Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00699 009493 11015986 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy - ebook/pdf
Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 376
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0855-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy Anna Falkowska Warszawa 2010 Recenzent: Prof. zw. dr hab. Mirosław Nesterowicz Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Maź Joanna Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Skład, łamanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN: 978-83-264-1125-0 ISSN: 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Kochanym Rodzicom Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................ . 11 Wstęp.................................................................................................................. .1 7 Rozdział I Przepisy obowiązujące w zakresie rękojmi na ziemiach polskich do 1934 r. ................................................................... .2 7 1.. Mozaika.rozwiązań.prawnych.w.zakresie.prawa.cywilnego. na.ziemiach.polskich.w.1918.r................................................................... .2 7 2.. Kodeks.Napoleona...................................................................................... .3 1 2.1..Ogólna.charakterystyka.Kodeksu.Napoleona................................. .3 1 2.2..Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi..................................................................................... .3 4 2.3..Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne................................................ .3 6 3.. Kodeks.cywilny.austriacki.(ABGB)........................................................... .4 5 3.1..Ogólna.charakterystyka.ABGB........................................................... .4 5 3.2..Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi..................................................................................... .4 8 3.3..Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne................................................ .4 9 4.. Kodeks.cywilny.niemiecki.(BGB).............................................................. .5 6 4.1..Ogólna.charakterystyka.BGB............................................................. .5 6 4.2..Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi..................................................................................... .5 8 4.3..Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne................................................ .6 0 5.. Zwód.Praw.Cesarstwa.Rosyjskiego.......................................................... .6 7 5.1..Ogólna.charakterystyka.Zwodu.Praw.Cesarstwa.Rosyjskiego...... .6 7 5.2..Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi..... .7 1 5.3..Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne................................................ 73 6.. Podsumowanie............................................................................................. .7 6 7 Spis treści Rozdział II Przebieg prac nad przepisami o rękojmi w kodeksie zobowiązań........ .7 7 1.. Sekcja.Prawa.Cywilnego.Komisji.Kodyfikacyjnej.RP.–.skład,.. struktura.organizacyjna.oraz.jej.przekształcenia................................... .7 7 2.. Źródła.pomocnicze.w.pracach.Komisji.Kodyfikacyjnej........................ .8 1 2.1..Szwajcarski.kodeks.zobowiązań........................................................ .8 2 2.1.1.. Ogólna.charakterystyka.szwajcarskiego.kodeksu. zobowiązań................................................................................. .8 2 2.1.2.. Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi.......................................................................... .8 3 2.1.3.. Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne..................................... .8 5 2.2..Projekt.francusko-włoski..................................................................... .9 3 2.2.1.. Ogólna.charakterystyka.projektu.francusko-włoskiego........9 3 2.2.2.. Projekt.francusko-włoski.w.pracach.Komisji.. Kodyfikacyjnej............................................................................ .9 5 2.2.3.. Ukształtowanie.odpowiedzialności.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi.......................................................................... .9 8 2.2.4.. Odpowiedzialność.za.wady.fizyczne..................................... .9 9 2.2.5.. Umowna.rękojmia.za.należytą.sprawność.......................... . 103 3.. Główne.projekty.kodeksu.zobowiązań................................................. . 105 4.. Podsumowanie........................................................................................... . 120 Rozdział III Odpowiedzialność za wady fizyczne rzeczy w świetle kodeksu zobowiązań ................................................................. . 122 1.. Systematyka.przepisów.o.rękojmi.......................................................... . 122 2.. Charakter.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi.............. . 124 3.. Zwolnienie.sprzedawcy.od.obowiązku.rękojmi.................................. . 131 4.. Możliwość.modyfikacji.kodeksowego.zakresu.. odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi.w.drodze.umowy...................... . 133 4.1..Rozszerzenie.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi....................... . 134 4.2..Ograniczenie.lub.wyłączenie.odpowiedzialności.. z.tytułu.rękojmi................................................................................... . 136 5.. Pojęcie.wady.fizycznej.rzeczy................................................................. . 139 5.1..Odpowiedzialność.sprzedawcy.nieruchomości.. za.oznaczony.obszar.......................................................................... . 140 5.2..Sprzedaż.według.próbki.lub.wzoru................................................ . 142 8 Spis treści . 6.. Wyłączenie.odpowiedzialności.sprzedawcy.za.wady.fizyczne...... . 145 . 7.. Odpowiedzialność.sprzedawcy.za.wady.jawne................................ . 146 . 8.. Uprawnienia.nabywcy.rzeczy.dotkniętej.wadą.fizyczną................. . 151 8.1..Uprawnienie.do.odstąpienia.od.umowy...................................... . 154 8.2..Żądanie.obniżenia.ceny.................................................................. . 160 8.3..Żądanie.dostarczenia.zamiast.rzeczy.wadliwych.. takiej.samej.ilości.rzeczy.wolnych.od.wad.................................. . 162 . 9.. Obowiązki.i.uprawnienia.kupującego.w.wypadku.ujawnienia.. wady.fizycznej.rzeczy.nadesłanej.mu.z.innej.miejscowości............ . 166 9.1..Regulacja.w.obrocie.powszechnym.............................................. . 166 9.2..Regulacja.w.obrocie.handlowym.................................................. . 168 10.. Uprawnienia.z.tytułu.rękojmi.a.roszczenia.odszkodowawcze. kupującego............................................................................................... . 171 11.. Utrata.uprawnień.z.tytułu.rękojmi...................................................... . 175 11.1.. Regulacja.w.obrocie.powszechnym............................................ . 175 11.2.. Regulacja.w.obrocie.handlowym................................................ . 178 12.. Terminy.dochodzenia.praw.z.tytułu.rękojmi.za.wady.fizyczne..... . 183 13.. Podsumowanie........................................................................................ . 186 Rozdział IV Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi w latach 1939–1964 ........................................................................................ . 188 1.. Okres.II.wojny.światowej......................................................................... . 188 2.. Regulacja.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi.. w.obrocie.powszechnym.w.latach.1944–1964....................................... . 190 2.1..Wpływ.przemian.ustrojowych.po.II.wojnie.światowej.. na.funkcjonowanie.kodeksu.zobowiązań...................................... . 190 2.2..Orzecznictwo.w.zakresie.rękojmi.za.wady.fizyczne.................... . 196 3.. Regulacja.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi.. w.obrocie.uspołecznionym.w.latach.1944–1964................................... . 198 3.1..Przepisy.szczególne.normujące.odpowiedzialność.sprzedawcy.. z.tytułu.rękojmi.w.obrocie.uspołecznionym.................................. . 198 3.2..Modyfikacja.odpowiedzialności.za.wady.w.obrocie. uspołecznionym.................................................................................. . 205 4.. Przebieg.prac.nad.przepisami.o.rękojmi.w.nowym.kodeksie.. cywilnym..................................................................................................... . 218 5..Podsumowanie............................................................................................ . 230 9 Spis treści Rozdział V Odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne rzeczy po 1965 r.......... 232 1..Zmiany.wprowadzone.przez.kodeks.cywilny.z.1964.r...................... . 232 1.1..Systematyka.przepisów.o.rękojmi................................................... . 232 1.2..Pojęcie.wady.fizycznej....................................................................... . 233 1.3..Wyłączenie.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi........................... . 237 1.4..Możliwość.modyfikacji.kodeksowego.zakresu.. odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi.w.drodze.umowy............... . 239 1.5..Wady.fizyczne.objęte.odpowiedzialnością.z.tytułu.rękojmi....... . 241 1.6..Uprawnienia.nabywcy.rzeczy.dotkniętej.wadą.fizyczną............ . 243 1.7..Uprawnienia.z.tytułu.rękojmi.a.roszczenia.odszkodowawcze. kupującego........................................................................................... . 257 1.8..Akty.staranności.................................................................................. . 261 1.9..Obowiązki.i.uprawnienia.kupującego.w.wypadku.ujawnienia. wady.fizycznej.rzeczy.nadesłanej.z.innej.miejscowości.............. . 265 1.10..Terminy.do.dochodzenia.uprawnień.z.tytułu.rękojmi................ . 266 1.11..Wzajemny.stosunek.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi. i.gwarancji............................................................................................ . 271 2..Modyfikacja.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi.w.obrocie. uspołecznionym.w.latach.1965–1990...................................................... . 273 2.1..Uwagi.ogólne....................................................................................... . 273 2.2..Pojęcie.wady.fizycznej.i.zakres.odpowiedzialności.. sprzedawcy.......................................................................................... . 275 2.3..Akty.staranności.................................................................................. . 278 2.4..Uprawnienia.z.tytułu.rękojmi.......................................................... . 281 2.5..Braki.ilościowe..................................................................................... . 283 2.6..Kary.umowne.i.roszczenia.odszkodowawcze............................... . 284 3..Rękojmia.przy.sprzedaży.z.udziałem.konsumentów.do.2003.r......... . 286 4..Dwie.wielkie.nowelizacje.kodeksu.cywilnego.–.z.1990.r..i.1996.r.......... 295 5..Kres.rękojmi.w.stosunkach.z.konsumentami.–.ustawa.z.dnia.27.lipca. 2002.r..o.szczególnych.warunkach.sprzedaży.konsumenckiej.oraz. o.zmianie.Kodeksu.cywilnego................................................................. . 302 6..Podsumowanie............................................................................................ . 313 Zakończenie ................................................................................................... . 316 Bibliografia ..................................................................................................... . 333 10 Wykaz skrótów Źródła prawa i projekty aktów prawnych ABGB. BGB CO. dyrektywa. 1999/44/WE. k.c.. k.h.. kodeks.. Napoleona. k.z.. o.w.d.. o.w.d..z.1956.r.. –. – Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch,.austriacki.kodeks. cywilny.z.1811.r. – Bürgerliches Gesetzbuch,.niemiecki.kodeks.cywilny.z.1896.r. –. Code des Obligations, szwajcarski.kodeks.zobowiązań. z.1911.r. –. dyrektywa. 1999/44/EC. Parlamentu. Europejskiego. oraz.Rady.z.dnia.25.maja.1999.r..w.sprawie.niektó- rych.aspektów.sprzedaży.towarów.konsumpcyjnych. i. związanych. z. tym. gwarancji. (Dz.. Urz.. WE. L. 171. z.7.07.1999,.s..12) –. ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny. (Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia. 27.czerwca.1934.r..–.Kodeks.handlowy.(Dz..U..Nr.57,. poz..502.z.późn..zm.) –. –. Kodeks.Napoleona.z.1804.r. – rozporządzenie.Prezydenta. Rzeczypospolitej.z. dnia. 27.października.1933.r..–.Kodeks.zobowiązań.(Dz..U.. Nr.82,.poz..598.z.późn..zm.) –. o.w.d..z.1956.r.;.o.w.d..z.1959.r.;.o.w.d..z.1963.r. załącznik.nr.2.do.zarządzenia.Przewodniczącego.PKPG. z.dnia.15.października.1956.r..w.sprawie.przydziałów,. rozdzielników,.uzgodnień.dostaw.i.ogólnych.warun- ków.dostawy.(M.P..Nr.89,.poz..1016) 11 Wykaz skrótów o.w.d..z.1959.r.. –. o.w.d..z.1963.r.. –. załącznik.nr.2.do.zarządzenia.Przewodniczącego.PKPG. z.dnia.9.kwietnia.1959.r..w.sprawie.przydziałów,.roz- dzielników,.uzgodnień.dostaw.i.ogólnych.warunków. dostaw.pomiędzy.jednostkami.gospodarki.uspołecz- nionej.(M.P..Nr.37,.poz..167.z.późn..zm.) załącznik.nr.2.do.zarządzenia.Przewodniczącego.PKPG. z.dnia.2.kwietnia.1963.r..w.sprawie.przydziałów,.rozdziel- ników,.uzgodnień.dostaw.i.ogólnych.warunków.dostaw. w.obrocie.krajowym.pomiędzy.jednostkami.gospodarki. uspołecznionej.(M.P..Nr.34,.poz..172.z.późn..zm.) –. o.w.s..z.1966.r.;.o.w.s..z.1973.r.;.o.w.s..z.1982.r. załącznik.do.zarządzenia.Przewodniczącego.Komisji. Planowania.przy.Radzie.Ministrów.z.dnia.7.paździer- nika. 1966. r.. w. sprawie. ogólnych. warunków. umów. sprzedaży.oraz.umów.dostawy.w.obrocie.krajowym. pomiędzy. jednostkami. gospodarki. uspołecznionej. (M.P..Nr.57,.poz..276.z.późn..zm.) załącznik.do.uchwały.nr.192.Rady.Ministrów.z.dnia. 3. sierpnia. 1973. r.. w. sprawie. umów. sprzedaży. oraz. umów.dostawy.między.jednostkami.gospodarki.uspo- łecznionej.(M.P..Nr.36,.poz..218.z.późn..zm.) załącznik.do.uchwały.nr.207.Rady.Ministrów.z.dnia. 27.września.1982.r..w.sprawie.umów.sprzedaży.oraz. umów.dostawy.między.jednostkami.gospodarki.uspo- łecznionej.(M.P..Nr.26,.poz..235.z.późn..zm.) o.w.s.. o.w.s..z.1966.r.. –. o.w.s..z.1973.r.. –. o.w.s..z.1982.r.. –. p.o.p.c.. projekt.. francusko-. -włoski. r.u.s.p.k.. r.u.s.u.k.. 12 –. ustawa.z.dnia.18.lipca.1950.r..–.Przepisy.ogólne.prawa. – –. –. cywilnego.(Dz..U..Nr.34,.poz..311.z.późn..zm.) francusko-włoski.projekt.kodeksu.zobowiązań.i.umów. (Projetto di Codice delle obligazioni e dei contratti/Projet de Code des obligations et des contrats) rozporządzenie. Rady. Ministrów. z. dnia. 25. czerwca. 2002.r..w.sprawie.szczegółowych.warunków.zawiera- nia.i.wykonywania.umów.sprzedaży.między.przedsię- biorcami.a.konsumentami.(Dz..U..Nr.96,.poz..851) rozporządzenie.Rady.Ministrów.z.dnia.30.maja.1995.r.. w. sprawie. szczegółowych. warunków. zawierania. i.wykonywania.umów.sprzedaży.rzeczy.ruchomych. z.udziałem.konsumentów.(Dz..U..Nr.64,.poz..328) Wykaz skrótów uchwała.nr.71. –. uchwała. nr. 71. Rady. Ministrów. z. dnia. 13. czerwca. 1983. r.. w. sprawie. ogólnych. warunków. sprzedaży. detalicznej.towarów.oraz.ogólnych.warunków.gwa- rancyjnych. dotyczących. towarów. trwałego. użytku,. sprzedawanych.przez.jednostki.handlu.uspołecznio- nego.(M.P..Nr.21,.poz..118) u.w.s.k.. ZGB. Zwód.Praw. III.nowela. Acta.UWr.. Prawo. Acta.UWr... Prz..Prawa. i.Admin.. Apel.-W-wa. a.z.u.s.. Biul..SA.Ka Biul..SN. CPH. D.p.p.. DPP. Dz..Pr.. Dz.Pr.K.P.. Dz..U. –. ustawa.z.dnia.27.lipca.2002.r..o.szczególnych.warun- kach.sprzedaży.konsumenckiej.oraz.o.zmianie.Kodek- su.cywilnego.(Dz..U..Nr.141,.poz..1176.z.późn..zm.) –. Zivilgesetzbuch,.szwajcarski.kodeks.cywilny.z.1911.r. –. Zwód.Praw.Cesarstwa.Rosyjskiego.z.1832.r. –. III.nowela.do.ABGB.–.rozporządzenie.cesarskie.z.dnia. 19.marca.1916.r..(D.p.p..nr.69) Periodyki –. Acta.Universitatis.Wratislaviensis..Prawo –. Acta. Universitatis. Wratislaviensis.. Przegląd. Prawa. i.Administracji –. Apelacja..Orzecznictwo.Sądu.Apelacyjnego.w.Warsza- –. – wie austriacki.zbiór.ustaw.sądowych.z.lat.1780–1848 Biuletyn..Orzecznictwo.Sądu.Apelacyjnego.w.Katowi- cach.i.Sądów.Okregowych –. Biuletyn.Sądu.Najwyższego – Czasopismo.Prawno-Historyczne –. austriacki.dziennik.praw.państwa –. Demokratyczny.Przegląd.Prawniczy –. Dziennik.Praw.Państwa.Polskiego.(1918–1919) –. Dziennik.Praw.Królestwa.Polskiego –. Dziennik.Ustaw.Rzeczypospolitej.Polskiej.(1919–1939,. 1944–1952.i.od.1990);.Dziennik.Ustaw.Polskiej.Rzecz- pospolitej.Ludowej.(1952–1989) Dz..U..R. Dz..Urz..MHW.– Dziennik.Urzędowy.Ministerstwa.Handlu.Wewnętrz- – Dziennik.Urzędowy.Rzeszy nego 13 Wykaz skrótów – Dziennik.Urzędowy.Ministerstwa.Handlu.Wewnętrz- nego.i.Usług –. Dziennik.Urzędowy.Zarządu.Cywilnego.Ziem.Woły- nia.i.Frontu.Podolskiego Instytut.Badania.Prawa.Sądowego Instytut.Państwa.i.Prawa.Polskiej.Akademii.Nauk Dz..Urz.. MHWiU. Dz..Urz..WE.L. – Dziennik.Urzędowy.Wspólnot.Europejskich,.seria.L Dz.U.Z.C.Z.W.. i.F.P.. GP. GSW. IBPS. IPiP.PAN. KPP. M.P.. M..Praw.. ND. NP. OSA. OSNC. –. Gazeta.Prawna –. Gazeta.Sądowa.Warszawska –. –. –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –. Monitor.Polski –. Monitor.Prawniczy –. Nowe.Drogi –. Nowe.Prawo –. Orzecznictwo.Sądów.Apelacyjnych –. Zbiór.Orzeczeń.Sądu.Najwyższego..Orzeczenia.Izby. Pierwszej. (1918–1932);. Zbiór. Orzeczeń. Sądu. Naj- wyższego.. Orzeczenia. Izby. Cywilnej. (1933–1939. i.1945–1952);.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izby. Cywilnej. i. Izby. Karnej. (1953–1961);. Orzecznictwo. Izby.Cywilnej.Sądu.Najwyższego.(1962);.Orzecznic- two.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna.oraz.Izba.Pracy. i. Ubezpieczeń. Społecznych. (1963–1982);. Orzecznic- two.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna.i.Administra- cyjna. oraz. Izba. Pracy. i. Ubezpieczeń. Społecznych. (1982–1989);.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba. Cywilna.oraz.Izba.Administracyjna,.Pracy.i.Ubezpie- czeń. Społecznych. (1990–1994);. Orzecznictwo. Sądu. Najwyższego..Izba.Cywilna.(od.1995). – Orzecznictwo.Sądów.Polskich.(1921–1939.i.od.1990.r.) –. Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażowych. (1957–1989) –. Państwo.i.Prawo –. Prawo.i.Życie –. Przegląd.Notarialny – Przegląd.Prawa.i.Administracji OSP. OSPiKA. PiP. PiŻ. PN. PPA. 14 Wykaz skrótów PPH. PS. PUG. RPE. RPEiS. Rzeczposp.. St.I.S.. ZNIBPS. –. Przegląd.Prawa.Handlowego –. Przegląd.Sądowy –. Przegląd.Ustawodawstwa.Gospodarczego –. Ruch.Prawniczy.i.Ekonomiczny.(lata.1958–1960) – Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny.(lata. 1925–1939.oraz.od.1961.r.) –. Rzeczpospolita –. Studia.Iuridica.Silesiaca –. Zeszyty.Naukowe.Instytutu.Badania.Prawa.Sądowe- go ZNUJ. –. Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego Inne BBWR. b.m.w. b.r.w.. GKA. j.g.u.. KC.PPR. MHW. MHWiU. OKA. PKPG. RM. RP. SA. SN. SW. TBSP. WSE.. w.Poznaniu. brak.miejsca.wydania jednostka.gospodarki.uspołecznionej –. Bezpartyjny.Blok.Współpracy.z.Rządem – –. brak.roku.wydania –. Główna.Komisja.Arbitrażowa –. –. Komitet.Centralny.Polskiej.Partii.Robotniczej –. Minister.Handlu.Wewnętrznego –. Minister.Handlu.Wewnętrznego.i.Usług –. Okręgowa.Komisja.Arbitrażowa – Państwowa.Komisja.Planowania.Gospodarczego –. Rada.Ministrów –. Rzeczpospolita.Polska – Sąd.Apelacyjny –. Sąd.Najwyższy –. Sąd.Wojewódzki –. Towarzystwo.Biblioteki.Słuchaczów.Prawa –. Wyższa.Szkoła.Ekonomiczna.w.Poznaniu Wstęp Si le droit civil est la plus juridique des branches du droit, la théorie des obligations est la plus juridique des parties du droit civil1. R..Savatier Jeżeli.rzeczywiście.–.jak.pisze.R..Savatier.–.prawo.zobowiązań.jest.„naj- bardziej.prawniczą”.częścią.prawa.cywilnego,.to.na.gruncie.prawa.zobowią- zań.szczególne.miejsce.zajmuje.kwestia.odpowiedzialności.sprzedawcy.za. wady.fizyczne..Jak.stwierdził.J..Skąpski:.„Rękojmia.za.wady.fizyczne.przy. sprzedaży.stanowi.jeden.z.trudniejszych.działów.prawa.zobowiązaniowego.. Budzi.ona.wiele.wątpliwości.teoretycznych,.a.regulujące.ją.w.różnych.ko- deksach.przepisy.dają.podstawę.do.powstania.licznych.sporów..Nie.inaczej. przedstawia.się.sytuacja.na.gruncie.prawa.polskiego”2..Dlatego.też.warto. poświęcić.uwagę.genezie.oraz.rozwojowi.tej.instytucji.prawnej.w.polskim. ustawodawstwie. Umowa.sprzedaży.jest.najczęściej.zawieraną.umową.zarówno.w.ob- rocie.konsumenckim,.jak.i.gospodarczym..Wadliwość.przedmiotu.sprze- daży.wywołuje.nie.tylko.dotkliwe.skutki.ekonomiczne,.lecz.także.wiele. problemów.prawnych..Celem.niniejszej.rozprawy.jest.omówienie.całości. problematyki.związanej.z.odpowiedzialnością.sprzedawcy.za.wady.fi- zyczne.rzeczy.w.prawie.polskim,.rozpoczynając.od.kodeksu.zobowiązań. z.1933.r.,.a.kończąc.na.najnowszych.regulacjach.stanowiących.implemen- tację.dyrektywy.Unii.Europejskiej. Analiza.instytucji.rękojmi.na.ziemiach.polskich,.prowadzona.w.ni- niejszej.rozprawie,.obejmuje.okres.od.1918.r..do.dnia.dzisiejszego..Po- wrót.niepodległego.bytu.państwa.polskiego.w.1918.r..oznaczał.możliwość. autonomicznego.kształtowania.nowych.rodzimych.rozwiązań.prawnych,. 1. R..Savatier,.Cours de droit civil,.Paris.1944,.s..1.. 2. J..Skąpski,.Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne,.NP.1967,.nr.11,.s..1408. 17 Wstęp jednakże. przy. wykorzystaniu. dotychczas. obowiązujących. przepisów. dzielnicowych..Sięgnięcie.tak.daleko.wstecz.pozwoliło.na.przedstawienie. całokształtu.instytucji.rękojmi.w.jej.historycznym.rozwoju.–.od.jej.genezy. związanej.z.pracami.w.łonie.międzywojennej.Komisji.Kodyfikacyjnej,.do. zastąpienia.jej.w.obrocie.powszechnym.regulacjami.wynikającymi.z.wdro- żenia.prawa.unijnego. Przedstawienie.genezy.instytucji.rękojmi.w.prawie.polskim.wymagało. dokonania.analizy.przepisów.obowiązujących.w.zakresie.umowy.sprzeda- ży.i.instytucji.rękojmi.na.ziemiach.polskich.do.1933.r.:.kodeksu.Napoleona,. ABGB,.BGB.i.t..X.cz..1.Zwodu.Praw.Cesarstwa.Rosyjskiego..Zagadnieniom. tym.poświęcony.został.pierwszy.rozdział.niniejszej.książki. Następnie.prześledzono.przebieg.prac.nad.przepisami.o.rękojmi. w.kodeksie.zobowiązań.(rozdział.II)..W.pierwszej.kolejności.przedstawio- ny.został.w.niezbędnym.zarysie.skład.Sekcji.Prawa.Cywilnego.Komisji. Kodyfikacyjnej.RP.i.jej.struktura.organizacyjna..W.ocenie.autorki.istot- ne.było.bowiem.wskazanie.czołowych.postaci,.które.wywarły.wpływ.na. kształt.instytucji.rękojmi.w.nowoczesnym.prawie.polskim..Syntetycznie. wskazano.również.poszczególne.etapy.obrad.nad.kodeksem.zobowiązań.. Następnie.analizą.objęto.dwa.źródła.pomocnicze,.które.odegrały.istotną. rolę.w.trakcie.prac.nad.unifikacją.prawa.obligacyjnego.(szwajcarski.ko- deks.zobowiązań.i.francusko-włoski.projekt.kodeksu.zobowiązań.i.umów).. Szczegółowe.rozważania.poświęcono.również.głównym.projektom,.które. opracowywane.były.w.Komisji.Kodyfikacyjnej..Jednocześnie.wskazana. została.geneza.poszczególnych.artykułów.dotyczących.rękojmi.w.kodek- sie.zobowiązań. W.rozdziale.trzecim.przedstawiono.kształt.instytucji.rękojmi.w.ko- deksie. zobowiązań.. W. dalszych. podrozdziałach. szczegółowej. analizie. poddano.zagadnienia.powstające.na.tle.odpowiedzialności.sprzedawcy. za.wady..Jednocześnie.prześledzone.zostały.poglądy.doktryny.i.dorobek. orzecznictwa.w.tym.zakresie. Kolejny,.czwarty.rozdział.poświęcono.odpowiedzialności.sprzedaw- cy.za.wady.w.latach.1939–1964..Poza.krótkimi.uwagami.dotyczącymi.czasu. II.wojny.światowej.główne.uwagi.dotyczą.funkcjonowania.instytucji.rę- kojmi.w.radykalnie.zmienionych.po.wojnie.warunkach.społeczno-ustro- jowych..Wskazany.został.dorobek.powojennego.orzecznictwa.odnoszący. się.do.przepisów.kodeksu.zobowiązań.o.rękojmi..Zasadnicza.jednak.część. analizy.dotyczy.nowych.szczególnych.regulacji.w.obrocie.uspołecznio- nym..W.nich.bowiem.uwidoczniły.się.przeobrażenia.polskiej.gospodarki.. 18 Wstęp Odzwierciedlenie.nowej.sytuacji.polityczno-gospodarczej.zobrazowane. zostało.licznymi.orzeczeniami.arbitrażu.gospodarczego..W.rozdziale.tym. przedstawiono.również.prace.nad.regulacją.rękojmi.w.nowym.kodeksie. cywilnym. Ostatni,.piąty.rozdział.obejmuje.analizę.odpowiedzialności.za.wady. od.1965.r..W.pierwszej.kolejności.przedstawiono.zmiany.wprowadzone. przez.kodeks.cywilny.w.zakresie.rękojmi.za.wady.fizyczne.rzeczy..Oprócz. zmian.normatywnych.zaprezentowane.zostały.liczne.wypowiedzi.doktryny. i.bogaty.dorobek.orzecznictwa.z.tego.okresu..Następnie.wskazane.zostały. modyfikacje.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi.w.obrocie.uspołecznionym. oraz.przy.sprzedaży.z.udziałem.konsumentów..Dalsze.uwagi.poświęcono. zmianom,.jakim.instytucja.rękojmi.uległa.w.wyniku.transformacji.ustro- jowej.i.gospodarczej,.która.dokonała.się.w.Polsce.na.przełomie.lat.osiem- dziesiątych.i.dziewięćdziesiątych.XX.w..Analizą.objęte.zostały.dwie.wielkie. nowelizacje.kodeksu.cywilnego.–.z.1990.r..i.1996.r..Ostatnia.część.pracy.doty- czy.wprowadzenia.do.prawa.polskiego.nowych.unormowań.zastępujących. w.stosunkach.z.konsumentami.tradycyjną.rękojmię..W.sposób.syntetyczny. przedstawiono.główne.wady.i.zalety.nowej.regulacji.prawnej. Ze.względu.na.ograniczone.ramy.niniejszej.rozprawy.poza.jej.zakre- sem.znalazło.się.kilka.kwestii.–.bądź.o.niewielkim.znaczeniu.w.praktyce,. bądź.też.powiązanych.jedynie.pośrednio.z.tematem.niniejszej.książki..Po- minięto.mianowicie.zagadnienie.wad.prawnych.rzeczy.sprzedanej,.gdyż. częstotliwość.ich.występowania.jest.znacznie.mniejsza.niż.wad.fizycznych. W.pracy.zostały.jedynie.zasygnalizowane,.bez.głębszej.analizy,.re- gulacje. szczególne. dotyczące. odpowiedzialności. sprzedawcy. za. wady. zwierząt..Kwestie.te.bowiem.mają.niewielkie.znaczenie.dla.poruszanej. problematyki. Niniejsza.książka.swym.zakresem.objęła.problematykę.rękojmi.tylko. w.ramach.handlu.wewnętrznego..W.rozprawie.nie.poruszono.zagadnie- nia.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi.w.eksporcie.i.imporcie,.ponieważ. stanowi.ono.odrębny.przedmiot.badawczy. Nie.były.też.przedmiotem.analizy.inne.instytucje.związane.z.od- powiedzialnością.cywilną.za.nienależytą.jakość.świadczenia:.gwarancja,. odpowiedzialność.kontraktowa,.odpowiedzialność.deliktowa,.odpowie- dzialność.za.produkt3..Ich.analiza.wykracza.bowiem.poza.ramy.niniejszego. 3. Zob..w.tym.zakresie.m.in..M..Nesterowicz,.Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone wprowadzeniem do obrotu rzeczy niebezpiecznych z wadami,.Palestra.1983,.z..11,.s..4–19;.idem,.Odpowie- dzialność za produkt,.KPP.1993,.z..4,.s..475–485;.E..Bagińska,.Nowe unormowanie odpowiedzialności cy- 19 Wstęp opracowania..Z.tych.też.względów.praca.nie.dotyczy.również.błędu.co. do.jakości.rzeczy.jako.prawnego.instrumentu.umożliwiającego.ochronę. nabywcy4. Rozprawa.nie.objęła.również.analizy.odpowiedzialności.za.wady. przy.innych.niż.sprzedaż.umowach.(np..przy.umowie.o.dzieło,.umowie. komisu,.umowie.leasingu).oraz.innych.instytucji.prawnych,.do.których. zastosowanie.znajdują.przepisy.o.rękojmi.przy.sprzedaży,.np..datio in so- lutum.(art..453.k.c.)5. Problematyka.rękojmi.była.przedmiotem.licznych.artykułów.nauko- wych.oraz.odpowiednich.ustępów.w.komentarzach.do.poszczególnych. normujących. ją. kodeksów.. W. zakresie. przepisów. obowiązujących. na. ziemiach.polskich.do.1933.r..najlepiej.zbadane.przez.polskich.prawni- ków.okresu.międzywojennego.zostały.regulacje.austriackiego.kodeksu. cywilnego.(ABGB).oraz.kodeksu.Napoleona..Odnośnie.do.pierwszego. z.tych.aktów.dużą.pomoc.w.odtworzeniu.ówczesnych.regulacji,.poglą- dów. doktryny. i. orzecznictwa. stanowią. prace. S.. Wróblewskiego6. oraz. W..Dbałowskiego.i.J..Przeworskiego7..Dogłębną.i.niezwykle.cenną.anali- zę.w.przedmiocie.instytucji.rękojmi.zawierają.także.dwie.prace.R..Long- champs.de.Bérier8. Z.licznej.literatury.dotyczącej.kodeksu.Napoleona.cenne,.z.uwagi.na. przedmiot.niniejszej.rozprawy,.było.opracowanie.M..Planiola9.oraz.artykuł. L..Krysińskiego10..Dla.odtworzenia.dorobku.orzecznictwa.w.zakresie.rękoj- mi.niezwykle.użyteczne.okazały.się.dwa.zbiory:.Prawo cywilne obowiązujące wilnej za produkt,.PS.2000,.nr.9,.s..40–61;.wyrok.SN.z.dnia.26.marca.1984.r.,.II.CR.57/84,.OSPiKA.1985,. z..3,.poz..58,.LEX.nr.2994,.z.glosami.A..Szpunara.(s..146–148).i.E..Łętowskiej.(s..149–151). 4. Zob..w.tym.zakresie.Z..Wasiak,.Błąd co do jakości rzeczy.(w:).A..Rembieliński.(red.),.Studia z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa dla uczczenia 50-lecia pracy naukowej prof. dr. hab. Adama Szpunara,. Warszawa–Łódź.1983,.s..45–56.. 5. Zob..w.tym.zakresie.m.in..P..Drapała,.Świadczenie w miejsce wykonania (datio in solutum),. PiP.2003,.z..12,.s..28–41;.wyrok.SN.z.dnia.17.kwietnia.2002.r.,.IV.CKN.985/00,.OSP.2003,.z..7–8,.poz..97,. LEX.nr.55487,.wraz.z.glosą.P..Drapały,.s..416–418. 6. S..Wróblewski,.Powszechny austryacki kodeks cywilny, cz..I.i.II,.Kraków.1914. 7. W.. Dbałowski,. J.. Przeworski, Kodeks cywilny zawierający obowiązującą w okręgach sądów apelacyjnych w Krakowie i Lwowie oraz sądu okręgowego w Cieszynie ustawę cywilną, ustawy i rozporzą- dzenia dodatkowe, z uwzględnieniem ustawodawstwa polskiego, oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego,.War- szawa.1927. 8. R..Longchamps.de.Bérier,.Rękojmia z powodu wad i braków a obowiązek świadczenia. Studyum z austryackiego prawa cywilnego,.Lwów.1916;.Rękojmia w trzeciej noweli do austryackiego kodeksu cywilnego,. odbitka.z.PPA.1917,.rok.42,.z..3–4,.s..1–15. 9. M..Planiol,.O zobowiązaniach. Dowody, nauka ogólna o zobowiązaniach, umowy,.Warszawa.1928. 10. L..Krysiński,.O odpowiedzialności sprzedawcy za wady zwrotowe,.PS.1869,.t..III,.s..233–236. 20 Wstęp na obszarze b. Kongresowego Królestwa Polskiego z dodaniem tekstu francuskiego, ustaw uzupełniających i związkowych oraz orzecznictwa kasacyjnego11 oraz.Prawo cywilne obowiązujące w Królestwie Polskiem12. W.zakresie.kodeksu.cywilnego.niemieckiego.(BGB).brak.natomiast. szczegółowych.opracowań.w.języku.polskim.z.okresu.dwudziestolecia. międzywojennego..Pewne.syntetyczne.informacje.o.regulacjach.zawar- tych.w.tym.kodeksie.dostarczyły.publikacje.F..Zolla.i.A..Ohanowicza13..Dla- tego.też.autorka.korzystała.z.niemieckich.komentarzy.do.BGB,.tych.przede. wszystkim.z.okresu.międzywojnia,.jednakże.ze.względu.na.niedużą.ich. liczbę,.sięgnęła.również.do.opracowań.z.lat.późniejszych. Stosunkowo.ubogo.przedstawia.się.również.literatura.w.zakresie. t..X.cz..1.Zwodu.Praw..Najcenniejsze.uwagi.odnośnie.do.zagadnienia.bę- dącego.przedmiotem.niniejszej.książki.zawiera.rozdział.F..Bossowskiego. zawarty.w.encyklopedii.A..Peretiatkowicza14..Pewnych.wartościowych. informacji,.jednakże.o.charakterze.ogólnym,.dostarczyła.również.praca. E..Waśkowskiego15..Na.uwagę.zasługuje.ponadto.tłumaczenie.Zwodu. Praw.dokonane.przez.Z..Rymowicza.i.W..Święcickiego,.pomocne.dla. niniejszej. pracy. ze. względu. na. przytoczenie. przez. autorów. dorobku. orzecznictwa16. W. przedmiocie. Komisji. Kodyfikacyjnej. Rzeczypospolitej. Polskiej. szczegółowych.informacji.udziela.znakomite.dzieło.L..Górnickiego17..Wia- domości.na.temat.przebiegu.prac.oraz.harmonogramu.obrad.nad.kodek- sem.zobowiązań.autorka.zaczerpnęła.również.z.publikacji.wydawnictwa. 11. J.J..Litauer.(red.),.Prawo cywilne obowiązujące na obszarze b. Kongresowego Królestwa Polskiego z dodaniem tekstu francuskiego, ustaw uzupełniających i związkowych oraz orzecznictwa kasacyjnego,.War- szawa.1929. 12. Prawo cywilne obowiązujące w Królestwie Polskiem,.zbiór.wydany.w.Warszawie.w.1914.r. 13. F..Zoll,.Prawo cywilne dzielnic polskich (w zarysie),.cz..III:.Prawo cywilne b. dzielnicy pruskiej,. oprac..F..Zoll.i.A..Ohanowicz,.t..I,.Warszawa–Kraków,.b.r.w.;.A..Ohanowicz,.Zarys prawa cywilnego byłej dzielnicy pruskiej,.cz..II:.Zobowiązania,.Poznań.1922. 14. F..Bossowski,.Prawo cywilne ziem wschodnich.(w:).A..Peretiatkowicz.(red.),.Encyklopedia prawa obowiązującego w Polsce,.cz..III:.Prawo cywilne,.Poznań.1925,.s..195–214. 15. E..Waśkowski,.Kodeks zobowiązań a 1 cz. X t. Zwodu Praw,.Wilno.1934. 16. Z..Rymowicz,.W..Święcicki,.Prawo cywilne ziem wschodnich,.tom X cz. I Zwodu Praw Rosyjskich. Tekst podług wydania urzędowego z roku 1914, z uwzględnieniem zmian, wprowadzonych przez ustawodawcę polskiego, oraz ustawy związkowe, tudzież judykatura Sądu Najwyższego i B. Senatu Rosyjskiego,.Warszawa. 1932. 17. L..Górnicki,.Prawo cywilne w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939,.Wrocław.2000. 21 Wstęp Komisji.Kodyfikacyjnej18..Niezwykle.cenną.pomoc.w.tym.zakresie.stano- wiły.również.publikacje.A..Lityńskiego19.i.S..Grodziskiego20. Stosunkowo.ubogo.przedstawia.się.polska.literatura.na.temat.szwaj- carskiego.kodeksu.zobowiązań..W.zakresie.regulacji.rękojmi.pewne.cenne. uwagi.zawiera.praca.H..Konica.z.1930.r.21.Uwagi.o.charakterze.ogólnym. znajdujemy.też.w.artykułach.z.okresu.dwudziestolecia.międzywojenne- go22..Brak.natomiast.prac.wskazujących.na.poglądy.doktryny.na.temat.po- szczególnych.rozwiązań.prawnych..Dlatego.też.autorka.oparła.się.przede. wszystkim.na.komentarzach.obcojęzycznych.do.szwajcarskiego.kodeksu. zobowiązań23..Brak.również.polskiego.tłumaczenia.szwajcarskiego.prawa. obligacyjnego..Podczas.analizy.unormowań.rękojmi.autorka.posługiwała. się.tekstem.francuskim.kodeksu24..Projekt.francusko-włoski.kodeksu.zobo- wiązań.i.umów.w.literaturze.polskiej.był.jedynie.przedmiotem.przyczyn- ków.o.charakterze.ogólnym..Interesująca.praca.R..Longchamps.de.Bérier. Quelques observations sur le projet franco-italien de code des obligations.objęła. tylko.część.ogólną.prawa.zobowiązań25..Cennych.uwag.dostarczył.z.kolei. artykuł.krytyczny.tego.autora26..Tekst.projektu.przełożył.na.język.polski. 18. Komisja.Kodyfikacyjna..Podkomisja.prawa.o.zobowiązaniach,.Projekt kodeksu zobowiązań przyjęty przez Kolegjum Uchwalające Komisji Kodyfikacyjnej w dniach 23–27 czerwca 1933,.z..1,.Warszawa. 1933. 19. A..Lityński,.Ku własnemu prawu we własnym państwie. Tworzenie prawa sądowego w II Rzeczypo- spolitej,.Miscellanea.Iuridica,.t..IX,.Tychy.2007,.s..37–48;.idem,.Długa droga kodyfikowania prawa cywilne- go w Polsce,.CPH.2001,.z..1,.s..343–359;.idem,.Z dziejów kodyfikacji prawa cywilnego w Polsce (zagadnienia wybrane) (w:).Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Antoniego Agopszowicza,.Katowice.2000,.s..152–165;.idem,.Dwie wielkie transformacje prawa sądowego w Polsce XX wieku. Koncepcje i ich realizacja.(w:).A..Ajnenkiel.(red.),.W pięćsetlecie Konstytucji Nihil Novi. Z dziejów stanowienia prawa w Polsce,.Warszawa.2006,.s..108–128. 20. S..Grodziski,.Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej,.CPH.1981,.z..1,.s..47–81;.idem,. Z dziejów unifikacji polskiego prawa cywilnego,.CPH.1985,.z..2,.s..291–300;.idem,.Prace nad kodyfikacją i unifikacją polskiego prawa prywatnego (1919–1947),.KPP.1992,.z..1–4,.s..9–56;.idem,.W osiemdziesięciole- cie Komisji Kodyfikacyjnej (Geneza i struktura),.PiP.2000,.z..4,.s..11–21.oraz.(w:).D..Trapkowska.(red.),. Tworzenie prawa w Polsce. Tradycja i współczesność,.Warszawa.2000,.s..19–32. 21. H.. Konic,. Prawo o zobowiązaniach. Zobowiązania szczególne. Wykład ustaw obowiązujących w b. Królestwie Kongresowem z uwzględnieniem przepisów innych dzielnic oraz kodeksu szwajcarskiego,. cz..I,.Warszawa.1930,.s..83–84. 22. Np..H..Konic,.Nowe prawo o zobowiązaniach w Szwajcarji,.GSW.1912,.nr.24;.K..Dunin,.Nowy kodeks cywilny szwajcarski,.GSW.1908,.nr.45. 23. Np..H..Becker,.Obligationenrecht,.Berne.1941;.H..Oser,.W..Schönenberger,.Das Obligatio- nenrecht,.Zürich.1929. 24. Code de Obligations (livre cinquième droit des obligations),.brak.miejsca.wydania,.1950. 25. R..Longchamps.de.Bérier,.Quelques observations sur le projet franco-italien de code des obligations (Partie générale),.Varsovie.1931. 26. R..Longchamps.de.Bérier,.Projekt francusko-włoski o zobowiązaniach z 1927 r. Uwagi krytyczne, ze względu na kodyfikację prawa o zobowiązaniach w Polsce,.GSW.1929,.nr.24. 22 Wstęp J..Wasilkowski27..Motywy.projektu.sporządzone.przez.jego.twórców,.opu- blikowane.wraz.z.tekstem.projektu,.rozczarowują.natomiast.swoją.ogól- nikowością.w.zakresie.odpowiedzialności.z.tytułu.rękojmi28..Z.członków. komitetu.francusko-włoskiego.późniejsze.publikacje.poświęcili.projektowi. jedynie.R..Ruggiero29.oraz.A..Azara30..Na.uwagę.zasługują.ponadto.prace. F..Maroi.(ograniczone.niestety.tylko.do.części.ogólnej.zobowiązań)31,.P..Vi- foreanu32.oraz.A..Sraffa.i.C..Vivante33. Z.literatury.odnoszącej.się.do.kodeksu.zobowiązań.wymienić.należy. przede.wszystkim.publikacje.zasłużonych.w.pracach.nad.projektem.ko- deksu.członków.Komisji.Kodyfikacyjnej:.R..Longchamps.de.Bérier34.oraz. L..Domańskiego35..Z.przyczynków.analizujących.szczegółową.kwestię. rękojmi.na.uwagę.zasługują.artykuły.H..Bermana36,.W..Wechslera37.oraz. A..Szpunara38. Literatura.odnośnie.do.praktyki.orzeczniczej.w.okresie.II.wojny.świa- towej.przedstawia.się.dość.skromnie..Ostatnio.ukazała.się.jednak.cenna.mo- nografia.A..Wrzyszcza,.która.niezależnie.od.tytułu.zawiera.także.informacje. na.temat.sądownictwa.polskiego.w.Generalnym.Gubernatorstwie39. 27. Projekt kodeksu francusko-włoskiego zobowiązań i umów. Tekst ostateczny, przyjęty w Paryżu, w październiku 1927 roku,.przeł..J.Wasilkowski,.brak.daty.i.miejsca.wydania. 28. Projetto di Codice delle obligazioni e dei contratti. Testo definitivo approvato a Parigi nell’Ottobre 1927 – Anno VI. Projet de Code des obligations et des contrats. Texte définitif approuvé à Paris en Octobre 1927. Roma..Proveditorato.Generale.dello.Stato..Libreria.1928..Anno.VI. 29. R..Ruggiero, Il progetto del codice delle obbligazioni e dei contratti dinanzi alla critica.(w:).Studi in onore di Alfredo Ascoli publicati per il XLII anno del suo insegnamento,.Messina.1931,.s..773–809. 30. A..Azara, Della locazione secondo il progetto italo-francese per un codice unico delle obbligazioni e dei contratti (Disposizioni generali),.Rivista.di.diritto.civile.1928,.nr.6. 31. F..Maroi,.Il progetto italiano-francese sulle obbligazioni, I..–.parte.generale,.Modena.1928. 32. P..Viforeanu, Contribution a l’étude du contrat dans le projet franco-italien et en droit comparé,. Paris.1932. 33. A..Sraffa,.C..Vivante, Intorno al „Progetto di codice delle obbligazioni e dei contratti”,.Rivista.del. diritto.commerciale.e.del.diritto.generale.delle.obbligazioni.Volume.XXVI,.Milano.1928. 34. R..Longchamps.de.Bérier, Zobowiązania,.wyd..III.opracowane.przez.J..Górskiego,.Poznań. 1948.oraz.Komisja.Kodyfikacyjna..Podkomisja.prawa.o.zobowiązaniach,.Uzasadnienie projektu kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu w opracowaniu głównego referenta projektu Prof. Romana Longchamps de Bérier,.z..7,.art..294–369,.Warszawa.1937. 35. L..Domański,.Instytucje kodeksu zobowiązań. Komentarz teoretyczno-praktyczny. Część szczegól- na,.t..1,.Warszawa.1938. 36. H..Berman,.Kilka uwag do przepisów kodeksu zobowiązań o rękojmi i błędzie,.PS.1934,.nr.8. 37. W..Weschler,.Rękojmia a roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowią- zania w przypadku wad fizycznych rzeczy sprzedanej,.Głos.Prawa.1927,.nr.7–8,.s..381–416. 38. A..Szpunar,.Roszczenia z tytułu rękojmi za wady fizyczne,.Czasopismo.Prawnicze.i.Ekono- miczne.1945,.nr.1,.s..21–29.. Organizacja i funkcjonowanie,.Lublin.2008. 39. A..Wrzyszcz,.Okupacyjne sądownictwo niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie 1939–1945. 23 Wstęp Zmiany.w.zakresie.odpowiedzialności.sprzedawcy.wprowadzone.po. II.wojnie.światowej.znalazły.odzwierciedlenie.przede.wszystkim.w.regula- cjach.odnoszących.się.do.obrotu.uspołecznionego..Wśród.prac.w.tym.przed- miocie.bardzo.pomocne.okazało.się.zwłaszcza.opracowanie.M..Madeya40. Z.niezwykle.bogatej.i.różnorodnej.literatury.tworzonej.na.przestrzeni. niemal.40.lat.na.gruncie.kodeksu.cywilnego.(1964–2003).na.uwagę.zasługu- ją.odpowiednie.fragmenty.komentarzy.do.kodeksu.cywilnego.autorstwa. M..Nesterowicza41,.C..Żuławskiej42.oraz.S..Buczkowskiego43..Szczególne. miejsce.zajmuje.też.obszerny.System prawa cywilnego.zarówno.w.wersji. z.lat.siedemdziesiątych.ubiegłego.stulecia44,.jak.i.w.nowym.opracowaniu. z.początków.XXI.w.45.Niezmiernie.cenne.uwagi.dla.niniejszej.rozprawy. zawierają.prace.M..Nesterowicza46.i.C..Żuławskiej47..Zagadnienie.rękoj- mi.stanowiło.ponadto.przedmiot.wielu.artykułów.i.drobniejszych.przy- czynków.naukowych..Wśród.autorów.licznych.publikacji.wskazać.należy:. E..Łętowską,.M..Madeya,.J..Mayzla.oraz.Z.K..Nowakowskiego. W.chwili.obecnej.nie.istnieje.żadne.kompleksowe.opracowanie.cało- kształtu.problematyki.związanej.z.instytucją.rękojmi.w.prawie.polskim..Celem. niniejszej.pracy.było.nie.tylko.syntetyczne.ujęcie.całości.tych.zagadnień,.lecz. także.ukazanie.ich.w.perspektywie.rozwoju.historycznego.oraz.wskazanie. wpływu.obcych.ustawodawstw.na.polskie.regulacje.prawne.w.tym.zakresie.. Autorka.ma.nadzieję,.że.praca.stanowi.nie.tylko.wkład.w.dziedzinie.nauki.hi- storii.prawa,.ale.będzie.także.pomocna.dla.praktyków..Zawiera.bowiem.prze- gląd.poglądów.orzecznictwa.i.koncepcji.doktryny.z.ponad.70.ostatnich.lat. W.niniejszej.monografii.autorka.starała.się.ukazać.genezę.rękojmi.za. wady.w.prawie.polskim.XX.wieku,.funkcjonowanie.tej.instytucji.pod.rząda- mi.kodeksu.zobowiązań.i.kodeksu.cywilnego.oraz.próbowała.porównać.ją. 40. M..Madey,.Rękojmia przy dostawach w obrocie uspołecznionym w PRL,.Warszawa.1965.. 41. M..Nesterowicz,.Sprzedaż.(w:).J..Winiarz.(red.),.Kodeks cywilny z komentarzem,.Warszawa. 42. C..Żuławska,.Rękojmia za wady.(w:).G..Bieniek.(red.),.Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia – Zobowiązania, t..II, Warszawa.2002,.s..40–86. 43. S.. Buczkowski,. Rękojmia za wady. (w:). Kodeks cywilny. Komentarz,. t.. II,. Warszawa. 1972,. 44. J..Skąpski,.Rękojmia za wady.(w:).S..Grzybowski.(red.),.System prawa cywilnego. Prawo zobowią- zań – część szczegółowa,.t..III,.cz..II,.Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.1976,.s..116–151. 45. W.J..Katner, Rękojmia za wady rzeczy.(w:).J..Rajski.(red.),.System prawa prywatnego. Prawo zobo- wiązań – część szczegółowa,.t..7,.Warszawa.2001,.s..97–118;.L..Górnicki,.Kodyfikacja prawa prywatnego.(w:). M..Safjan.(red.),.System prawa.prywatnego..Prawo cywilne – część ogólna,.t..I,.Warszawa.2007,.s..75–126. 46. M..Nesterowicz,.Ochrona prawna nabywcy pojazdu mechanicznego z wadami,.Warszawa.1988. 47. C..Żuławska,.Zabezpieczenie jakości świadczenia,.Studia Cywilistyczne,.t..XXIX,.Warszawa–Kra- 1980,.s..525–574.. s..1251–1324.. ków.1978,.s..5–92. 24 Wstęp z.obecnie.obowiązującymi.unormowaniami.w.tym.zakresie..Założeniem.ni- niejszej.rozprawy.było.również.zbadanie.wpływu.prawa.innych.państw.na. poszczególne.przepisy.kodeksu.zobowiązań.dotyczące.rękojmi.i.określenie,. w.jakim.zakresie.rozwiązania.te.zostały.przejęte.do.prawa.polskiego,.w.jaki. natomiast.sposób.twórcy.kodeksu.zobowiązań.zmodyfikowali.obowiązujące. ówcześnie.przepisy,.wprowadzając.nowe.regulacje.prawne. W.niniejszej.rozprawie.autorka.starała.się.udowodnić.zasadniczą.tezę,. zgodnie.z.którą.przepisy.o.rękojmi.wypracowane.w.okresie.dwudziestolecia. międzywojennego.stały.na.bardzo.wysokim.poziomie,.zarówno.pod.wzglę- dem.merytorycznym,.jak.i.techniczno-legislacyjnym..Dzięki.tym.walorom. przepisy.te.przetrwały.w.zasadniczo.zmienionych.po.II.wojnie.światowej. warunkach.gospodarczo-ustrojowych.oraz.w.znacznej.mierze.posłużyły.jako. baza.rozwiązań.prawnych.wprowadzonych.w.kodeksie.cywilnym.z.1964.r. W. niniejszej. rozprawie. autorka. zamierzała. również. wykazać,. że. praca.legislacyjna.poparta.szerokimi.studiami.prawno-porównawczymi. może.skutkować,.jak.w.tym.wypadku,.przyjęciem.spójnych.i.precyzyjnych. rozwiązań.prawnych..Prześledzenie.genezy.instytucji.rękojmi.pozwoliło. na.weryfikację.tezy,.że.nowoczesny.kształt.tej.instytucji.w.prawie.pol- skim.wynikał.z.połączenia.rozwiązań.prawnych.różnych.państw..Dzięki. bowiem.doskonałej.znajomości.tekstów.zagranicznych.aktów.prawnych. i.doktryny.tego.okresu.twórcom.kodeksu.zobowiązań.udało.się.stworzyć. dzieło.oryginalne.i.ponadczasowe. Badania.nad.korzeniami.polskiej.regulacji.instytucji.rękojmi.pozwoliły. również.zweryfikować.kolejną.tezę.o.dominującym.wpływie.niemieckiego. kodeksu.cywilnego.oraz.szwajcarskiego.kodeksu.zobowiązań.w.tej.materii.. W.mniejszym.stopniu.oparto.się.na.rozwiązaniach.zawartych.w.ABGB,.ko- deksie.Napoleona.i.projekcie.francusko-włoskim..W.niewielkim.zakresie.na- tomiast.za.wzór.posłużył.przestarzały.Zwód.Praw.Cesarstwa.Rosyjskiego. Z.powyższym.wiąże.się.kolejna.teza,.zgodnie.z.którą.kształt.nada- ny.instytucji.rękojmi.w.kodeksie.zobowiązań.nie.był.powieleniem.żad- nej.z.obowiązujących.w.okresie.międzywojennym.regulacji..Stanowił.on. efekt.twórczych.badań.członków.Komisji.Kodyfikacyjnej.polegających.na. pogłębionej.analizie.prawno-porównawczej..W.konsekwencji.wybierano. rozwiązania.najlepiej.dostosowane.do.istniejących.wówczas.warunków. obrotu,.a.następnie.modyfikowano.je.w.sposób.najbardziej.zgodny.z.zasa- dzą.słuszności,.wyważając.interesy.obu.stron.umowy.sprzedaży. Celem. przeprowadzonych. badań. było. także. wskazanie. wpływu. zmian.w.zakresie.ustroju.społeczno-gospodarczego.na.funkcjonowanie. 25 Wstęp instytucji.rękojmi..W.związku.z.tym.weryfikacji.uległa.kolejna.teza,.że. w.zakresie.odpowiedzialności.za.wady.judykatura.po.II.wojnie.światowej. nie.nadała.nowych.treści.staremu.prawu,.tak.jak.miało.to.miejsce.w.przy- padku.wielu.innych.instytucji.prawnych..Zasadnicze.zmiany.natomiast. dokonane.zostały.za.pomocą.aktów.pozakodeksowych..Akty.te.doprowa- dziły.do.deformacji.klasycznej.instytucji.rękojmi,.wprowadzając.szereg. swoistych.reguł,.zwłaszcza.w.odniesieniu.do.obrotu.uspołecznionego. Kolejna.teza,.która.znalazła.potwierdzenie.w.niniejszej.pracy,.doty- czyła.charakteru.ewolucji.instytucji.rękojmi.i.zakładała,.że.przebiegała.ona. w.kierunku.zwiększania.liczby.uprawnień.nabywcy.postrzeganego.jako. słabsza.strona.umowy.sprzedaży..To.rozbudowywanie.środków.ochro- ny.nie.zawsze.jednak.powodowało.wzmocnienie.pozycji.kupującego..Na. słabszą.ochronę.nabywcy.wpływało.wprowadzanie.sekwencyjności.korzy- stania.z.przysługujących.mu.uprawnień..Ponadto.powiększaniu.katalogu. praw.towarzyszyło.ograniczanie.możliwości.korzystania.z.najważniejsze- go.uprawnienia.–.do.odstąpienia.od.umowy.sprzedaży. W.toku.przeprowadzonych.badań.weryfikacji.poddana.została.rów- nież.ostatnia.teza.dotycząca.większej.poprawności.przepisów.o.rękojmi. z.okresu.dwudziestolecia.międzywojennego.w.stosunku.do.aktualnie.obo- wiązujących.unormowań..Przepisy.o.sprzedaży.konsumenckiej.zawierają. szereg.korzystnych.regulacji.dla.konsumenta,.jednakże.analiza.całokształ- tu.skłoniła.do.stwierdzenia,.że.stanowią.one.krok.wstecz.w.porównaniu. z.dotychczasowymi.rozwiązaniami.prawnymi..Na.taką.ocenę.wpłynęła. przede.wszystkim.wspomniana.wyżej.sekwencyjność.realizacji.uprawnień. przyznanych.kupującemu.połączona.z.ograniczeniem.do.minimum.moż- liwości.odstąpienia.przez.niego.od.umowy..Powoduje.ona.bowiem.„uwię- zienie”.konsumenta.w.kontrakcie,.który.nie.spełnił.jego.oczekiwań48. Serdeczne.wyrazy.wdzięczności.składam.Panu.Profesorowi.dr..hab.. Ryszardowi.Łaszewskiemu.za.pomoc.w.wyborze.tematu.i.zakresu.rozpra- wy,.cenne.uwagi.dotyczące.jej.treści,.a.przede.wszystkim.za.okazaną.mi.nie- zmierną.życzliwość.na.wszystkich.etapach.powstawania.niniejszej.pracy. Słowa.serdecznego.podziękowania.kieruję.również.do.Panów.Pro- fesorów:.prof..dr..hab..Mirosława.Nesterowicza.i.prof..dr..hab..Adama.Li- tyńskiego.za.trud.recenzji,.wnikliwą.a.jednocześnie.bardzo.pozytywną. ocenę.niniejszej.rozprawy.oraz.za.wszelkie.wskazówki,.które.wzbogaciły. niniejszą.wersję.monografii. 48. E..Łętowska,.Prawo umów konsumenckich,.wyd..2,.Warszawa.2002,.s..388. 26 Rozdział I Przepisy obowiązujące w zakresie rękojmi na ziemiach polskich do 1934 r. 1. Mozaika rozwiązań prawnych w zakresie prawa cywilnego na ziemiach polskich w 1918 r. Naturalną.konsekwencją.połączenia.w.1918.r..w.jednym.organizmie. państwowym.ziem.należących.uprzednio.do.trzech.różnych.zaborów.było. współistnienie.kilku.różnych.systemów.prawnych.na.terytorium.jednego. państwa..Po.odzyskaniu.niepodległości.na.ziemiach.polskich.obowiązy- wały.bowiem.w.dalszym.ciągu.przepisy.państw.zaborczych..Przepisów. tych.nie.traktowano.jednak.jak.prawa.obcego,.lecz.jako.dzielnicowe.prawa. polskie1. W. zakresie. materialnego. prawa. cywilnego. na. ziemiach. polskich. funkcjonowało.aż.5.różnych.systemów.prawnych: 1) na obszarze byłego Królestwa Kongresowego.(województwa:.war- szawskie,.łódzkie,.kieleckie,.lubelskie.i.zachodnia.część.wojewódz- twa.białostockiego2).–.obowiązywało.tzw..prawo.francusko-polskie3. –.II.i.III.księga.kodeksu.Napoleona.wraz.z.polskim.prawem.hipo- 1. F..Ryszka.(red.),.Historia Państwa i Prawa Polski 1918–1939,.cz..II,.Warszawa.1968,.s..148;. Z..Radwański,.Kształtowanie się polskiego systemu prawnego w pierwszych latach II Rzeczypospolitej,.CPH. 1969,.z..1,.s..33;.S..Płaza,.Historia prawa na tle porównawczym, cz..III,.Okres międzywojenny,.Kraków. 2001,.s..34. 2. R..Longchamps.de.Bérier,.Prawo cywilne b. Królestwa Kongresowego.(w:).A..Peretiatkowicz. (red.),.Encyklopedia prawa obowiązującego w Polsce,.cz..III,.Poznań.1925,.s..3.. 3. K..Sójka-Zielińska,.Historia prawa,.Warszawa.1998,.s..251. 27 Rozdział I. Przepisy obowiązujące w zakresie rękojmi na ziemiach polskich do 1934 r. tecznym.z.1818.i.1825.r.4,.Kodeksem.Cywilnym.Królestwa.Polskiego. z.1825.r.5.oraz.prawem.o.małżeństwie.z.1836.r.6; 2) na ziemiach wschodnich.(województwa:.wileńskie,.nowogródzkie,. poleskie.i.wołyńskie.oraz.wschodnia.część.województwa.białostoc- kiego).–.obowiązywał.t..X.cz..I.Zwodu.Praw.(Swod Zakonow)7; 3) na terenie byłego zaboru pruskiego.(województwa:.pomorskie,.po- znańskie.i.górnośląska.część.województwa.śląskiego).–.moc.zachował. BGB8; 4) na obszarze byłego zaboru austriackiego.(województwa:.krakowskie. bez.Spiszu.i.Orawy,.lwowskie,.tarnopolskie.i.stanisławowskie.oraz. część.cieszyńska.województwa.śląskiego).–.obowiązywał.ABGB9; 5) na niewielkim obszarze Spisza i Orawy obowiązywało.prawo.wę- gierskie,.które.w.dziedzinie.prawa.cywilnego.w.większości.nie.zosta- ło.skodyfikowane. Tę.swoistą.mozaikę.systemów.prawnych.funkcjonujących.w.1918.r.. na.ziemiach.polskich.obrazuje.rycina.1. W.dalszej.części.pracy.szczegółowej.analizie,.z.punktu.widzenia. ukształtowania.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi.za.wady. fizyczne.rzeczy,.poddane.zostaną.pierwsze.cztery.systemy.prawne..Cy- wilnemu.prawu.węgierskiemu.natomiast,.z.uwagi.na.niewielki.obszar.te- rytorialny.i.wąski.zakres.czasowy.obowiązywania.w.Polsce,.poświęcone. zostaną.krótkie.uwagi.w.niniejszym.podrozdziale. Recypowane.od.1920.r..prawo.węgierskie.obowiązywało.na.przy- łączonych.do.Polski.niewielkich.obszarach.północnego.Spisza.(170.km2). i.górnej.Orawy.(413.km2),.a.więc.łącznie.na.obszarze.o.powierzchni.zaled- wie.583.km2.10..W.skład.Rzeczypospolitej.Polskiej.wcielono.bowiem.nie.cały. 4. Prawo. o. ustaleniu. własności. dóbr. nieruchomych,. o. przywilejach. i. hipotekach. z. dnia. 26.kwietnia.1818.r..(Dz.Pr.K.P.,.t..V,.s..295).oraz.Prawo.o.przywilejach.i.hipotekach.z.dnia.13.czerw- ca.1825.r..(Dz.Pr.K.P.,.t..IX,.s..355). 5. Kodeks.Cywilny.Królestwa.Polskiego.z.dnia.1.czerwca.1825.r.(Dz.Pr.K.P.,.t..X,.s..3). 6. Prawo.o.małżeństwie.z.dnia.16.marca.1836.r..(Dz.Pr.K.P.,.t..XVIII,.s..57). 7. Cz..I.t..X.Zwodu.Praw.zawierała.kodeks.cywilny.oraz.odrębną.ustawę.o.skarbowych.do- stawach.i.robotach.(zob..więcej.F..Bossowski,.Prawo cywilne ziem wschodnich.(w:).A..Peretiatkowicz. (red.),.Encyklopedia prawa...,.cz..III,.s..195–214). 8. A..Ohanowicz,.Prawo cywilne b. dzielnicy pruskiej.(w:).A..Peretiatkowicz.(red.),.Encyklopedia 9. R..Longchamps.de.Bérier,.Prawo cywilne b. zaboru austrjackiego.(w:).A..Peretiatkowicz.(red.),. 10. J..Ciągwa,.Recepcja prawa węgierskiego na Spiszu i Orawie po roku 1920,.Studia.Historyczne. prawa..., cz..III,.s..149.. Encyklopedia prawa...,.cz..III,.s..81.. 1996,.z..2,.s..206. 28 1. Mozaika rozwiązań prawnych w zakresie prawa cywilnego na ziemiach polskich w 1918 r. Spisz.i.Orawę,.lecz.jedynie.„cząstki”.tych.dwóch.krain.geograficznych11.. Terytorialny.zasięg.prawa.węgierskiego.w.Polsce.w.okresie.dwudziestole- cia.międzywojennego.ilustruje.rycina.2. Rycina.1..Mozaika.rozwiązań.prawnych.w.zakresie.prawa.cywilnego.na.zie- miach.polskich.w.okresie.międzywojennym Źródło:.opracowanie.własne. 11. Por..mapa.zamieszczona.w.T.M..Trajdos.(red.),.Spisz i Orawa. W 75 rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem,.Kraków.1995,.s..288. 29 Rozdział I. Przepisy obowiązujące w zakresie rękojmi na ziemiach polskich do 1934 r. Rycina.2..Terytorialny.zakres.obowiązywania.prawa.węgierskiego.w.Polsce Źródło:.J..Ciągwa,.Stan prawny na Spiszu i Orawie w latach międzywojennych,.St.I.S..1986,.nr.11,.s..122. Przyznane.w.1920.r..Polsce.obszary.Spisza.i.Orawy.nie.należały.do. jej.terytorium.nigdy.przedtem12..Obowiązujące.na.tym.terenie.prawo.wę- gierskie.w.większości.nie.zostało.skodyfikowane.w.dziedzinie.prawa.cy- wilnego..Podjęte.w.II.poł..XIX.w..prace.legislacyjne.doprowadziły.jedynie. do.wydania.cząstkowych.regulacji.prawnych13. Prawo.węgierskie.opierało.się.głównie.na.Tripartitum.Stefana.Ver- böcz’ego.z.1514.r.,.zostało.jednak.znacznie.zmodernizowane.na.przełomie. lat.1847–1848.(w.dziedzinie.prawa.cywilnego.wprowadzono.wówczas.m.in.. zasadę.swobody.zawierania.umów)14..W.zakresie.prawa.cywilnego.prawo. 12. J..Ciągwa,.Stan prawny...,.s..121–122;.idem,.Recepcja...,.s..200. 13. Do.najważniejszych.z.nich.należały:.ustawy.z.1868.i.1881.r..o.wywłaszczeniu,.kodeks.po- stępowania.cywilnego.z.1868.r..(obowiązywał.do.1915.r.,.a.następnie.zastąpiony.został.ustawą.nr.1. z.1911.r.),.ustawa.z.1874.r..o.odpowiedzialności.kolei.za.spowodowanie.szkody,.kodeks.handlowy. z.1875.r.,.ustawa.z.1876.r..o.formie.testamentu,.prawo.wekslowe.z.1876.r.,.ustawa.z.1894.r..o.prawie. osobowym.małżeńskim,.ustawa.z.1894.r..o.metrykach.państwowych. 14. J..Ciągwa,.Stan prawny..., s..125–126. 30 2. Kodeks Napoleona węgierskie.(zarówno.spisane,.jak.i.niespisane).wzorowane.było.głównie.na. zasadach.prawa.rzymskiego15. W.przedmiocie.odpowiedzialności.sprzedawcy.z.tytułu.rękojmi.na. polskim.obszarze.Spisza.i.Orawy.obowiązywały.przepisy.zwyczajowego,. nieskodyfikowanego.prawa.węgierskiego..Od.dnia.25.listopada.1922.r.. przepisy.te.zostały.zastąpione.przez.§.922–933.ABGB. 2. Kodeks Napoleona 2.1. Ogólna charakterystyka kodeksu Napoleona Kodeks.Napoleona był.efektem.prac.komisji.kodyfikacyjnej.powołanej przez.Napoleona.dnia.13.sierpnia.1800.r.16.Projekt.kodeksu,.po.burzliwych. obradach.w.łonie.Rady.Stanu.(Conseil d’ État),.przedkładany.był.częściami. Ciału.Prawodawczemu.(Corps législatif),.które.po.zasięgnięciu.opinii.Trybu- natu.i.radców.Stanu.uchwalało.poszczególne.partie.kodeksu17..Ostatecznie. Ciało.Prawodawcze.przyjęło.kodeks.w.całości.ustawą.z.dnia.21.marca.1804.r.. pod.nazwą.Kodeks Cywilny Francuzów.(Code civil des Français)18. Kodeks. Napoleona. obejmował. 2281. artykułów. rozmieszczonych. w.3.księgach19: I.księga.–.o.osobach.–.zawierała.przepisy.z.zakresu.prawa.osobowe- go,.małżeńskiego.(z.wyłączeniem.stosunków.majątkowych.małżeńskich). i.opiekuńczego; 15. K..Rebro,.Prawo cywilne a prawo rzymskie w Słowacji po 1848 roku.(w:).A..Lityński.(red.),.Dawne sądy i prawo,.Katowice.1984,.s..185–196. 16. W.skład.komisji.weszło.tylko.czterech.prawników,.byłych.praktyków,.z.głębokim.doświad- czeniem.teoretycznym:.Tronchet,.Portalis,.Bigot.de.Préameneu.i.Malleville..Nadzór.nad.pracami. komisji.sprawował.Cambacérès.–.w.czasach.Dyrektoriatu.minister.sprawiedliwości,.przewodniczący. komisji.kodyfikacyjnej,.autor.trzech.wcześniejszych.projektów.kodeksu.cywilnego.(K..Sójka-Zieliń- ska,.Kodeks Napoleona. Historia i współczesność,.Warszawa.2007,.s..54–55). 17. W.ten.sposób.kodeks.Napoleona.przyjęto.w.36.ustawach.(częściach).w.okresie.od.marca. 1803.r..do.marca.1804.r..Zob..więcej.F..Zoll,.Napoleon-ustawodawca (odczyt publiczny wygłoszony w Kra- kowie 17 maja 1921 r.),.Kraków.1921.(odbitka.z.Czasopisma.Prawniczego.i.Ekonomicznego,.rocznik. XIX,.z..7.i.8),.s..1–5.. 18. Nazwa.ta.zmieniana.była.jeszcze.wielokrotnie..W.1807.r..na.życzenie.Napoleona.kodeks. otrzymał.jego.imię.(Code Napoléon)..Pierwotna.nazwa.kodeksu.cywilnego.(Code civil des Français). została.przywrócona.w.1814.i.1830.r..Dekretem.z.dnia.27.marca.1852.r..ponownie.nadano.kodeksowi. nazwę.Code Napoléon – „pour rendre hommage à la vérité historique”. Od.1870.r..jako.nazwa.urzędowa. funkcjonuje.także.określenie.Code civil.(kodeks.cywilny).. 19. Tytuły.ksiąg.podaję.za.K..Sójka-Zielińska,.Historia..., s..243. 31 Rozdział I. Przepisy obowiązujące w zakresie rękojmi na ziemiach polskich do 1934 r. II.księga.–.o.majątkach.i.różnych.rodzajach.własności.–.normowała. prawo.rzeczowe; III.księga.–.o.różnych.sposobach.nabywania.własności.–.obejmowała. prawo.spadkowe,.majątkowe.małżeńskie.i.prawo.obligacyjne. Zarówno.systematyka.kodeksu.Napoleona,.jak.i.poszczególne.prze- pisy.kodeksu.oparte.zostały.na.zasadach.prawa.rzymskiego20..We.wszyst- kich.działach.występowały.też.liczne.nawiązania.do.francuskiego.prawa. zwyczajowego21..Poprzez.wprowadzenie.kodeksu.cywilnego.dokonano. bowiem.unifikacji.dotychczas.obowiązujących.we.Francji.zasad.prawnych. drogą.kompromisu.pomiędzy.prawem.rzymskim.a.francuskim.prawem. zwyczajowym22. Początkowo.kodeks.Napoleona.spotkał.się.z.krytyką.we.Francji.i.poza. jej.granicami23,.z.upływem.czasu.zaczęto.jednak.dostrzegać.niewątpliwe. walory. tej. kodyfikacji.. Elastyczność. sformułowań. użytych. w. kodeksie. pozwoliła.bowiem.orzecznictwu.francuskiemu.na.twórczą.interpretację. przepisów.kodeksu.w.duchu.nowej.epoki,.dzięki.czemu.przetrwał.on.pró- bę.czasu.i.obowiązuje.we.Francji.do.dziś24..Obecnie.kodeks.Napoleona. powszechnie.oceniany.jest.jako.arcydzieło.techniki.ustawodawczej25..De- cyduje.o.tym.m.in..jego.zwięzłość,.jasność.oraz.piękny.język.–.stawiające. kodeks.cywilny.w.rzędzie.najlepszych.kodyfikacji.w.dziejach.ludzkości26. Na.ziemiach.polskich.kodeks.Napoleona.wprowadzony.został.dekre- tem.króla.saskiego,.a.jednocześnie.księcia.warszawskiego,.z.dnia.27.stycz- 20. Twórcy.kodeksu.Napoleona.oparli.się.na.zasadach.prawa.rzymskiego.przedstawionych. w.dziele.R.J..Pothier.Traité des obligations.z.1761.r.,.które.stosowano.w.praktyce.sądów.francuskich. przed.wydaniem.kodeksu.(zob..L..Domański,.Prawo o zobowiązaniach w ogólności według projektu komite- tu francuskiego do spraw zjednoczenia ustawodawczego,.GSW.1926,.nr.1,.s..2;.F..Zoll.i.J..Wasilkowski.(red.),. Encyklopedia podręczna prawa prywatnego,.założona.przez.H..Konica,.t..III,.Warszawa.b.r.w.,.s..1791). 21. M..Szczaniecki,.Powszechna historia państwa i prawa,.Warszawa.1997,.s..359–360.. 22. Por..R..Longchamps.de.Bérier,.Kodeks Napoleona,.PPA.1921,.z..7–9,.s..143. 23. Kodeks.Napoleona.nazwano.we.Francji.„robotą.kilku.prokuratorów.prowadzonych.na. pasku.przez.żołnierza”,.natomiast.F.K..Savigny.określił.go.jako.„pracę.dyletantów”.(zob..F..Zoll,. Napoleon..., s..2.i.13). 24. Orzecznictwo.sądowe.odgrywało.we.Francji.dużą.rolę..Powołanie.się.na.sam.precedens.nie. stanowiło,.odmiennie.niż.w.Anglii,.dostatecznej.podstawy.prawnej.orzeczenia.sądowego,.dlatego. też.sądy.francuskie.powoływały.się.w.wyrokach.na.istniejący.zwyczaj.lub.zasady.słuszności,.twór- czo.interpretując.postanowienia.kodeksu.Napoleona.i.dostosowując.je.do.stosunków.społeczno- .-gospodarczych.XX.w..(zob..M..Szczaniecki,.Powszechna historia..., s..361)..Por..także.M..Nesterowicz,. Ewolucja odpowiedzialności deliktowej w prawie francuskim (na 200-lecie kodeksu Napoleona),.PiP.2007,. z..12,.s..11. 25. M..Szczaniecki,.Powszechna historia..., s..360;.K..Sójka-Zielińska,.Historia..., s..243;.S..Płaza,. Historia prawa..., cz..II,.s..51. 26. M..Szczaniecki,.Powszechna historia..., s..360. 32 2. Kodeks Napoleona nia.1808.r..z.mocą.obowiązującą.od.1.maja.1808.r.27.Wprowadzenie.prawa. francuskiego.na.ziemiach.Księstwa.początkowo.wywołało.opór.znacznej. części.społeczeństwa.polskiego28..Po.utworzeniu.Królestwa.Kongresowego. podjęto.więc.intensywne.prace.mające.na.celu.zastąpienie.tych.przepisów. kodeksu.Napoleona,.które.wzbudziły.największy.sprzeciw29..Efektem.tych. prac.były.dwie.ustawy.hipoteczne.z.1818.r.30.i.1825.r.31.oraz.Kodeks.Cywilny. Królestwa.Polskiego.z.1925.r.32.Ostatni.z.tych.aktów.zastępował.całą.księgę. I.oraz.tytuł.V.księgi.III.kodeksu.Napoleona,.normując,.nieco.odmiennie. od.prawa.francuskiego,.prawo.osobowe.i.prawo.małżeńskie33..W.1836.r.. w.ramach.represji.po.upadku.powstania.listopadowego.wprowadzono. w.Królestwie.„prawo.o.małżeństwie”,.które.uchyliło.odpowiednie.prze- pisy.Kodeksu.Cywilnego.Królestwa.Polskiego,.regulując.instytucje.prawa. małżeńskiego.według.wzorów.rosyjskich. 27. Już.w.konstytucji.Księstwa.Warszawskiego.z.1807.r..przewidziano,.że.„Kodeks.Napoleona. będzie.prawem.cywilnym.Księstwa.Warszawskiego”.(art..69.konstytucji.Księstwa.Warszawskiego,. Dziennik.Praw.Księstwa.Warszawskiego,.t..I,.s..2–48)..Zob..także.R..Longchamps.de.Bérier,.Kodeks Napoleona..., s..145–146;.idem,.Prawo cywilne b. Królestwa Kongresowego.(w:).A..Peretiatkowicz.(red.),. Encyklopedia prawa...,.cz..III, s..3–4;.A..Lityński,.Die Geschichte des Code Napoleon in Polen.(w:).Fran- zösisches Zivilrecht in Europa während des 19. Jahrhunderts,.Berlin.1994,.s..253–269..Od.1810.r..kodeks. Napoleona.obowiązywał.również.w.nowo.utworzonych.departamentach.pogalicyjskich.Księstwa. Warszawskiego. 28. R..Longchamps.de.Bérier,.Kodeks Napoleona..., s..145–146;.zob..więcej.na.ten.temat.S..Płaza,. Historia prawa..., cz..II,.s..49–50;.J..Kamiński,.Prawo francuskie w Polsce.(w:).P..Dąbkowski.(red.),.Pa- miętnik Historyczno-Prawny,.t..X,.z..3,.Lwów.1931,.s..17–33;.K..Sójka-Zielińska,.Historia..., s..245..Na. temat.losów.kodeksu.Napoleona.w.Księstwie.Warszawskim.zob..szczegółowo.H..Grynwaser,.Kodeks Napoleona w Polsce,.Themis.Polska.1914,.seria.II,.t..IV,.s..130–195.oraz.A..Zarzycka,.Próby zmian Kodeksu Napoleona w Księstwie Warszawskim w latach 1814–1815.(w:).W..Uruszczak,.D..Malec.(red.),.Krakowskie studia z historii państwa i prawa,.Kraków.2004,.s..173–179. 29. K..Lutostański.i.H..Konic,.Prawo cywilne obowiązujące w b. Królestwie Polskim,.Warszawa.1935,. s..4–5;.K..Sójka-Zielińska,.Historia...,.s..245.. 30. Ustawa.hipoteczna.z.1818.r..(całkowita.nazwa.tego.aktu.brzmiała:.„Prawo.o.ustaleniu. własności.dóbr.nieruchomych,.o.przywilejach.i.hipotekach”).zastąpiła.tytuł.XVIII.księgi.III.kodek- su.Napoleona..Data.jej.uchwalenia.nie.jest.przypadkowa.–.zgodnie.z.prawem.francuskim.wpisy. hipoteczne.musiały.być.odnawiane.co.10.lat.i.termin.ten.upływał.w.Królestwie.Polskim.z.dniem. 1.maja.1818.r..Aby.więc.uniknąć.pracochłonnego.odnawiania.wpisów,.Sejm.Królestwa.Polskiego. powołał.deputację.prawniczą.w.celu.przygotowania.nowego.prawa.o.hipotekach.(K..Lutostański. i.H..Konic,.Prawo cywilne...,.s..5). 31. Ustawa.z.1818.r..została.znowelizowana.w.1825.r..ustawą.–.Prawo.o.przywilejach.i.hipo- tekach. 32. Na.temat.Kodeksu.Cywilnego.Królestwa.Polskiego.zob..więcej.A..Słomiński,.Myśl prawnicza z dziedziny prawa cywilnego w b. Królestwie Kongres
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: