Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00462 008166 11207260 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność pracodawcy a rozwój struktur holdingowych - ebook/pdf
Odpowiedzialność pracodawcy a rozwój struktur holdingowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7017-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W monografii przedstawiono relacje między spółką dominującą w ramach holdingu (lub w ramach innego rodzaju ugrupowania integracyjnego przedsiębiorców o strukturze koncernowej) a pracownikami spółek zależnych. Prowadzone w niej rozważania koncentrują się na problemach związanych z odpowiedzialnością za zobowiązania spółek zależnych wynikające ze stosunku pracy.

Autor omawia koncepcję unoszenia zasłony osobowości prawnej (ang. piercing the corporate veil) i możliwość jej zastosowania w prawie pracy. Analizuje związki między odpowiedzialnością pracodawcy a zaangażowaniem socjalnym państwa. Rozważa znaczenie rozwoju partycypacji pracowniczej na szczeblu spółek dominujących dla problemu odpowiedzialności tych spółek za zobowiązania spółek zależnych wobec osób w nich zatrudnionych. W książce zawarto wątki teoretycznoprawne i interdyscyplinarne.

Adresaci:
Publikacja przeznaczona jest dla osób zajmujących się naukowo prawem pracy. Zainteresuje również osoby stosujące je w praktyce i napotykające pewne problemy związane z funkcjonowaniem pracodawców w ramach grup spółek.

'Odwołując się do kodeksowej definicji stosunku pracy, można skonstatować, że integracyjne zgrupowania przedsiębiorstw, zwłaszcza o charakterze holdingowym, pociągają za sobą kłopoty w jednoznacznym ustaleniu, na rzecz kogo pracownik świadczy pracę, do której się zobowiązał i kto zawłaszcza jej rezultaty, pod czyim kierownictwem dopełnia swojego świadczenia, kto jest realnie odpowiedzialny za zapewnienie mu zatrudnienia i wypłatę wynagrodzenia, innymi słowy - kto jest rzeczywistym, a nie tylko formalnym pracodawcą. Mając to na uwadze, bardzo wysoko należy ocenić dokonany przez Autora wybór badanej problematyki. Zadanie jakie przed sobą postawił jest pod wieloma aspektami pionierskie, co oczywiście podnosi stopień trudności tego przedsięwzięcia, ale z drugiej stanowi o jego niewątpliwej oryginalności (...)'.
prof. zw. dr hab. Zbigniew Góral, UŁ


Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRACODAWCY A ROZWÓJ STRUKTUR HOLDINGOWYCH Paweł Czarnecki Warszawa 2014 Wydanie publikacji zostało dofi nansowane przez Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Stan prawny na 1 stycznia 2014 r. Recenzent Prof. zw. dr hab. Zbigniew Góral, UŁ Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Ewa Wysocka Opracowanie redakcyjne Anna Łubińska-Bujak Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-3217-0 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Książkę poświęcam pamięci mojej matki Hanny Czarneckiej Spis treści Wykaz skrótów / 11 Wprowadzenie / 15 Część 1 Dywersyfikacja organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej i związane z nią zagrożenia dla pracowników / 25 Rozdział I Dywersyfikacja organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej jako zjawisko ekonomiczne i prawne / 27 1. 2. 3. Zmiany dotyczące sposobu zarządzania przedsiębiorstwem z punktu widzenia prawa pracy / 27 Prawne ujęcie zjawiska koncentracji gospodarczej / 35 Wybrane regulacje prawne związane z zagadnieniem koncentracji gospodarczej / 46 Rozdział II Zagrożenia dla pracowników związane z dywersyfikacją organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej / 64 1. 2. Przegląd zagrożeń / 64 Problem podmiotowości pracodawczej w indywidualnym stosunku pracy w warunkach dywersyfikacji organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej / 68 7 Spis treści 3. 4. Związek ryzyka pracodawcy z pojęciem jego odpowiedzialności a dywersyfikacja organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej / 87 Podsumowanie / 97 Część 2 Próba rozwiązania problemu odpowiedzialności pracodawcy w warunkach dywersyfikacji organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej / 99 Rozdział III Zastosowanie w prawie pracy koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej” jako sposób rozwiązania problemu odpowiedzialności pracodawcy / 101 1. 2. 3. 4. 5. Koncepcja „przebijania zasłony osobowości prawnej” / 101 Odpowiedzialność pracodawcy w modelu zarządczym jako forma „przebijania zasłony podmiotowości prawnej” / 120 Argumenty przemawiające za możliwością zastosowania koncepcji „unoszenia zasłony osobowości prawnej” w prawie pracy, wynikające z cech szczególnych stosunku pracy / 141 3.1. Znaczenie relacji organizacyjnych w stosunku pracy / 149 Brak ekwiwalentności świadczeń w stosunku pracy / 162 Specyficzne cechy norm prawa pracy / 168 3.2. 3.3. Słabości koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej” jako sposobu poprawy sytuacji pracowników / 171 Podsumowanie i wnioski de lege ferenda / 173 Rozdział IV Aktywność socjalna państwa jako sposób rozwiązania problemu odpowiedzialności pracodawcy w warunkach zróżnicowania organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej / 180 1. Uwagi wstępne / 180 8 Spis treści 2. 3. 4. 5. 6. Aktywność socjalna państwa a odpowiedzialność pracodawcy za wypadek przy pracy / 184 Aktywność socjalna państwa a odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę / 191 Ochrona roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy i działania antykryzysowe jako forma łagodzenia zagrożeń związanych z rozwojem organizacji holdingowych / 204 Słabości aktywności socjalnej państwa jako sposobu rozwiązania problemu odpowiedzialności pracodawcy / 208 Podsumowanie / 210 Rozdział V Regulacje prawa pracy dotyczące grup spółek a problem odpowiedzialności pracodawcy / 212 Uwagi wstępne / 212 Regulacja podmiotowości spółki holdingowej w zbiorowych stosunkach pracy a odpowiedzialność pracodawcy / 214 Rozwiązania unijne związane z uczestniczeniem pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem a odpowiedzialność pracodawcy / 224 Podsumowanie / 235 1. 2. 3. 4. Zakończenie / 237 Źródła prawa / 243 Orzecznictwo / 249 Literatura / 251 Inne źródła / 271 9 Wykaz skrótów 1. Akty prawne dyrektywa Rady 2001/86/WE z dnia 8 paździer- nika 2001 r. uzupełniająca statut spółki euro- pejskiej w odniesieniu do uczestnictwa pracow- ników (Dz. Urz. WE L 294 z 10.11.2001, s. 22; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 6, t. 4, s. 272) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.) ustawa z dnia 13 października 1998 r. – Przepi- sy wprowadzające ustawy reformujące admini- 11 dyrektywa 2001/86/WE k.c. Konstytucja RP k.p. k.p.c. k.s.h. pr. bank. p.w.u.r. Wykaz skrótów u.o.k.k. u.r. strację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunko- wości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.) 2. Czasopisma i oficjalne publikatory GSP M.P.Pr. NP OSNC OSNP OSP OTK PiP PiZS PPH Pr. Spółek PS Rec. RPEiS ZNUJ Gdańskie Studia Prawnicze Monitor Prawa Pracy Nowe Prawo Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Państwo i Prawo Praca i Zabezpieczenie Społeczne Przegląd Prawa Handlowego Prawo Spółek Przegląd Sądowy zbiór orzeczeń sądów wspólnotowych (przed dniem 1 maja 2004 r.) Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 12 Wykaz skrótów 3. Inne ETS EWG MOP OECD SA SE SN TK UE Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) Europejska Wspólnota Gospodarcza Międzynarodowa Organizacja Pracy Organizacja Współpracy Gospodarczej i Roz- woju (ang. Organisation for Economic Co-ope- ration and Development) sąd apelacyjny spółka europejska (societas europaea) Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Unia Europejska 13 Wprowadzenie We współczesnej gospodarce zachodzą dwa przeciwstawne, acz komplementarne procesy. Pierwszy polega na stałym wzroście znaczenia coraz to mniejszych i bardziej wyspecjalizowanych przedsiębiorstw. Drugi, pozostający punktem odniesienia dla rozważań prowadzonych w niniejszej pracy, polega na tworzeniu między odrębnymi pod wzglę- dem prawnym przedsiębiorcami coraz bliższych związków. Powiązania te bywają tak silne, że czasami wiele odrębnych prawnie jednostek tworzy w istocie jeden organizm gospodarczy. Może tak być w szczegól- ności w przypadku tzw. holdingów. Warto wspomnieć, że na początku lat 90. rozwój tego rodzaju struktur był w Polsce tak intensywny, że Z. Kubot pisał o ich „eksplozji”1. Rozwój ugrupowań integracyjnych przedsiębiorców w Polsce jest silny także obecnie. Wiąże się on z zaan- gażowaniem w polskiej gospodarce inwestorów zagranicznych oraz rozwojem krajowych przedsiębiorstw. Zgłoszony już prawie dwadzieścia lat temu postulat Z. Kubota, aby więcej uwagi w prawie pracy poświęcić wielkim organizacjom gospodarczym, pozostaje więc z pewnością aktualny. Aktualna jest także uwaga tego autora, że rozważań tych jest ciągle za mało2. Próba analizy wpływu rozwoju ugrupowań integracyjnych przed- siębiorców na stosunki pracy napotyka wiele zasadniczych trudności. Problemem, który pojawia się już na samym początku, jest znalezienie odpowiedniego motywu przewodniego rozważań. Prawidłowe ujęcie tematu stanowi w tym przypadku istotny warunek powodzenia badań. W niniejszej pracy kanwę rozważań stanowi odpowiedzialność praco- dawcy w indywidualnym stosunku pracy. Takie podejście można uza- 1 Z. Kubot, Struktury holdingowe, Zielona Góra 1993, s. 5. 2 Tenże, Wielkie organizacje gospodarcze a zakład pracy (w:) Pracownicy i praco- dawcy. Materiały XVI Zimowej Szkoły Prawa Pracy, Karpacz, marzec 1989, red. W. Sa- netra, Wrocław 1989, s. 123–124. 15 Wprowadzenie sadnić tym, że ważnym motywem podziału przedsięwzięcia gospodar- czego, tworzącego określoną całość, na wiele odrębnych podmiotów jest dążenie do najkorzystniejszej, z punktu widzenia całego ugrupowa- nia, alokacji ryzyka i odpowiedzialności. Innym argumentem uzasad- niającym proponowane ujęcie jest to, że odpowiedzialność pracodawcy ma specyficzne funkcje i cechy odróżniające ją od odpowiedzialności uregulowanej w prawie cywilnym. Ta specyfika pozwala moim zdaniem prowadzić rozważania na temat wpływu rozwoju ugrupowań integra- cyjnych na prawo pracy bez konieczności wkraczania na pole badawcze nauki prawa cywilnego i ingerencji w ukształtowane tam koncepcje. Odrębność gałęziowa prawa pracy daje podstawy do wyciągania wniosków i formułowania postulatów dotyczących odpowiedzialności odnoszących się wyłącznie do tej dziedziny, mimo że problem rozwoju ugrupowań integracyjnych wykracza poza zakres badawczy prawa pracy i obejmuje niemal wszystkie gałęzie prawa. Podejmowany w niniejszej pracy temat zostanie omówiony w dwóch częściach, z których pierwsza podzielona jest na dwa, a druga na trzy rozdziały. Pierwsza część poświęcona będzie zjawisku koncen- tracji gospodarczej oraz zagrożeniom, jakie mogą wynikać dla pracow- ników z niektórych jej form. W otwierającym tę część rozdziale I posta- ram się wskazać, że powstawanie grup odrębnych pod względem prawnym podmiotów, które działają pod jednolitym kierownictwem, stanowi ważny element zmieniającej się sytuacji gospodarczej. Wyła- nianie się ugrupowań integracyjnych może być przy tym wynikiem zarówno podziału jednolitych prawnie jednostek, jak i rezultatem tworzenia coraz ściślejszych związków między jednostkami początkowo niezależnymi. Zachodzące procesy powodują, że w gospodarce wzrasta rola przedsiębiorstw o mniejszych rozmiarach i dużym stopniu specja- lizacji. Innym ich skutkiem jest to, że przedsiębiorcy – coraz częściej członkowie ugrupowań integracyjnych – dysponują coraz mniejszą autonomią: zdarza się bowiem, że kompetencje decyzyjne dotyczące ich funkcjonowania lokalizowane są poza ich prawnymi ramami i skupiają się na poziomie „centrali” holdingu (grupy kapitałowej itp.). W rozdziale I spróbuję też wykazać, że ustawodawca dostrzega zagro- żenia związane z występowaniem w obrocie gospodarczym podmiotów formalnie odrębnych, ale pozbawionych pełnej faktycznej niezależności. W ciągu ostatnich dwudziestu lat nastąpił w Polsce rozwój regulacji odnoszących się do tego zagadnienia. Tempo wprowadzania zmian uległo przy tym istotnemu przyspieszeniu w związku ze wstąpieniem 16 Wprowadzenie Polski do Unii Europejskiej. W końcowej części rozdziału I postaram się wskazać, że uchwalane przepisy przynależą z reguły do prawa pub- licznego. Wydaje się wręcz, że w tej sferze ustawodawca dąży do po- mniejszenia znaczenia podziału jednolitego przedsięwzięcia gospodar- czego na wiele formalnie odrębnych podmiotów. Jednocześnie ustawo- dawca zachowuje pełną wagę tego podziału w stosunkach prywatno- prawnych. Spostrzeżenie to będzie ważne dla dalszych rozważań, gdyż jedną z cech szczególnych prawa pracy są jego związki z prawem pub- licznym, przejawiające się chociażby występowaniem w prawie pracy administracyjnoprawnej metody regulacji. W rozdziale II zastanowię się nad zagrożeniami dla pracowników, które mogą pojawiać się w związku ze wzrostem znaczenia w gospodarce ugrupowań integracyjnych. Podejmę przy tym próbę uzasadnienia poglądu, że w warunkach dokonujących się procesów nowych wymia- rów nabiera – ważny z punktu widzenia zagadnienia odpowiedzialności – problem podmiotowości pracodawczej w indywidualnym stosunku pracy. Okazuje się, że wolność gospodarcza i stanowiąca jej element swoboda funkcjonowania zgrupowań przedsiębiorców uniemożliwiają konsekwentne powiązanie ekonomicznej, organizacyjnej i prawnej sfery stosunku pracy. Obecnie może się zdarzyć, że wyniki pracy będą faktycznie przejmowane przez podmiot, który nie jest stroną stosunku pracy. Może też wystąpić sytuacja, w której kompetencje decyzyjne istotne z punktu widzenia pracowników będą ulokowane poza prawny- mi ramami podmiotu, który ich zatrudnia. W rezultacie problemy, które jeszcze na początku lat 90. XX w. doktryna prawa pracy zwykła wiązać wyłącznie z niedoskonałościami zarządczego modelu pracodaw- cy, nie mogą zostać już rozwiązane przez proste wprowadzenie tzw. modelu właścicielskiego. Zachodzące w gospodarce procesy wpływają na zagadnienie ryzyka pracodawcy, które również pozostaje w bezpośrednim związku z pro- blematyką odpowiedzialności podmiotu zatrudniającego. Podział jed- nego organizmu gospodarczego na wiele małych podmiotów sprawia, że poszczególne jednostki w mniejszym stopniu są w stanie unieść ciężar ryzyka i zarazem odpowiedzialności, który nakłada na nie prawo pracy. Co więcej, jednostki te, z uwagi na ograniczoną autonomię, związaną z funkcjonowaniem w ramach ugrupowania integracyjnego, w coraz mniejszym stopniu są w stanie kontrolować ryzyko, które tradycyjnie obciążało pracodawców. 17 Wprowadzenie Wśród zagrożeń wynikających ze wzrostu powiązań organizacyj- nych między podmiotami zatrudniającymi pracowników wagi nabiera też kwestia skutecznego egzekwowania niektórych norm prawa pracy, np. norm dotyczących czasu pracy, urlopów wypoczynkowych czy ograniczania zatrudnienia na czas określony. Niebagatelne znaczenie mają również problemy bardziej ogólne. Z tych generalnych zagrożeń ważne jest zagadnienie uelastyczniania prawa pracy, które może być motywowane przekonaniem, że oto w gospodarce wzrasta znaczenie coraz mniejszych i przez to słabszych ekonomicznie podmiotów. W tym kontekście zwrócę uwagę, że obserwowany wzrost liczby przedsiębior- ców oraz statystyczne zmniejszanie się rozmiarów ich przedsiębiorstw przynajmniej do pewnego stopnia można wyjaśnić prawnym rozdrob- nieniem jednolitych w sensie ekonomicznym organizmów gospodar- czych. Część druga książki poświęcona zostanie przedstawieniu możliwych dróg rozwiązania problemu odpowiedzialności pracodawcy wobec pracownika w warunkach zróżnicowania organizacyjnych form prowa- dzenia działalności gospodarczej. W kolejnych rozdziałach zajmę się: możliwością zastosowania w prawie pracy koncepcji „przebijania zasło- ny osobowości prawnej” (ang. piercing the corporate veil), aktywnością socjalną państwa oraz regulacjami z zakresu prawa pracy dotyczącymi grup spółek. Myślą przewodnią analiz prowadzonych w tych rozdziałach (odpowiednio III, IV i V) będzie wspomniane wyżej przekonanie o specyfice stosunku pracy oraz szczególnych cechach odpowiedzialno- ści pracodawcy wobec pracownika. Część drugą otworzy rozdział poświęcony koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej”. Rozwiązanie to przedstawię w pierwszej kolejności, albowiem wydaje się ono najbardziej intuicyjne. Skoro omawiane problemy wynikają z podziału jednolitego organizmu gospo- darczego na wiele odrębnych, często powiązanych kapitałowo podmio- tów, to naturalnym rozwiązaniem powinno być dążenie do zignorowa- nia tego podziału. Narzędziem pozwalającym osiągnąć ten cel jest znana w amerykańskiej praktyce sądowej możliwość „przebicia zasłony osobowości prawnej”, oddzielającej wspólnika od współtworzonej przez niego spółki, w rezultacie czego dochodzi do obciążenia wspólnika jej zobowiązaniami. Rozważania nad przydatnością tej koncepcji dla po- prawy sytuacji pracowników w Polsce poprzedzę przedstawieniem jej teoretycznych podstaw. Odwołując się do poglądów wyrażanych w lite- raturze przedmiotu, spróbuję wyjaśnić, jakie jest uzasadnienie ograni- 18 Wprowadzenie czonej odpowiedzialności wspólników spółek kapitałowych, oraz wskazać, w których sytuacjach uzasadnienie to bywa uznawane za nie- wystarczające. Dalej, przechodząc na grunt polskiego prawa pracy, rozważę, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie, koncepcja „unoszenia zasłony osobowości prawnej” podobna jest do wypracowanego w pol- skim prawie pracy mechanizmu odpowiedzialności pracodawcy w za- rządczym modelu pracodawcy. Należy bowiem wskazać, że w przywo- łanym modelu stroną stosunku pracy bywa podmiot pozbawiony zdolności posiadania majątku, mimo że jest on niezbędny do realizacji roszczeń pracowniczych. W tej sytuacji konieczne było wypracowanie mechanizmu obciążania odpowiedzialnością podmiotu, który w prze- ciwieństwie do pracodawcy majątek posiada. Wydaje się przy tym, że jakkolwiek nie zachodzi pełna analogia między przyjętym w Polsce rozwiązaniem a koncepcją „przebijania zasłony osobowości prawnej”, to jednak wypracowane w polskiej doktrynie teorie mogą stanowić cenną inspirację przy rozwiązywaniu problemu odpowiedzialności pracodawcy w zmieniających się warunkach gospodarczych. W dalszej części rozdziału III podejmę próbę sformułowania argu- mentów przemawiających za wykorzystaniem koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej” w prawie pracy. Wydaje się, że argumen- tację taką można wyprowadzić z cech specyficznych prawa pracy i sto- sunku pracy. Zastanowię się między innymi nad tym, jakie znaczenie ma okoliczność, że pracownicy wielu odrębnych podmiotów uczestniczą czasami w jednym skooperowanym przedsięwzięciu gospodarczym. W tym kontekście rozważę, czy wytwarzane w takiej sytuacji relacje mogą przemawiać za pomniejszeniem w prawie pracy znaczenia odręb- ności prawnej jednostek tworzących jeden organizm gospodarczy. Odwołam się przy tym do obecnych już na gruncie prawa pracy rozwią- zań idących w tym kierunku. Jednym z nich są regulacje dotyczące udziału pracowników spółek zależnych w procesie decyzyjnym przebie- gającym na poziomie spółki dominującej, innym zaś tzw. kodeksy do- brych praktyk obejmujące z reguły całe koncerny. Kolejny argument służący uzasadnieniu, że szczególne cechy prawa pracy mogą przema- wiać za zastosowaniem na jego gruncie koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej”, postaram się wyprowadzić ze spostrzeżenia o braku ekwiwalentności między świadczeniami pracownika i praco- dawcy. W tym kontekście wskażę, że prawo pracy nakłada na pracodaw- cę obowiązki o charakterze socjalnym, które trudno uznać za odpowied- nik wykonywanej przez pracownika pracy. Uzasadnienie tego rodzaju 19 Wprowadzenie obowiązków pozwala dojść do wniosku, że w istotny sposób wpływają one na specyficzną naturę stosunku pracy. Wydaje się przy tym, że podział jednolitego organizmu gospodarczego na wiele odrębnych podmiotów prawnych (pracodawców) może ograniczać możliwość ich realizacji. W rezultacie można mówić o pewnym dysonansie między szczególną naturą stosunku pracy i obecną na gruncie prawa cywilnego swobodą powoływania do życia odrębnych osób prawnych. Występo- wanie tych sprzeczności może przemawiać za dopuszczeniem na gruncie prawa pracy rozwiązań, których celem jest ich niwelacja. Jednym z takich rozwiązań jest właśnie koncepcja „przebijania zasłony osobo- wości prawnej”. Kolejny argument przemawiający za możliwością zastosowania w prawie pracy omawianej koncepcji oprę na okoliczności, że w prawie pracy – inaczej niż w przypadku prawa cywilnego, szczególną rolę od- grywają normy o charakterze (jednostronnie) bezwzględnie wiążącym oraz administracyjnoprawna metoda regulacji. W tym kontekście zwrócę uwagę, że podział jednolitego organizmu gospodarczego na szereg odrębnych prawnie podmiotów jest działaniem podejmowanym w ramach swobody istniejącej w prawie cywilnym. Korzystanie z tej swobody nie powinno prowadzić do omijania regulacji wynikających z norm bezwzględnie wiążących. W konsekwencji dopuszczenie na gruncie prawa pracy możliwości zastosowania koncepcji „unoszenia zasłony osobowości prawnej” może być uznane za naturalną konsekwen- cję przyrodzonej prawu pracy odporności na swobodne poczynania podmiotów prawa prywatnego. W dalszej części rozdziału III przedstawię ograniczenia koncepcji „przebijania zasłony osobowości prawnej”, jako sposobu poprawiania sytuacji pracowników. Postaram się między innymi wskazać, że istotna słabość omawianego rozwiązania bierze się stąd, że jego wykorzystanie możliwe jest jedynie w drodze sądowego powództwa. Ten sposób gwarantowania praw pracowniczych ma wiele wad. Nie wszyscy pra- cownicy decydują się prowadzić walkę przed sądem, nie wszyscy mają kompetencje, żeby to robić, niewielu stać na profesjonalną obsługę prawną, która wydaje się niezbędna przy stosowaniu tak skomplikowa- nej konstrukcji. Ponadto należy pamiętać, że w obecnych warunkach gospodarczych spółka dominująca z dużym prawdopodobieństwem będzie podmiotem zagranicznym, co dodatkowo komplikuje sytuację pod względem prawnym. Wadą omawianej koncepcji jest również to, że wobec rozpowszechnienia się zatrudnienia niepracowniczego jej 20 Wprowadzenie dopuszczenie w prawie pracy pogłębiłoby różnice między sytuacją pracowników a sytuacją osób świadczących pracę na innej podstawie prawnej. Rozważania prowadzone w kolejnym (IV) rozdziale pracy zostaną poświęcone aktywności socjalnej państwa, która w pewnym zakresie może być uznana za formę rozwiązywania problemu odpowiedzialności pracodawcy wobec pracownika w warunkach dywersyfikacji organiza- cyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej. W tym rozdziale odwołam się do przykładu odpowiedzialności pracodawcy za wypadek przy pracy oraz odpowiedzialności pracodawcy za wadliwe rozwiązanie stosunku pracy. Dodatkowo wskażę na niektóre, interesujące z punktu widzenia omawianego tematu, aspekty regulacji odnoszących się do gwarantowania roszczeń pracowniczych. Prowadzony wywód będzie miał na celu wykazanie, że ustawodawca w rozmaity sposób dąży do tego, aby sytuacja pracownika w jak najmniejszym stopniu zależała od kondycji finansowej pracodawcy. W obowiązującym prawie cel ten realizowany jest w szczególności przez: 1) ograniczenie odpowiedzialności pracodawcy za szkody spowodo- wane wypadkiem przy pracy (połączone z wprowadzeniem obo- wiązkowego ubezpieczenia wypadkowego); 2) ograniczenie odpowiedzialności pracodawcy z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku (połączone z działaniami instytucji publicz- nych nakierowanymi na ograniczanie bezrobocia i łagodzenie jego skutków); 3) wprowadzenie systemu gwarancji roszczeń pracowniczych na wy- padek niewypłacalności pracodawcy. Wymienione rozwiązania istotnie zmniejszają potrzebę sięgania przez pracowników do odpowiedzialności spółki dominującej. W rozdziale IV spróbuję też uzasadnić pogląd, że choć ingerencja socjalna państwa może istotnie łagodzić problemy wynikające ze wzrostu znaczenia w gospodarce ugrupowań integracyjnych, to również ten sposób rozwiązania analizowanego problemu obarczony jest istot- nymi ograniczeniami. Przykładowo pociąga on za sobą konieczność limitowania roszczeń pracowniczych, a to może budzić, i rzeczywiście wzbudza, głosy sprzeciwu. Słabość omawianego rozwiązania wynika też stąd, że kondycja finansów publicznych ma zbyt duży wpływ na zakres zapewnianej przez instytucje państwowe ochrony. Można rów- nież wskazać, że konsekwentne zastosowanie tego rozwiązania prowa- 21 Wprowadzenie dziłoby do nadmiernego ograniczenia odpowiedzialności pracodawców za skutki ich własnych, naruszających prawo zachowań. W rozdziale V (ostatnim) podejmę próbę analizy wybranych regu- lacji z zakresu prawa pracy dotyczących grup spółek. Rozważania zosta- ną poprowadzone tak, aby odnosiły się bezpośrednio do problemu odpowiedzialności pracodawcy. Zastanowię się przy tym, czy występu- jąca w orzecznictwie Sądu Najwyższego koncepcja pracodawcy konsty- tucyjnego oraz unormowania dotyczące partycypacji pracowniczej na poziomie grupy spółek należy uważać za pierwszy krok w stronę przy- pisania odpowiedzialności spółkom dominującym, czy też ich znaczenie jest inne. Wskażę przy tej okazji, że zarówno partycypacja pracownicza, jak i uznanie podmiotowości spółki dominującej w zbiorowych stosun- kach pracy nie muszą być odczytywane jako dążenie do pomniejszenia znaczenia tzw. pracodawców formalnych. Omawiane rozwiązania można postrzegać jako działania mające na celu poprawę ładu korpo- racyjnego w ugrupowaniach integracyjnych. Z tego względu również one mogą być postrzegane jako sposób rozwiązania omawianego w pracy problemu odpowiedzialności pracodawcy w warunkach rozwoju ugrupowań integracyjnych. Oba przywołane rozwiązania mogą bowiem odgrywać rolę przy minimalizowaniu ryzyka występowania nadużyć związanych ze swobodą powoływania do życia odrębnych podmiotów prawa. * * * W zakończeniu spróbuję uzasadnić, że satysfakcjonująca odpowiedź na analizowany w pracy problem odpowiedzialności pracodawcy wobec pracownika w warunkach dywersyfikacji organizacyjnych form prowa- dzenia działalności gospodarczej wymaga równoległego wykorzystania wszystkich rozwiązań, które zostaną przedstawione w drugiej części pracy. Książka stanowi rozwiniętą i uzupełnioną wersję rozprawy doktor- skiej obronionej w 2013 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwer- sytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Nie powstałaby bez pomocy wielu osób. Pragnę szczególnie podziękować mojemu szefowi i promotorowi Panu Profesorowi Mirosławowi Włodarczykowi za cierpliwość oraz zaangażowanie w moje sprawy. Podziękowania należą się również moim Koleżankom z Katedry Prawa Pracy WPiA UKSW, szczególnie zaś Barbarze Surdykowskiej oraz Annie Redzie-Ci- szewskiej, które poświęcały czas na rozmowy ze mną oraz podsuwały kolejne lektury. Dziękuję także recenzentom w przewodzie doktorskim, 22 Wprowadzenie Pani Profesor Teresie Liszcz oraz Panu Profesorowi Zbigniewowi Gó- ralowi, których cenne sugestie starałem się uwzględnić, przygotowując pracę do publikacji. Nie mogę też zapomnieć o mojej żonie i córce, którym jestem szczególnie wdzięczny. Jakkolwiek nie mogę sobie samemu przypisać powstania tej książki, to jej wszelkie wady obciążają wyłącznie mnie. Warszawa, styczeń 2014 r. 23 Część 1 Dywersyfikacja organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej i związane z nią zagrożenia dla pracowników Rozdział I Dywersyfikacja organizacyjnych form prowadzenia działalności gospodarczej jako zjawisko ekonomiczne i prawne 1. Zmiany dotyczące sposobu zarządzania przedsiębiorstwem z punktu widzenia prawa pracy Zmiany ustrojowe w Polsce zapoczątkowane w końcówce lat 80. oraz przełom XX i XXI w. stały się okazją do rozważań na temat prze- mian zachodzących w prawie pracy. Liczni autorzy, podejmując refleksję nad przyszłością prawa pracy, próbowali jednocześnie wskazać cechy charakterystyczne mijającej epoki, podkreślając, że aktualne przeobra- żenia dotyczące sfery prawnej wiążą się bezpośrednio ze zmianami gospodarczymi. Zwracano uwagę, że od kilkudziesięciu lat zachodzą procesy, które według niektórych mogą spowodować zmierzch prawa pracy, według innych zaś jego zasadnicze przekształcenie3. Jednym z najważniejszych elementów dokonujących się przemian jest zmiana sposobu organizacji przedsiębiorstwa. W konsekwencji – z uwagi na związek ekonomicznej kategorii przedsiębiorstwa z prawnym pojęciem pracodawcy – zachodzące zmiany odnoszą się do jednej ze stron sto- sunku pracy. Nasilająca się konkurencja, rewolucja informacyjna, pojawienie się gospodarki opartej na rynkach finansowych, swoboda ekspansji ekonomicznej na kraje sąsiednie wywołują (choć z drugiej strony też 3 Zob. I. Boruta, W sprawie przyszłości prawa pracy, PiZS 2005, nr 4, passim. 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność pracodawcy a rozwój struktur holdingowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: