Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00075 015601 13842739 na godz. na dobę w sumie
Odpowiedzialność w ochronie zdrowia - ebook/pdf
Odpowiedzialność w ochronie zdrowia - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 451
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8821-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka „Odpowiedzialność w ochronie zdrowia” stanowi opracowanie, w którym w sposób wyczerpujący i nowatorski przedstawiono zagadnienia dotyczące problematyki odpowiedzialności w ochronie zdrowia. Ma ona szczególnie doniosłe znaczenie dla funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej. Zagadnienia te mają przy tym interdyscyplinarny charakter, ponieważ jest to materia, w której przenikają się nie tylko rozwiązania publicznoprawe i prywatnoprawne, lecz także pozaprawne. Stąd też, od wielu już lat są one przedmiotem zainteresowania filozofów, etyków, socjologów i lekarzy. Potrzebę podjęcia problematyki odpowiedzialności w ochronie zdrowia determinuje także obserwowana od lat dysfunkcjonalność systemu ochrony zdrowia, która mimo kolejnych reform, w niektórych obszarach osiągnęła stopień uniemożliwiający realizowanie konstytucyjnie określonych zadań państwa. Szczególną uwagę należy zwrócić na zmianę form organizacyjnoprawnych, w jakich wykonywana jest działalność lecznicza oraz na odejście od dominującej niegdyś formy zakładu opieki zdrowotnej. Autorzy, uznając odpowiedzialność za centralną kategorię aksjologiczną współczesności, a ochronę życia i zdrowia za fundamentalne prawo każdego człowieka, stworzyli publikację, która z pewnością zainteresuje szeroki krąg odbiorców oraz będzie stanowiła inspirację do dalszych badań i dyskusji.

Publikacja składa się z trzydziestu pięciu rozdziałów, których tematyka dotyczy m.in.:

Monografia zawiera wielowymiarową analizę i krytyczną ocenę wybranych instytucji prawa ochrony zdrowia oraz postulowanych w tym zakresie rozwiązań oraz wzbogacona jest refleksjami aksjologicznymi. Publikacja stanowi spójne pod względem tematycznym opracowanie naukowe będące wynikiem wnikliwych badań, prowadzonych z perspektywy doktryny prawa oraz medycyny, jednocześnie zawierające liczne odwołania do ustaleń przedstawicieli innych dyscyplin naukowych oraz starannie udokumentowane.

Publikacja zainteresuje zarówno praktyków prawa: sędziów, notariuszy, adwokatów, radców prawnych, jak i naukowców czy dydaktyków.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie poszukiwania optymalnego modelu odpowiedzialności związanej z ochroną zdrowia. Zagadnienia podstawowe Marian Zdyb1 W art. 68 ust. 1 Konstytucji RP zawarty jest wyrazisty imperatyw katego- ryczny, z którego wynika konstytucyjny obowiązek dla państwa optymalnej ochrony zdrowia człowieka oraz prawo do stosownej ingerencji prawnej za- równo na etapie tworzenia prawa, jak i jego stosowania. Wprawdzie w doktry- nie stanowiska w zakresie charakteru prawnego art. 68 Konstytucji RP są czę- sto rozbieżne2, to jednak w moim przekonaniu3, a także wielu innych przed- stawicieli doktryny zajmujących się tymi zagadnieniami4, niedopuszczalne jest w tym kontekście traktowanie prawa fundamentalnego, które państwo ma obowiązek chronić, w kategoriach intencjonalnych i programowych, nie tylko dlatego, że w Konstytucji RP zostało ono wyartykułowane, ale dlatego, że są to 1 Prof. dr hab. Marian Zdyb – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 2 K. Complak, Konstytucyjne postanowienia, passim; M. Dercz, T. Rek, Ustawa o działalno- ści leczniczej, passim; D.E. Lach, Zasada równego, passim; T. Gizbert-Studnicki, J. Goździkowski, w: D. Brzezińska-Grabarczyk, M. Narolski (red.), Prawo o działalności leczniczej, passim; A. Gra- bowski, Normy programowe, passim; J. Oniszczuk, Problemy realizacji, passim; A. Ostrzyżek, Prawo do ochrony zdrowia, passim; J. Trzciński, Konstytucja, uwagi do art. 68; P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji, s. 91; A. Wołoszyn-Cichocka, Ochrona, passim; M. Zieleniecki, Problemy, passim. 3 Zdyb M., Aksjologiczne podstawy, passim. Zob. też zamieszczony w niniejszej monografii artykuł pt. Współczesne aksologiczne dylematy realizowania prawa do ochrony zdrowia przez władze publiczne i odpowiedzialności z tym związanej (rozdział I). 4 J. Ciemniewski, Konstytucyjne podstawy, passim; H. Zięba-Załucka, Pojęcie prawa, passim; A. Zoll, Problemy służby zdrowia, passim. 19 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... prawa, które stanowią kwintesencję godności człowieka, są prawami ponad- państwowymi. Władze publiczne (państwo) poprzez wpisanie do Konstytucji RP takiego prawa biorą na siebie odpowiedzialność (prawną, polityczną, moralną) za: Po pierwsze, ukształtowanie prawa pozytywnego spełniającego wymagania ogólnosystemowe w zakresie dotyczącym różnych sfer związanych z ochroną zdrowia5. Istniejące prawa podstawowe (fundamentalne) i wynikające z nich wartości są dla organów prawotwórczych i organów stosujących prawo nie tylko prawnym wyzwaniem, ale i zadaniem, od którego nie mogą się uwolnić. Ponoszą nie tylko prawną, ale wielopłaszczyznową odpowiedzialność, ujmo- waną nie tylko w perspektywie tworzenia i stosowania prawa, a także orzekania przez stosowne organy państwa (Trybunał Konstytucyjny – mający możliwość eliminowania wadliwych unormowań prawnych, Trybunał Stanu – orzekający w sprawach osób pełniących najważniejsze funkcje państwowe, gdy dopusz- czają się naruszenia Konstytucji RP, Sąd Najwyższy, sądy powszechne i admi- nistracyjne). Państwo ponosi więc odpowiedzialność za ukształtowanie odpo- wiedniego, optymalnego modelu prawa materialnego związanego z ochroną zdrowia oraz stosownych procedur umożliwiających jego prawidłowe stoso- wanie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bezpieczeństwo obywateli i możność zabezpieczenia realizacji prawa do ochrony zdrowia, a przez to także prawa do życia, jest jednym z podstawowych uzasadnień istnienia państwa. Powinno więc stworzyć odpowiednie instrumentarium i stosowne środki zabezpieczenia ich realizacji. Tego typu działania powinny przesądzać o poczuciu bezpieczeń- stwa obywatela oraz o autorytecie państwa oraz tworzonego przez nie prawa (oczywiście także poprzez jego właściwe stosowanie). Stąd przyjmuje się, że „z nienaruszalności godności wynika bezwarunkowy nakaz adresowany do państwa ustanawiania skutecznych mechanizmów chro- niących godność lub stosowania istniejących w taki sposób, aby godność nie była naruszana. W tym sensie można stwierdzić, że nie stosuje się do niej wprost tych mechanizmów i zasad, które odnoszą się do praw i wolności, np. zasady proporcjonalności czy przesłanek wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Godność człowieka istnieje niezależnie od tego, czy istnieją sku- teczne środki jej ochrony, czy też nie. Z tym wiąże się moralny i normatywny 5 A. Bloch, Prawo lekarskie, passim; M. Dercz, H. Izdebski, T. Rek, Prawo publiczne, passim; A. Fiutak, Prawo, 2013, passim; J. Jończyk, Zasady i modele, passim; R. Kubiak, Prawo medyczne, 2010, passim; M. Nestorowicz, Prawo medyczne, passim; M. Safjan, Prawo i medycyna, passim; C. Włodarczyk, Systemy zdrowotne, passim; idem, Reformy zdrowotne, passim. 20 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... imperatyw obligujący do konieczności pełnej ochrony godności człowieka nie tylko na poziomie Konstytucji, ale i także ustawodawstwa zwykłego. Już w sa- mej preambule do Konstytucji RP, stwierdza się, że, »wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka«”6. Oczywi- ście, gdy mówimy o ewentualnych ograniczeniach, to powinny one brać pod uwagę, niezależnie od sytuacji, miejsce prawa do życia i prawa do ochrony zdrowia w systemie i hierarchii wartości uosabiających godność człowieka. W przywołanym już wielokrotnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 14/03 przyjął on, że „art. 68 ust. 2 nakłada na władze publiczne, a w szczególności na ustawodawcę obowiązek określenia zasad realizowania prawa do ochrony zdrowia w jego poszczególnych aspektach. Jednakże płynie z niej imperatyw kategoryczny wskazujący na konieczność poszukiwania opty- malnego modelu prawnego takich rozwiązań (systemu prawnego), które opty- malnie wypełniałyby treść prawa do ochrony zdrowia”7. I w tym kontekście powinno poszukiwać rozwiązań, kierując się treścią Konstytucji RP, zwłaszcza treścią jej art. 1 i 30. Dysponuje w tym zakresie znaczną swobodą, choć nie jest ona nieograniczona. Nie może bowiem być tak, że np. ochrona wolności słowa (także wtedy gdy np. środki masowego przekazu nawołują do zbrodni albo zawierają treści świadczące o wyjątkowej pogardzie dla ochrony zdrowia) stanowić by mogła podstawę jej ochrony przed ochroną prawa do życia czy prawa do ochrony zdrowia albo wręcz prowadzić do ich unicestwienia. Wydawać mogłoby się, że to tylko teoretyczne spekulacje. Niestety, takie przykłady mają czasem realny wymiar. Warto w tym kontekście przywołać chociażby ujmowanie problemu ochrony życia i zdrowia w kontekście dywaga- cji polityków i prasy zachodniej analizujących tragiczne konsekwencje wyda- rzeń w Ruandzie w 1994 r., zarówno dla życia, jak i zdrowia8. W filmie pt. „So- metimes in April” jest fragment, który „może porażać”. Wskazuje on na to, że każde prawo i wolność można doprowadzić do absurdu, nawet w krajach zachodnich o bogatych tradycjach ochrony zdrowia i życia. „Jest w tym fil- mie dialog pomiędzy zwolenniczką neutralizacji radia RTLM i prasy nawołu- 6 Ibidem. Zob. M. Zdyb, Godność człowieka w świetle art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w: W. Lis, A. Balicki (red.) Normatywny wymiar godności człowieka, Lublin 2012, s. 59. 7 Wyr. TK z 7.1.2004 r., K 14/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 1. 8 Doskonale problemy ludobójstwa i swoistej pogardy dla życia i zdrowia obrazuje kilka zna- komitych filmów nawiązujących do tej tragedii, takich jak: „Hotel Ruanda” (ang. Hotel Rwanda) w reżyserii Terry’ego Georga, „Czasem w kwietniu” (ang. Sometimes In April), „Strzelając do psów” (ang. Shooting Dogs) w reżyserii Michaela Caton-Jonesa czy „Ściąć wysokie drzewa” itd. 21 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... jącej do ludobójstwa z wysokim funkcjonariuszem państwa, który na jej prośby o interwencję, odpowiada – nie możemy, bo świat cywilizowany zarzuci nam tłamszenie wolności słowa i wolności prasy”9. Rodzi się pytanie, czy na tym miałyby polegać cywilizacyjne osiągnięcia dzisiejszych demokracji? Jeżeli tak, to jestem przeciw. Okazuje się, że mimo iż słowa mobilizowały do wymordo- wania około miliona ludzi, do kalectwa i chorób olbrzymiej liczby osób, to zwyciężyła wolność słowa. Mając na uwadze dotychczasowe moje wypowiedzi, stwierdzić należy, że dla kształtowania się treści prawa do ochrony zdrowia, niewątpliwie bar- dzo ważne znaczenie ma jakość regulacji, które swoje umocowanie znajdują w art. 68 Konstytucji RP. Problematykę prawa do ochrony zdrowia i odpo- wiedzialność za jego realizację rozłożono na wiele ustaw, dotyczących róż- nych aspektów tego prawa. Niewątpliwie zasadne jest zwrócenie uwagi zwłasz- cza na takie ustawy, jak m.in. ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczni- czej10; ustawa z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta11; ustawa z 28.7.2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz gminach uzdrowiskowych12; ustawa z 6.9.2001 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo farmaceutyczne, ustawę o wyro- bach medycznych oraz ustawę o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych13; ustawa z 15.7.2011 r. o za- wodach pielęgniarki i położnej14; ustawa z 12.5.2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyro- bów medycznych15; ustawa z 18.3.2011 r. o Urzędzie Rejestracji Produk- tów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych16; ustawa z 20.5.2010 r. o wyrobach medycznych17; ustawa o zapobieganiu oraz zwal- czaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi18; ustawa z 1.7.2009 r. o pobiera- niu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek tkanek i narządów19; ustawa 9 Zob. M. Zdyb, Wolność wypowiedzi, s. 30. 10 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 160 ze zm. 11 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1318 ze zm. 12 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1056 ze zm. 13 T.j. Dz.U. Nr 126, poz. 1382 ze zm. 14 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 123 ze zm. 15 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1844 ze zm. 16 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1718. 17 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 211 ze zm. 18 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 151. 19 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1000. 22 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... z 6.11.2008 r. o akredytacji w ochronie zdrowia20; ustawa z 27.8.2004 r. o świad- czeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych21; ustawa z 27.7.2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej22; ustawa z 5.12.1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty23; ustawa z 7.3.1993 r. o planowaniu rodziny, ochro- nie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży24; ustawa z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego25; ustawa z 6.9.2001 r. – Prawo farmaceutyczne26; ustawa z 2.12.2009 r. o izbach lekarskich27. Ocena ich jakości to problem wymagający odrębnych analiz. Po drugie, ukształtowanie racjonalnego systemu finansowania świadczeń zdrowotnych, a co za tym idzie – także systemu ubezpieczeń społecznych. Pro- blem ten bardzo wyraziście pojawił się w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7.1.2004 r., K 14/03, i jego uzasadnieniu, w którym orzekł on o niekonsty- tucyjności prawie całej ustawy z 23.1.2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w tym rozdziału 5, 6 i 7, dotyczącego zasad zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych i organizacji udzielania świadczeń zdro- wotnych, rozdziału 13 wskazującego podstawy nadzoru i kontroli wykonywa- nia zadań Narodowego Funduszu Zdrowia oraz bardzo ważnego w tym kon- tekście rozdziału 9, gdzie ustawodawca koncentrował się na problemie gospo- darki finansowej i ewentualnej odpowiedzialności z tym związanej. Niestety, wadliwości systemowe i podstawowe problemy związane z odpo- wiedzialnością dotyczące zakwestionowanej ustawy nie zostały w stopniu za- dawalającym rozwiązane w uchwalonej w następstwie wyroku TK z 7.1.2004 r., K 14/03, ustawie z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowa- nych ze środków publicznych i innych ustawach. Ze względu na wcześniejsze wywody zawarte w niniejszym artykule dotyczące interpretacji art. 68 ust. 2 Konstytucji RP nie ma potrzeby przeprowadzania w tym miejscu szerszych wywodów dotyczących związanego z tym problemu jakości prawa oraz róż- nych kwestii dotyczących odpowiedzialności państwa (organów państwa) i in- nych podmiotów. 20 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2135. 21 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm. 22 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2245 ze zm. 23 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 617 ze zm. 24 Dz.U. Nr 17, poz. 78 ze zm. 25 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 882 ze zm. 26 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 221 ze zm. 27 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 168. 23 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... Mając na uwadze niedoskonałość prawa w tej sferze, zwrócić należy uwagę, że dla stworzenia optymalnego modelu prawa w tym zakresie konieczne jest – na co zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyżej wskazanym wyroku – dogłębne przeanalizowanie problemu metod pozyskiwania środków finanso- wych oraz metod opłacania świadczeniodawców z tytułu realizowanych proce- dur medycznych oraz stosownego wskazania podmiotów ponoszących z tego tytułu odpowiedzialność. Bardzo ważne znaczenie ma tu wybór właściwego modelu finansowania opieki zdrowotnej. W praktyce innych państw ukształ- towały się (chociaż takie założenie jest pewnym uproszczeniem) trzy modele: rynkowy [gdzie kładzie się nacisk na osobowe (indywidualne) w całości lub w części ponoszenie odpowiedzialności za finansowanie usług zdrowotnych]; ubezpieczeniowy (w którym finansowanie procedur medycznych opiera się na składkach pochodzących z ubezpieczenia społecznego) i budżetowy (oparty na systemie podatkowym, powiązany z zasadą sprawiedliwości i solidarności). Przykładem pierwszego z tych modeli jest system obowiązujący w USA; dru- giego – model niemiecki i austriacki, trzeciego – system obowiązujący w Wiel- kiej Brytanii, Szwecji i Danii. Oczywiście każdy z tych modeli nie funkcjonuje na zasadach pełnej wyłączności, ale jest wspomagany przez inne modele. Zadaniem państwa jest ukształtowanie optymalnego modelu ze względu na tradycje w tym zakresie, możliwości finansowe i konkretne zasady odpo- wiedzialności. Trybunał Konstytucyjny nie wskazał preferowanego modelu, nie chcąc wiązać w tym zakresie ustawodawcy, ponieważ każdy z tych modeli może być oceniony pozytywnie (na co wskazują doświadczenia innych krajów) pod warunkiem, że stworzone zostaną spójne podstawy ich funkcjonowania oraz sensownie uregulowane problemy odpowiedzialności z tytułu ich takiego, a nie innego działania. Po trzecie, stworzenie racjonalnego systemu organów i instytucji, odpowie- dzialnych za realizację prawa do ochrony zdrowia. Jest to niewątpliwie i przede wszystkim zadanie prawodawcy, który ponosi konsekwencje i odpowiedzial- ność (nie tylko polityczną) za stworzenie funkcjonalnego systemu tym zakre- sie. Realizując swoje prawne obowiązki w tym zakresie, powinien dążyć do eli- minowania wszelkich form dysfunkcjonalności. Taka dysfunkcjonalność wią- zać się może z kształtowaniem ładu ustrojowo-organizacyjnego, odpowiednim ukształtowaniem zadań i kompetencji oraz ich łączności z odpowiedzialnością, a także z organizacją finansowania (powiązaniem między ubezpieczycielami, Narodowym Funduszem Zdrowia, ministrem właściwym w sprawach ochrony zdrowia, jednostkami samorządu terytorialnego, zakładami opieki zdrowot- nej, organami właściwymi w sprawach rejestracji i refundacji środków me- 24 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... dycznych itd.). Niewątpliwie przeszkodą w tym zakresie może być fikcyjność i pozorność rozwiązań prawnych, systemowa sprzeczność regulacji prawnych, niejasność i nieprecyzyjność rozwiązań prawnych, brak stosownego nadzoru, niedoskonałość w zakresie kształtowania statusu prawnego różnego rodzaju podmiotów i instytucji. Poważnym problemem w zakresie organizacji systemu ochrony, jak to wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7.1.2004 r. w sprawie K 14/03 w odniesieniu do wówczas obowiązującego systemu prawa, jest ukształtowanie takiego modelu ustrojowo-organizacyjnego, który eliminuje odpowiedzialność, bo inny organ posiada kompetencje, a jeszcze inny miałby ponosić odpowiedzialność za realizację tychże kompetencji. W takich sytu- acjach możliwe jest, że nikt nie ponosi odpowiedzialności, ponieważ „spraw- stwo decyzyjne nie łączy się z odpowiedzialnością”. Prowadzić to może do swoistego chaosu, a nawet anarchii w zakresie realizowania konkretnych za- dań i kompetencji. Taki stan rzeczy prowadzić może do systemowego paraliżu działań organów i instytucji państwowych. Wydaje się, że problemu ładu pu- blicznego i odpowiedzialności nie można sprowadzać tylko do problemów fi- nansowych. Wiązać je należy także z odpowiednim kształtowaniem ładu pu- blicznego w zakresie ochrony zdrowia i odpowiedzialnością, ułatwiającymi eli- minację różnego rodzaju zjawisk patologicznych, albowiem konsekwencją ich istnienia jest także nieodpowiednie zagospodarowanie i wykorzystanie środ- ków finansowych przeznaczonych na ochronę zdrowia. Po czwarte, ukształtowanie odpowiedniego systemu norm dotyczących or- ganizacji pracy i przygotowania do jej realizacji służby ochrony zdrowia (le- karzy, dentystów, psychiatrów, psychologów, pielęgniarek, położnych, farma- ceutów) i sensowne zakreślenie ich odpowiedzialności. Trzeba bowiem pamię- tać, że np. lekarz ma obowiązek udzielenia pomocy „w każdym przypadku niecierpiącym zwłoki”, szczególnie wtedy gdy jest to konieczne ze względu na zagrożenie dla życia czy poważnego uszczerbku dla zdrowia. Brak stosow- nej aktywności lekarza w takiej sytuacji wiązać się może z odpowiedzialnością karną, zwłaszcza gdy prowadziłoby to do śmierci konkretnej osoby (wskazać tu można art. 162 KK, ale i także pośrednio lub bezpośrednio art. 148, art. 155, art. 157 czy art. 160 KK). Bardzo trudny i złożony problem pojawia się wtedy, gdy zakład opieki zdrowotnej nie dysponuje odpowiednimi środkami finan- sowymi, ponieważ wyczerpał limit zakontraktowanych świadczeń, a ewentu- alne skorzystanie z innego zakładu opieki zdrowotnej – przy konieczności na- tychmiastowej pomocy – nie mogłoby być brane pod uwagę. Rodzić to może bardzo poważne problemy związane z odpowiedzialnością. Może zdarzyć się 25 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... bowiem taka sytuacja, że obojętnie jak zachowa się lekarz, może to wiązać się z jego prawną odpowiedzialnością. Problemy te przynajmniej częściowo zostały rozwiązane, jednakże dylemat, czy ratować życie, czy zastosować się do zasad gospodarki finansowej i ponieść ewentualne konsekwencje służbowe lub dyscyplinarne, nadal nie został w pełni rozstrzygnięty. Wydaje się, że potrzebne jest tu pełniejsze uregulowanie, po- nieważ należy sądzić, że lekarz będzie w sytuacjach konfliktowych stosował się do przysięgi lekarskiej (nawiązujących do wielowiekowej tradycji przysięgi Hipokratesa). Takie zachowanie byłoby z punktu widzenia prawa do ochrony zdrowia w pełni uprawnione, jednakże dla lekarza może (chociaż nie musi) oznaczać ujemne dla niego konsekwencje prawne. Odrębnego potraktowania wymaga problem odpowiedzialności cywilnej, karnej i służbowej. Jest to problematyka bardzo złożona. Stąd też mając na uwadze okoliczność, że jest ona podejmowana w innych fragmentach ni- niejszej monografii, nie będzie tu szerzej analizowana. W praktyce stosowania prawa pojawiają się niejednokrotnie problemy bar- dzo trudne i wymagające pogłębionej analizy. Złożone wydają się np. pro- blemy kolejek do lekarza oraz nadużywania różnych instrumentów działania, np. mnożenia skierowań chorych do innego lekarza bez uzasadnionej medycz- nie potrzeby, po to tylko, by inni lekarze mogli ich przyjąć w prywatnych za- kładach, dość często wysoko opłacanych. Wskazać można także na wiele in- nych zachowań budzących wątpliwości etyczne i prawne, które mogą pojawić się w pracy osób zatrudnionych w służbie zdrowia. Dotyczy to np. relacji leka- rze – firmy farmaceutyczne itd. Problemy te bez odpowiedniego zaangażowa- nia się środowiska medycznego są bardzo trudne do rozwiązania. Po piąte, w kontekście odpowiedzialności za realizację prawa do ochrony zdrowia nie można pominąć tych sfer, które z tym prawem są związane i mają istotne znaczenie dla ochrony praw pacjenta. Chodzi tu głównie o problemy związane z prawem farmaceutycznym, z dopuszczeniem środków medycznych do obrotu, z zagadnieniem badań klinicznych, z wpisami środków medycz- nych do odpowiedniego rejestru, z listą leków refundowanych, z odpłatno- ścią za środki medyczne itd. Wydaje się, że zasadne jest dokładniejsze przyj- rzenie się ważnym w tym zakresie ustawom takim jak: ustawa z 12.5.2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywie- niowego oraz wyrobów medycznych28, ustawa z 18.3.2011 r. o Urzędzie Reje- stracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobój- 28 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1844 ze zm. 26 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... czych29, ustawa z 20.5.2010 r. o wyrobach medycznych30, ustawa z 6.11.2008 r. o akredytacji w ochronie zdrowia31. Państwo ma tu ważny instrument w postaci możliwości kształtowania prawa. Wydaje się – ale to szerszy problem – że brak reakcji prawodawcy i or- ganów stosujących prawo na różne zjawiska patologiczne stanowić może pod- stawę do odpowiedzialności np. odszkodowawczej w stosunku do Skarbu Pań- stwa. Problem jest o tyle poważny, że ustawodawcy także innych krajów ule- gają sile i presji firm farmaceutycznych. To niewątpliwie osłabia siłę działania państwa w zakresie ochrony zdrowia. Na uwagę zasługuje także problem obowiązków państwa i jego ewentual- nej odpowiedzialności związanej z realizowaniem innych praw i obowiązków (w tym też praw i obowiązków o charakterze zabezpieczającym), gdy pozostają one w relacji do prawa ochrony zdrowia. Ważne znaczenie w tym kontekście miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.3.1999 r., K 2/98, w którym przy- jął on, że: „Z konstytucji wynika pewien obiektywny system wartości i na usta- wodawcy ciąży obowiązek stanowienia prawa o takiej treści, by możliwa była ochrona i realizacja tych wartości w możliwie najszerszym zakresie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji nadzwyczajnych, w tym stanu klęski żywiołowej”32. W wy- roku i w jego uzasadnieniu wyraźnie zaakcentowany został problem realiza- cji prawa do ochrony zdrowia w kontekście prawem ukształtowanych obo- wiązków, związanych z rejestrowaniem obrotu środkami farmaceutycznymi w systemie kas rejestrujących. Obowiązek taki „w odniesieniu do podatników prowadzących apteki” [uwaga – M.Z.] wynikał wtedy z art. 29 ust. 2a ustawy z 8.1.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym33 oraz art. 104a ustawy karnej skarbowej34. Same kwestionowane przepisy z natury swojej nie budziły zastrzeżeń, jednakże odniesienie ich do nadzwyczajnych i szczególnych okoliczności, np. „równoczesnej awarii obydwu kas rejestrują- cych i konieczności ratowania życia ludzkiego”, prowadziło do niemożliwości udostępnienia leku przez aptekę, a przez to do stanu zagrażającego życiu czy bardzo poważnym konsekwencjom dla zdrowia. Trybunał uznał taki stan rze- czy, w zakresie określonym w wyroku, za naruszający art. 38 (prawo do życia) 29 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1718. 30 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 211 ze zm. 31 T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2135. 32 Wyr. TK z 23.3.1999 r., K 2/98, OTK ZU 1999, Nr 3, poz. 38. 33 Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm. 34 T.j. Dz.U. z 1984 r. Nr 22, poz. 103 ze zm. 27 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... i art. 68 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do ochrony zdrowia)35, przyjmując w tym zakresie pierwszeństwo prawa do ochrony zdrowia i życia przed różnymi in- nymi prawami i obowiązkami państwa. Mając na uwadze tego rodzaju perspektywę, przywołać należałoby na ko- niec, odnoszący się do innej sytuacji (a konkretnie refundacji leków) wyrok NSA, w którym stwierdził on, że: „System refundacji leków powinien zapew- niać nie tylko formalną dostępność do tego systemu, deklarowaną przez prze- pisy prawne ustawy o refundacji, ale dostępność rzeczywistą umożliwiającą, w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, refundację leków dopuszczo- nych do obrotu, lecz niedostępnych na rynku, gdy żaden podmiot odpowie- dzialny nie jest zainteresowany we wprowadzaniu tego leku na rynek i w zło- żeniu wniosku o objęcie go refundacją”36. Po szóste, analiza wszelkich problemów związanych z odpowiedzialnością za realizację prawa każdego do ochrony zdrowia wiąże się także z wieloma problemami związanymi także z zakresem tej odpowiedzialności oraz jej cha- rakterem. Nie ulega wątpliwości, że pojawia się tu także problem wyrażania się podmiotowości prawnej państwa oraz podmiotów to państwo uosabiających, a także innych podmiotów leczniczych. Problem odpowiedzialności Skarbu Państwa jest nazbyt rozmazywany, albowiem chodzi tu często o skrót myślowy, w którym używa się określenia „Skarb Państwa” w rozumieniu państwa, przy świadomości, że jest to swoiste uproszczenie, chociaż państwo realizuje swoje zadania przez różne organy, instytucje i inne podmioty uosabiające sposób wy- rażania się państwa w konkretnych płaszczyznach odniesienia. Nie ulega wąt- pliwości, że staje się on jeszcze trudniejszy przez to, że zagadnienie to można ujmować w perspektywie prawnej, ekonomiczno-finansowej, organizacyjnej, politycznej, a także aksjologicznej i etycznej (moralnej). Z uwagi na złożoność tych problemów zmuszony byłem koncentrować się na aspektach natury prawno-pozytywnej, nie unikając jednak problemów na- tury moralnej i aksjologicznej. Mając na uwadze taki stan rzeczy, gdy spojrzeć na ten problem z perspektywy praw i obowiązków państwa, zagadnienie to widzieć trzeba przede wszystkich: po pierwsze – w kontekście prawotwórczej aktywności państwa (organów państwa: Sejmu, Senatu, Rady Ministrów, Pre- zesa Rady Ministrów, centralnych i terenowych organów państwa, w tym też w pewnym zakresie organów jednostek samorządu terytorialnego), a po drugie – w kontekście stosowania prawa przez sądy i organy administracji publicznej 35 Zob. wyr. TK z 22.3.1999 r., K 2/98, OTK ZU 1999, Nr 3, poz. 38. 36 Wyr. WSA w Warszawie z 23.3.2016 r., VI SA/Wa 21/16, Legalis. 28 Rozdział II. Systemowe obowiązki państwa w zakresie... (rządowej i samorządowej), a także działań organów kontroli, np. Rzecznika Praw Pacjenta, Najwyższej Izby Kontroli i innych. Nie ulega wątpliwości, że nie zawsze łatwe jest wyraziste określenie za- kresu odpowiedzialności podmiotów, na których spoczywa obowiązek sku- tecznego realizowania usług w zakresie ochrony zdrowia i konkretnych pro- cedur medycznych przez konkretne podmioty lecznicze, zwłaszcza że ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej dokonała dość istotnych zmian i mo- dyfikacji, z którymi wiązać się mogą nowe problemy prawne z zakresu od- powiedzialności za realizację prawa do ochrony zdrowia. Aktualnie podmio- tami leczniczymi w świetle art. 4 cyt. ustawy są: „1) przedsiębiorcy w rozumie- niu przepisów ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. poz. 646) we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospo- darczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, 2) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 3) jednostki budżetowe (...)37, 4) instytuty badawcze, o któ- rych mowa w art. 3 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych38, 5) fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie za- dań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadzenie dzia- łalności leczniczej, 5a) posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzyszeń, o których mowa w pkt 5, 6) osoby prawne i jednostki organiza- cyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Ka- tolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościo- łów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wy- znania, 7) jednostki wojskowe – w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą”. Istotne jest tu to, że w art. 4 cyt. ustawy nastąpiło swoiste przewar- tościowanie w hierarchii podmiotów leczniczych, ponieważ w ustawowym ich wykazie zakłady budżetowe znajdują się dopiero na trzecim miejscu, a coraz większego znaczenia nabiera aktywność podmiotów leczniczych działających jako przedsiębiorcy oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdro- wotnej, co wiązać może się z modyfikacją figury prawnej związanej z ich od- powiedzialnością. 37 Jednostki budżetowe, „w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Spra- wiedliwości lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organi- zacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza podstawowej opieki zdrowot- nej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej lub położną podstawowej opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy z 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz.U. poz. 2217)”. 38 Dz.U. z 2017 r. poz. 1158, 1452 i 2201. 29
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: