Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00288 011003 7495605 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność karna za dzieciobójstwo w prawie polskim - ebook/pdf
Odpowiedzialność karna za dzieciobójstwo w prawie polskim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 268
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2867-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Monografia stanowi analizę dogmatyczną oraz omówienie wyników badań empirycznych dotyczących dzieciobójstwa. Badania te autorka przeprowadziła w 2008 r. w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie. Analizie poddano akta sądowe i prokuratorskie z terenu całego kraju z lat 2002-2006 z zakresu przestępstwa z art. 149 k.k. Praca składa się z siedmiu rozdziałów obejmujących rozważania na temat kształtowania się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo, charakterystykę znamion, wymiaru kary, zbiegu przepisów i przestępstw, a także medyczne, psychiatryczne i psychologiczne aspekty dzieciobójstwa. Zawiera omówienie wspomnianych powyżej wyników badań empirycznych oraz modelowe ujęcie rozwiązań prawnych dotyczących dzieciobójstwa w 24 krajach europejskich. Praca skierowana jest zarówno do teoretyków prawa, studentów, jak i praktyków.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Odpowiedzialność karna za dzieciobójstwo w prawie polskim Agnieszka Księżopolska-Breś Warszawa 2010 Recenzent: Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański Wydawca: Magdalena Przek Redaktor prowadzący: Ewa Wysocka Opracowanie redakcyjne: Joanna Mikołaczyk Sk³ad, ³amanie: Kamila Tomecka © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0430-6 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .....................................................................................................7 Wstęp ......................................................................................................................9 Rozdział I Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo ...........11 1.1..Geneza.i.ewolucja.odpowiedzialności.za.dzieciobójstwo.. w.prawie.karnym.powszechnym.........................................................11 1.2..Geneza.i.ewolucja.odpowiedzialności.za.dzieciobójstwo.. w.polskim.prawie.karnym.....................................................................16 Rozdział II Przestępstwo dzieciobójstwa na tle porównawczym – próba ujęcia modelowego .......................................................................................................28 Rozdział III Ustawowe znamiona przestępstwa dzieciobójstwa ..................................51 3.1..Ustawowe.znamiona.czynu.–.uwagi.ogólne.......................................51 3.2..Przedmiot.ochrony..................................................................................53 3.3..Strona.przedmiotowa..............................................................................72 3.4..Podmiot....................................................................................................105. 3.5..Strona.podmiotowa...............................................................................114 Rozdział IV Wymiar kary .....................................................................................................123 4.1..Ustawowy.wymiar.kary........................................................................123 4.2..Sędziowski.wymiar.kary.......................................................................130 Rozdział V Zbieg przepisów i zbieg przestępstw .........................................................139 5.1..Pojęcie.czynu..........................................................................................139 5.2..Zbieg.przepisów.ustawy.......................................................................140 5 Spis treści 5.3..Zbieg.przestępstw..................................................................................143 Rozdział VI Medyczne, psychiatryczne i psychologiczne aspekty dzieciobójstwa .......150 6.1..Medyczne.aspekty.dzieciobójstwa......................................................150 6.1.1..Rozwój.płodu...............................................................................150 6.1.2..Poród..............................................................................................153 6.1.3..Poród.o.przebiegu.patologicznym............................................154 6.1.4..Zadania.biegłego.patomorfologa.w.sprawie.o.dzieciobójstwo...157 6.1.5..Przyczyny.zgonu.dziecka...........................................................163 6.1.6..Sekcja.zwłok.w.przypadku.dzieciobójstwa.............................165 6.1.7..Sterylizacja.–.za.i.przeciw...........................................................166 6.2..Działanie.pod.wpływem.przebiegu.porodu.a.kwestia.. motywacji.w.kontekście.psychiatrycznym........................................172 6.3..Psychologiczne.aspekty.przestępstwa.dzieciobójstwa....................191 6.3.1..Rola.biegłego.psychologa.w.sprawie.o.dzieciobójstwo.........191 6.3.2..Niepoczytalność,.poczytalność.ograniczona.a.znamię.. „pod.wpływem.przebiegu.porodu”.........................................193 6.3.3..Osobowość.i.jej.zaburzenia........................................................199 6.3.4..Upośledzenie.umysłowe............................................................202 6.3.5..Motywacja.i.proces.podejmowania.decyzji............................204 Rozdział VII Wyniki badań akt prokuratorskich i sądowych w sprawach o przestępstwo z art. 149 k.k. – lata 2002–2006 ..........................................210 7.1..Dane.statystyczne.oraz.zestawienie.wyników.badań.. z.lat.ubiegłych........................................................................................210 7.2..Wyniki.badań.z.lat.2002–2006.z.terenu.całego.kraju........................218 7.2.1..Etap.postępowania.przygotowawczego..................................220 7.2.2..Etap.postępowania.jurysdykcyjnego.......................................223 7.2.3..Dane.dotyczące.skazanych........................................................227 7.2.4..Dziecko..........................................................................................238 7.2.5..Rozważania.teoretyczne.na.kanwie.badanych.spraw...........242 7.3..Porównanie.wyników.badań.z.lat.ubiegłych.z.wynikami.badań.. przeprowadzonych.na.potrzeby.niniejszej.pracy............................250 Uwagi końcowe ...............................................................................................253 Bibliografia .......................................................................................................257 Orzeczenia ........................................................................................................267 6 AMSiK.. AMSPSiK.. AS.. ATK.. Biul..SN.. Cz.PKiNP.. Dz..U... GAPP.. GS.. GSP.PO.. GSW.. k.k... k.k..z.1932.r... k.k..z.1969.r... k.k.s... k.k.w... k.p.k... k.p.w... Wykaz skrótów –..Archiwum.Medycyny.Sądowej.i.Kryminologii –..Archiwum.Medycyny.Sądowej,.Psychiatrii.Sądowej. i.Kryminalistyki –..Auxilium.Sociale –..Akademia.Teologii.Katolickiej –..Biuletyn.Sądu.Najwyższego –..Czasopismo.Prawa.Karnego.i.Nauk.Penalnych –..Dziennik.Ustaw –..Gazeta.Administracji.i.Policji.Państwowej –..Głos.Sądownictwa –..Gdańskie.Studia.Prawnicze..Przegląd.Orzecznictwa –..Gazeta.Sądowa.Warszawska –..ustawa. z. dnia. 6. czerwca. 1997.r .. –. Kodeks. karny. (Dz..U..Nr.88,.poz..553.z.późn..zm.) –..rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.. 11.lipca.1932.r..–.Kodeks.karny.(Dz..U..Nr.60,.poz..571. z.późn..zm.) –..ustawa. z. dnia. 19. kwietnia. 1969.r.. –. Kodeks. karny. (Dz..U..Nr.13,.poz..94) –..ustawa.z.dnia.10.września.1999.r..–.Kodeks.karny.skarbowy. (tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.111,.poz..765.z.późn..zm.) –..ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.karny.wyko- nawczy.(Dz..U..Nr.90,.poz..557.z.późn..zm.) –..ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.postępowa- nia.karnego.(Dz..U..Nr.89,.poz..555.z.późn..zm.) –..ustawa. z. dnia. 24. sierpnia. 2001. r.. –. Kodeks. postę- powania. w. sprawach. o. wykroczenia. (tekst. jedn.:. Dz..U..z.2008.r..Nr.133,.poz..848.z.późn..zm.) 7 Wykaz skrótów k.r.o... k.w... –..ustawa.z. dnia. 25. lutego. 1964.r.. –. Kodeks. rodzinny. i.opiekuńczy.(Dz..U..Nr.9,.poz..59.z.późn..zm.) –..ustawa.z.dnia.20.maja.1971.r..–.Kodeks.wykroczeń.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2010.r..Nr.46,.poz..275) –..Krakowskie.Zeszyty.Prawnicze –..Krakowskie.Zeszyty.Sądowe –..Lekarz.Polski –..Lekarz.Wojskowy KZP.. KZS.. Lek..Pol... Lek..Wojs... Neur..i.Neuroch...–..Neurologia.i.Neurochirurgia Now..Lek... NP.. OSA.. OSNKW.. OSNPG.. –..Nowiny.Lekarskie –..Nowe.Prawo –..Orzecznictwo.Sądów.Apelacyjnych –..Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Karna.i.Wojskowa –..Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego,.Wydawnictwo.Pro- kuratury.Generalnej OSPiKA.. –..Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażowych PAN.. –..Polska.Akademia.Nauk PiP.. –..Państwo.i.Prawo PMSiK.. –..Postępy.Medycyny.Sądowej.i.Kryminologii Pol..Tyg..Lek... –..Polski.Tygodnik.Lekarski PPN.. –..Postępy.Psychiatrii.i.Neurologii Probl..Krym... –..Problemy.Kryminalistyki Probl..Praworz... –..Problemy.Praworządności Prok..i.Pr... Przegl..Lek... Przegl..Sąd... Psychiatr..Pol... PWN.. PZWL.. RPEiS.. Służ..Zdr... TNOiK.. u.p.s.n... –..Prokuratura.i.Prawo –..Przegląd.Lekarski –..Przegląd.Sądowy –..Psychiatria.Polska –..Państwowe.Wydawnictwo.Naukowe –..Państwowy.Zakład.Wydawnictw.Lekarskich –..Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –..Służba.Zdrowia –..Towarzystwo.Naukowe.Organizacji.i.Kierownictwa –..ustawa.z.dnia.26.października.1982.r..o.postępowaniu.w.spra- wach.nieletnich.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2010.r..Nr.33,.poz..178) –..Wojskowy.Przegląd.Prawniczy –..Zdrowie.Psychiczne –..Zeszyty.Naukowe.Instytutu.Badania.Prawa.Sądowego –..Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Łódzkiego WPP.. Zdr..Psych... ZNIBPS.. ZNUŁ.. 8 Wstęp Wydawać.by.się.mogło,.że.matczyna.miłość.zawsze.jest.czymś.dosko- nałym,.tymczasem.psychika.człowieka.bywa.nieodgadniona.i.zaskakują- ca..Dzieciobójstwo.to.przykład.nietypowego.zachowania.matki.względem. jej.dziecka. Monografia.ta.stanowi.jurydyczną.analizę.dzieciobójstwa,.które.zosta- ło.stypizowane.w.przepisie.art..149.k.k..Autorka.próbuje.odpowiedzieć.na. dwa.pytania:.czy.dzieciobójstwo.powinno.stanowić.przestępstwo.sui generis. i.jak.kształtuje.się.praktyka.stosowania.przepisu.art..149.k.k..zarówno.przez. organa.ścigania,.jak.i.wymiaru.sprawiedliwości..Poruszone.zagadnienie.sta- nowi.przedmiot.rozprawy.doktorskiej.przygotowanej.w.Katedrze.Prawa. Karnego.Porównawczego.Uniwersytetu.Marii.Curie-Skłodowskiej.w.Lub- linie.pod.kierunkiem.prof..dr..hab..Marka.Mozgawy.. Sprawa.dzieciobójstwa.jest.złożona,.a.wiele.związanych.z.nim.kwestii. wzbudza.duże.kontrowersje..Jedni.przedstawiciele.doktryny.uważają,.iż. artykuł.dotyczący.dzieciobójstwa.jest.zbędny,.inni.są.zdania,.że.popraw- ne.brzmienie.omawianego.przepisu.powinno.uwzględniać.odniesienie.do. szczególnie.trudnej.sytuacji.osobistej.matki. Autorka.przedstawia.kilka.koncepcji.rozpowszechnionych.w.doktry- nie.oraz.w.judykaturze,.ponadto.prezentuje.własne.stanowisko.w.kwestii. znamion.przestępstwa.dzieciobójstwa..W.tym.zakresie.zawarła.zarówno. uwagi.de lege lata,.jak.i de lege ferenda. Praca,.składająca.się.z.siedmiu.rozdziałów,.ma.charakter.dogmatyczno- -empiryczny..Część.dogmatyczna.zawarta.jest.w.rozdziałach.I–VI,.rozdział. VII.zaś.stanowi.analizę.wyników.badań.empirycznych,.przeprowadzo- nych.w.Instytucie.Wymiaru.Sprawiedliwości.w.Warszawie..Rozdział.I.przed- stawia.ewolucję.regulacji.dotyczącej.dzieciobójstwa..Posłużono.się.tu.meto- dą.historyczną,.aby.podkreślić.istotę.rozpatrywania.tej.kwestii.w.kontekście. porównania.dawnych.i.obecnych.sankcji.karnych.grożących.za.popełnie- 9 Wstęp nie.tego.przestępstwa..W.rozdziale.II.wykorzystano.także.metodę.praw- no-porównawczą,.za.pomocą.której.przeanalizowano.kodeksy.karne.24. państw.europejskich,.badając.odpowiedzialność.karną.matki.za.zabicie. nowo.narodzonego.dziecka..W.rozdziale.III,.traktującym.o.znamionach. przestępstwa.z.art..149.k.k.,.zastosowano.metodę.formalno-dogmatycz- ną..Szczególną.uwagę.poświęcono.znamieniu.wpływu.na.matkę.przebie- gu.porodu..Kolejne.zagadnienie.dotyczy.wymiaru.kary,.któremu.poświę- cono.rozdział.IV..Zbieg.przepisów.ustawy.oraz.zbieg.przestępstw.zostały. omówione.w.rozdziale.V..O.ścisłym.związku.przestępstwa.dzieciobójstwa. z.aspektami.medycznymi,.psychiatrycznymi.oraz.psychologicznymi.trak- tuje.rozdział.VI..Nie.jest.on.bynajmniej.próbą.wejścia.autorki.w.rolę.bie- głego.prezentującego.wiedzę.specjalistyczną,.lecz.rodzajem.skondensowa- nego.ujęcia.tej.tematyki.w.kontekście.prawnym..Rozdział.VII.poświęcono. omówieniu.wyników.badań.akt.prokuratorskich.i.sądowych.w.sprawach. o.przestępstwo.z.art..149.k.k..z.lat.2002–2006.z.terenu.całego.kraju,.do.cze- go.zastosowano.metodę.empiryczną..Dopiero.przedstawienie.realiów.sto- sowania.przepisu.art..149.k.k..w.praktyce.prokuratorskiej.i.sądowej.daje. bowiem.pełny.obraz.sytuacji.i.umożliwia.racjonalną.odpowiedź.na.nurtu- jące.pytania..Należy.zwrócić.uwagę,.iż.obecnie,.w.odróżnieniu.od.praktyki. końca.ubiegłego.wieku,.zarówno.sądy,.jak.i.prokuratorzy.bardzo.rzetelnie. analizują.znamię.wpływu.na.matkę.przebiegu.porodu..Dzięki.temu.moż- liwe.było.opisanie.sylwetki.skazanej.z.art..149.k.k. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej Rozdział I za dzieciobójstwo 1.1. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w prawie karnym powszechnym Ocena.dzieciobójstwa.w.przeszłości.kształtowała.się.bardzo.różnie..Sta- nowiska.były.skrajne:.od.przyzwolenia.na.taki.proceder,.a.nawet.popierania. go,.aż.po.okrutne.kary.cielesne.za.zabicie.dziecka,.włącznie.z.karą.śmierci. W.prawie.mojżeszowym.kwestii.tej.nie.uregulowano,.a.w.starożytnej. Grecji.dzieciobójstwo.nie.było.karane..Istniał.jednak.zwyczaj.uśmiercania. dzieci.słabych.i.chorych,.o.czym.decydowało.kilku.starszych.obywateli..Nie- chciane.dziecko.można.było.bezkarnie.zrzucić.ze.stoku.wysokiej.góry,.za- nim.otrzymało.imię1..W.starożytnych.Atenach.pielęgnowano.obrzęd.pole- gający.na.obnoszeniu.noworodka.wokół.ogniska.i.nadawaniu.mu.imienia,. przez.co.akceptowano.jego.urodzenie..Potem.wolno.było.je.porzucić.bez. żadnych.konsekwencji..Był.to.rodzaj.ceremonii.rodzinnej,.tzw..anfidre- mii..Platon.i.Arystoteles.aprobowali.uśmiercanie.noworodków,.zwłaszcza. słabych.i.ułomnych2..W.starożytnym.Rzymie.dzieciobójstwo.było.praktyko- wane.dość.często..Prawo.XII.tablic.zobowiązywało.ojców.zabijających.dzieci. powyżej.trzeciego.roku.życia.do.przestrzegania.pewnych.zasad..Gdy.chcia- no.uśmiercić.młodsze.dziecko,.potrzebne.było.świadectwo.pięciu.obywateli,. którzy.potwierdzali,.że.narodziło.się.ono.„potworkiem”..Dopiero.w.epoce. cesarzy.całkowicie.zniesiono.prawo.rozporządzania.życiem.dzieci..Prawo. 1.R ..Tokarczyk,.Prawa narodzin, życia i śmierci,.Kraków.2000,.s..352. 2.K ..Marzec-Holka,.Dzieciobójstwo – przestępstwo uprzywilejowane czy zbrodnia,.Bydgoszcz.2004,.s..12. 11 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo Fryzów.pozwalało.natomiast.matce.bezkarnie.uśmiercać.swoje.nowo.naro- dzone.dziecko,.ale.tylko.przed.pierwszym.karmieniem..Również.w.Japonii. przez.stulecia,.aż.do.czasu.wpływów.kultury.Zachodu,.miejscowe.obyczaje. przyzwalały.na.dzieciobójstwo.noworodków.upośledzonych.i.zdeformo- wanych,.zwanych.mobikami. Radykalne.zmiany.nadeszły.wraz.z.nastaniem.chrześcijaństwa..Cesarz. Konstantyn.ustanowił.karę.śmierci.za.dzieciobójstwo,.a.inni.władcy.poszli. za.jego.przykładem..Karą.było.zakopanie.żywcem.lub.wbicie.na.pal..Je- den.z.królów.Wizygotów.za.dzieciobójstwo.karał.śmiercią.lub.wyłupie- niem.oczu..Constitutio.Criminalis.Carolina.z.1533.r..w.takim.przypadku. wymagała.opinii.lekarzy..Paragraf.131.kodeksu.Karola.V.przewidywał.dla. dzieciobójczyni.śmierć.przez.powieszenie.lub.wbicie.żywcem.na.pal,.przed. zakopaniem.zaś.ciało.kobiety.należało.rozedrzeć.rozpalonymi.szczypca- mi..Ustawa.jednocześnie.nie.dawała.wiary.matce,.która.twierdziła,.że.jej. dziecko.urodziło.się.martwe..W.takich.sytuacjach.należało.zażądać.dowo- du.ze.świadków..Za.zatajenie.porodu.sugerowano.tortury3. W.1765.r..król.pruski.Fryderyk.Wielki.wydał.edykt,.który.dzieciobójczy- nie.karał.śmiercią.przez.ścięcie.mieczem..Takiej.karze.podlegały.również. kobiety.rodzące.w.nieodpowiednich.warunkach,.co.powodowało.śmierć. dziecka..Matka.mogła.uniknąć.kary.tylko.wtedy,.gdy.udowodniła,.że.wzy- wała.pomoc.i.uczyniła.wszystko,.aby.zachować.dziecko.przy.życiu..Zgod- nie.ze.wspomnianym.edyktem.samo.zatajenie.porodu.przez.kobietę.nie- zamężną.–.choć.dziecko.żyło.–.było.karane.sześcioletnim.więzieniem4.. Jeszcze.w.1734.r..w.Saksonii.dzieciobójczynie.zawiązywano.w.worku.i.to- piono,.a.w.XVIII-wiecznej.Danii.publicznie.wieszano..Towarzyszyła.temu. ceremonia.religijna,.w.trakcie.której.ksiądz.przemawiał.do.skazanej5..Po- dobnie.Sobornoje.ułożenie.cara.Aleksandra.karało.śmiercią.matkę.za.za- bójstwo.nieślubnego.dziecka,.a.prawo.pruskie.z.1794.r..przewidywało.karę. śmierci.przez.ścięcie.głowy. W.prawie.toskańskim.z.1786.r..porównywano.co.prawda.dzieciobój- stwo.do.innych.zbrodni.zabójstw.dokonanych.z.premedytacją,.karano.za. nie.już.jednak.nie.śmiercią,.lecz.dożywotnimi.robotami.przymusowymi. W.systemie.common law.dzieciobójstwa.w.ogóle.nie.wyodrębniono.–.ka- rano.za.nie.jak.za.zabójstwo..Przewidywała.to.ustawa.z.1922.r.,.tzw..Infan- 3. Tamże. 4.W .. Dżułyński,. Dzieciobójstwo w świetle postępowania sądowo-karnego w XVIII stuleciu,. Pol..Tyg..Lek..1948,.t..3,.nr.6,.s..319. 5. Tamże. 12 1.1. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w prawie karnym powszechnym ticide.Act..Prawo.szkockie.klasyfikowało.dzieciobójstwo.jako.zabójstwo. dziecka.(ang..empable homicid)6. Immanuel.Kant.i.Franz.von.Liszt.uważali,.iż.jedynym.usprawiedliwie- niem.uprzywilejowanego.traktowania.dzieciobójstwa.mogłaby.być.obawa. społecznej.i.towarzyskiej.capitis deminutio,.jaka.groziłaby.niezamężnej.ko- biecie,.która.urodziłaby.nieślubne.dziecko7. Pierwszym.burżuazyjnym.kodeksem.karnym.był.francuski.kodeks.kar- ny.z.1791.r..Zarówno.ten,.jak.i.kolejny.z.1810.r..ustanawiały.karę.za.dzie- ciobójstwo.jak.za.zabójstwo..Według.code pénal.dzieciobójstwo.nie.mogło. być.następstwem.złości.czy.nienawiści.do.dziecka..Przyjmowano.bowiem,. że.dziecko.może.wzbudzać.jedynie.uczucie.litości..Artykuł.300.kodeksu. karnego.z.1810.r..traktował.dzieciobójstwo.jako.typ.kwalifikowany.mor- derstwa,.a.art..302.przewidywał.za.ten.czyn.taką.samą.karę.jak.za.mor- derstwo.z.zasadzki,.ojcobójstwo.lub.otrucie.–.czyli.karę.śmierci..Dopiero. ustawa.z.1902.r..zmieniła.brzmienie.tych.przepisów,.znosząc.karę.śmierci. za.dzieciobójstwo. Pod.koniec.XVIII.w..coraz.częstsze.stawały.się.głosy.podkreślające.ko- nieczność.łagodniejszego.karania.sprawców.przestępstw,.w.tym.także.dzie- ciobójstwa..Poglądy.takie.prezentowali.m.in..Beccaria,.Matthaeus,.Leyser,. Feuerbach.czy.Grollmann..Kodeks.karny.Franciszka.II.z.1803.r.,.nazywany. franciszkańskim,.nie.przewidywał.już.kary.śmierci.za.dzieciobójstwo8. Pierwszym.kodeksem.karnym,.który.przyjął,.że.dzieciobójstwo.powinno. stanowić.typ.uprzywilejowany.przestępstwa.zabójstwa,.był.kodeks.karny. bawarski.z.1813.r..W.ślad.za.nim.poszło.najpierw.ustawodawstwo.pruskie9,. a.z.czasem.także.inne..Znamię.„pod.wpływem.porodu”.po.raz.pierwszy. znalazło.się.w.przepisie.o.dzieciobójstwie.w.projekcie.bawarskiego.kodek- su.karnego.z.1824.r.,.a.z.czasem.w.niemal.wszystkich.partykularnych.usta- wach.niemieckich..Kodeksy.karne:.brunszwicki,.badeński.i.hamburski.mó- wiły.wprost.o.specjalnym.stanie.duchowym.i.cielesnym.kobiety.w.czasie. porodu,.który.to.stan.zmniejszał.jej.poczytalność..W.niemieckim.piśmienni- ctwie.przedwojennym.podkreślano.konieczność.łagodniejszego.traktowania. matki,.która.zabija.swoje.nieślubne.dziecko,.by.ratować.dobre.imię..Stworzo- 6.W..Grzywo-Dąbrowski,.Dzieciobójstwo z punktu widzenia prawnego i sądowo-lekarskiego,.GAPP. 1927,.z..6,.s..501–503. 7.F..von.Liszt, Lehrbuch des deutschen Strafrechts,.wyd..XV,.1905,.s..309;.tenże,.Kindestotung.(w:). Vergleichende Darstellung des deutschen und ausländischen Strafrechts,.t..V,.Berlin.1906,.s..120. 8.Z ..Papierkowski,.Dzieciobójstwo w świetle prawa karnego. Studium prawno-porównawcze,.Lublin. 1947,.s..19. 9. Przykładem.może.być.kodeks.karny.Prus.z.1851.r. 13 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo no.nawet.specjalne.pojęcie.– causa honoris.–.od.niemieckiego:.Ehrennotstand,. czyli.„stan.wyższej.konieczności.co.do.czci”10..Kodeksy.karne:.holenderski,. hiszpański,.portugalski.i.inne.kodeksy.południowo-romańskie.w.przepisie. o.dzieciobójstwie.wspominały.o.działaniu.matki.pod.wpływem.obawy.wy- krycia.rozwiązania.lub.w.celu.ukrycia.swojej.hańby11. Kodeksy.karne.obowiązujące.w.pierwszej.połowie.XX.w..w.zdecydowa- nej.większości.przewidywały.odrębny.przepis.normujący.dzieciobójstwo. jako.osobny.typ.przestępstwa..Do.tej.grupy.należy.zaliczyć.kodeksy.kar- ne:.francuski.z.1810.r..(art..300,.302),.włoski.z.1930.r..(art..578),.hiszpański. z.1928.r..(art..524),.portugalski.(art..356),.holenderski.(art..290,.291),.niemie- cki.z.1871.r..(§.217),.węgierski.z.1878.r..(§.284),.łotewski.z.1932.r..(art..435),. szwajcarski.z.1937.r..(art..116),.rosyjski.z.1903.r..(art..461),.norweski.(art..234),. turecki.(art..453)..W.kodeksach:.bułgarskim.z.1875.r..oraz.japońskim.dzie- ciobójstwo.uchodziło.za.zwykłe.zabójstwo12. Większa.część.ustawodawstwa.zagranicznego.z.początku.XX.w..pod- miotem.tego.przestępstwa.czyniła.tylko.matkę,.i.to.zarówno.ślubną,.jak. i.nieślubną.(np.. kodeksy.karne:.szwajcarski.z.1937.r.,.chiński.z.1935.r.,. duński.z.1930.r.,.łotewski.z.1932.r.)..Inne.wskazywały.tylko.na.matkę.nie- ślubną.(np..niemiecki.kodeks.karny.z.1871.r.,.rosyjski.z.1903.r.,.węgierski. z.1878.r..oraz.projekt.kodeksu.karnego.greckiego.z.1878.r.)..Ciekawostką. było.uregulowanie.w.tureckim.kodeksie.karnym,.które.zakładało,.iż.spraw- cami.dzieciobójstwa.poza.matką.dziecka.mogli.być.także:.mąż.matki,.babka. matki.dziecka,.rodzice.matki,.siostra.matki.dziecka..Z.kolei.włoski.kodeks. karny.z.1930.r..zakładał.odpowiedzialność.również.„bliskich.członków.ro- dziny”,.a.hiszpański.z.1870.r..i.1928.r..za.sprawców.dzieciobójstwa.uzna- wał.rodziców.matki.oraz.bliskich.członków.rodziny..Kodeks.karny.bułgar- ski.z.1875.r..łagodniej.traktował.ojca,.który.zabił.nowo.narodzone.dziecko. o.nienaturalnym.wyglądzie. Niektóre.ustawodawstwa.przewidywały.ponadto.sztywne.ramy.cza- sowe.popełnienia.przestępstwa.dzieciobójstwa..I.tak.na.przykład.kodeks. karny.turecki.wyznaczał.te.ramy.stwierdzeniem:.„zabójstwo.dziecka.przed. wpisaniem.jego.do.ksiąg.stanu.cywilnego”,.norweski:.„w.czasie.porodu. i.24.godziny.po.nim”,.portugalski:.„w.czasie.porodu.i.8.dni.po.nim”,.włoski:. „do.czasu.zapisania.do.ksiąg.stanu.cywilnego,.nie.dłużej.niż.w.ciągu.5.dni. 10.Z ..Papierkowski,.Dzieciobójstwo...,.s..9.i.22. 11. Tamże,.s..24. 12. Tamże,.s..31. 14 1.1. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w prawie karnym powszechnym od.urodzenia”,.hiszpański:.„w.czasie.porodu.i.do.3.dni.po.nim”13,.a.chilijski:. „do.48.godzin.po.porodzie”.i.meksykański:.„do.72.godzin.po.porodzie”14. Wiele.ówczesnych.kodyfikacji.zagranicznych.obok.przestępstwa.dzie- ciobójstwa.wymieniało.także.inne.przestępstwa.z.nim.związane..Kodeks. karny.Prus.z.1851.r..w.art..186.II.zakładał,.iż.„(...).matka,.która.pogrzebała. zwłoki.swego.nieślubnego.nowo.narodzonego.dziecka.bez.wiedzy.władzy. podlega.karze.więzienia.do.lat.2”..Kodeks.karny.fiński.w.§.3.R22.zakła- dał,.iż.„(...).ojciec,.matka,.gospodarz.domu.lub.gospodyni,.którzy.wiedząc. o.tym,.że.mieszkająca.z.nimi.kobieta.(córka).zaszła.w.ciążę.na.skutek.nie- ślubnego.stosunku.płciowego,.ulegają.karze,.jeśli.z.powodu.zaniechania. z.ich.strony.udzielenia.jej.opieki.dziecko.zmarło”..Podobny.przepis.zna- lazł.się.w.kodeksie.karnym.norweskim.–.tu.podmiotem.przestępstwa.był. jedynie.ojciec.dziecka. Kodeks.karny.austriacki.w.§.339.stanowił:.„(...).niezamężna.kobieta.brze- mienna.musi.wezwać.do.rozwiązania.akuszerkę,.akuszera.lub.inną.kobie- tę.godną.zaufania..Jeśli.zaś.rozwiązanie.ją.zaskoczyło.lub.doznałaby.prze- szkody.w.otrzymaniu.pomocy,.poroniła.lub.dziecko.umarłoby.w.przeciągu. 24.godzin.od.chwili.urodzenia.–.obowiązana.jest.donieść.o.swym.rozwią- zaniu.osobie.uprawnionej.do.wykonywania.położnictwa.lub.gdy.tej.oso- by.nie.ma,.osobie.urzędowej.i.pokazać.jej.przedwczesny.płód.lub.nieży- we.dziecko”15. Badając.kodyfikacje.karne.z.pierwszej.połowy.XX.w.,.zauważymy,.że. uchyloną.karę.śmierci.za.dzieciobójstwo.zastąpiła.głównie.kara.więzie- nia..Tak.zwane.ciężkie.więzienie.przewidywały.takie.kodeksy.karne,.jak:. fiński,.portugalski,.chilijski.oraz.szwajcarskie.kantonalne.ustawy.karne..Ko- deks.karny.norweski.w.§.234.ust..4.zakładał.podwyższenie.kary.więzienia. na.wypadek.recydywy.dzieciobójstwa.lub.zaistnienia.okoliczności.szcze- gólnie.obciążających..Kodeks.karny.francuski.z.1810.r..we.wspomnianym. już.art..302,.obok.kary.więzienia,.przewidywał.także.przymusowe.robo- ty.dożywotnie.lub.na.określony.czas..Kodeks.karny.portugalski.w.art..356. mówił.o.zakładzie.karnym.do.8.lat.oraz.następującym.po.nim.dwudzie- stoletnim.wygnaniu.wraz.z.dwuletnim.więzieniem.w.miejscu.wygnania16.. (Rozwiązania.prawne.w.ustawodawstwach.niemieckim,.rosyjskim.i.au- striackim.omówiono.dalej). 13.M ..Rudzka,.Dzieciobójstwo w ustawodawstwie karnym,.AMSPSiK.1955,.t..7,.s..101. 14.Z ..Papierkowski,.Dzieciobójstwo...,.s..37. 15. Tamże,.s..43–45. 16. Tamże,.s..45. 15 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym W. Polsce. średniowiecznej. surowo. karano. dzieciobójczynie.. Do. XIII.w..karą.za.dzieciobójstwo.była.główszczyzna..Wyjątek.stanowił.re- jon.Mazowsza,.gdzie.kobietę.pozywano.na.rozprawę.sądową.tylko.wtedy,. gdy.zbrodnia,.jakiej.się.dopuściła,.została.publicznie.ogłoszona..Zarządze- nie.ustalające.podobne.reguły.w.1482.r..wprowadził.książę.Bolesław.V.dla. ziemi.zakroczymskiej. W.okresie.od.XIII.do.XIV.w..na.zachodnich.ziemiach.polskich.ustano- wiono.prawa.niemieckie:.saskie.i.magdeburskie..Źródłem.pisanym.było. przede.wszystkim.tzw..Zwierciadło.Saskie,.które.składało.się.z.dwóch.czę- ści..Pierwszą.stanowiły.prawa.lenne.i.ziemskie,.druga.zawierała.reguły. dotyczące.wykonywania.kary.za.zabicie.człowieka.i.ogólną.zasadę:.„Kto. zabije.umyślnie,.wedle.prawa.musi.być.karany.(...)”. Na.ziemiach.polskich.zastosowanie.miała.także.Constitutio.Criminalis. Carolina.z.1532.r..Artykuł.132.tego.kodeksu.przewidywał.karę.śmierci.lub. karę.cielesną.dla.matki,.która.porzuciła.swoje.nowo.narodzone.dziecko,. w.wyniku.czego.nastąpił.jego.zgon..Gdy.porzucone.dziecko.przeżyło,.mat- kę.należało.surowo.ukarać,.lecz.nie.pozbawiać.jej.życia. W.ówczesnych.dokumentach.polscy.sędziowie.zwykle.posługiwali.się. nazwą.„Sakson”..Skrót.ten.nie.wskazywał.na.Zwierciadło.Saskie,.lecz.na. kodeks.karny.cesarza.Karola.V..Ta.potoczna.nazwa.przyjęła.się.w.kilku- setletniej.tradycji.stosowania.Zwierciadła,.a.także.kolejnego.prawa.nie- mieckiego. Na.Śląsku.zastosowanie.znalazła.przeróbka.Constitutio.Criminalis.Caro- lina.napisana.przez.Bartłomieja.Groickiego.w.1559.r..Nowy.kodeks.zatytu- łowano:.Ten postepek wybran iest s Praw Cesarskich, który Karolus V Cesarz kazał wydać....W.skrócie.nazywano.go.„Postępkiem.z.praw.cesarskich”..Zgodnie. z.art..8.kodeksu.podejrzaną.kobietę.należało.najpierw.poddać.oględzinom,. a.następnie.wezwać.„stare.i.doświadczone.baby”,.których.zeznania.przesą- dzały.o.uznaniu.oskarżonej.za.winną.lub.niewinną17..Przeróbka.Groickiego. za.krewnobójstwo,.w.tym.także.za.dzieciobójstwo,.przewidywała.okrutną. 17.S ..Wrzesiński,.Dzieciobójstwo na ziemiach polskich od XIII do XVIII wieku,.www.historycy.pl/in- dex.php?option=com_content view=article id=134:dzieciobojstwo-na-ziemiach-polskich-od-xiii- -do-xviii-w catid=39:redniowiecze Itemid=53. 16 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym karę.utopienia.w.worku.wypełnionym.takimi.zwierzętami,.jak.pies,.kogut,. małpa.i.jaszczurka,.symbolizującymi.„brzydotę.uczynku”18. Na.terenie.Małopolski.w.latach.1554–1646.odnotowano.postępowa- nie.w.20.sprawach.o.dzieciobójstwo..Procesy.te.dotyczyły.wyłącznie.nie- ślubnych.matek..Na.śmierć.skazano.łącznie.siedem.kobiet.z.Krakowa.i.Ka- zimierza.oraz.trzy.z.Lublina19..W.Poznaniu.w.latach.1544–1599.odnotowano. osiem.przypadków.dzieciobójstwa..W.siedmiu.z.nich.kobiety.skazano.na. karę.śmierci.przez.zakopanie.żywcem.i.przebicie.palem..Tę.samą.karę.za- stosowano.wobec.babki,.która.zabiła.nieślubne.dziecko.swojej.córki..Karę. wykonano.w.pobliżu.szubienicy..Za.dzieciobójstwo.i.ogólnie.w.przypadku. krewnobójstwa.karano.utopieniem.w.worku20. Na.przełomie.XVI.i.XVII.w..w.mieście.Lwówek.Śląski.na.Dolnym.Śląsku. najwyższym.sądem.była.ława..Źródła.pisane.podają,.iż.w.1567.r..niejaka. Barbara.Schulze.została.skazana.za.dzieciobójstwo.na.karę.śmierci.przez . utopienie..Kobietę.zaszyto.w.worku.z.kamieniem.w.środku,.a.następnie. wór.zrzucono.z.mostu.do.rzeki.Bóbr..W.taki.sam.sposób.w.1610.r..została. ukarana.jedna.z.córek.mieszczańskich,.w.1619.r..także.córka.miejskiego. farbiarza.oraz.niejaka.Urszula.Gläser..W.1630.r..o.dzieciobójstwo.posą- dzono.również.pewną.wdowę,.za.co.i.ją.utopiono.w.Bobrze..Prawdopo- dobnie.ojcem.dziecka.był.miejscowy.burmistrz,.który.nie.przyznał.się. do.winy,.przysięgając.na.Biblię,.że.jest.niewinny..Mężczyzna.ostatecznie. został.oczyszczony.z.zarzutu..W.1691.r..za.podobny.czyn.na.karę.śmier- ci.przez.utopienie.skazano.mieszkankę.folwarku.z.podmiejskiej.wsi.Mo- jesz21..Źródła.pisane.informują,.iż.w.1555.r..„(...).dziewczyna.służebna. zakopana.została.pod.szubienicą.i.przebita.palem.za.to,.że.własne.dzie- cko.zabiła.i.do.klozetu.wrzuciła”22..W.XVIII.w..do.księgi.wójtowskiej.No- wego.Zebrzydowa.(dziś.Kalwaria.Zebrzydowska).pod.datą.3.września. 1707.r..wpisano.dekret.w.sprawie.o.dzieciobójstwo..Dotyczył.on.dziew- czyny.służebnej.posądzonej.o.uduszenie.swojego.nowo.narodzonego. dziecka,.które.odnaleziono.w.pobliskim.potoku..W.dekrecie.tym.napi- sano:.„A.że.się.pokazało.na.białogłowę,.która.służyła.u.wdowy.organi- ścińskiej.w.przeszłym.roku,.1706,.z.inszego.państwa,.do.czego.się.sama. przyznała.dobrowolnie.i.na.którym.to.miejscu.uczyniła,.tedy.mu.urząd. 18.J ..Putek,.Mroki średniowiecza,.Warszawa.1985,.s..254. 19.S ..Wrzesiński,.Dzieciobójstwo... 20.W..Maisel,.Poznańskie prawo karne do końca XVI wieku,.Poznań.1963,.s..124–127 21.S ..Wrzesiński,.Dzieciobójstwo... 22.K ..Marzec-Holka,.Odrębne scenariusze życiowe kobiet sprawczyń dzieciobójstwa,.AS.1998,.nr.3–4,.s..10. 17 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo zupełny.zasiadłszy,.stosując.się.do.Saksonu.opisanego.i.prawa,.ponieważ. zapomniawszy.przykazania.Boskiego,.bez.bojaźni.Boskiej,.śmiała.dziecię. urodziwszy,.ono.udusić.i.zagubić,.tedy.według.sprawiedliwości.opisanej. ma.być.żywo.zakopana.i.kołem.przebita,.dekretem.prawo.nakazuje..A.że. instancje.zaszły.od.osób.godnych,.tak.duchownych,.jak.i.szlacheckich,. miłosierdzia.żądając.od.prawa,.o.lększą.śmierć,.tedy.prawo.czyniło.dla. ichmościów.i.pozwala,.ażeby.ściętą.śmiercią.była”23. Podsumowując,.w.zależności.od.regionu.kary.za.dzieciobójstwo.były. odmienne..W.Wielkopolsce.częściej.zakopywano.żywcem,.na.Śląsku.zwy- kle.topiono.w.rzekach,.w.Małopolsce.zaś.winowajczynie.głównie.ścina- no..Zmorą.tamtych.czasów.były.nie.tylko.surowe.kary,.lecz.także.tortury. powszechnie.stosowane.w.toku.procesów..Dżułyński.opisał.przypadek. z.pierwszej.połowy.XX.w..Kobieta.posądzona.o.dzieciobójstwo.utrzymy- wała,.że.zaszła.w.ciążę.na.6.miesięcy.przed.porodem,.nie.przypuszczała. jednak,.że.jest.w.ciąży..Jej.zdaniem.dziecko.urodziło.się.martwe..Ponieważ. dziecko.znaleziono.z.czarną.tasiemką.u.szyi,.matka.musiała.wyjaśnić,.skąd. tasiemka.wzięła.się.u.dziecka.i.po.co..Początkowo.kobieta.nie.przyznawała. się.do.winy..Trybunał.apelacyjny.w.Pradze.uznał.jednak,.że.w.toku.prze- słuchania.należy.zastosować.wobec.podejrzanej.tortury..W.tym.czasie.na. ziemiach.polskich.w.sprawach.o.dzieciobójstwo.stosowano.tortury.polega- jące.na.sznurowaniu.ramion,.zaciskaniu.palców.oraz.tzw..śruby.na.udach. (wyższy.stopień.tortur),.a.także.katowanie.za.pomocą.ognia..Kobiecie.za- dano.cztery.pytania: 1). w.jaki.sposób.pozbawiła.swoje.dziecko.życia, 2). dlaczego.zawiązała.u.szyi.dziecka.tasiemkę, 3). czy.urwała.pępowinę,.aby.dziecko.się.skrwawiło, 4). w.jaki.sposób.zabiła.swoje.dziecko. Kiedy.wprowadzono.ją.do.komory.tortur,.kat.zaprezentował.narzędzia,.ja- kie.się.tam.znajdowały..Dziewczyna.w.przerażeniu.odpowiedziała,.że.dzie- cko.urodziło.się.nieżywe.i.że.owszem,.zawiązała.dziecku.u.szyi.tasiemkę,. ale.potem.ją.zdjęła,.ponieważ.zorientowała.się,.że.dziecko.nie.żyje..Kobie- tę.ponownie.wprowadzono.do.komory.tortur,.w.której.kat.zaczął.związy- wać.jej.ramiona.sznurem..Tortura.ta.nawet.u.osób.zdrowych.powodowała. zmiażdżenie.tkanek.mięśniowych.tak,.że.leczenie.trwało.ponad.10.tygo- dni..Zastraszona.kobieta.przyznała,.że.zacisnęła.tasiemkę.na.szyi.dziecka. 23.J ..Putek,.Mroki...,.s..254. 18 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym i.trzymała.ją.tak.długo,.aż.dziecko.przestało.się.ruszać..Trybunał.skazał.ją. na.karę.śmierci.przez.ścięcie24. Tortury. i. karę. śmierci. przewidzianą. za. przestępstwo. dzieciobój- stwa. w. praktyce. stosowano. aż. do. pierwszych. rozbiorów. Rzeczy- pospolitej.. Wyroki. śmierci. zniósł. sejm. RP. w. 1776.r.. W. okresie. roz- biorów. na. ziemiach. polskich. obowiązywało. prawo. karne. państw. zaborczych..W.Prusach.i.Austrii,.gdzie.duch.oświecenia.dotarł.wcześ- niej,.tortury.i.surowe.wymierzanie.kar.zniesiono.odpowiednio.w.1754. i.1776.r.,.w.Rosji.–.dopiero.w.1801.r..Do.połowy.XX.w..(1840).na.ziemiach. zagarniętych.przez.Rosję.sytuacja.kształtowała.się.niejednolicie..Na.czę- ści.tych.terenów.obowiązywało.dawne.prawo.polskie,.tj..statut.litewski. z.1529.r..Według.tej.regulacji.za.dzieciobójstwo.„(...).winną.karano.wieżą. jeden.rok.i.sześć.miesięcy.i.pokutą.kościelną”..Na.ziemiach,.które.mocą. kongresu.wiedeńskiego.z.1815.r..stanowiły.Królestwo.Polskie,.przez.pe- wien.czas.obowiązywał.Kodeks.Karzący.Królestwa.Polskiego.z.1818.r.25. W.1847.r..zastąpiono.go.nową.kodyfikacją.–.Kodeksem.Kar.Głównych. i.Poprawczych..Obowiązywał.on.do.1876.r.,.a.więc.do.chwili,.gdy.w.Kró- lestwie.Polskim.wprowadzono.rosyjski.kodeks.karny.z.1866.r.,.który.był. nową.redakcją.Kodeksu.Kar.Głównych.i.Poprawczych.z.1845.r..Warto. wspomnieć,.że.istniały.dwa.kodeksy.o.tej.samej.nazwie:.jeden.stanowił. kodyfikację.rosyjską.–.Kodeks.Kar.Głównych.i.Poprawczych.z.1845.r.. –. którego. nową. wersję. stworzono. w.1866.r.,. drugi. był. kodeksem. dla. Królestwa.Polskiego. Nowy.kodeks.uchwalono.w.Rosji.w.1903.r..–.tzw..Kodeks.Tagance- wa..Początkowo.nie.obowiązywał.jednak.w.całości..W.1904.r..weszły.w.ży- cie.jedynie.przepisy.dotyczące.przestępstw.przeciwko.bezpieczeństwu. wewnętrznemu,.zewnętrznemu.państwa.(zbrodnie.przeciwko.monarsze. i.rodzinie.panującej,.zamach.na.ustrój.państwa.i.jego.terytorium,.bunt,. spisek).i.w.związku.z.nimi.przepisy.części.ogólnej..W.pozostałym.zakre- sie.nadal.obowiązywał.Kodeks.Kar.Głównych.i.Poprawczych.w.redakcji. z.1866.r.26.Dopiero.w.1915.r..na.terytorium.Królestwa.Polskiego.oraz.Li- twy.okupacyjne.władze.niemieckie.w.całości.wprowadziły.pochodzący. z.1903.r..Kodeks.Tagancewa..Celem.okupanta.było.dokonanie.jedynie.for- malnego.potwierdzenia.obowiązywania.kodeksu..Ostatecznie.faktycznie. 24.W..Dżułyński,.Dzieciobójstwo...,.s..254. 25.T..Bojarski,.Wprowadzenie do Kodeksu karnego z 1997 r.,.Kraków.2000,.s..10. 26.A ..Korobowicz,.W..Witkowski,.Historia ustroju i prawa polskiego 1772–1918,.Kraków.1998,.s..161–162. 19 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo wprowadzono.go.w.życie,.z.czasem.także.na.terytorium.Generalnego.Gu- bernatorstwa.Lubelskiego27. Na.ziemiach.zaboru.pruskiego.przez.długi.czas.obowiązywał.kodeks. karny.z.1871.r.,.który.stosowano.do.1932.r..Tereny.zaboru.austriackiego. obejmowała.zaś.austriacka.ustawa.karna.z.1852.r. Kodeks.karny.niemiecki.z.1871.r.,.rosyjski.z.1903.r..oraz.ustawa.karna. austriacka.z.1852.r..traktowały.dzieciobójstwo.jako.przestępstwo.sui ge- neris..Był.to.uprzywilejowany.typ.zabójstwa..W.niemieckiej.i.austriackiej. ustawie.karnej.dzieciobójstwo.stanowiło.zbrodnię,.a.kodeks.karny.rosyj- ski.traktował.to.przestępstwo.jako.występek28..Przedmiotem.ochrony.we. wszystkich.trzech.regulacjach.było.życie.nowo.narodzonego.dziecka..We- dług.kodeksów.karnych.niemieckiego.i.rosyjskiego.mogło.to.być.tylko.dzie- cko.nieślubne..Ustawa.karna.austriacka.za.uprzywilejowane.uważała.rów- nież.zabójstwo.noworodka.zrodzonego.w.związku.małżeńskim.dokonane. przez.matkę. W. doktrynie. niemieckiej. popularne. były. dwa. stanowiska. rozróż- niające.płód.i.człowieka.narodzonego.. Bindining.zakładał,.że.nie.ma. znaczenia,.czy.dziecko.oddycha.samodzielnie.i.czy.pępowina.została. odcięta,.liczy.się.bowiem.fakt.choćby.częściowego.znalezienia.się.dzie- cka.poza.organizmem.matki.. Druga.z.koncepcji,.propagowana.przez. von. Liszta,. która. cieszyła. się. szerszym. uznaniem,. zakładała,. że. płód. staje.się.odrębną.istotą.ludzką.w.chwili.rozpoczęcia.oddychania.za.po- mocą.własnych.płuc29. W. odniesieniu. do. strony. przedmiotowej,. a. dokładnie. czasu. po- pełnienia. przestępstwa,. ustawa. karna. austriacka. posługiwała. się. po- jęciem. „przy. porodzie”,. natomiast. kodeks. karny. rosyjski. w. art.. 461. stosował.określenie.„przy.jego.urodzeniu”..W.kodeksie.karnym.nie- mieckim,. w. art.. 217,. użyto. sformułowania. „przy. porodzie. lub. zaraz. po.urodzeniu”30..Tagancew.wyjaśniał,.że.warunek.„przy.jego.urodze- niu”.ustala.się.nie.na.podstawie.obiektywnych. okoliczności,. lecz.sta- nu. subiektywnego. i. nienormalnego. samej. matki,. który. wynika. z. jej. przedłużającego.się.odmiennego.stanu.poporodowego31..Wszystkie.trzy. 27.D ..Makiłła,.Historia prawa w Polsce,.Warszawa.2008,.s..380–381. 28.A ..Jakimowicz,.Przestępstwo dzieciobójstwa w Drugiej Rzeczypospolitej.(w:).Krakowskie studia z hi- storii.państwa i prawa,.Kraków.2004,.s..199–200. 29.W..Makowski,.Prawo karne. O przestępstwach w szczególności. Wykład porównawczy prawa karnego austriackiego, niemieckiego i rosyjskiego obowiązującego w Polsce,.Warszawa.1924,.s..259. 30. Tamże,.s..260. 31.M ..Szeper,.Okres porodu w art. 226 k.k.,.GSW.1934,.nr.4,.s..51. 20 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym ustawy.zakładały,.że.podmiotem.może.być.tylko.matka..Zgodnie.z.au- striacką.ustawą.karną.dzieciobójstwo.to.uprzywilejowana.forma.mor- derstwa..Według.kodeksu.karnego.niemieckiego.dzieciobójstwo.może. być.zarówno.morderstwem.(gdy.zostało.popełnione.z.premedytacją),. jak.i.zabójstwem.bez.premedytacji32. Przepis. art.. 461. rosyjskiego. kodeksu. karnego. wspomniał. expressis verbis.o.usiłowaniu.popełnienia.przestępstwa.dzieciobójstwa,.zakłada- jąc,.iż.„usiłowanie.będzie.karane”..Ustawa.ta.w.art.. 53.przewidywała. zasadę.mniejszej.karygodności.usiłowania..Kodeksy.karne.austriacki. i.niemiecki.uregulowały.zagadnienie.usiłowania.w.częściach.ogólnych. kodeksów..O.ile.kodeks.karny.niemiecki.w.§.44.ust..1.nakazywał.łagod- niejsze.karanie.usiłowania.niż.dokonania,.o.tyle.§.8.tej.ustawy.przewi- dywał.karalność.usiłowania.na.równi.z.dokonaniem33. W.kodeksach.karnych.niemieckim.i.austriackim.odpowiedzialność. podżegaczy.do.dzieciobójstwa.i.pomocników.w.dzieciobójstwie.miała. charakter.akcesoryjny.–.odpowiadali.oni.pod.warunkiem,.że.matka.zabiła. lub.przynajmniej.usiłowała.zabić.swoje.nowo.narodzone.dziecko..Kodeks. karny.rosyjski.przewidywał.natomiast,.że.odpowiedzialność.pomocni- ka.jest.samodzielna.i.niezależna.od.odpowiedzialności.sprawcy..Zgod- nie.z.art..51.pomocnik,.który.zaniechał.udziału.w.przestępstwie.i.„(...). powziął.w.porę.wszystkie.zależne.od.niego.środki.w.celu.zapobieżenia. przestępstwu,.ulega.zwolnieniu.od.kary”34. Ciekawie.kształtowała.się.kwestia.odpowiedzialności.karnej..Najła- godniejszy.w.tym.względzie.był.kodeks.rosyjski.z.1903.r..Przewidywał. bowiem.karę. więzienia.od. roku. do. lat.6 .. Regulacje.kodeksu.karnego. austriackiego.cechowało.zróżnicowanie..Za.zabójstwo.dziecka.ślubne- go.groziła.kara.więzienia.od.5.lat.do.dożywocia,.za.zabójstwo.dziecka. nieślubnego.–.od.5.do.20.lat.więzienia..Kobieta,.która.umyślnie.dopro- wadziła.do.śmierci.dziecka.przez.zaniechanie.udzielenia.mu.pomocy,. mogła.spędzić.w.więzieniu.od.5.do.10.lat..Najbardziej.surowe.okazały. się.przepisy.niemieckiego.kodeksu.karnego.z.1871.r.,.które.zakładały. karę.ciężkiego.więzienia.od.3.do.15.lat,.a.przy.uwzględnieniu.okolicz- ności.łagodzących.–.od.2.do.15.lat.(ustawa.nie.precyzowała.jednak.oko- liczności.łagodzących)35. 32.W..Makowski,.Prawo...,.s..261. 33.A ..Jakimowicz,.Przestępstwo...,.s..205. 34. Tamże,.s..206. 35. Tamże,.s..207. 21 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo W.XIX.w..na.ziemiach.polskich.podstawą.procesów.o.dzieciobójstwo. były.nie.tylko.zeznania.i.wyjaśnienia..Przeprowadzano.także.wiele.innych. czynności.procesowych36. Zanim.opracowano.polski.kodeks.z.1932.r.,.bardzo.aktywnie.postę- powały.prace.nad.projektami.ustawy..Komisja.opiniodawcza.Polskiego. Towarzystwa.Ustawodawstwa.Kryminalnego,.obradując.nad.projektem. kodeksu.karnego,.na.wniosek.Grzywo-Dąbrowskiego.uchwaliła.brzmie- nie.przepisu.dotyczącego.dzieciobójstwa:.„Matka,.która.zabija.swe.dzie- cko.w.okresie.porodu.pod.wpływem.jego.przebiegu,.względnie.nie.długo. po.nim,.o.ile.znajdowała.się.jeszcze.pod.wpływem.warunków.wytwo- rzonych.przez.fakt.urodzenia.dziecka,.ulega.karze.więzienia.do.lat.5”37.. W.jednym.ze.swoich.opracowań.Grzywo-Dąbrowski.postulował,.aby.za. dzieciobójstwo.odpowiadał.także.mężczyzna.jako.sprawca.ciąży,.a.po- nadto.pośredni,.a.nieraz.i.bezpośredni,.sprawca.dzieciobójstwa..Mężczy- zna.powinien.bowiem.pomagać.ciężarnej.kobiecie..Autor.proponował,. by.w.przepisie.dotyczącym.dzieciobójstwa.znalazł.się.także.zapis:.„(...). mężczyzna,.który.jest.sprawcą.ciąży,.będzie.karany.więzieniem.do.lat.2,. jeśli.się.okaże,.że.mając.możność.to.uczynić,.nie.okazał.pomocy.kobiecie,. 36.W..Sieradzki.opisał.jedną.ze.spraw.o.dzieciobójstwo,.przedstawiając.sposób.pracy.organów. ścigania..Opisany.przez.autora.przypadek.dotyczył.dwudziestoczteroletniej.służącej,.która.w.nocy. z.25.na.26.października.1897.r..urodziła.żywe.dziecko..Ciążę.ukrywała,.poród.zaś.odbyła.w.wychod- ku.do.muszli.klozetowej.tak,.że.dziecko.spłynęło.kanalizacją.na.dno.kanału..W.toku.postępowania. przesłuchano.podejrzaną.i.licznych.świadków,.w.tym.służbę.domową,.gospodarzy.domu,.a.także. mężczyzn,.którzy.podczas.pracy.w.kanałach.odnaleźli.zwłoki.dziecka..Ponadto.dokonano.oględzin. ciała.podejrzanej,.w.tym.wykonano.zarówno.badania.wewnętrzne,.jak.i.zewnętrzne..Kolejną.czyn- nością.wykonaną.w.toku.procesu.były.sekcyjne.oględziny.zwłok.dziecka..Noworodek.miał.na.głowie. rozległą.ranę..Zarówno.przeprowadzający.sekcję.medycy,.jak.i.prowadzący.postępowanie.prawnicy. chcieli.uzyskać.odpowiedź.na.pytanie,.czy.dziecko.zmarło.na.skutek.uderzenia.go.w.głowę.cięż- kim.narzędziem,.czy.może.rana.ta.powstała.na.skutek.obsunięcia.się.ciała.dziecka.przez.przewody. kanalizacyjne.i.uderzenia.o.dno.kanału..Matka.dziecka.utrzymywała,.iż.nieświadoma.akcji.poro- dowej.udała.się.do.wychodka.za.potrzebą,.gdzie.odbyła.poród,.który.był.dla.niej.zupełnym.zasko- czeniem.i.nie.mogła.zapobiec.śmierci.dziecka..Celem.uzyskania.dokładnych.i.wiarygodnych.usta- leń.medycy.przeprowadzili.doświadczenie,.w.toku.którego.spuszczali.przez.kanalizację.sanitarną. zwłoki.noworodków.tak,.aby.zaobserwować,.czy.możliwe.jest,.aby.uraz.głowy.powstał.w.wyniku. upadku.na.dno.kanału..Stwierdzili,.iż.faktycznie.jest.to.możliwe,.i.ostatecznie.dano.wiarę.podej- rzanej,.która.została.uniewinniona..Pomijając.fakt,.czy.istotnie.medycy.ci.oraz.organa.ścigania.wy- ciągnęli.z.tego.doświadczenia.słuszne.wnioski,.opisany.przypadek.ma.wskazać,.iż.w.toku.procesu. zamiast.uciekać.się.do.tortur,.jak.to.czyniono.zaledwie.kilkadziesiąt.lat.wstecz,.przeprowadzano. ciekawe.i.solidne.doświadczenia..Posługując.się.dzisiejszą.terminologią.prawniczą,.doświadcze- nia.te.należałoby.nazwać.mianem.eksperymentów.procesowych.przeprowadzanych.celem.spraw- dzenia.okoliczności.mających.istotne.znaczenie.dla.sprawy.(W..Sieradzki,.Przypadek dzieciobójstwa,.. Przegl..Lek..1898,.nr.13,.s..156–157). 37.M ..Szeper,.Okres...,.s..51. 22 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym przez.niego.zapłodnionej,.a.ona.z.powodu.bezradności.i.nędzy.popełniła. dzieciobójstwo”..Grzywo-Dąbrowski.na.poparcie.takiego.rozwiązania.od- woływał.się.do.uregulowania.znanego.wówczas.z.kodeksu.norweskiego,. który.w.przytoczonych.warunkach.przewidywał.odpowiedzialność.męż- czyzny38..Projekt.opracowany.przez.Makowskiego.w.1926.r..wzorowany. był.na.ustawodawstwach.zaborczych..Nie.wskazywał.on.na.związek.mię- dzy.zabójstwem.dziecka.a.stanem.psychicznym.położnicy..Artykuł.77.tego. projektu.zakładał,.że.„Matka,.która.zabija.dziecko.podczas.porodu.lub. bezpośrednio.po.jego.urodzeniu,.ulega.karze.więzienia.od.roku.do.lat.5”.. Propozycja.Makarewicza.obok.znamienia.„podczas.porodu”.wprowadza- ła.w.art..182.znamię.„pod.wpływem.jego.przebiegu”..Podobne.rozwiązania. przewidywały.już.oficjalne.projekty.kodeksu.karnego.ogłaszane.w.mate- riałach.Komisji.Kodyfikacyjnej.RP,.np..art..136.projektu.części.szczególnej. kodeksu.karnego.w.redakcji.przyjętej.w.pierwszym.czytaniu.przez.Sek- cję.Prawa.Karnego.Komisji.Kodyfikacyjnej.RP39..11.lipca.1932.r..na.mocy. rozporządzenia.komisja.przyjęła.ostateczną.wersję.kodeksu.według.pro- jektu.z.1930.r..Został.on.usystematyzowany.na.wzór.koncepcji.Makare- wicza..Artykuł.226.polskiego.kodeksu.karnego.z.1932.r..brzmiał.następu- jąco:.„Matka,.która.zabija.dziecko.w.okresie.porodu.pod.wpływem.jego. przebiegu.podlega.karze.więzienia.do.lat.5”. Polski.kodeks.karny.z.1932.r..przestępstwo.dzieciobójstwa.potraktował. jako.występek..Jego.przedmiotem,.zgodnie.z.treścią.art..226.k.k..z.1932.r.,. mogło.być.tylko.dziecko.żywe..Dziecko.nieżywe.było.co.najwyżej.przed- miotem.usiłowania.nieudolnego..Makowski.oraz.Makarewicz.podkreślali,. że.dzieciobójstwo.trzeba.odróżnić.nie.tylko.od.spędzenia.płodu,.lecz.tak- że.od.zwykłego.zabójstwa.dziecka.przez.matkę.już.po.ustaniu.uprzywile- jowanego.okresu.wstrząsu.poporodowego..Dlatego.–.zdaniem.autorów.–. tak.ważne.było.wytyczenie.granicy.między.prawnokarną.ochroną.płodu. a.podobną.ochroną.dziecka..Co.do.kwestii.drugiego.momentu.graniczne- go.zdaniem.Makowskiego.i.Makarewicza.proces.fizjologiczny.porodu.nie. kończy.się.z.chwilą.wyjścia.noworodka.z.łona.matki,.lecz.obejmuje.często. także.stan.wstrząśnienia.psychicznego40..Wyrażenie.„zaraz.po.porodzie”. nie.oznacza.bowiem.określonego.czasu..Konieczne.jest.zatem.ustalenie,.czy. 38.W..Grzywo-Dąbrowski,.Uwagi lekarza sądowego do projektu k.k.,.GS.1939,.nr.1,.s..23–24. 39.A ..Jakimowicz,.Przestępstwo...,.s..204. 40. W..Makowski,.Prawo...,.s..259–261;.J..Makarewicz,.Kodeks. karny z komentarzem,.wyd..III,. Lwów.1932,.s..259. 23 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo sprawczyni.w.chwili.popełnienia.czynu.pozostawała.jeszcze.pod.wpływem. wzburzenia.psychicznego.wywołanego.porodem41. Sam.fakt.popełnienia.przez.matkę.dzieciobójstwa.w.okresie.porodu. nie.wystarczał..Niezbędne.było.znamię.„pod.wpływem.przebiegu.poro- du”..Na.tym.tle.pojawiało.się.pytanie,.czy.zabicie.przez.matkę.nowo.na- rodzonego.dziecka.z.premedytacją,.planowane.dużo.wcześniej,.wypełnia. znamiona.dzieciobójstwa..Hołyst.w.takiej.sytuacji.podkreślał.konieczność. zbadania,.w.jakich.okolicznościach.powstał.realny.zamiar.zabójstwa.nowo- rodka..Zakładał,.że.jeśli.przestępstwo.było.wcześniej.przygotowane.i.za- planowane,.to.będzie.popełnione.bezpośrednio.po.porodzie,.co.nie.daje. jeszcze.podstaw.do.zastosowania.art..226.k.k..z.1932.r.,.lecz.skłania.raczej. do.przyjęcia.kwalifikacji.z.art..225.k.k..z.1932.r..(przepis.ten.normuje.zwy- kłe.zabójstwo)42..Nie.będzie.ono.przecież.–.jak.twierdził.–.popełnione.pod. wpływem.przebiegu.porodu43. Podmiotem.przestępstwa.dzieciobójstwa.jest.matka,.która.zabija.swo- je.nowo.narodzone.dziecko.zarówno.ślubne,.jak.i.nieślubne..W.doktry- nie.przeważał.pogląd,.że.jest.to.przestępstwo.indywidualne..Odmiennego. zdania.był.natomiast.Pławski,.który.uważał,.że.sprawcą.może.być.każdy,. a.jedynie.dla.matki.przewiduje.się.karę.łagodniejszą..Zdaniem.tego.karni- sty.dzieciobójstwo.jest.uprzywilejowane.ze.względu.na.stan.psychiczny. matki,.a.nie.z.racji.tego,.że.sprawczynią.jest.matka44. W.sytuacji.gdy.stwierdzono.usiłowanie.dzieciobójstwa,.należało.się. odwołać.do.art..23.k.k..z.1932.r..Przepis.ten.zakładał.odpowiedzialność. sprawcy.usiłowania,.który.w.zamiarze.popełnienia.przestępstwa.przedsię- wziął.działanie.skierowane.bezpośrednio.na.zrealizowanie.tego.zamiaru,. ale.go.jednak.nie.zrealizował.z.przyczyn.od.niego.niezależnych..Artykuł.23.. §.2.k.k..z.1932.r..przewidywał.usiłowanie.nieudolne..Podżegacz.lub.po- mocnik.odpowiadali.niezależnie.od.odpowiedzialności.sprawcy.główne- go,.w.tym.przypadku.matki.rodzącej.dziecko. Przy.rozważaniu.sankcji.za.przestępstwo.dzieciobójstwa.już.wstępna. i.niezgłębiona.analiza.przepisu.art..226.k.k..z.1932.r..uwydatnia,.iż.ustawo- dawca.wskazał.w.tym.przepisie.jedynie.górną.granicę.kary.–.więzienie.do. 41.M ..Szeper,.Okres...,.s..52. 42.B ..Hołyst,.analizując.akta.spraw.z.tego.okresu,.spostrzegł,.że.sądy.stosowały.kwalifikację. z.art..225.k.k..z.1932.r..jedynie.wówczas,.gdy.następował.znaczny.upływ.czasu.od.porodu.do.dziecio- bójstwa..Błędna.kwalifikacja.wynikała.przede.wszystkim.z.powierzchownej.oceny.zagadnień.będą- cych.przedmiotem.rozpoznania.sądu.(B..Hołyst,.Art. 226 w orzecznictwie sądów,.NP.1959,.nr.2,.s..167). 43. Tamże. 44.S ..Pławski,.Przestępstwa przeciwko życiu,.Warszawa.1963,.s..178. 24 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym lat.5..Z.treści.zaś.ujętego.w.części.ogólnej.art..39.§.1.k.k..z.1932.r..wynika,. iż.dolną.granicą.jest.kara.co.najmniej.6.miesięcy.pozbawienia.wolności. Projekt.kodeksu.karnego.z.1956.r..nie.przewidywał.odrębnego.przepisu. normującego.dzieciobójstwo.jako.typ.zabójstwa.uprzywilejowanego..Pro- jekt.z.1963.r..penalizował.dzieciobójstwo.w.obecnym.brzmieniu..Sankcją. była.kara.pozbawienia.wolności.w.wymiarze.od.6.miesięcy.do.lat.5..Zgodnie. z.projektem.kodeksu.karnego.z.1966.r..przepis.o.dzieciobójstwie.(art..146). zakładał,.że.„Matka,.która.zabija.swe.dziecko.w.okresie.porodu,.bądź.pod. wpływem.jego.przebiegu,.bądź.pod.wpływem.szczególnie.trudnych.wa- runków.osobistych,.podlega.karze.pozbawienia.wolności.od.roku.do.lat. 10”..Według.projektu.kodeksu.karnego.z.1968.r..dzieciobójstwo.nie.stano- wiło.odrębnego.typu.przestępstwa45. Nowy.kodeks.karny.uchwalono.dnia.19.kwietnia.1969.r..46.Artykuł.149. tego.kodeksu.brzmiał.identycznie.jak.w.dziś.obowiązującym.kodeksie..Je- dyna.różnica.tkwi.w.sankcji,.art..149.k.k..z.1969.r..przewidywał.bowiem. dolną.granicę.ustawowego.zagrożenia.od.6.miesięcy.pozbawienia.wolno- ści,.obecny.przepis.zakłada.zagrożenie.od.3.miesięcy.pozbawienia.wolności. W.projekcie.kodeksu.karnego.z.listopada.1990.r..przepis.dotyczący.dzie- ciobójstwa.(art..126).składał.się.z.dwóch.paragrafów.i.stanowił: „§.1..Matka,.która.w.okresie.porodu.zabija.dziecko.pod.wpływem.sil- nego.przeżycia.związanego.z.przebiegiem.porodu,.znacznym.zniekształ- ceniem.dziecka.lub.ze.szczególnie.trudną.sytuacją.osobistą,.podlega.karze. pozbawienia.wolności.od.6.miesięcy.do.lat.8. §.2..Tej.samej.karze.podlega.matka,.która.spędza.swój.płód.zdolny.do. samodzielnego.życia.poza.jej.organizmem.lub.do.tego.nakłania.albo.przy. jego.spędzeniu.w.inny.sposób.współdziała”47. Projekt.kodeksu.karnego.z.grudnia.1991.r..w.stosunku.do.poprzedniego. projektu.wprowadził.dwie.zmiany:.zrezygnowano.ze.znamienia.„w.okre- sie.porodu”.oraz.zamiast.określenia.„dziecko”.zasugerowano.użycie.termi- nu.„noworodek”..Reszta.znamion,.a.także.sankcja,.pozostała.bez.zmian48.. Dnia.1.września.1998.r.,.po.wielu.latach.przygotowań,.wszedł.w.życie. uchwalony.dnia.6.czerwca.1997.r..przez.Sejm.RP.trzeci.polski.kodeks.kar- 45.M ..Tarnawski,.Zabójstwa uprzywilejowane w ujęciu polskiego prawa karnego,.Poznań.1981,.s..13. 46. Dz..U..Nr.13,.poz..94. 47. Komisja.ds..Reformy.Prawa.Karnego,.Projekt kodeksu karnego (redakcja.z.listopada.1990.r.),. 48. Komisja.ds..Reformy.Prawa.Karnego,.Projekt kodeksu karnego (redakcja.z.grudnia.1991.r.),. Warszawa.1990,.s..40. Warszawa.1991,.s..38. 25 Rozdział I. Kształtowanie się odpowiedzialności karnej za dzieciobójstwo ny..Pierwotnie.przepis.art..149.nowego.kodeksu.karnego.brzmiał.nastę- pująco:.„Matka,.która.zabija.noworodka.pod.wpływem.silnego.przeżycia. związanego.z.przebiegiem.porodu,.znacznym.zniekształceniem.dziecka.lub. ze.szczególnie.trudną.sytuacją.osobistą,.podlega.karze.pozbawienia.wolno- ści.od.3.miesięcy.do.lat.5”..Widzimy.zatem,.że.ustawodawca.przewidział. tu.penalizację.zabicia.nie.dziecka.w.okresie.porodu,.lecz.noworodka..Zna- mię.„wpływu.porodu”.zmieniono.na.znamię.„wpływu.silnego.przeżycia. związanego.z.przebiegiem.porodu”..Ponadto.treść.omawianego.przepisu. została.uzupełniona.o.nowe.znamiona,.takie.jak:.znaczne.zniekształcenie. noworodka,.szczególnie.trudna.sytuacja.osobista..W.tamtym.okresie.wie- lu.karnistów.podkreślało,.iż.powodem.targnięcia.się.na.życie.dziecka.są. przede.wszystkim.warunki.społeczne.i.sytuacja.materialna.rodzącej,.a.nie. względy.fizjologiczne..Do.tej.grupy.czynników.zaliczano.przypadki.lęku. przed.hańbą,.np..z.powodu.urodzenia.dziecka.pozamałżeńskiego,.lęku. przed.niemożliwością.wyżywienia.dziecka.itp.49 Gaj.wskazywał,.iż.przyjęte.nowatorskie.rozwiązanie.normujące.prze- stępstwo.dzieciobójstwa.w.pierwotnej.wersji.kodeksu.karnego.z.1997.r..sta- nowiło.istotny.postęp.w.stosunku.do.dotychczasowego.stanu..Jego.zda- niem.słusznie.zrezygnowano.z.uzależnienia.uprzywilejowania.zabójstwa. noworodka.od.okresu.porodu50. Uważam,.że.przepis.art..149.k.k..w.brzmieniu.sprzed.nowelizacji.ko- deksu.miał.niewłaściwą.postać..Ustawodawca,.chcąc.dostosować.brzmie- nie.artykułu.do.realiów,.wyodrębnił.kilka.okoliczności,.które.przemawiać. miały.za.uprzywilejowanym.potraktowaniem.matki.jako.podmiotu.prze- stępstwa..W.przepisie.użyto.nieprecyzyjnych.zwrotów,.co.dawało.możli- wość.nadużywania.ich.znaczenia.i.stosowania.niedopuszczalnej.wykład- ni.rozszerzającej..Wątpliwości.–.moim.zdaniem.–.mogło.budzić.zwłaszcza. znamię.„szczególnie.trudnej.sytuacji.osobistej”..Pod.tym.pojęciem.można. bowiem.rozumieć.nie.tylko.względy.natury.osobistej,.lecz.także.proble- 49. Podobne.poglądy.reprezentowali.m.in.:.T..Hanausek,.Z problematyki dzieciobójstwa,.PiP.1962,. z..4,.s..685;.H..Wolińska,.Jeszcze na temat dzieciobójstwa,.PiP.1967,.z..12,.s..1026;.J..Gaj,.Dzieciobójstwo de lege lata i de lege ferenda,.Przegl..Sąd..1997,.nr.5,.s..61..Ich.zdaniem.przepis.art..26.k.k..z.1932.r..opie- rał.się.na.założeniu.niezgodnym.z.rzeczywistością,.podobnie.jak.niektóre.wydane.wówczas.orze- czenia.SN..Przykładem.może.być.wyrok.SN.z.dnia.2.czerwca.1966.r..(III.KR.41/67),.w.którym.SN. stwierdzał:.„Mylne.jest.zapatrywanie.prawne.co.do.tego,.że.na.szczególny.stan.psychiczny.kobiety. rodzącej.dziecko.wpływają.wyłącznie.cierpienia.fizyczne.związane.z.porodem..Jest.to.co.prawda. czynnik.główny,.lecz.nie.wyłączny.ani.jedyny..Na.stan.psychiczny.rodzącej.wywierają.wpływ.rów- nież.inne.czynniki,.które.wraz.z.przebiegiem.porodu.w.znaczeniu.fizjologicznym.wywołują.u.niej. szczególny.stan.psychiczny”. 50.J ..Gaj,.Dzieciobójstwo...,.s..61. 26 1.2. Geneza i ewolucja odpowiedzialności za dzieciobójstwo w polskim prawie karnym my.zdrowotne,.finansowe,.mieszkaniowe.itd..Jak.widać.katalog.potencjal- nych.okoliczności.usprawiedliwiających.łagodniejsze.traktowanie.jest.dość. obszerny..Sądzę.zatem,.że.ustawodawca.równie.dobrze.mógł.całkowicie. zlikwidować.znamię.„pod.wpływem.przebiegu.porodu”.i.pozostawić.je- dynie.znamię.„w.okresie.porodu”,.bez.niepotrzebnego.rozbudowywania. przepisu,.który.zdawał.się.być.nazbyt.kazuistyczny..Oczywiście.nie.po- pieram.takiego.rozwiązania,.lecz.przyjmując.tok.rozumowania.twórców. zmodyfikowanej.wersji.przepisu,.formułuję.jedynie.wnioski,.które.same. się.nasuwają. Daszkiewicz.podawała.w.wątpliwość,.jakoby.zabicie.nowo.narodzonego. dziecka.przez.matkę.motywowane.było.przebiegiem.porodu..Wskazywała. na.przykłady.kobiet,.których.poród.był.niezwykle.ciężki,.a.cierpienie.wręcz. ogromne,.a.które.nie.popełniły.jednak.dzieciobójstwa51..Niemniej.w.doktry- nie.częściej.wyrażano.krytykę.nowego.brzmienia.przepisu..Artykuł.zawierał. określenia,.które.powodowały.trudności.interpretacyjne..W.pediatrii.bo- wiem.uznaje.się,.iż.noworodek.to.dziecko.do.chwili.odpadnięcia.pępowiny. (czyli.do.około.7.dni.od.urodzenia)..Zgodnie.z.oficjalnym.poglądem.Świa- towej.Organizacji.Zdrowia52.noworodek.to.dziecko.do.28.dnia.życia..Przez. tak.długi.czas.matka.nie.działa.pod.wpływem.doświadczeń.związanych. z.przebiegiem.porodu..Duże.kontrowersje.budziły.enigmatyczne.określe- nia.„znaczne.zniekształcenie.dziecka”.i.„szczególnie.trudna.sytuacja.oso- bista”..Z.tego.m.in..powodu.pierwotna.wersja.art..149.k.k..na.szczęście.nie. obowiązywała.zbyt.długo53. Artykuł.1.pkt.1.ustawy.z.dnia.8.lipca.1999.r..o.zmianie.ustawy.–.Ko- deks. karny. oraz. ustawy. o. zawodzie. lekarza54. zmienił. treść. przepisu. art..149.k.k..Nowelizacja.weszła.w.życie.17.sierpnia.1999.r..Ustalona.wów- czas.treść.przepisu.art..149.k.k..obowiązuje.do.dziś..Obecne.brzmienie.na- wiązuje.do.uregulowań.kodeksów.karnych.z.1969.r..i.1932.r.:.„Matka,.która. zabija.dziecko.w.okresie.porodu.pod.wpływem.jego.przebiegu,.podlega. karze.pozbawienia.wolności.od.3.miesięcy.do.lat.5”. 51.K ..Daszkiewicz,.O dzieciobójstwie (w świetle kodeksu karnego z 6 czerwca 1997 r.),.Palestra.1998,. nr.5–6,.s..36. 52.B ..Górnicki,.B..Dębiec,.J..Baszczyński,.Pediatria,.Warszawa.1995,.s..54. 53.P..Kozłowska,.Zmiany w zakresie prawnokarnej regulacji dzieciobójstwa.(w:).Nowe prawo karne po zmianach,.pod.red..T..Bojarskiego,.E..Skrętowicza,.Lublin.2002,.s..24. 54. Dz..U..Nr.64,.poz..729. 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność karna za dzieciobójstwo w prawie polskim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: