Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00717 010258 7445103 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej - ebook/pdf
Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 522
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 83-7483-066-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W niniejszej monografii przedstawione są zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej w prawie polskim, w szerokim stopniu uwzględniając materiał prawnoporównawczy.

Książka dostarcza informacji o aktualnych zasadach i kierunkach rozwoju odpowiedzialności państwa w systemach obcych, nawiązuje do prawa wspólnotowego i standardów obowiązujących w systemie prawnym Rady Europy.

Główny trzon rozważań dotyczy analizy przesłanek odpowiedzialności z tytułu bezprawia władzy w świetle Kodeksu cywilnego oraz art. 77 Konstytucji RP, a także według innych regulacji pozakodeksowych.

Autorka porządkuje zaproponowane w doktrynie drogi interpretacji, analizuje liczne orzecznictwo sądów i Trybunału Konstytucyjnego, proponuje własną wykładnię niektórych elementów konstrukcji odpowiedzialności oraz wyjaśnia zagadnienia intertemporalne.

W monografii zostały dogłębnie omówione problemy pojawiające się w związku ze szkodami wynikającymi z niezgodnych z prawem indywidualnych rozstrzygnięć (decyzji i orzeczeń), aktów normatywnych, a także przewlekłości postępowań prawnych, działalności komorników.


Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE EWA BAGIÑSKA • ODPOWIEDZIALNOŒÆ ODSZKODOWAWCZA ZA WYKONYWANIE W£ADZY PUBLICZNEJ Polecamy w serii: Dominika Dörre-Nowak OCHRONA GODNOŒCI I INNYCH DÓBR OSOBISTYCH PRACOWNIKA Piotr Pogonowski REALIZACJA PRAWA DO S¥DU W POSTÊPOWANIU CYWILNYM Marin Jamro¿y OPODATKOWANIE SPÓ£KI OSOBOWEJ Ma³gorzata Bednarek WZORCE UMÓW W PRAWIE POLSKIM Konrad Osajda TESTAMENTY WSPÓLNE Jerzy Lachowski STAN WY¯SZEJ KONIECZNOŒCI Piotr Krzysztof Sowiñski PRAWO ŒWIADKA DO ODMOWY ZEZNAÑ W PROCESIE KARNYM Andrzej Skoczylas DZIA£ALNOŒÆ UCHWA£ODAWCZA NACZELNEGO S¥DU ADMINISTRACYJNEGO www.sklep.beck.pl ODPOWIEDZIALNOŒÆ ODSZKODOWAWCZA ZA WYKONYWANIE W£ADZY PUBLICZNEJ EWA BAGIÑSKA Redakcja: Aneta Flisek ã Wydawnictwo C.H. Beck 2006 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Skład i łamanie: Krzysztof Biesaga Druk i oprawa: Wers Design Drukarnia Cyfrowa, Bydgoszcz ISBN 83-7483-066-2 Spis treœci Wprowadzenie ......................................................................................................... Spis treœci Spis treœci Wykaz skrótów......................................................................................................... XI XV Literatura .................................................................................................................... XIX Zasady odpowiedzialnoœci w³adz publicznych w prawie porównawczym Czêœæ I. Rozdzia³ I. Geneza i zarys ewolucji odpowiedzialnoœci pañ- stwa ..................................................................................................................... Rozdzia³ II. Odpowiedzialnoœæ pañstwa w systemie publicz- noprawnym – prawo francuskie ....................................................... § 1. Uwagi wprowadzaj¹ce ......................................................................... § 2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy odpowiedzialnoœci 1 7 7 wed³ug prawa administracyjnego................................................... 11 § 3. Zakres stosowania prawa cywilnego i w³aœciwoœci s¹dów cywilnych................................................................................................. § 4. Przes³anki wspólne roszczenia odszkodowawczego ................ § 5. Odpowiedzialnoœæ pañstwa za winê (faute de service) .......... I. Zasady odpowiedzialnoœci za faute de service ..................... II. Wina osobista funkcjonariusza .................................................. III. Odpowiedzialnoœæ za szkody wyrz¹dzone bezprawnym dzia³aniem wymiaru sprawiedliwoœci..................................... § 6. Odpowiedzialnoœæ niezale¿na od winy ......................................... I. Odpowiedzialnoœæ na zasadzie ryzyka .................................... II. Odpowiedzialnoœæ na zasadzie równoœci obywateli wobec ciê¿arów publicznych...................................................... § 7. Odpowiedzialnoœæ typu gwarancyjnego...................................... § 8. Uwagi koñcowe ...................................................................................... Rodzia³ III. Odpowiedzialnoœæ pañstwa na podstawie norm szczególnych prawa cywilnego .......................................................... § 1. Prawo niemieckie .................................................................................. I. Odpowiedzialnoœæ pañstwa na podstawie art. 839 BGB w zw. z art. 34 Konstytucji RFN (Amtshaftung) .................. 14 18 20 20 29 31 37 37 41 47 50 54 54 54 V Spis treœci II. Odpowiedzialnoœæ niezale¿na od winy................................... III. Reforma prawa niemieckiego dotycz¹cego odpowie- dzialnoœci pañstwa.......................................................................... § 2. Prawo austriackie................................................................................... § 3. Prawo s³owackie i czeskie................................................................... Rodzia³ IV. Odpowiedzialnoœæ pañstwa na podstawie zasad ogólnych prawa cywilnego ................................................................... § 1. Prawo angielskie .................................................................................... I. Odpowiedzialnoœæ Korony .......................................................... II. Odpowiedzialnoœæ innych podmiotów w³adzy publicznej .......................................................................................... III. Przegl¹d podstaw odpowiedzialnoœci w³adzy publicznej wed³ug zasad common law ......................................................... 1. Odpowiedzialnoœæ na podstawie deliktu negligence...... 2. Odpowiedzialnoœc na podstawie deliktu breach of statutory duty ............................................................................. 3. Delikt misfeasance in public office ...................................... IV. Odpowiedzialnoœæ w³adz publicznych na podstawie Hu- 70 74 76 78 80 80 80 83 86 87 96 98 man Rights Act (1998)................................................................... 100 V. Uwagi koñcowe................................................................................ 103 § 2. Prawo amerykañskie............................................................................. 105 I. Ustawa o federalnych roszczeniach deliktowych z 1946 r. .. 106 II. Prawodawstwa stanowe................................................................ 109 III. Odpowiedzialnoœæ na podstawie § 1983 ustawy o pra- wach obywatelskich (Civil Rights Act).................................... IV. Zasada precedensu Bivens........................................................... § 3. Prawo belgijskie ..................................................................................... 111 115 117 Rozdzia³ V. Wnioski prawnoporównawcze i podsumowuj¹ce .. 124 Przemiany w podstawach odpowiedzialnoœci w³adzy publicznej w prawie polskim Czeœæ II. Rozdzia³ I. Ewolucja konstrukcji odpowiedzialnoœci pañ- stwa w prawie polskim ............................................................................ 143 § 1. Prawo polskie w okresie 1918–1956............................................... 143 § 2. Ustawa z 15.11.1956 r. ........................................................................... 150 § 3. Zasady odpowiedzialnoœci wed³ug Kodeksu cywilnego do wejœcia w ¿ycie Konstytucji z 1997 r............................................... 154 Rozdzia³ II. Konstytucjonalizacja prawa podmiotowego do odszkodowania ............................................................................................ § 1. Geneza art. 77 Konstytucji RP........................................................... 167 167 VI Spis treœci § 2. Treœæ i funkcje konstytucyjnego prawa do odszkodowania... 170 I. Treœæ normatywna art. 77 ust. 1 Konstytucji RP.................. 170 II. Art. 77 ust. 1 jako Ÿród³o podmiotowego prawa do od- szkodowania za niezgodne z prawem dzia³anie w³adzy publicznej .......................................................................................... 175 III. Art. 77 ust. 1 jako gwarancja legalizmu dzia³ania w³adzy publicznej .......................................................................................... 181 § 3. Skutki konstytucjonalizacji prawa do odszkodowania – pro- blem bezpoœredniego stosowania art. 77 ust. 1 Konstytucji RP ................................................................................................................. 182 § 4. Konsekwencje wyroku TK w sprawie SK 18/00 dla wyk³ad- ni przepisów obowi¹zuj¹cych w dniu wejœcia w ¿ycie Kon- stytucji........................................................................................................ 199 § 5. Konstytucyjne prawo do odszkodowania a konstytucyjne prawo do s¹du......................................................................................... 207 211 § 6. Podsumowanie ....................................................................................... Rozdzia³ III. Podstawy odpowiedzialnoœci za wykonywanie w³adzy publicznej w œwietle Kodeksu cywilnego .................... § 1. „Niezgodne z prawem wykonywanie w³adzy publicznej” jako czyn niedozwolony ...................................................................... § 2. Zasada ryzyka jako podstawa ogólna odpowiedzialnoœci za wykonywanie w³adzy publicznej ..................................................... § 3. Zasada s³usznoœci jako podstawa odpowiedzialnoœci za 213 214 216 zgodne z prawem wykonywanie w³adzy publicznej ............... 220 § 4. Podstawa odpowiedzialnoœci za naruszenie prawa wspólnotowego ...................................................................................... 224 § 5. Podstawy odpowiedzialnoœci Skarbu Pañstwa, jednostek samorz¹du terytorialnego i innych podmiotów publiczno- prawnych za czynnoœci niew³adcze ................................................ 227 Wykonywanie w³adzy publicznej – zakres podmiotowy odpowiedzialnoœci Czêœæ III. Rozdzia³ I. Wykonywanie w³adzy publicznej................................... 231 § 1. Uwagi wprowadzaj¹ce ......................................................................... 231 § 2. Kontekst historycznoprawny ............................................................ 233 § 3. Znaczenie i natura pojêcia w³adzy publicznej w prawie ad- ministracyjnym, systemie prawnym Rady Europy oraz pra- wie wspólnotowym............................................................................... 236 § 4. „Wykonywanie w³adzy publicznej” w œwietle Kodeksu cywilnego – ujêcie funkcjonalne ..................................................... 242 § 5. Czynnoœci niew³adcze.......................................................................... 254 VII Spis treœci Rozdzia³ II. Odpowiedzialnoœæ za wykonywanie zadañ z za- kresu w³adzy publicznej zleconych innym podmiotom...... 258 § 1. Wykonywanie w³adzy publicznej a zadania publiczne ............ 258 § 2. Wykonywanie w³adzy publicznej na mocy porozumienia – art. 417 § 2 KC..................................................................................... 264 § 3. Odpowiedzialnoœæ solidarna za wykonywanie zadañ zleconych podmiotom niepublicznym .......................................... 270 Rozdzia³ III. Wykonywanie w³adzy publicznej przy us³ugach i czynnoœciach szczególnego rodzaju....................... 275 § 1. Ochrona zdrowia.................................................................................... 275 I. Uwagi wstêpne................................................................................. 275 II. Przymus leczenia i innych zabiegów medycznych.............. 276 III. Odpowiedzialnoœæ organizatorów œwiadczeñ zdrowot- nych – uwagi ogólne ...................................................................... 278 IV. Zakres odpowiedzialnoœci NFZ i Skarbu Pañstwa............... 282 V. Odpowiedzialnoœæ jednostek samorz¹du terytorialnego... 289 VI. Odpowiedzialnoœæ publicznych i niepublicznych zak³adów opieki zdrowotnej ..................................................... 291 1. Ustalenie zasady ogólnej ........................................................... 291 2. Odpowiedzialnoœæ zak³adów leczniczych za odmowê udzielenia œwiadczenia ............................................................. 297 VII.Uwagi koñcowe.................................................................................... 301 § 2. Us³ugi edukacyjne i oœwiatowe......................................................... 302 § 3. Czynnoœci notariusza ........................................................................... 306 Rozdzia³ IV. Uwagi koñcowe ...................................................................... 313 Bezprawnoœæ przy wykonywaniu w³adzy publicznej Czêœæ IV. Rozdzia³ I. Bezprawnoœæ cywilna jako przes³anka odpowie- dzialnoœci za wykonywanie w³adzy publicznej na pod- stawie art. 417 § 1 KC................................................................................. 315 315 § 1. Uwagi wprowadzaj¹ce ......................................................................... 319 § 2. Niezgodnoœæ z prawem w ujêciu œcis³ym ..................................... § 3. Niezgodnoœæ z prawem w ujêciu szerokim – bezprawnoœæ .. 320 § 4. Bezprawnoœæ zaniechania .................................................................. 335 § 5. Podsumowanie ....................................................................................... 341 Rozdzia³ II. Bezprawnoœæ judykacyjna ............................................... 342 § 1. Uwagi wprowadzaj¹ce ......................................................................... 342 § 2. Postêpowania prejudycjalne stwierdzaj¹ce niezgodnoœæ z prawem prawomocnych orzeczeñ ............................................... 344 I. Postêpowania prejudycjalne dotycz¹ce prawomocnych orzeczeñ s¹dów powszechnych................................................. 346 VIII Spis treœci II. Stwierdzenie niezgodnoœci z prawem prawomocnych orzeczeñ s¹dów administracyjnych......................................... 351 § 3. Postêpowania prejudycjalne dotycz¹ce ostatecznych decyzji ........................................................................................................ 352 I. Przedmiot prejudykatu ................................................................. 352 II. Rodzaje postêpowañ stwierdzaj¹cych niezgodnoœæ z pra- wem ostatecznej decyzji ............................................................... 354 § 4. Postêpowanie przed Europejskim Trybuna³em Praw Cz³owieka................................................................................................. 359 § 5. Problem odpowiedzialnoœci za nieprawomocne orzeczenia i nieostateczne decyzje ........................................................................ 361 § 6. Bezprawnoœæ bezczynnoœci judykacyjnej..................................... 369 I. Uwagi ogólne.................................................................................... 369 II. Bezprawnoœæ niewydania orzeczenia ..................................... 370 III. Bzprawnoœæ niewydania decyzji ............................................... 374 Rozdzia³ III. Bezprawnoœæ normatywna............................................ 376 § 1. Uwagi wprowadzaj¹ce i terminologiczne .................................... 376 § 2. Postêpowania prejudycjalne stwierdzaj¹ce niezgodnoœæ z prawem aktu normatywnego........................................................ 379 I. Niezgodnoœæ z prawem aktów prawa powszechnie obo- wi¹zuj¹cego i aktów prawa miejscowego .............................. 379 II. Niezgodnoœæ z prawem aktów normatywnych jako Ÿró- d³o wadliwoœci prawomocnego orzeczenia lub ostatecz- nej decyzji .......................................................................................... 383 III. Stwierdzenie niezgodnoœci krajowego aktu normatyw- nego z prawem wspólnotowym................................................. 386 § 3. Zakres czasowy i przedmiotowy niezgodnoœci z prawem aktu normatywnego.............................................................................. 390 I. Skutki orzeczeñ TK o niekonstytucyjnoœci aktu norma- tywnego .............................................................................................. 391 II. Koncepcja bezprawnoœci wzglêdnej a niezgodnoœæ z pra- wem aktu normatywnego ............................................................ 397 § 4. Bezprawnoœæ zaniechania wydania aktu normatywnego ...... 402 I. Pojêcie zaniechania normatywnego ........................................ 402 II. Obowi¹zek wydania aktu normatywnego ............................. 405 § 5. Uwagi koñcowe ...................................................................................... 409 Pozosta³e zagadnienia odpowiedzialnoœci za wykonywanie w³adzy publicznej Czêœæ V. Rozdzia³ I. Wyrz¹dzenie szkody przy wykonywaniu w³adzy publicznej ....................................................................................................... 411 IX Spis treœci Rozdzia³ II. Szkoda i odszkodowanie.................................................... 415 Rozdzia³ III. Zwi¹zek przyczynowy....................................................... 423 § 1. Zwi¹zek przyczynowy przy bezprawnoœci judykacyjnej......... 423 § 2. Zwi¹zek przyczynowy przy bezprawnoœci normatywnej ...... 425 Rozdzia³ IV. Podmioty uprawnione do wystêpowania z rosz- czeniami odszkodowawczymi – wybrane problemy ............. 429 Rozdzia³ V. Zagadnienia podstawowe reprezentacji procesowej...................................................................................................... 431 Podstawy odpowiedzialnoœci w³adzy publicznej w niektórych przepisach odrêbnych Czêœæ VI. Rozdzia³ I. Uwagi wprowadzaj¹ce .......................................................... 435 Rozdzia³ II. Podstawy odpowiedzialnoœci komornika............... 439 § 1. Status komornika jako organu egzekucyjnego i jako funk- cjonariusza publicznego ..................................................................... 439 § 2. Wykonywanie w³adzy przez komornika........................................ 442 § 3. Re¿im odpowiedzialnoœci za czynnoœci komornika w zwi¹zku z wejœciem w ¿ycie art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz uchyleniem art. 769 KPC w wyr. TK SK 26/03.................. 443 § 4. Re¿im odpowiedzialnoœci za czynnoœci komornika w aktua- lnym stanie prawnym (od 13.11.2004 r.) ....................................... 453 § 5. Odpowiedzialnoœæ Skarbu Pañstwa za czynnoœci komornika ................................................................................................ 455 § 6. Ocena regulacji i uwagi de lege ferenda........................................ 461 Rozdzia³ III. Odpowiedzialnoœæ za decyzje podatkowe na podstawie art. 260–261 Ordynacji podatkowej ......................... 464 Rozdzia³ IV. Odpowiedzialnoœæ za orzeczenia w postêpowa- niu karnym..................................................................................................... 466 Refleksje koñcowe................................................................................................. 469 Indeks rzeczowy ..................................................................................................... 475 X Wprowadzenie Przedstawiona praca jest rozpraw¹ z prawa cywilnego poœwiêcon¹ odpo- wiedzialnoœci za szkodê wyrz¹dzon¹ przy wykonywaniu w³adzy publicznej. Stanowi studium prawa polskiego na tle prawnoporównawczym. Wprowadzenie Wprowadzenie Odpowiedzialnoœæ w³adzy publicznej za szkodê to dziedzina, w której skupiaj¹ siê jak w soczewce problemy o charakterze prawnym, aksjologicz- nym i filozoficznym. Zagadnienia prawne nale¿¹ do klasyki prawa cywilne- go, ale wspó³czeœnie, w niektórych aspektach dotykaj¹ te¿ prawa konstytu- cyjnego i administracyjnego. Dlatego te¿ praca w pewnym stopniu uwzglêd- nia dorobek nauki i orzecznictwa wspomnianych ga³êzi. Szersze nawi¹zanie do prawa wspólnotowego oraz standardów europejskich obowi¹zuj¹cych w systemie prawnym Rady Europy konieczne by³o nie tylko z uwagi na przed- miot badañ, ale przede wszystkim ze wzglêdu na to, ¿e oba te systemy prawne stanowi¹ czêœæ systemu prawnego obowi¹zuj¹cego w Polsce. W jêzyku prawniczym funkcjonuje dla tytu³owej instytucji kilka okreœleñ: odpowiedzialnoœæ pañstwa, odpowiedzialnoœæ administracji (franc. respons- abilité administrative), odpowiedzialnoœæ Skarbu Pañstwa za funkcjonariu- szy, czy te¿ najnowsze wyra¿enie, pochodz¹ce z art. 77 ust. 1 Konstytucji – „odpowiedzialnoœæ w³adzy publicznej za szkodê”. Jest to kwestia konwencji jêzykowej. Termin „odpowiedzialnoœæ w³adzy publicznej” pozwala unikn¹æ problemów zwi¹zanych z wyró¿nianiem w³adz lokalnych (samorz¹dowych) i centralnych, w³adz federalnych i krajowych oraz innych osób prawnych wy- konuj¹cych w³adzê, dlatego te¿ przyj¹³ siê on w Rekomendacji Rady Europy Nr R (84) 15 z 18.9.1984 r. w sprawie odpowiedzialnoœci w³adzy publicznej. Zmiany nazewnictwa w prawie cywilnym maj¹ mniejsze znaczenie. Miej- sce odpowiedzialnoœci w³adzy publicznej za szkodê w naszym systemie prawnym nie uleg³o bowiem zmianie w zwi¹zku z wejœciem w ¿ycie nowej konstytucyjnej formu³y odpowiedzialnoœci (organów w³adzy publicznej za szkodê). Jest to nadal instytucja prawa zobowi¹zañ i mieœci siê w dziale pra- wa dotycz¹cym czynów niedozwolonych, gdy¿ chodzi o przypadek szkody wyrz¹dzonej drugiemu poza stosunkiem umownym. Ten fakt jeszcze bar- dziej uwypukli³o uchylenie art. 160 KPA i w³¹czenie re¿imu odpowiedzialno- œci za decyzje administracyjne do Kodeksu cywilnego. Kodeks cywilny dot¹d wskazywa³ Skarb Pañstwa, jednostki samorz¹du terytorialnego oraz inne (pañstwowe i samorz¹dowe) osoby prawne jako podmioty zobowi¹zane do XI Wprowadzenie naprawienia szkody. Od 1.9.2004 r.1 te osoby odpowiadaj¹ za szkodê na pod- stawie art. 417 KC i n., o ile wykonuj¹ w³adzê publiczn¹. O ile temat odpowiedzialnoœci odszkodowawczej pañstwa w nauce euro- pejskiej powtórnie zyska³ na popularnoœci dziêki orzecznictwu ETS w spra- wie zasad odpowiedzialnoœci pañstw cz³onkowskich za naruszenie prawa wspólnotowego2, to w zasadzie brak w polskiej literaturze aktualnych opra- cowañ o regu³ach dotycz¹cych tej odpowiedzialnoœci w systemach obcych. Dlatego te¿ pierwsza czêœæ pracy poœwiêcona jest obszernej analizie aktual- nych rozwi¹zañ w g³ównych systemach œwiatowych, co obejmuje m.in. przo- duj¹ce w tej dziedzinie prawo francuskie i niemieckie, a ponadto prawodaw- stwa common law. Nie umniejszaj¹c znaczenia tradycyjnego wp³ywu nauki i judykatury niemieckiej, francuskiej oraz austriackiej na wyk³adniê polskich przepisów prawa cywilnego, nie nale¿y traciæ z oczu ogólnych zmian za- chodz¹cych w prawie deliktowym w Europie. Równie¿ inne rozwi¹zania obce zas³uguj¹ na uwagê, w tym m.in. kompleksowe ustawy uchwalone w Czechach i S³owacji. W pracy nie stawiam za cel wyczerpuj¹cego opraco- wania wszystkich wymienionych systemów w omawianej materii, a jedynie wskazanie na ewolucjê regulacji i kierunki rozwojowe, co powinno nie tylko daæ po¿¹dany dystans do w³asnych rozwi¹zañ, ale te¿ pomóc wstêpnie oce- niæ ich funkcjonalnoœæ. Spojrzenie na systemy obce, gdzie idee pañstwa pra- wa, praworz¹dnoœci, ochrony jednostki przed dzia³aniami w³adzy maj¹ z oczywistych wzglêdów d³u¿sz¹ historiê ni¿ w III Rzeczypospolitej Polskiej uzmys³awia te¿, jakie tendencje rodz¹ siê i potencjalnie mog¹ przejœæ na grunt prawa polskiego. Analiza obowi¹zuj¹cych od 1.9.2004 r. podstaw odpowiedzialnoœci za wykonywanie w³adzy publicznej (art. 417–4172 KC) poprzedzona jest krót- kim rysem historycznym ewolucji tych podstaw oraz analiz¹ regulacji kon- stytucyjnej. Przepis art. 77 ust. 1 Konstytucji RP ma wielkie znaczenie dla ca³ego systemu prawa. Z jednej strony przewiduje konstytucyjny œrodek ochrony wolnoœci i praw cz³owieka i obywatela, a z drugiej sam tworzy pra- wo podmiotowe do wynagrodzenia szkody za niezgodne z prawem dzia³anie organu w³adzy publicznej. Ponadto zawiera w sobie instytucjonaln¹ gwaran- cjê dla zasady legalizmu wyra¿onej w art. 7 Konstytucji RP. O tych wszystkich funkcjach art. 77 ust. 1 traktuje rozdzia³ II czêœci II pracy. Przy analizie tej nor- my nie mo¿na by³o pomin¹æ problemu bezpoœredniego jej stosowania, z uwagi na wci¹¿ obecn¹ praktykê s¹dów powo³ywania art. 77 ust. 1 jako pod- stawy prawnej orzeczenia, z pominiêciem dawnych przepisów Kodeksu 1 Zob. ustawa z 17.6.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692). 2 Zob. N. Pó³torak, Odpowiedzialnoœæ odszkodowawcza pañstwa w prawie Wspólnot Europejskich, Kraków 2002. XII Wprowadzenie cywilnego lub innych przepisów pozakodeksowych dotycz¹cych odpowie- dzialnoœci pañstwa za szkodê. G³ówny trzon rozwa¿añ koncentruje siê na przes³ankach odpowiedzial- noœci z tytu³u bezprawia w³adzy wed³ug Kodeksu cywilnego. Najwa¿niejsze znaczenie ma czêœæ III, dotycz¹ca wykonywania w³adzy publicznej, oraz czêœæ IV, poœwiêcona bezprawnoœci (niezgodnoœci z pra- wem) tego dzia³ania lub zaniechania. Aktualna regulacja konstytucyjna i ustawowa odpowiedzialnoœci pañstwa wymaga wydzielenia z dzia³añ pañstwowych sensu largo tych nosz¹cych cha- rakter w³adczy (imperium)1. Powstaje wiêc fundamentalne pytanie, jak nale- ¿y rozumieæ dzia³anie lub zaniechanie przy wykonywaniu w³adzy publicznej: czy szeroko, jako ka¿de zachowanie podmiotów wykonuj¹cych w³adzê pu- bliczn¹ (zw³aszcza czy chodzi tu o wszelkie czynnoœci egzekutywy), czy te¿ w¹sko, a wiêc tylko jako niektóre dzia³ania i zaniechania, a je¿eli tak, to jakie kryteria powinny byæ podstaw¹ ich wyodrêbnienia. „Niezgodnoœæ z prawem” jest terminem ustawowym, stanowi¹cym novum leksykalne w tytule VI KC, który spowodowa³ spór o to, jaka relacja zachodzi miêdzy tym pojêciem a klasycznym ujêciem bezprawnoœci w pra- wie cywilnym. Jak bêdê stara³a siê wykazaæ, na gruncie zasady ogólnej art. 417 KC przes³anka ta powinna byæ rozumiana w sposób klasyczny, jako sprzecznoœæ z porz¹dkiem prawnym, w sk³ad którego wchodz¹ tak¿e zasady wspó³¿ycia spo³ecznego lub normy o charakterze etycznym. W³aœciwe tryby stwierdzenia niezgodnoœci z prawem aktów normatyw- nych, prawomocnych orzeczeñ i ostatecznych decyzji s¹ przewidziane w po- szczególnych postêpowaniach prawnych. Nie maj¹ one charakteru jednolite- go. Materia ta nale¿y do nauki prawa procesowego, st¹d wywody bêd¹ z za- sady ograniczone ze wzglêdu na rozmiary pracy. Swoistoœæ aktywnoœci legislacyjnej uzasadnia zajêcie siê szerzej problemami proceduralnymi w zwi¹zku z orzekaniem o niezgodnoœci z prawem aktów normatywnych. Zagadnienie bezprawia normatywnego jest przedmiotem zainteresowania wielu ga³êzi prawa. Z uwagi na to, ¿e bezpoœredni przedmiot rozwa¿añ doty- czy bezprawia normatywnego jako przes³anki odpowiedzialnoœci odszkodo- wawczej w³adzy publicznej, kontrowersyjne zagadnienia publicznoprawne przedstawiam jedynie w niezbêdnym zakresie. Pozosta³e przes³anki odpowiedzialnoœci (szkoda, zwi¹zek przyczynowy, formu³a „wyrz¹dzenia szkody przy wykonywaniu w³adzy”) stanowi¹ przed- miot czêœci V pracy. Dotychczas, na gruncie odpowiedzialnoœci Skarbu Pañ- stwa, nie wzbudza³y one osobnych kontrowersji. Dorobek judykatury i dok- tryny zachowuje w tych kwestiach aktualnoœæ. W pracy ograniczono siê 1 Zob. G. Bieniek, Odpowiedzialnoœæ Skarbu Pañstwa za szkody wyrz¹dzone przez funkcjonariuszy po wyroku Trybuna³u Konstytucyjnego z 4.12.2001 r. PS 2002, z. 4, s. 10. XIII Wprowadzenie do przedstawienia niektórych specyficznych problemów, jakie mog¹ poja- wiæ siê w zwi¹zku ze szkodami wynikaj¹cymi z niezgodnych z prawem indy- widualnych rozstrzygniêæ oraz aktów normatywnych. W ostatniej czêœci VI przedstawiono szerzej podstawy i zakres odpowie- dzialnoœci komornika (oraz solidarnej z nim odpowiedzialnoœci Skarbu Pañ- stwa) oraz zwiêŸle odrêbnoœci w przes³ankach odpowiedzialnoœci zawar- tych w KPK i Ordynacji podatkowej. Z powy¿szego wynika, ¿e nie bêd¹ tu roztrz¹sane wszystkie mo¿liwe za- gadnienia powstaj¹ce w zwi¹zku z odpowiedzialnoœci¹ za wykonywanie w³adzy publicznej. Pominiêto po pierwsze szersz¹ analizê problematyki tzw. szkód legalnych. Poza art. 4172 KC, przypadki, w których Ÿród³em uszczerbku jest dzia³anie legalne organów administracji, s¹ przedmiotem odrêbnych opracowañ w piœmiennictwie administracyjnym. Oprócz tego praca nie obejmuje zagadnienia odpowiedzialnoœci osobistej winnego funkcjonariu- sza oraz regresu pañstwa do funkcjonariusza. Z wielu kwestii szczegó³owych pominiêto m.in. zagadnienia oceny kolejnych ustawowych mechanizmów zaspokojenia interesów maj¹tkowych Zabu¿an oraz rozwi¹zañ dotycz¹cych reprywatyzacji. Dotycz¹ one przede wszystkim alternatywnego mechani- zmu kompensacji przez pañstwo okreœlonych uszczerbków poniesionych przez dan¹ grupê obywateli, a przyjêcie kolejnych rozwi¹zañ le¿y w sferze dzia³añ ustawodawcy. Oczywiœcie w prawie odpowiedzialnoœci cywilnej tworzenie definicji abstrakcyjnych wspieraæ siê powinno na materiale empirycznym, a w wielu kwestiach konieczne jest pozostawienie istotnego marginesu dla s¹dowej oceny konkretnych sytuacji faktycznych. Si³¹ rzeczy, brak jeszcze praktyki na tle znowelizowanych przepisów Kodeksu cywilnego. W pracy opieram siê na za³o¿eniu, ¿e odpowiedzialnoœæ cywilna za wadli- we dzia³ania w³adzy nie mo¿e byæ jedynym ani pierwszorzêdnym œrodkiem kontroli sprawowania w³adzy przez wszelkie jej struktury. Rola odpowie- dzialnoœci cywilnej nie mo¿e te¿ wykraczaæ poza funkcjê uwa¿an¹ za priory- tetow¹ dla niej – to jest kompensacjê uszczerbku w dobrach prawnie chro- nionych. Dlatego te¿, w sytuacji gdy nast¹pi³o oparcie tej odpowiedzialnoœci na przes³ance obiektywnej – bezprawnoœci, powinno siê okreœliæ racjonalne granice tej odpowiedzialnoœci. XIV Wykaz skrótów ABGB.......................................... Kodeks cywilny austriacki z 1811 r. AdmRzU .................................... Ustawa z 5.6.1998 r. o administracji rz¹dowej w województwie (t.jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) AJCL............................................ American Journal of Comparative Law apr. ............................................. aprobuj¹cy art. .............................................. artyku³ BGB ............................................ Kodeks cywilny niemiecki z 1896 r. CE ................................................ Conseil d’Etat (francuska Rada Stanu) D. d. ................................................. dawnego ECR ............................................. European Court Reports (Orzecznictwo Euro- ................................................ Recueil Dalloz pejskiego Trybuna³u Sprawiedliwoœci) E.L.Rev. ...................................... European Law Review ETPCz......................................... Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka ETS .............................................. Europejski Trybuna³ Sprawiedliwoœci KCB............................................. Kodeks cywilny belgijski KCF ............................................. Kodeks cywilny francuski KE................................................ Konwencja Rady Europy o ochronie praw cz³o- wieka i podstawowych wolnoœci, sporz¹dzona w Rzymie 4.11.1950 r., zmieniona nastêpnie pro- toko³ami nr 3, 5 i 8 oraz uzupe³niona proto- ko³em nr 2 (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) KKPC ......................................... Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego KN............................................... Kodeks Napoleona KPP ............................................. Kwartalnik Prawa Prywatnego KPW ........................................... Kodeks postêpowania w sprawach o wykrocze- nia KSEU .......................................... Ustawa o komornikach s¹dowych i egzekucji Kw.Pr.Publ. .............................. Kwartalnik Prawa Publicznego Wykaz skrótów Wykaz skrótów XV Wykaz skrótów KZ................................................ Rozporz¹dzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowi¹zañ (Dz.U. Nr 82, poz. 599 ze zm.) MoP............................................. Monitor Prawniczy m.zd. .......................................... moim zdaniem Nb ............................................... numer brzegowy niepubl. .................................... niepublikowane NJCL ........................................... National Journal of Constitutional Law NP................................................ Nowe Prawo ONSA.......................................... Orzecznictwo Naczelnego S¹du Administracyj- nego ONSAiWSA ............................... Orzecznictwo Naczelnego S¹du Administracyj- nego i Wojewódzkich S¹dów Administracyj- nych OrdPodU................................... Ustawa z 29.8.1997 r. Ordynacja podatkowa (t.jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) orz. ............................................. orzeczenie OSA ............................................. Orzecznictwo S¹dów Apelacyjnych OSN ............................................ Orzecznictwo S¹du Najwy¿szego (Izby Cywil- nej) OSNAPUS ................................. Orzecznictwo S¹du Najwy¿szego Izby Admini- stracyjnej, Pracy i Ubezpieczeñ Spo³ecznych OSP ............................................. Orzecznictwo S¹dów Polskich OSPiKA...................................... Orzecznictwo S¹dów Polskich i Komisji Arbitra- ¿owych OTK ZU ..................................... Orzecznictwo Trybuna³u Konstytucyjnego Zbiór Urzêdowy (seria A) Pal. .............................................. Palestra PiM.............................................. Prawo i Medycyna PiP ............................................... Pañstwo i Prawo POPC.......................................... Ustawa z 18.7.1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311 ze zm.) post. ........................................... postanowienie poz. ............................................ pozycja PrNot.......................................... Ustawa z 14.02.1991 r. – Prawo o notariacie (t.jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.) Prz. Leg. .................................... Przegl¹d Legislacyjny Prz. Sejm. .................................. Przegl¹d Sejmowy PS................................................. Przegl¹d S¹dowy XVI Wykaz skrótów PSA .............................................. Ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postêpowaniu przed s¹dami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) PWKC......................................... Przepisy wprowadzaj¹ce Kodeks cywilny przep. wprow. ........................ przepisy wprowadzaj¹ce red. ............................................. redakcja RPEiS .......................................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny RTDciv. ..................................... Revue trimestrielle de droit civile SamGminU............................... Ustawa z 8.3.1990 r. o samorz¹dzie gminnym (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) SamPowU ................................. Ustawa z 5.6.1998 r. o samorz¹dzie powiatu (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) ................................... Samorz¹d Terytorialny Sam. Ter. SamWojU .................................. ustawa z 5.6.1998 r. o samorz¹dzie wojewódz- twa (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 ze zm.) SC ................................................ Studia Cywilistyczne SN (7) ......................................... S¹d Najwy¿szy w sk³adzie siedmiu siêdziów SP................................................. Studia Prawnicze t.jedn. ........................................ tekst jednolity TWE............................................ Traktat ustanawiaj¹cy Wspólnotê Europejsk¹ uchw. ......................................... uchwa³a UE ............................................... Unia Europejska WSA ............................................ Wojewódzki S¹d Administracyjny zd. ............................................... zdanie ze zm. ......................................... ze zmianami ZNUJ........................................... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagielloñskiego ZOZ............................................. Zak³ad Opieki Zdrowotnej XVII Literatura B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postêpowania administracyjnego. Ko- Literatura Literatura mentarz, wyd. 6, Warszawa 2004. A. Agopszowicz, Podstawy odpowiedzialnoœci odszkodowawczej w kodek- sie postêpowania administracyjnego, Pal. Nr 4/1986. A. Agopszowicz, Odpowiedzialnoœæ odszkodowawcza gmin wed³ug przepi- sów k.p.a. i ustawy o NSA, Sam. Ter. 11/1996. G. Anagnostaras, Not as unproblematic as you might think: the establish- ment of causation in governmental liability actions, E.L.Rev. Nr 27/2002. S. Arrowsmith, Civil Liability and Public Authorities, Winteringham, 1992. E. Bagiñska, Odpowiedzialnoœæ deliktowa amerykañskich w³adz stano- wych i lokalnych za szkody wyrz¹dzone jednostce, Kw.Pr.Publ. Nr 4/2001. — Odszkodowanie karne (punitive damages) w prawie amerykañskim, PiP 2001, Nr 9. — Roszczenia jednostki w razie naruszenia jej konstytucyjnych praw i wolnoœci w systemie federalnym USA, Kw.Pr.Publ. Nr 3/2002. — Zasady odpowiedzialnoœci odszkodowawczej pañstwa (w³adz fede- ralnych) w USA, KPP z. 1/2003. — The developments in Polish state liability law: should the courts apply the new Constitution or the old Civil Code?, Comparative Law Review (UMK) Nr 13/2003. — Liability of Public Authorities for Damage to Individuals: Is Article 77 of the Polish Constitution a Model Solution? [w:] A. Bodnar, M. Kowal- ski, K. Raible, F. Schorkopf (red.), The Emerging Constitutional Law of the European Union – German and Polish Perspectives, Beiträge zum ausländischen öffentlichen Recht und Völkerrecht 163, Max-Planck-In- stitut Springer 2003, s. 185 — Odpowiedzialnoœæ pañstwa federalnego i stanów USA za szkodê wy- rz¹dzon¹ nies³usznym skazaniem lub aresztowaniem [w:] Doctrina multiplex veritas una. Ksiêga Pami¹tkowa ofiarowana Prof. M. Kulickie- mu, A. Bulsiewicza, A. Marka, V. Kwiatkowskiej-Darul (red.), Toruñ 2004. E. Bagiñska, Glosa do wyr. SN z 29.10.2003 r., III CK 34/02, OSP z. 4/2005, poz. 54. E. Bagiñska, Glosa do uchw. SN z 13.10.2004 r., III CZP 54/04, OSP z. 10/2005, poz. 115. XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: