może być ode- brane, jako dyskusyjne, a czasami będzie sprawiać wrażenie pewnej arbitralności. 11 Od Autora Uważałem, że lepiej jest jednak przedstawić określoną propozycję rozwiązania, mieszczącą się, według mojej oceny, w standardach obowiązujących w demokra- tycznym państwie prawa, niż pozostawić w tym względzie obszar wątpliwości. Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, niezwykle bogatą problematykę odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy ująłem – na potrzeby tej prezentacji – według następującego schematu. W rozdziałach I–X zdecydowałem o rozważeniu „obszarów wspólnych” z zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej w omawianych zawodach. Dotyczy to kwestii umiejscowienia w systemie prawa odpowiedzialności dyscyplinarnej (roz- dział I), stosunku odpowiedzialności dyscyplinarnej do deontologii zawodowej (rozdział II), zaprezentowania odpowiedzialności dyscyplinarnej w  świetle stan- dardów wyznaczanych orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i  Europej- skiego Trybunału Praw Człowieka (rozdziały III i  IV), związków, jakie zachodzą między odpowiedzialnością dyscyplinarną a  wynikami postępowania lustracyj- nego (rozdział V). Scharakteryzowałem podstawowe, z punktu widzenia praktyki, instytucje dyscyplinarnego prawa materialnego (rozdział VI). Poświęciłem sporo uwagi, kierując się też potrzebami praktyki, konstrukcji odpowiedniego stosowa- nia przepisów Kodeksu postępowania karnego w  postępowaniu dyscyplinarnym (rozdział VII). Omówiłem przebieg poszczególnych etapów postępowania dyscy- plinarnego (rozdział VIII). Scharakteryzowałem instytucję zawieszenia w  czyn- nościach służbowych (rozdział IX). Rozdziałem zamykającym „część ogólną” jest rozdział X poświęcony nadzwyczajnym środkom zaskarżenia w  sprawach dyscy- plinarnych (wznowienie postępowania dyscyplinarnego i kasacja). Rozdziały XI–XV to odpowiednik „części szczególnej”. Każdy z rozdziałów tej czę- ści pracy dotyczy innego zawodu i zbudowany jest według jednolitego porządku. Najpierw omawiam kształtowanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej w  tym zawodzie w  Polsce (okres 1918–2012). Następnie analizuję, rozkładając akcenty w zależności od specyfiki danego zawodu, kwestie szczegółowe związane z prze- biegiem postępowania dyscyplinarnego w  tej grupie zawodowej. Przedstawiam wybór orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczący dyscyplinarnego prawa material- nego, chcąc w ten sposób zaprezentować najczęściej występujące w tej grupie za- wodowej przewinienia dyscyplinarne. Dla ułatwienia korzystania z opracowania w każdym rozdziale „części szczególnej” zamieściłem wyciągi z ustaw z zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz zbiory zasad etyki prezentowanego za- wodu. W  rozdziale XVI przedstawiono propozycje zmian przepisów o  odpowie- dzialności dyscyplinarnej. Praca uwzględnia stan prawny obowiązujący na dzień 1 września 2012 r. Publikacja jest adresowana do osób interesujących się problematyką odpowie- dzialności dyscyplinarnej w zawodach prawniczych. Mam też nadzieję, że sięgną 12 www.lexisnexis.pl Od Autora po nią również sędziowie, prokuratorzy, adwokaci, radcowie prawni, notariusze, a także młodzież prawnicza aspirująca do wykonywania tych zawodów, żeby za- poznać się ze stosunkowo mało znanymi instytucjami z zakresu odpowiedzialno- ści dyscyplinarnej. Chciałbym podziękować mojej żonie Annie oraz dzieciom Beacie i Pawłowi, któ- rych cierpliwość i pomoc pozwoliły mi tę książkę przygotować. Rozdział I Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne W wydanym, ponad 100 lat temu, dziele E. Krzymuski pisał: „Nie wszystkie po- stępki zasługujące na karę kwalifikują się do tego, żeby miały podlegać władzy karzącej państwa. Przeciwnie, niektóre z  nich tym się odznaczają, że w  dobrze zrozumianym interesie życia społecznego należy poddać je władzy karzącej nie państwa, lecz innych pod jego panowaniem znajdujących się organów. Tu mamy na myśli władzę dyscyplinarną, którą państwo przyznaje niektórym osobom fi- zycznym (np. rodzicom, opiekunom, nauczycielom, służbodawcom, oficerom) lub korporacjom (np. uniwersytetom, różnym stowarzyszeniom politycznym i  towa- rzyskim). Oprócz tego samo państwo występuje względem niektórych osób nie tylko, jako stróż porządku prawnego społeczeństwa, ale także w specjalnym cha- rakterze służbodawcy. W odniesieniu do takich osób (np. urzędników) musi ono mieć władzę dyscyplinarną niezależnie od władzy karzącej, którą sprawuje w  obronie porządku. Przepisy prawne, które normują władzę dyscyplinarną tak państwa, jak owych innych wspomnianych wyżej osób fizycznych lub korporacji, wydzielamy z systemu prawa karnego. To ostatnie tyczy się specjalnie władzy ka- rzącej, która służy samemu państwu, jako stróżowi porządku prawnego społe- czeństwa w odniesieniu do przestępstw”1. Także współcześnie specyfiki odpowiedzialności dyscyplinarnej upatruje się w charakterze stosunków, których dotyczy ten rodzaj odpowiedzialności prawnej. Wskazuje się, że podstawą istnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej jest przeko- nanie o  zasadności pozostawienia pewnych spraw związanych z  działalnością określonego środowiska, do rozpatrzenia temu środowisku. Przewinienia dyscy- plinarne dotyczą naruszenia pewnych reguł postępowania w danym środowisku i państwo przekazuje w tym zakresie określone uprawnienia właściwym organom funkcjonującym w tej grupie. Przemawia za tym przekonanie, że przedstawiciele 1 E. Krzymuski, Wykład prawa karnego ze stanowiska nauki i prawa austryackiego, Kraków 1901, s. 5. 15 Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne danego środowiska lepiej znają jego specyfikę, a  w  konsekwencji mogą zastoso- wać sankcje, które będą charakteryzować się większą skutecznością i efektywno- ścią. Ponadto co jest oczywiste, odpowiedzialność dyscyplinarna nie wyłącza możliwo- ści pociągnięcia konkretnej osoby, za ten sam czyn, do odpowiedzialności prawnej innego rodzaju np. karnej, cywilnej czy administracyjnej2. H. Kelsen twierdzi, że nie ma żadnej różnicy między prawem dyscyplinarnym, a prawem karnym. We- dług jego koncepcji pozycja osoby podlegającej odpowiedzialności dyscyplinarnej, z chwilą naruszenia przez nią normy prawnej, jest identyczna z pozycją każdego innego obywatela naruszającego porządek prawny. W  obu wypadkach nastąpiło naruszenie prawa, a sankcja stanowi pewną niekorzyść. Również, według H. Kel- sena, w obu wypadkach doszło do naruszenia normy blankietowej, gdyż uznaje on za taką normę, w stosunku do każdego obywatela podlegającego odpowiedzialno- ści karnej, porządek prawny3. M. Zubik i M. Wiącek wskazują, że odpowiedzialność dyscyplinarna jest nakiero- wana na realizację, co najmniej czterech celów społecznie uzasadnionych. Po pierwsze, służy zapewnieniu przestrzegania szczególnych reguł zachowania przy- jętych w  danej, prawnie określonej grupie społecznej. W  tym sensie może dojść (i najczęściej dochodzi) do poszerzenia zakresu przedmiotowego ponoszenia od- powiedzialności za delikty, które w prawie pozytywnym nie stanowią czynów ka- ralnych. Po drugie, jeśli prawo określiło cechy osobowościowe członków takiej grupy, najczęściej wykonujących zadania o szczególnej wadze społecznej, to odpo- wiedzialność dyscyplinarna służy eliminacji, w  określonym trybie, z  tej grupy społecznej osób, które nie spełniły lub przestały spełniać cechy osobowościowe, uznane przez prawo za niezbędne do wykonywania tak istotnych działań publicz- nych. Po trzecie, odpowiedzialność dyscyplinarna ma służyć ochronie prestiżu organu lub korporacji, do której należą osoby podlegające tej odpowiedzialności, czy też zapewnieniu jakości (fachowości) wykonywanej przez nich funkcji spo- łecznej (zawodu). Po czwarte, może służyć zapewnieniu określonej (organizacyj- nej lub personalnej) niezależności jurysdykcyjnej danej instytucji lub korporacji, wyznaczając w prawie szczególne zasady lub tryb postępowania wobec członków tej instytucji lub grupy, przez wyłączenie ich spod ogólnych zasad odnoszących się do ponoszenia odpowiedzialności przez innych obywateli. Powyższe przesłanki nie muszą występować kumulatywnie, gdyż każda z nich może samodzielnie sta- nowić w prawie podstawę do określenia odpowiedzialności dyscyplinarnej4. 2 A. Szwarc, „Karny” charakter odpowiedzialności dyscyplinarnej w sporcie, w: red. A. Szwarc, Rozwa- żania o prawie karnym. Księga pamiątkowa z okazji siedemdziesięciolecia urodzin Profesora Aleksandra Ratajczaka, Poznań 1999, s. 287. 3 H. Kelsen, Podstawowe zagadnienia nauki prawa państwowego. Tom II, Wilno 1936, s. 253–280. 4 M. Zubik, M. Wiącek, O spornych zagadnieniach z zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów Trybunału Konstytucyjnego – polemika, Przegląd Sądowy 2007, nr 3, s. 70. 16 www.lexisnexis.pl Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne W doktrynie podnosi się, że jeżeli za pierwszoplanową różnicą gatunkową, wy- odrębniającą odpowiedzialność karną, jako autonomiczny rodzaj odpowiedzial- ności prawnej, przyjmujemy represyjny charakter sankcji, to odpowiedzialność dyscyplinarna jawi się jako rodzaj odpowiedzialności blisko „spokrewnionej” z odpowiedzialnością karną, nie na tyle jednak represyjnej, by mógł być uznany za „klasyczny” rodzaj odpowiedzialności karnej. Czynnikiem rozróżniającym od- powiedzialność dyscyplinarną i odpowiedzialność karną, nie jest zaś ściśle ogra- niczony krąg podmiotów odpowiedzialnych dyscyplinarnie, bo taki typ kon- struowania zbioru podmiotów odpowiedzialnych właściwy jest także dla odpowiedzialności karnej5. Odpowiedzialność dyscyplinarną definiuje się też, jako swoistą instytucję prawną dyscyplinowania i  samokontroli wyodrębnionych organizacyjnie i  prawnie grup społecznych ze względu na specyfikę realizowanych przez nie celów i warunki ich działania, oraz wynikającą stąd potrzebę zróżnicowania wymagań w  zakresie standardów zawodowych lub etycznych, jakie są stawiane uczestnikom danej grupy. W odróżnieniu od odpowiedzialności karnej nie istnieje w prawie dyscyplinarnym wyraźny katalog przewinień dyscyplinarnych. Podstawą odpowiedzialności dys- cyplinarnej są czyny godzące w  dobro danej służby czy też godność wykonywa- nego zawodu6. T.  Bojarski podkreśla, że prawo dyscyplinarne nie jest działem prawa karnego, zauważa, iż nie ma jednego wspólnego prawa dyscyplinarnego dla wszystkich obywateli, nie ma też jednego ogólnego pojęcia przewinienia dys- cyplinarnego. Uważa, że prawo dyscyplinarne jest raczej bliższe prawu admini- stracyjnemu niż karnemu7. Natomiast według A. Zolla i W. Wróbla czynami zabro- nionymi przez ustawę są także przewinienia dyscyplinarne, jeżeli odpowiedzialność dyscyplinarna została uregulowana ustawowo. Przewinienia dyscyplinarne są skierowane przeciwko godności wykonywanego zawodu lub sprawowanej służby publicznej. Między przewinieniami dyscyplinarnymi, a przestępstwami i wykro- czeniami nie zachodzą stosunki wykluczania. Popełnienie przestępstwa w związku z  wykonywaniem określonego zawodu lub pełnieniem służby publicznej, będzie najczęściej także zachowaniem godzącym w  godność danego zawodu i  służby, a w związku z tym także przewinieniem dyscyplinarnym. Brak ukarania za prze- stępstwo, w tym nawet wyrok uniewinniający nie wyłącza odpowiedzialności dys- cyplinarnej, gdyż nie wyklucza to ustalenia, iż zachowanie danej osoby naruszyło godność służby8. 5 A. Bojańczyk, Z problematyki relacji między odpowiedzialnością dyscyplinarną i karną (na przykła- dzie odpowiedzialności dyscyplinarnej zawodów prawniczych), PiP 2004, nr 9, s. 17–29. 6 W. Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna i  karna notariusza – wzajemne relacje, „Rejent” 2011, nr 10, s. 82–102. 7 T. Bojarski, Polskie prawo karne, Zarys części ogólnej, Warszawa 2002, s. 27–28. 8 W. Wróbel, A. Zoll, Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2010, s. 30–31. 17 Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne W  doktrynie akcentuje się związek odpowiedzialności dyscyplinarnej z  funkcjo- nowaniem określonych organizacyjnie wyodrębnionych grup. To decyduje o swo- istych celach odpowiedzialności dyscyplinarnej, gdyż: 1) odpowiedzialności dyscyplinarnej w  przeciwieństwie do odpowiedzialności karnej podlega tylko pewna kategoria obywateli (osoby wykonujące określone funkcje w pewnych organizacjach); 2) odpowiedzialność dyscyplinarna ponoszona jest też tam gdzie jeszcze po- wszechne prawo nie przewiduje sankcji, wszystkie bowiem przepisy dyscypli- narne określają, choć w różnym zakresie, odpowiedzialność za czyny obojętne jeszcze z punktu widzenia prawa karnego; 3) kary dyscyplinarne pociągają za sobą w zasadzie skutki jedynie w sferze sto- sunku członka do organizacji, czego nie można powiedzieć o karach sądowych; 4) organy realizujące odpowiedzialność dyscyplinarną są, jak najściślej związane z  tą organizacją, w  której członkowie ponoszą odpowiedzialność dyscypli- narną, gdyż powiązanie to wyraża się w tym, że są to organy tej organizacji9. Reżim prawnej odpowiedzialności dyscyplinarnej jest z  reguły zdeterminowany ustawowo, aczkolwiek w sposób zróżnicowany, stosownie do charakteru i publicz- nej (społecznej) doniosłości realizowanych celów tej odpowiedzialności. Odróżnić przy tym należy: z jednej strony – tzw. materialne prawo odpowiedzialności dys- cyplinarnej, przewidujące sytuacje, w których określonej osobie można postawić zarzut popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, a  z  drugiej strony tzw. for- malne prawo odpowiedzialności dyscyplinarnej, ustalające w  szczególności or- gany właściwe do orzekania w sprawach dyscyplinarnych oraz zasady postępowa- nia w tego typu sprawach10. W doktrynie zwraca się uwagę, że odpowiedzialność dyscyplinarna spełnia rów- nież funkcję przymuszania pracownika do należytego wykonywania swych obo- wiązków, czy szerzej, do należytego wykonywania zawodu i ta funkcja jest moż- liwa do urzeczywistnienia, gdy chodzi o odpowiedzialność za wykonywanie tzw. wolnego zawodu. Konstytucja RP w art. 17 potwierdza powinność samorządów zawodowych spra- wowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Odpowiedzialność dys- cyplinarna przed organami samorządu jest typowym sposobem realizacji tego obowiązku. Należy też wskazać na funkcję ochronną odpowiedzialności dyscypli- narnej – w wypadku niektórych zawodów jest dopuszczalne w określonych sytu- acjach ponoszenie jedynie odpowiedzialności dyscyplinarnej – zamiast odpowie- dzialności za wykroczenia. Ratio legis takich rozwiązań jest oczywiste – chodzi 9 Z. Leoński, Odpowiedzialność dyscyplinarna w prawie Polski Ludowej, Poznań 1959, s. 64, 65. 10 A. Wasilewski, Prawo do sądu w sprawach dyscyplinarnych (ustawodawstwo polskie na tle standar- dów Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Konstytucji RP), PS 2001, nr 9, s. 15–46. 18 www.lexisnexis.pl Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna – uwagi ogólne o stworzenie przedstawicielom tych zawodów niezbędnej swobody i niezależności przy wykonywaniu zawodu11. Na zakończenie tego rozdziału warto zaprezentować interesujące spostrzeżenia E. Zielińskiej. Otóż, jak podaje w literaturze francuskiej, podkreśla się, że ustawy karne pozostawiają coraz więcej wolnej przestrzeni dla odpowiedzialności dyscy- plinarnej. Jest to wynikiem procesu dekryminalizacji oraz rozszerzania możliwo- ści zastępowania kar kryminalnych innymi sankcjami. W  pierwszym wypadku można mówić o procesie wypierania prawa karnego przez prawo dyscyplinarne. W drugim tzn., gdy istnieje możliwość stosowania represji dyscyplinarnej za prze- stępstwa, występuje zjawisko określane, jako nakładanie się sieci dyscyplinarnej na sieć karną. Powoduje ono mutację, postrzeganej, jako czysto represyjna, odpo- wiedzialności sądowej czy raczej jej regres, na rzecz uznanej powszechnie za nor- malizującą, odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wzrost znaczenia władzy dyscy- plinarnej podaje się też, jako przyczynę swoistego impasu w  dziedzinie reformy systemu prawnego. Każda próba nowelizacji ustawodawstwa karnego, sprowadza się bowiem ostatecznie do kolejnej redystrybucji uprawnień między władzą są- downiczą, a administracyjną. Przy czym nie zawsze dostrzega się, że władza ad- ministracyjna dysponuje nieraz środkami równie dolegliwymi, co władza sądow- nicza, lecz przy tym działa w  sposób mniej widoczny i  przejrzysty niż sądy powszechne. Zadaje się nawet pytanie: czy oznacza to przyzwolenie, zgodę świata prawniczego na istnienie nieograniczonej władzy dyscyplinarnej? Udzielając na to pytanie odpowiedzi negatywnej, podkreśla się znaczenie, jakie w procesie ograni- czania tej władzy, mają ponadnarodowe systemy ochrony praw człowieka12. 11 P. Przybysz, Prawo do sądu w sprawach dyscyplinarnych, PiP 1998, nr 8, s. 67–68. 12 E. Zielińska, Odpowiedzialność zawodowa lekarza i jej stosunek do odpowiedzialności karnej, War- szawa 2001, s. 90. 19 Rozdział II Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność dyscyplinarna W  doktrynie trafnie wskazuje się, że skodyfikowane prawo reguluje jedynie ze- wnętrzne, podlegające kontroli zachowania obywateli, mając na uwadze przede wszystkim zasadę sprawiedliwości. Za jego naruszenie grożą określone sankcje. Swoje normy, najczęściej mające charakter restrykcyjny i wyrażone językiem za- kazów lub nakazów, adresuje do ludzi, jako członków określonej zbiorowości życia społecznego i politycznego. Zwolennicy prawa naturalnego utrzymują, że prawo stanowione czerpie swoją legitymizację przez odwołanie się do podstawowych norm prawa naturalnego (godność człowieka, sprawiedliwość). Prawni pozytywi- ści są zdania, że rozstrzyga tutaj autorytet państwa promulgującego dany akt prawny. Etyka normatywna natomiast, na podstawie refleksji filozoficznej, stara się wskazać wartości i  formułować normy, które decydują o  udanym, godnym człowieka życiu, a w sytuacji konfliktu tych wartości i norm, wskazuje, na czym polega sprawiedliwe, rozumne działanie. Normy etyczne, określane jako prawo moralne, nie są tak precyzyjne, jak uregulo- wania prawa stanowionego, raczej wyznaczają ogólną drogę, czy tendencję postę- powania. Swą legitymizację czerpią z  odwołania się do akceptowanych wartości. Uchodzą za normy idealne, zobowiązują jedynie w  osobistym sumieniu. Jakakol- wiek forma przymusu w zakresie przyjęcia określonych wartości lub norm moral- nych jest nie do pogodzenia z autonomią podmiotu. Normy etyczne stanowią pomoc w ukształtowaniu udanego, godnego człowieka życia w wolności i odpowiedzialno- ści, a także służą do wyznaczenia granic kompetencji i obowiązywania norm prawa stanowionego. Treść norm etycznych można ustalić tylko odwołując się do osobi- stego sumienia. W pluralistycznym społeczeństwie nie sposób wskazać autorytetu, który byłby uprawniony do ustalania powszechnie obowiązujących wartości i norm moralnych1. 1 E. Wiszowaty, Etyka Policji. Między prawem, moralnością i skutecznością, Warszawa 2011, s. 32–33. 20 www.lexisnexis.pl Rozdział II. Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność dyscyplinarna Inaczej te relacje kształtują się np. w myśli prawnej Chin. Otóż zarówno według prawa chińskiego, jak i etyki konfucjańskiej najważniejszym dobrem była harmo- nia społeczna, którą można było osiągnąć przez przestrzeganie li (tak w  etyce chińskiej określano porządek moralny). Przestrzeganie albo nieprzestrzeganie li wyrażało się w  przekonaniu istnienia winy sprawcy. Czynem karalnym było za- chowanie niezgodne z zasadami moralności konfucjańskiej. Adresat normy praw- nej nie był podmiotem prawa, lecz przedmiotem naruszającym zasady moralności. Osądzali to jednak nie sędziowie, lecz urzędnicy wykształceni w filozofii konfu- cjańskiej, którzy bardziej niż sędziami karnymi byli sędziami ludzkich sumień. W tym ujęciu, celem prawa oraz etyki konfucjańskiej, była funkcja wychowawcza społeczeństwa, podtrzymująca „odwieczną” harmonię społeczną, a ta była uwa- żana nie tylko za najwyższe dobro prawne, ale przede wszystkim za najwyższe dobro moralne. Z  tej perspektywy, prawo w  stosunku do etyki konfucjańskiej, odegrało jedynie rolę subsydiarną. W prawie chińskim człowiek mógł odczytać to, co było negatywnym „ciemnym” odbiciem pozytywnego „jasnego” porządku mo- ralnego etyki konfucjańskiej2. W nauce wskazuje się, że człowiek za pomocą rozumowania jest zdolny określić nie tylko, co „prawdziwe”, lecz także to, co „dobre”. „Jak to się dzieje, że potrafimy uchwycić prawdę moralną? Jedną z  najważniejszych odpowiedzi, których na to pytanie udzielono, brzmi: dzięki sumieniu. Wielu uważa, że brak sumienia unie- możliwiałby rozumowanie moralne”3. W etyce sumienie definiuje się jako zdolność wydawania ocen dotyczących warto- ści moralnej czynów człowieka, w  szczególności samego podmiotu. To w  istocie specyficzny, właściwy człowiekowi, zmysł moralny. W  zależności od ujęcia, su- mieniu przypisuje się charakter naturalny, bądź że jest ono następstwem procesu socjalizacji jednostki. Ze względu na sekwencję czasową rozróżnia się: sumienie przeduczynkowe (przewidujące moralne konsekwencje czynu i  nakłaniające do spełnienia go bądź odwodzące od tego), sumienie pouczynkowe (aprobujące czyny dobre i potępiające czyny złe)4. Zauważa się, że: „Gdy człowiek podczas spełniania czynów zatraca wewnętrzną równowagę, gdy niekiedy następuje rozdarcie wewnętrzne – wtedy coś się w nim odzywa. Cokolwiek w naturze traci równowagę, ulega rozdarciu, to wydaje głos (czy dźwięk). Jednak to, co ulega rozdarciu, gdy podmiot jest skierowany na war- tości etyczne, wydaje głos, niedający spokoju, przeszywający, męczący, niekiedy przerażający. Wskutek takiego rozdarcia i dużego poczucia winy do świadomości 2 A. Kość, Prawo, a etyka konfucjańska w historii myśli prawnej Chin, Lublin 1998, s. 241–244. 3 J. Baggini, P. Fosl, Przybornik etyka. Kompendium metod i pojęć etycznych, Warszawa 2010, s. 72. 4 S. Jedynak (red.), Mały słownik etyczny, Warszawa 1994, s. 218. 21 Rozdział II. Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność dyscyplinarna mogą wlewać się treści podświadomości, o  charakterze magiczno-mistycznym, w tym demonicznym”5. Zaznacza się w literaturze, że w obszarze orzekania pełna zgodność pomiędzy tre- ścią prawa, a  przekonaniem sędziowskim jest ideałem. Niejednokrotnie, zachodzi bowiem tzw. sytuacja sumieniowa, kiedy to sędzia wchodzi w konflikt z własnymi zasadami moralnymi, zwłaszcza, gdy prawo jest niesprawiedliwe i budzi wątpliwo- ści moralne. Jest to z pewnością wielki dylemat, zważywszy na zasadę podporząd- kowania sędziego ustawie będącej paradygmatem sądowego stosowania prawa. Każdy z  sędziów przeprowadza wówczas rachunek sumienia, ważąc racje „za” i „przeciw” odnośnie do mającego zapaść orzeczenia. W sytuacjach wewnętrznego konfliktu i wątpliwości moralnych, to ukształtowane sumienie powinno być busolą wyznaczającą kierunek wiodący do odnalezienia sprawiedliwego orzeczenia6. Na przestrzeni dziejów w filozofii powstało wiele koncepcji i systemów etyki nor- matywnej. Przykładowo można wymienić: etykę Sokratesa, etykę cyników, skrajny hedonizm Arystypa z  Cyreny, etykę czterech cnót Platona, etyczną kon- cepcję „złotego środka” Arystotelesa, umiarkowany hedonizm Epikura, koncepcję szkoły stoików, teorię dobra i zła św. Augustyna, koncepcję św. Tomasza z Akwinu, utylitaryzm J. Benthama i J.S. Milla, koncepcję I. Kanta czy etykę czci dla życia A. Schweitzera. Trafnie wskazuje W. Galewicz7, że przedstawiciele jakiejś grupy zawodowej nie two- rzą zamkniętej enklawy w społeczeństwie. Zanim jeszcze staną się członkami da- nego zawodu, nasiąkają już moralnością ogólnospołeczną, przyswajając sobie rów- nież te jej treści, które dotyczą ich przyszłej działalności zawodowej, zaś przystępując do zawodu przyswajają sobie wiele reguł i ideałów moralnych, należących do mo- ralnej tradycji danego zawodu. Na te dwie warstwy moralności zawodowej nakłada się jeszcze trzecia, którą tworzą korporacyjne normy moralne danego zawodu np. zawarte w kodeksach etyki zawodowej. Słusznie przy tym zauważa się, że osiągnię- cie wysokich standardów etycznych osób wykonujących zawody prawnicze, jest możliwe tylko przez pobudzenie wyobraźni i  poczucie odpowiedzialności u  tych osób, przez stworzenie poczucia przynależności do korporacji, przestrzegających wysokich wymagań zawodowych i  moralnych oraz wprowadzanie wewnętrznej kontroli, która nie będzie pozwalać na bezkarne łamanie przyjętych zasad. Etos za- wodowy wymaga stałej pielęgnacji. Nie przywrócą go do życia nawoływania o po- prawę postawy moralnej czy też różnorakie deklaracje dobrej woli8. 5 L. Ostasz, Dobre, złe, odpowiedzialne, sprawiedliwe. Definicje i  objaśnienia pojęć etyki, Warszawa 2010 s. 60. 6 A. Łazarska, Gwarancje swobody sumienia sędziego w procesie cywilnym, „Studia Prawnicze” 2008, nr 3, s. 55. 7 W. Galewicz, Spór o pozycję etyk zawodowych, Kraków 2010, s. 36, 37. 8 J. Hołówka, Dylematy moralne w zawodach prawniczych, w: Etyka prawnika, Etyka nauczycieli za- wodu prawniczego, red. E. Łojko, Warszawa 2002, s. 9. 22 www.lexisnexis.pl Rozdział II. Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność dyscyplinarna W doktrynie podkreśla się, że od najdawniejszych czasów zajmowano się lojalno- ścią prawników, zarówno wobec sądu, klientów, jaki i kolegów, możliwością nie- ujawniania dowodów znanych obronie, a więc tajemnicą zawodową oraz dopusz- czalnością pobierania opłat i  honorariów za świadczoną pomoc prawną, w  tym kwestią ich rozsądnej wysokości. Wobec samych prawników stawiano wymogi nieskazitelności charakteru, posiadania niezbędnych kompetencji oraz uczciwości procesowej, a  także zobowiązywano ich do nieodpłatnego świadczenia pomocy prawnej na rzecz ubogich. Różne standardy, jakie historycznie wyznaczano praw- nikom w zakresie poszczególnych zagadnień, oraz sposób, w jaki je uzasadniano, a także specyficzne stosunki jakie występowały, różne formy ich regulacji, pozwa- lały na wykształcenie się z czasem tradycji etyki prawniczej9. Etyka prawnicza, jako zespół norm moralnych zawodów prawniczych, należy do najstarszych etyk zawodowych. Nazwa „etyka prawnicza” została wprowadzona do języka przez amerykańskiego teoretyka Henry’ego Drinkera w 1953 r. Normy etyki prawniczej mogą mieć charakter samoregulujący, gdy są ustanowione przez stowarzyszenia zawodowe prawników, albo regulacyjny, gdy tworzą je dla praw- ników inne władze. Zależnie od tego co te normy uznają za główną wartość etyki prawniczej – ogólne dobro moralne, postępowanie moralne, odpowiedzialność moralną, prawa moralne, moralną praktykę profesjonalną, odpowiednio są okre- ślane jako: etyka prawnicza, etyka postępowania prawniczego, etyka odpowie- dzialności zawodowej, czy etyka praktyki zawodowej10. Już w połowie XIX w. pojawiła się tendencja do spisywania owych norm moral- nych w postaci zbiorów opracowywanych przez władze samorządów prawniczych. W  Polsce wiele ustaw regulujących zasady wykonywania zawodów zaufania pu- blicznego, przyznaje uprawnienie organom samorządu zawodowego lub nakłada na te organy obowiązek sformułowania na piśmie zasad deontologicznych np.: 1) art.  3 ust.  1 pkt  3 ustawy z  12  maja 2011  r. o  Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm.) głosi, że do kompetencji Krajowej Rady Sądow- nictwa należy uchwalanie zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i  czuwanie nad ich przestrzeganiem; 2) art. 24 ust. 15 u.p. stanowi, że Krajowa Rada Prokuratury uchwala zbiór zasad etyki zawodowej prokuratorów i czuwa nad ich przestrzeganiem; 3) art. 57 ust. 1 pkt 7 u.r.p. głosi, że do Krajowego Zjazdu Radców Prawnych na- leży uchwalanie zasad etyki radców prawnych; 4) art. 40 § 1 pkt 7 p.n. stanowi, że do zakresu działania Krajowej Rady Notarial- nej należy wypowiadanie się w sprawie zasad etyki zawodowej notariuszy. Podkreśla się, ustawodawca jest w tym względzie niekonsekwentny, gdyż niejed- nokrotnie nakazuje zasady etyki zawodowej uchwalać, w innych ustawach formu- 9 P. Skuczyński, Status etyki prawniczej, Warszawa 2010, s. 24, 25. 10 R. Tokarczyk, Etyka prawnicza, Warszawa 2011, s. 75. 23 Rozdział II. Zbiory zasad etyki zawodów prawniczych a odpowiedzialność dyscyplinarna łuje by te zasady ustalać, a jeszcze w innych by je kodyfikować. Ta niejednolitość terminologii nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie czy polski ustawodawca zakłada, że zasady deontologiczne są „zastane” jako konsekwencje ogólnoetycz- nych norm postępowania i jako takie wymagają jedynie spisania, czy też raczej są ustanawiane przez suwerena, jakim dla członków samorządu zawodowego, są władze tej korporacji. Z powodu braku jasnego w tej mierze stanowiska ustawo- dawcy kodeksy (zbiory) zasad etyki są przez niektórych postrzegane tylko jako zbiory norm etycznych, a  więc niemające charakteru prawnego. Inni zaś akcen- tują, że zbiory te zawierają normy dookreślające normy prawne budowane z prze- pisów zawartych w  ustawach. Jeszcze inni kodeksy te traktują jako zwyczajne akty normatywne – akty wykonawcze do ustaw11. Według R. Sarkowicza zbiory zasad etyki zawodu uchwalane przez organy samo- rządu zawodowego są aktami normatywnymi sensu largo12. Z  kolei zaś H.  Izdebski wskazuje, że kodeksy te są przykładem tzw. miękkiego prawa13. Trafnie P.  Łabieniec zauważa, że dokonując interpretacji postanowień kodeksów etyki zawodowej należy czynić to przede wszystkim z  uwzględnieniem roli spo- łecznej przypisywanej osobom wykonującym dany zawód zaufania publicznego. Z tej perspektywy kluczowe znaczenie w odniesieniu do tekstu zbioru zasad etyki zawodowej, ma wykładnia aksjologiczna, rozumiana jako postać wykładni funk- cjonalnej14. W doktrynie podkreśla się jednak, że gdyby przyjąć, iż etyka prawnicza to wyłącz- nie zbiór reguł wykonywania zawodu, zawartych w aktach prawa oraz w kodek- sach etyki zawodowej, a więc że jest to w istocie dziedzina prawa, uregulowana ze względu na jej specyfikę, także w formie tzw. miękkiego prawa, to i tak nie można traktować jej jedynie jako narzędzia kontroli społecznej, która powinna być spra- wowana za pomocą instytucji odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zauważa się bo- wiem, że skoro w etyce zawodowej dają się wyraźnie odróżnić dwie płaszczyzny: obowiązków zawodowych, a więc swego rodzaju deontologii zawodowej, oraz ak- sjologii zawodowej, to musi też istnieć, niezależnie od odpowiedzialności dyscy- plinarnej, mechanizm jej społecznego oddziaływania, ponieważ stosowanie reguł odpowiedzialności dyscyplinarnej siłą rzeczy dotyczy tej pierwszej płaszczyzny, czyli odpowiedzialności za naruszenie obowiązków zawodowych. Druga płasz- 11 P. Łabieniec, Etyka zawodowa jako system normatywny, w:  Etyka zawodów prawniczych, Metoda case study, red. M. Król, Warszawa, 2011, s. 60. 12 R. Sarkowicz, J. Stelmach, Teoria prawa, Kraków 2001, s. 211–213. 13 P. Łabieniec, Etyka zawodowa…, s. 61 14 P. Łabieniec, Wykładnia kodeksów etyki zawodowej, a wykładnia prawa, w: Z zagadnień teorii i filo- zofii prawa. Lokalny, a  uniwersalny charakter interpretacji prawniczej, red. P.  Kaczmarek, Wrocław 2009, s. 123. 24 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: