Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00283 005249 13072374 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy - ebook/pdf
Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 401
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9641-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka zawiera rozważania dotyczące problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy wobec pracownika. Jest to pierwsza publikacja kompleksowo ujmująca tytułowe zagadnienie.

Autorka omawia m.in. kwestie: odszkodowania przysługującego pracownikowi od pracodawcy z tytułu niewykonania obowiązku wynikającego z umowy przedwstępnej, z tytułu naruszenia zasady równego traktowania oraz dyskryminacji, nieprzeciwdziałania mobbingowi, szkód wyrządzonych bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę, uznania za wadliwą dokumentację pracowniczą, a także za wypadki przy pracy, choroby zawodowe, w zakresie nieobjętym ubezpieczeniem społecznym i wreszcie odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy z tytułu ograniczenia pracownika w podejmowaniu innej aktywności zawodowej będącej wynikiem zawarcia umowy o zakazie konkurencji. Rozważania wzbogacone zostały o analizę poglądów doktryny oraz bogatego orzecznictwa sądowego.

Wobec kształtu odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z regulacji prawa pracy Autorka rozważa także, w jakim zakresie normatywne granice tej regulacji, mogą być rozszerzone w drodze odpowiedniego zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego, a w konsekwencji możliwość przyznania pracownikowi prawa do dochodzenia uzupełniających roszczeń odszkodowawczych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

A Z C W A W O D O K Z S D O Ć Ś O N L A I Z D E I W O P D O Y C W A D O C A R P K Y Z C Z S A N A B A K C Y Z R A B - . M Monografie Prawnicze to seria, w której ukazują się publikacje omawia- jące w wyczerpujący sposób określone instytucje czy zagadnienia prawne. Adresujemy ją przede wszystkim do prawników poszukujących wnikliwego ujęcia tematu, łączącego teorię (poglądy doktryny, elementy prawnoporów- nawcze) i praktykę (bogaty wybór orzecznic twa). A tego – ze względu na brak miejsca – nie znajdziemy nawet w komentarzach. Książka zawiera rozważania dotyczące problematyki odpowiedzialności od- szkodowawczej pracodawcy wobec pracownika. Jest to pierwsza publikacja kompleksowo ujmująca tytułowe zagadnienie. Autorka omawia m.in. kwestie: odszkodowania przysługującego pracowniko- wi od pracodawcy z tytułu niewykonania obowiązku wynikającego z umowy przedwstępnej, z tytułu naruszenia zasady równego traktowania oraz dyskry- minacji, nieprzeciwdziałania mobbingowi, szkód wyrządzonych bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę, uznania za wadliwą dokumentację pracowni- czą, a także za wypadki przy pracy, choroby zawodowe, w zakresie nieobjętym ubezpieczeniem społecznym i wreszcie odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy z tytułu ograniczenia pracownika w podejmowaniu innej aktyw- ności zawodowej będącej wynikiem zawarcia umowy o zakazie konkurencji. Rozważania wzbogacone zostały o analizę poglądów doktryny oraz bogatego orzecznictwa sądowego. Wobec kształtu odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z regulacji prawa pracy Autorka rozważa także, w jakim zakresie normatywne granice tej regulacji, mogą być rozszerzone w drodze odpowiedniego zastosowania prze- pisów Kodeksu cywilnego, a w konsekwencji możliwość przyznania pracow- nikowi prawa do dochodzenia uzupełniających roszczeń odszkodowawczych. Dr Małgorzata Barzycka-Banaszczyk – doc. w Katedrze Prawa Pracy i Po- lityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, Koordynator Sekcji Prawa Pracy w Studenckim Ośrodku Pomocy Prawnej przy Wydziale Prawa i Administracji UW (Klinika Prawa), Autorka wielu publikacji z prawa pracy w tym: skryptu Prawo pracy (17 wydań), Komentarza do Kodek- su pracy (5 wydań), współautorka Repetytorium z zakresu prawa pracy. www.ksiegarnia.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-9640-8 Cena: 129,00 zł MONOGRAFIE PRAWNICZE ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA PRACODAWCY MAŁGORZATA BARZYCKA-BANASZCZYK Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MAŁGORZATA BARZYCKA-BANASZCZYK • ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA PRACODAWCY Polecamy inne nasze publikacje z zakresu prawa pracy: A. Gacka-Asiewicz PRAWO PRACY I UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W PIGUŁCE, wyd. 4 Prawo w pigułce A. Sobczyk PRAWO PRACY W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP. TOM I. TEORIA PUBLICZNEGO I PRYWATNEGO INDYWIDUALNEGO PRAWA PRACY Monografie Prawnicze A.M. Świątkowski MIĘDZYNARODOWE PRAWO PRACY. TOM I. MIĘDZYNARODOWE PUBLICZNE PRAWO PRACY – STANDARDY MIĘDZYNARODOWE. WOLUMEN 3 Studia Prawnicze P. Nowik, E. Wronikowska ZBIOROWE PRAWO PRACY Skrypty Becka L. Florek PRAWO PRACY, wyd. 18 Podręczniki Prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA PRACODAWCY MAŁGORZATA BARZYCKA-BANASZCZYK WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2017 Wydawca: Aneta Flisek Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9640-8 ISBN e-book 978-83-255-9641-4 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz literatury ....................................................................................................... Rozdział I. Polskie prawo pracy w ujęciu historycznym ................................. § 1. Uwagi ogólne ............................................................................................. § 2. Prawo pracy na ziemiach polskich w okresie zaborów ....................... § 3. Prawo pracy w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej ............................ § 4. Polskie prawo pracy po II wojnie światowej ........................................ Rozdział II. Odpowiedzialność odszkodowawcza w prawie pracy ............... § 1. Uwagi ogólne dotyczące odpowiedzialności ......................................... § 2. Odpowiedzialność cywilna, w tym odpowiedzialność odszkodowawcza ........................................................................................ § 3. O odpowiedzialności odszkodowawczej w prawie pracy w ogólności ................................................................................................. § 4. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej ................................. I. Szkoda ................................................................................................ II. Zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy .............................................................................. III. Związek przyczynowy ..................................................................... § 5. Zbieg roszczeń odszkodowawczych ex contractu i ex delicto w prawie pracy ........................................................................................... § 6. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej ..................................... Rozdział III. Odszkodowanie z tytułu niewykonania obowiązku wynikającego z przedwstępnej umowy o pracę .......................................... § 1. Uwagi ogólne ............................................................................................. § 2. Zobowiązania wynikające z umowy przedwstępnej ............................ I. Obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej ................................ II. Obowiązek odszkodowawczy ......................................................... 1. Zakres obowiązku odszkodowawczego ................................. 2. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej ................ 3. Granice odpowiedzialności odszkodowawczej przyrzekającego zatrudnienie .................................................. XI XVII XXI 1 1 3 4 5 9 9 11 14 17 17 23 26 31 33 37 37 41 41 43 43 46 47 V Spis treści § 3. Przedawnienie roszczeń ........................................................................... § 4. Charakter spraw i roszczeń z tytułu zawarcia przedwstępnej umowy o pracę ........................................................................................... Rozdział IV. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy z tytułu naruszenia zasad równego traktowania oraz dyskryminacji w zatrudnieniu .................................................................................................... § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... § 2. Zakres przedmiotowy regulacji zawartej w art. 183d KP ..................... § 3. Zakres podmiotowy odpowiedzialności z art. 183d KP ....................... § 4. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy z tytułu nierównego traktowania i dyskryminacji ............................... § 5. Charakter i zakres odszkodowania z art. 183d KP ................................ § 6. Ciężar dowodu ........................................................................................... § 7. Naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu a przepisy karne ............................................................................................................ § 8. Odpowiedzialność pracodawcy w przypadku dyskryminacji przyjmującej postać molestowania lub molestowania seksualnego .. I. Uwagi ogólne .................................................................................... II. Podstawy i zakres odpowiedzialności z tytułu molestowania i molestowania seksualnego ........................................................... Rozdział V. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy z tytułu mobbingu ............................................................................................................. § 1. Uwagi ogólne ............................................................................................. § 2. Zadośćuczynienie z art. 943 § 3 KP ........................................................ § 3. Odszkodowanie w razie rozwiązania stosunku pracy z powodu mobbingu .................................................................................................... Rozdział VI. Odpowiedzialność pracodawcy za wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę ................................................................................................... § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... § 2. Uprawnienia pracownika w razie wadliwego rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem ............................... § 3. Przesłanki zasądzenia świadczeń kompensacyjnych na podstawie Kodeksu pracy ........................................................................................... § 4. Świadczenia kompensacyjne z tytułu bezprawnego wypowiedzenia umowy o pracę ........................................................................................... I. Wynagrodzenie po przywróceniu do pracy jako swoiste odszkodowanie ................................................................................. II. Odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę ................................................................................. 54 54 57 57 60 64 67 71 78 81 83 83 85 89 89 91 104 111 111 117 127 132 132 138 VI Spis treści § 5. Dopuszczalność zasądzenia odszkodowania uzupełniającego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego w przypadku bezprawnego wypowiedzenia umowy o pracę ..................................... § 6. Charakter i funkcje świadczeń pracodawcy z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę .............................................................. Rozdział VII. Odpowiedzialność pracodawcy za wadliwe rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia .............................................................. § 1. Uwagi ogólne ............................................................................................. § 2. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia § 3. Przesłanki zasądzenia świadczeń kompensacyjnych z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia ........................................................................................... § 4. Świadczenia kompensacyjne w razie bezprawnego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ..................................................................... I. Wynagrodzenie po przywróceniu do pracy jako swoiste odszkodowanie ................................................................................. II. Odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia ............................................................ § 5. Możliwość dochodzenia uzupełniających roszczeń odszkodowawczych w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego ......... § 6. Odszkodowanie w razie zbiegu wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę oraz jej rozwiązania w trybie natychmiastowym ..... § 7. Odszkodowanie dla pracownika w razie rozwiązania przez niego umowy o pracę bez wypowiedzenia ....................................................... Rozdział VIII. Odpowiedzialność pracodawcy za dokumentację pracowniczą ......................................................................................................... § 1. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy w związku z niewydaniem lub wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy ...... I. Charakter prawny świadectwa pracy ............................................ II. Zasady dotyczące treści oraz sposobu wydawania pracownikowi świadectwa pracy ................................................... III. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika na podstawie art. 99 KP ............................................ IV. Możliwość dochodzenia przez pracownika odszkodowania od pracodawcy za szkody wynikające z niewydania bądź wydania wadliwego świadectwa pracy na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego .......................................................................... 146 158 163 163 174 177 181 181 186 191 198 201 209 209 209 212 219 226 VII Spis treści V. Wpływ zachowania się pracownika na zakres odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy z tytułu szkód wynikłych z niewydania lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy ............................................................................. VI. Przedawnienie cywilnoprawnych roszczeń odszkodowawczych pracownika z tytułu naprawienia szkody wynikłej z niewydania lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy ................................................................................................... § 2. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy za prawidłowość zgromadzonej dokumentacji pracowniczej ........................................... Rozdział IX. Odszkodowawcza odpowiedzialność pracodawcy za wypadki przy pracy i choroby zawodowe, parazawodowe – z wyłączeniem odpowiedzialności za mienie pracownika ................................................... § 1. Ewolucja rozwiązań prawnych w zakresie odpowiedzialności pracodawcy za wypadek przy pracy i chorobę zawodową .................. § 2. Aktualny stan prawny w zakresie odpowiedzialności pracodawcy za wypadek przy pracy i chorobę zawodową oraz parazawodową .... I. Uwagi wstępne ................................................................................. II. Wyjaśnienie podstawowych pojęć (wypadek przy pracy, choroba zawodowa, choroba parazawodowa) ............................ § 3. Uzupełniająca odpowiedzialność pracodawcy za wypadki przy pracy i choroby zawodowe w aktualnym stanie prawnym ................. I. Podstawy uzupełniającej odpowiedzialności pracodawcy oraz katalog świadczeń odszkodowawczych ........................................ II. Rodzaje uzupełniających roszczeń odszkodowawczych dochodzonych od pracodawcy ...................................................... Rozdział X. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy z tytułu szkody w mieniu pracownika ......................................................................... § 1. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy za uszkodzone lub zniszczone rzeczy pracownika ......................................................... § 2. Odszkodowanie za przedmioty zniszczone lub utracone wskutek wypadku przy pracy .................................................................................. Rozdział XI. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy z tytułu umowy o zakazie konkurencji ........................................................................ § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... VIII 233 234 236 243 243 251 251 253 257 271 276 285 285 290 303 303 Spis treści § 2. Podstawa i przesłanki roszczeń odszkodowawczych pracownika w razie ustanowienia zakazu konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy oraz po jego ustaniu ..................................................... § 3. Odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji ..................... I. Odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji zawartej na czas trwania stosunku pracy ..................................... II. Odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji (klauzuli konkurencyjnej) zawartej na czas po ustaniu stosunku pracy ................................................................................. Zakończenie ............................................................................................................... 309 316 316 318 349 IX Wstęp Celem niniejszej książki jest kompleksowe omówienie przypadków odpowiedzial- ności odszkodowawczej pracodawcy wobec pracownika. W tym celu analizie poddane zostaną kodeksowe i pozakodeksowe przepisy prawa pracy regulujące sferę tzw. indy- widualnego prawa pracy (prawa stosunku pracy)1. Dlatego też przed przystąpieniem do analizy poszczególnych przypadków odpowiedzialności odszkodowawczej praco- dawcy wobec pracownika zostaną przedstawione zagadnienia ogólne dotyczące sto- sunku pracy, jego charakteru i poszczególnych elementów. Tylko wówczas bowiem można w należyty sposób nadać treść pojęciu „odpowiedzialności odszkodowawczej” w prawie pracy, która co prawda nie budzi jakichś szczególnych kontrowersji, ale nigdy nie została w sposób całościowy omówiona, dla konsekwentnego zastosowania reguł omawianej instytucji w ramach stosunków pracy. Jak każdy stosunek prawny stosunek pracy to stosunek społeczny regulowany prze- pisami prawa. W indywidualnym prawie pracy stosunek pracy to stosunek o charakte- rze dwustronnym. Nie wchodząc w tym miejscu w szczegółowe analizy tej normatyw- nie uregulowanej relacji społecznej stwierdzić należy, że jak w każdym stosunku praw- nym, tak i w stosunku pracy wyróżnić należy jego elementy, którymi są: podmioty, przedmiot i treść. Podmiotami omawianego stosunku są pracodawca i pracownik, który jest zawsze osobą fizyczną. Jego treść stanowią uprawnienia jednego podmiotu skore- lowane z obowiązkami drugiego podmiotu. Przedmiotem jest określone zachowanie się obowiązanego, którego spełnienia może domagać się uprawniony. Owo zachowanie się, które w podstawowym modelu stosunku prawnego może polegać na działaniu lub zaniechaniu, w stosunku pracy w zasadzie sprowadza się do czynnych zachowań się 1 O indywidualnym prawie pracy piszę w znaczeniu nadanym temu pojęciu m.in. przez. A.M. Świątkowskiego, Indywidualne prawo pracy, Gdańsk–Kraków 2001, przy czym podkreślić należy, że pojęcie to stosowane było już przez doktrynę prawa pracy okresu II Rzeczypospolitej Polskiej; por. A. Raczyński, Polskie prawo pracy, Warszawa 1930, s. 307 i n. oraz Z. Fenichel, Prawo pracy. Komentarz. Przepisy związkowe. Orzecznictwo – okólniki, Kraków–Warszawa 1939, s. 3, który dzieli fragment komentarza poświęconego umownemu prawu pracy, na części dotyczące indywidualnego i zbiorowego prawa pracy; współcześnie por. także B.M. Ćwiertniak, Z zagad- nień definiowania „prawa pracy” i jego działów – uwagi na tle definiowania „zbiorowego prawa pracy”, w: B.M. Ćwiertniak (red.), Prawo pracy. Zabezpieczenie społeczne (z aktualnych zagad- nień), Opole 2001, s. 219 i n., przy czym – jak słusznie podkreśla L. Florek, w: L. Florek (red.), Indywidualne a zbiorowe prawo pracy, Warszawa 2007, s. 18, oba działy prawa pracy, tak indy- widualne, jak i zbiorowe, nie są do końca rozdzielne i często się przenikają. XI Wstęp jego stron. Podstawowym obowiązkiem pracownika jest praca, a pracodawcy wypłata wynagrodzenia. Praca jako zjawisko społeczne o doniosłości prawnej podlega ochronie konstytu- cyjnej. Uregulowana ona została w art. 24 Konstytucji RP, który ze względu na swoją treść oraz miejsce w systematyce Konstytucji RP, wyraża jedną z zasad ustroju Rzeczy- pospolitej Polskiej, a tym samym wskazuje szczególną rolę, jaką pełni w regulowanych prawnie relacjach społecznych2. Wskazany przepis Konstytucji RP ma także na celu za- pewnienie szczególnej ochrony pracy i w tym znaczeniu jest traktowany jako klauzula generalna, pozwalająca na budowanie różnych modeli ochrony pracy3. Treścią prze- pisu jest ustanowienie obowiązku ochrony pracy przez władze państwowe, a jednocze- śnie określenie ich kompetencji do wykonywania nadzoru nad warunkami pracy4, co należy odczytać także w ten sposób, że państwo ma w tym zakresie obowiązek działa- nia. Konstytucja RP nie przesądza jednoznacznie o treści pojęcia „praca”. W doktry- nie prawa konstytucyjnego wskazuje się, że dyspozycją komentowanego przepisu ob- jęta jest każda praca, a zatem nie tylko praca pracowników, zleceniobiorców, samoza- trudnionych, praca w gospodarstwie rolnym, świadczona nie tylko odpłatnie, ale także pod tytułem darmym5, lecz również praca wykonywana przez pracodawców i przedsię- biorców niebędących pracodawcami6. W tym ujęciu omawiana norma konstytucyjna „(...) wytycza także granice realizacji swobody działalności gospodarczej, jak i własno- ści, stanowiąc swoiste dopełnienie zasady społecznej gospodarki rynkowej”7. Mimo że pojęcia pracy nie należy ograniczać do pracy wykonywanej przez pracowników w ro- zumieniu Kodeksu pracy, to nie ulega wątpliwości, że do niej się także ono odnosi8. 2 L. Garlicki, Artykuł 24, w: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komen- tarz, Warszawa 2007, t. 5, s. 2. Por. także L. Florek, Konstytucyjne podstawy indywidualnego prawa pracy, w: M. Wyrzykowski (red.), Konstytucyjne podstawy systemu prawa, Warszawa 2001, s. 78 i n. 3 Tak A. Sobczyk, D. Buch, w: M. Safian, L. Bosek (red.), Konstytucja RP, t. I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016, s. 645–646. 4 Tak L. Garlicki, w: L. Garlicki (red.), Konstytucja, t. 5, s. 2. 5 T. Wyka, w: J. Stelina, A. Wypych-Żywicka (red.), Księga jubileuszowa poświęcona prof. Urszuli Jackowiak, Konstytucyjne prawo każdego do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, a zatrudnienie na innej podstawie niż stosunek pracy oraz praca na własny rachunek – uwagi de lege ferenda, GSP 2007, t. XVII, s. 334. 6 Tak A. Sobczyk, D. Buch, w: M. Safian, L. Bosek (red.), Konstytucja RP, t. I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016, s. 646−647. 7 A. Sobczyk, Prawo pracy w świetle konstytucji RP, t. I. Teoria publicznego i prywatnego indywidualnego prawa pracy, Warszawa 2013, t. 1, s. 49. W zakresie kształtu i funkcji prawa pracy w gospodarce rynkowej por. H. Szurgacz, Polskie prawo pracy po upadku socjalizmu. Kilka uwag o kierunkach rozwoju, w: J. Stelina, A. Wypych-Żywicka (red.), GSP 2007, t. XVII, s. 245 i n. 8 T. Liszcz, Praca i kapitał w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Studia Lublinensia 2014, Nr 22, s. 254, uważa, że nie ma podstaw do szerokiego pojmowania pracy w świetle Konstytucji, gdyż jak twierdzi „(...) że ze sformułowania zd. 2 art. 24 oraz innych jej postanowień, w których XII Wstęp Tym samym normy regulujące stosunki pracy podlegają każdorazowo ocenie z konsty- tucyjnego punktu widzenia. W publikacji zawarto uwagi dotyczące podstawowych okresów związanych z kształ- towaniem się polskiego ustawodawstwa prawa pracy. Poczynione one zostały dla wyka- zania, iż obowiązujący od 1975 r. Kodeks pracy reguluje stosunki pracy w sposób zasad- niczo nieodbiegający od modeli stosowanych w tej dziedzinie prawa w ujęciu historycz- nym. Konstatacja ta ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia charakteru stosunku pracy i tym samym wyznaczenia zakresu pojęcia „odpowiedzialność”, a także pojęcia „odpo- wiedzialność odszkodowawcza” w prawie pracy. Na rozróżnienie tych pojęć zwraca się uwagę w doktrynie prawa pracy9, ale nadal – jak się wydaje – w sposób niewystarczający. Instytucja odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy budzi wciąż istotne kontrowersje zarówno w doktrynie i orzecznictwie prawa pracy. Dotyczą one zarówno zakresu tego pojęcia10, jak i przesłanek i podstaw odpowiedzialności11, a także możli- wości odpowiedniego stosowania w tym zakresie przepisów Kodeksu cywilnego12. mowa o warunkach pracy, wynagrodzeniu za pracę, dniach wolnych od pracy wynika (...) jedno- znacznie, że chodzi o pracę „najemną”. 9 W. Piotrowski, Prawo do odszkodowania w świetle norm kodeksu pracy o Konstytucji RP, w: Z. Góral (red.), Z zagadnień współczesnego prawa pracy. Księga jubileuszowa Profesora Hen- ryka Lewandowskiego, Warszawa 2009, s. 401 i n. 10 Por. np. T. Liszcz, Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika – cz. 1, PiZS 2008, Nr 12, s. 2–3, która nie uznaje za przypadki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy odszkodowania przewidzianego w art. 361 § 1, art. 632 § 2, art. 1012 § 3, art. 201 § 1 KP, uznając je za inne, nieodszkodowawcze świadczenia pracodawcy (rekompensata, odprawa, świadczenie wzajemne za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. 11 Podstawy te są rozmaicie rozumiane i dowolnie określane; por. np. J. Iwulski, Odpowie- dzialność pracodawcy za szkody wyrządzone pracownikowi, cz. 1, MoP 1994, Nr 8, s. 231, gdzie przyjmuje, że odpowiedzialność ta „jest odpowiedzialnością na zasadzie winy (np. odpowiedzial- ność na zasadach kodeksu cywilnego tam gdzie jest ona na niej oparta), odpowiedzialnością za bez- prawne zachowanie (niezależnie od winy – np. sankcje na wypadek rozwiązania umowy o pracę z naruszeniem przepisów) oraz odpowiedzialnością uzależnioną tylko od negatywnego osądu prawnego (podkr. aut.)”. 12 Por. np. Z. Salwa, Stosunek kodeksu pracy do prawa cywilnego, w: Kodeks pracy w prak- tyce, Studia i Materiały IPiSS, Warszawa 1976, Nr 17, s. 136 i n.; B. Ćwiertniak, Z teoretycznych zagadnień skodyfikowanego prawa pracy, w: Z problematyki prawa pracy i polityki społecznej, t. I, ZN UŚl., Katowice 1977, Nr 144, s. 38–44; K. Roszewska, Klauzula niesprzeczności przepisów Kodeksu cywilnego z zasadami prawa pracy w odesłaniu z art. 300 KP, PiZS 2004, Nr 6, s. 24; taż, Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy, Warszawa 2005; taż, Skutki sprzeczności przepisów Kodeksu cywilnego z zasadami prawa pracy, PiZS 2005, Nr 2, s. 20; S. Dri- cziński, Brak regulacji w prawie pracy jako jedna z przesłanek stosowania Kodeksu cywilnego – kilka refleksji ogólnych, PiZS 2006, Nr 12, s. 12; B. Bury, Odpowiednie stosowanie w prawie pracy wybranych przepisów księgi III KC, MoPr 2007, Nr 5, s. 230; por. także uwagi dotyczące wykładni art. 300 KP pod kątem „szerokości” zakresu odniesienia M. Rylski, Weksel między stronami sto- sunku pracy, Warszawa 2015, s. 85 i n. XIII Wstęp Jak zauważa L. Florek, „prawo pracy nie określa w sposób całościowy ani jednolity roszczeń pracownika w razie naruszenia jego uprawnień. Regulacja prawna w tym za- kresie ma charakter zróżnicowany i niepełny”13, stąd „(...) za pozytywne należy uznać poszukiwanie takich roszczeń na gruncie prawa cywilnego”14. Dotyczy to w szczegól- ności roszczeń odszkodowawczych pracodawcy. Niektórzy przedstawiciele doktryny przyjmują nawet, że: „(...) odpowiedzialność odszkodowawcza (majątkowa) pracodawcy wobec pracownika, w przeciwieństwie do odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika (...) nie jest instytucją prawną i nie została kompleksowo uregulowana w przepisach prawa pracy”15. Tak daleko posunięty pogląd jak ten daje się tłumaczyć jedynie wskazywanymi niekiedy przez doktrynę nie- dostatkami rozwiązań Kodeksu pracy. Zwraca się na to uwagę dosyć powszechnie, wskazując że Kodeks pracy, zwłaszcza odnośnie do odpowiedzialności odszkodowaw- czej pracodawcy, nie wypracował w tym zakresie żadnych generalnych rozwiązań16. Poza tym rozważając zagadnienie odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy wobec pracownika należy mieć na względzie nie tylko ochronę interesów pracownika, ale także interes pracodawcy17. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika nie docze- kała się dotychczas kompleksowego monograficznego opracowania. Przyczynę takiego stanu rzeczy wiąże się w literaturze ze skomplikowaniem i wieloaspektowością tego za- gadnienia. Jak się podkreśla: „(...) czynnika różnicującego odpowiedzialność zakładu pracy można (...) upatrywać w statusie prawnym osoby poszkodowanej („własny” pra- cownik, inny pracownik, osoba która nie jest w ogóle pracownikiem), ale także, że: „(...) czynnikiem dyferencjacji może być (...) rodzaj wyrządzonej szkody”18. W literaturze spotyka się natomiast opracowania poszczególnych kwestii dotyczą- cych tego zagadnienia (np. odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wadliwego rozwią- zania umowy o pracę tak w trybie wypowiedzenia, jak i bez wypowiedzenia, z tytułu dyskryminacji, nierównego traktowania, mobbingu, a także wypadków przy pracy, nie- 13 L. Florek, Ochrona praw i interesów pracownika, Warszawa 1990, s. 90–91. 14 Tamże, s. 93. 15 T. Liszcz, Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika – cz. 1, PiZS 16 M. Raczkowski, Kilka uwag o cywilnej odpowiedzialności pracodawcy, PiZS 2009, Nr 4, 17 Por. np. A. Sobczyk, Uwagi na temat praw pracodawców w polskim prawie pracy, w: A. Świątkowski (red.), Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej, Uniwersytet Jagiel- loński, Kraków 1995, s. 8 i n.; Ł. Pisarczyk, Aksjologiczne i prawne uwarunkowania ryzyka pra- codawcy w stosunku pracy, PiP 2004, Nr 12, s. 60 i n.; M. Latos-Miłkowska, Ochrona interesu pracodawcy, Warszawa 2013. 18 G. Bieniek, Odpowiedzialność zakładu pracy za rzeczy pracownika, PiZS 1978, Nr 12, s. 50. 2008, Nr 12, s. 2. s. 2 i n. XIV Wstęp wydania świadectwa pracy lub wydania wadliwego świadectwa pracy, czy zakazu kon- kurencji itp.)19. Zamysłem autorki jest przedstawienie tytułowego zagadnienia w zakresie regulo- wanym przepisami polskiego prawa pracy, w tym w szczególności Kodeksu pracy, a także Kodeksu cywilnego stosowanego w stosunkach pracy na podstawie generalnego systemowego odesłania stopnia drugiego z art. 300 KP20. 19 Por. np. A. Walas, Prawo wypowiedzenia umowy o pracę, Kraków 1961; W. Piotrowski, Roszczenia pracownika z tytułu bezprawnego pozbawienia go miejsca pracy, Warszawa 1966; tenże, Roszczenia pracownika z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy w ko- deksie pracy, PiP 1974, Nr 10; tenże, Charakter sankcji wadliwego rozwiązania umowy o pracę, PiP 1975, Nr 12; W. Masewicz, Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, Warszawa 1969; W. Sanetra, Wina w odpowiedzialności pracowniczej, Warszawa–Wrocław 1975; T. Zieliń- ski, Skutki prawne wadliwego rozwiązania umowy o pracę, Studia i Materiały IPiSS 1976, z. 17; T. Liszcz, Sankcje prawne wadliwego rozwiązania stosunku pracy przez podmiot zatrudniający, NP 1976, Nr 2; I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenie wypadkowe i chorobowe, Warszawa 2002; Ł. Pisarczyk, Odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę, PiZS 2002, Nr 8; W. Sanetra, Nowa filozofia wypadkowa, Przegląd Ubezpie- czeń Społecznych i Zdrowotnych 2002, Nr 11, s. 2; tenże, O założeniach nowego systemu świad- czeń z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych, PiZS 2003, Nr 3; M. Gersdorf, Odpo- wiedzialność cywilnoprawna pracodawcy za wypadki przy pracy, PiZS 2003, Nr 6; E. Hofmań- ska, Odszkodowanie za przedmioty utracone lub uszkodzone w związku z wypadkiem przy pracy, PiZS 2003, Nr 3; J. Jończyk, Ubezpieczenie wypadkowe, PiP 2003, Nr 6; R. Poździk, Odszkodowa- nie, zadośćuczynienie za mobbingu w miejscu pracy, PS 2004, Nr 5; M. Tomaszewska, Roszcze- nia z tytułu wydania niewłaściwego świadectwa pracy, GSP 2005, Nr 4; D. Dörre-Kolasa, Zbieg środków ochronnych przed molestowaniem, molestowaniem seksualnym i mobbingiem, s. 12; M. Wałachowska, Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, Toruń 2007; Ł. Pisarczyk, Od- powiedzialność pracodawcy za szkodę spowodowaną wypadkiem przy pracy, Studia Iuridica 2007, Nr XLVII; P. Wąż, Prawne konsekwencje wadliwego rozwiązania umowy o pracę przez praco- dawcę, MoPr 2007, Nr 11; Ł. Pisarczyk, Ryzyko pracodawcy, Warszawa 2008, s. 345; W. Witoszko, Odpowiedzialność pracodawcy w razie dochodzenia uzupełniających roszczeń cywilnoprawnych z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, PiZS 2008, Nr 11; K. Ślebzak, Uzupełniająca odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, PiZS 2009, Nr 11; M. Raczkowski, Kilka uwag o cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, PiZS 2009, Nr 4; R. Sadlik, Odpowiedzialność pracodawcy wobec ZUS za wydanie wadliwego świadectwa pracy, MoP 2011, Nr 3; E. Maniewska, Obowiązki informacyjne pracodawcy wobec pracownika w umownym stosunku pracy, Warszawa 2013; W. Basiewicz, Dopuszczalność docho- dzenia przez pracownika roszczeń od pracodawcy za szkody powstałe w związku z wypadkiem przy pracy, R. Pr. 2013, Nr 135. Por. m.in. wyr. SN z 5.7.2005 r., I PK 293/04, Legalis; wyr. SN z 2.2.2006 r., I UK 301/05, OSNP 2007, Nr 1–2, poz. 29; wyr. SN z 7.1.2010 r., II PK 132/09, Legalis; wyr. SN z 22.4.2015 r., II PK 170/14, Legalis; E. Maniewska, Jeszcze o odpowiedzialności cywilno- prawnej pracodawcy za wypadki przy pracy, PiZS 2011, Nr 12, s. 21. 20 O odesłaniu systemowym można mówić wówczas, gdy jakiś przepis odsyła do innych prze- pisów prawnych. Jeśli ponadto przepis odsyłający określa zakresy stosowania przepisów odniesie- nia lub nakazuje ich odpowiednie stosowanie to mamy do czynienia z przepisem drugiego stopnia; XV Wstęp Nie wdając się w szczegółowe rozważania dotyczące art. 300 KP i odsyłając do li- teratury21 warto jednak – wobec faktu, że w zakresie zagadnień omawianych w mono- grafii będzie istniała konieczność znaczącego sięgania do tego przepisu – poczynić kilka uwag natury ogólniejszej. Zgodnie z tym przepisem, stosowanie norm Kodeksu cywil- nego jest możliwe jedynie wówczas, gdy prawo pracy nie reguluje danej kwestii (luka w prawie), a nie dlatego że „(...) przepisy prawa cywilnego dałyby lepsze rezultaty, czy trafniejsze rozstrzygnięcie danej kwestii niż istniejące w prawie pracy regulacje (luka aksjologiczna)”22. Stosowanie posiłkowe przepisów Kodeksu cywilnego w praktyce nie zawsze jest oczywiste, albowiem częstokroć mamy do czynienia z sytuacją, w której dana kwestia została w prawie pracy w jakiś sposób uregulowana i wymaga oceny czy mamy do czy- nienia z regulacją wyczerpującą, czy też z regulacją, do której można posiłkowo sto- sować przepisy Kodeksu cywilnego. Z takimi sytuacjami mamy najczęściej do czynie- nia zwłaszcza odnośnie do odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy za szkody wyrządzone pracownikowi. Warunkiem stosowania przepisów Kodeksu cywilnego jest to, aby regulacje te nie były sprzeczne z zasadami prawa pracy23, zarówno wyrażonymi wprost w Kodeksie pracy, jak i wyinterpretowanymi z norm prawa pracy. Podkreślenia wymaga, iż opracowanie odwołuje się wyłącznie do dorobku rodzi- mej literatury i orzecznictwa, natomiast pomija uwagi odnoszące się do prawa obcego. Co prawda, omawiana instytucja nie ma charakteru autonomicznego i jest powszech- nie stosowana w ustawodawstwie obcym (albo jako instytucja prawa pracy albo prawa cywilnego), ale – w opinii autorki – ujęcie komparatystyczne nie wpłynie ostatecznie na przyjęte w pracy rozwiązania tak natury ogólnej, jak i szczegółowej. maj 2017 r. Dr Małgorzata Barzycka-Banaszczyk por. J. Wróblewski, w: W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1979, s. 319. 21 Por. T. Zieliński, Prawo pracy. Zarys systemu, cz. 1 – ogólna, Warszawa–Kraków 1986, s. 142 i n.; K. Roszewska, Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy, Warszawa 2005; B. Bury, Odpowiednie stosowanie w prawie pracy wybranych przepisów księgi III kodeksu cywilnego, MoPr 2007, Nr 5; S. Driczinski, Stosowanie przepisów prawa cywilnego w prawie pracy – kilka uwag de lege lata i de lege ferenda, MoPr 2007, Nr 9. 22 M. Rylski, Weksel między stronami stosunku pracy, Warszawa 2015, s. 86. 23 Na temat zasad prawa pracy m.in. Z. Salwa, Podstawowe zasady prawa pracy (zagadnienia metodologiczne), ZNIBPS 1982; B. Ćwiertniak, Zagadnienia systematyzacji zasad prawa pracy. Z problematyki prawa pracy i polityki socjalnej, t. 5, Katowice 1982; T. Zieliński, Zasady prawa pracy w nowym systemie ustrojowym, PiP 2001, Nr 12. XVI Wykaz skrótów 1. Źródła prawa KC .................................................... ustawa z 23.4. 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. KK .................................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 459) Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.) Konstytucja RP .............................. ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej KP .................................................... ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.) KPC ................................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) SysUbSpołU ................................... ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.) ZwZawU ......................................... ustawa z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1881) 2. Organy i instytucje SA .................................................... Sąd Apelacyjny SN .................................................... Sąd Najwyższy SO .................................................... Sąd Okręgowy SR ..................................................... Sąd Rejonowy TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny TS ..................................................... Trybunał Sprawiedliwości 3. Publikatory i czasopisma Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw Dz.Urz. ............................................ Dziennik Urzędowy GSP .................................................. Gdańskie Studia Prawnicze. Przegląd Orzecznictwa KPP .................................................. Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP ................................................. Monitor Prawniczy MoPr ............................................... Monitor Prawa Pracy NP .................................................... Nowe Prawo XVII Wykaz skrótów OTK-A ............................................ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OTK-B ............................................. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OSA ................................................. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSNCP ............................................ Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSP .................................................. Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA ........................................... Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- Pal. ................................................... Palestra PiP ................................................... Państwo i Prawo PPH ................................................. Przegląd Prawa Handlowego PN UŚl. ........................................... Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego. Prawo Prok. i Pr. ....................................... Prokuratura i Prawo Pr. Sp. .............................................. Prawo Spółek Prz.Ubezp. ...................................... Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodar- PS ..................................................... Przegląd Sądowy PUG ................................................. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Rej. ................................................... Rejent RPEiS ............................................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny R. Pr. ............................................... Radca Prawny Sł. Prac. ........................................... Służba Pracownicza Wok. ................................................ Wokanda Zb. Orz. ........................................... Zbiór Orzeczeń ZNUJ ............................................... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego ZN UMK ........................................ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Koper- ZN UŚl ............................................ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Śląskiego – Seria A – Seria B wych Pracy czych nika 4. Inne skróty art. .................................................... artykuł cz. ..................................................... część dot. ................................................... dotyczy itp. .................................................... lit. ..................................................... m.in. ................................................ między innymi MPiPS .............................................. Minister Pracy i Polityki Społecznej n. ...................................................... następny (-a, -e) np. .................................................... na przykład i temu podobny (-e) litera XVIII Wykaz skrótów rok strona (-y) Nr ..................................................... numer pkt .................................................... punkt por. .................................................. porównaj post. ................................................. postanowienie poz. .................................................. pozycja r. ....................................................... red. ................................................... redakcja, redaktor rozp. ................................................. rozporządzenie s. ....................................................... SC ..................................................... Studia Cywilistyczne t. ....................................................... tekst jedn. ....................................... tj. ...................................................... tzw. .................................................. uchw. ............................................... uchwała ust. ................................................... ustęp w zw. z ............................................ w związku z wyr. .................................................. wyrok zd. .................................................... zdanie ze zm. .............................................. ze zmianami zob. .................................................. zobacz tom tekst jednolity to jest tak zwany (-a, -e) XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: