Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00406 010953 7497498 na godz. na dobę w sumie
Okna życia w systemie opieki nad dziećmi - ebook/pdf
Okna życia w systemie opieki nad dziećmi - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3652-2435-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).
Podjęta w monografii problematyka opieki i pomocy instytucjonalnej dla dzieci porzucanych stanowi ważny fragment toczącego się współcześnie dyskursu nad jakością i efektywnością działań w modernizowanym systemie opieki nad dzieckiem oraz pomocy rodzinie, szczególnie tej narażonej na ryzyka socjalne.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wprowadzenie ............................................................................................. Rozdział 1 9 Opieka nad dziećmi i jej system a okna życia ..................................... 27 1.1. Opieka nad dziećmi w oknach życia w kontekście jej defi- nicji ............................................................................................ 27 1.2. Miejsce okien życia w systemie opieki nad dziećmi ............ 44 Rozdział 2 Opieka nad dziećmi porzucanymi w perspektywie historycznej ...... 55 2.1. Starożytność – od dozwolonego porzucania dzieci do pierwszych regulacji je ograniczających ............................... 55 2.2. Średniowiecze – czas kół podrzutków i szpitali dla porzu- canych dzieci ............................................................................ 62 2.3. Nowożytność – rozwój miejsc opieki nad porzucanymi dziećmi i likwidacja kół podrzutków .................................... 69 2.4. Współczesność – od istnienia miejsc pozostawiania dzieci przy znacznej skali ich porzucania do działań na rzecz wyeliminowania jego przyczyn .............................................. 84 Rozdział 3 Aktualna rzeczywistość opieki nad dziećmi w oknach życia ............. 95 3.1. Powstanie i rozwój okien życia .............................................. 95 3.2. Rozmiary zjawiska pozostawiania dzieci w oknach życia .. 131 3.3. Uwarunkowania pozostawiania dzieci w oknach życia ...... 147 Rozdział 4 Przymioty i następstwa pozostawiania dzieci w oknach życia .......... 163 4.1. Ratowanie życia dzieci pozostawianych w oknach życia jako wiodąca determinanta ich istnienia .............................. 163 4.2. Anonimowość pozostawiania dzieci w oknach życia ......... 176 4.3. Podmioty mogące pozostawiać dzieci w oknach życia ....... 184 4.4. Brak odpowiedzialności prawnej w związku z pozostawia- niem dzieci w oknach życia .................................................... 188 6 Spis treści 4.5. Adopcja jako forma opieki nad dziećmi pozostawianymi w oknach życia ......................................................................... 190 Rozdział 5 Okna życia w perspektywie społecznej ................................................ 201 5.1. Okna życia w opiniach ich opiekunów ................................. 201 5.2. Poglądy pracowników ośrodków adopcyjnych o oknach życia ........................................................................................... 209 5.3. Postrzeganie okien życia przez studentów pedagogiki ....... 216 Zakończenie ................................................................................................. 227 Bibliografia .................................................................................................. 233 1.Publikacje zwarte ......................................................................... 233 2. Artykuły ....................................................................................... 249 3. Akty prawne................................................................................. 251 4. Publikacje internetowe ............................................................... 252 Contents Introduction ................................................................................................ Chapter 1 9 The system of childcare and “life windows” ........................................ 27 1.1. Childcare in „life windows” in the context of its defini- tion ............................................................................................. 27 1.2. The place of „life windows” in the childcare system ........... 44 Chapter 2 Care of abandoned children from the historical perspective ............ 55 2.1. Ancient times – from the permissible abandonment of children to the first regulations limiting it ........................... 55 2.2. Middle Ages – the time of foundling circles and hospitals for abandoned children ........................................................... 62 2.3. Modern Era – development of care places for abandoned children and liquidation of foundling circles ....................... 69 2.4. Contemporary times – from the existence of places for leaving children including their abandonment on a large scale to actions for eliminating its reasons. .......................... 84 Chapter 3 Current reality of childcare in „life windows” .................................... 95 3.1. Creation and development of „life windows” ...................... 95 3.2. The scale of the phenomenon of leaving babies in „life windows” ................................................................................... 131 3.3. Conditions of leaving babies in „life windows” ................... 147 Chapter 4 Aspects and after-effects of leaving children in „life windows” 163 4.1. Saving the lives of children left in „life windows” as a le- ading determinant of their existence ..................................... 163 4.2. Anonymity of leaving babies in „life windows” ................... 176 4.3. Entities that can leave babies in „life windows” ................... 184 4.4. Lack of accountability in connection with leaving babies in “life windows” ...................................................................... 188 8 Contents 4.5. Adoption as a form of care of babies left in „life win- dows” ......................................................................................... 190 Chapter 5 „Life windows” from the social perspective ....................................... 201 5.1. „Life windows” in the opinions of their supervisors ........... 201 5.2. Opinions of adoption agency employees on „life win- dows” ......................................................................................... 209 5.3. Perception of „life windows” by students of education. ..... 216 Conclusions ........................................................................................... 227 Bibliography .......................................................................................... 233 1. Publications included ................................................................. 233 2. Articles ......................................................................................... 249 3. Legal acts ...................................................................................... 251 4. Internet publications .................................................................. 252 Wprowadzenie Zainteresowanie opieką, wychowaniem i nauczaniem dzieci oraz mło- dzieży jest przedmiotem wielu opracowań teoretycznych oraz badań empi- rycznych w ramach różnych dziedzin naukowych. Na gruncie pedagogiki, w tym pedagogiki opiekuńczej, refleksja nad tymi procesami, które podlegają złożonym – co do przyczyn, przebiegu i następstw – przeobrażeniom i za- burzeniom, ma szczególne znaczenie. To bowiem ta dyscyplina pedagogicz- na zajmuje się, jak wskazywał W. Okoń, problemami opieki nad młodym pokoleniem, powierzonym pieczy osób dorosłych, zwłaszcza w ramach różnych instytucji opieki1. W ramach szerokiego spektrum pedagogicznej refleksji nad podmiota- mi opieki, w tym opieki zinstytucjonalizowanej, wiele z nich doczekało się pogłębionych analiz naukowych, w postaci obszernych opracowań mono- graficznych, co w szczególności dotyczy domów dziecka, rodzin zastępczych, rodzin adopcyjnych, wiosek dziecięcych, jak też żłobków oraz oratoriów. Inne z takich podmiotów umykają kompleksowemu naukowemu poznaniu, co wiązać można zarówno z nieco mniejszym ich praktycznym znaczeniem, determinowanym zakresem kompetencji, jak też schyłkowym albo nowa- torskim ich charakterem, co oczywiście nie wyklucza obejmowania i takich instytucji badaniami naukowymi, gdyż nawet najmniejsza ich praktyczna rola w opiece nad dziećmi zasługuje na naukowe dostrzeżenie. Każda bowiem aktywność w tym zakresie stanowi przejaw zorganizowa- nej troski o dobro dzieci. Jak bowiem podkreśla W. Theiss, dzieciństwo jest okresem specjalnej troski, ale jednocześnie kruchym światem, który może rozpaść się z wielu różnych powodów2. Dobro dzieci stanowi zbiór różnych ich jednostkowych dóbr w wymiarze podmiotowym i przedmiotowym, 1 W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2004, s. 301. 2 W. Theiss, Zniewolone dzieciństwo. Socjalizacja w skrajnych warunkach społeczno- -politycznych, Warszawa 1996, s. 11. 10 Wprowadzenie z których wszystkie te dobra są istotne, ale niektóre z nich mają znaczenie elementarne i swą wartością wyprzedzają inne. Tak jest w szczególności z życiem dziecka, ponieważ bez jego zachowania niemożliwe byłoby realizo- wanie jakichkolwiek innych praw przynależnych dziecku i odwrotnie. Dzięki jego zapewnieniu możliwy jest dalszy rozwój dziecka, gdyż bez życia nie ma człowieka, a bez człowieka wszystko, co ludzkie, traci swój sens. Dlatego też wszelkie działania, których celem jest troska o życie dzieci, wymaga- ją analizy w kontekście szeroko pojmowanej rzeczywistości opiekuńczej. Dotyczy to także okien życia, co do których przyjmować należy, że są one instytucjami opieki nad dziećmi, współtworząc system takich instytucji. W aktualnej polskiej rzeczywistości okna życia funkcjonują od nie- dawna, gdyż zaledwie mniej niż dekadę, jednak w historycznym rozwoju instytucji opieki miały one swoje utrwalone miejsce. Porzucanie dzieci, jako jeden z najpoważniejszych przejawów ich krzywdzenia, co podkreśla E. Jarosz, od zarania dziejów było bowiem codzienną praktyką, zwłaszcza od momentu, gdy zabijanie dzieci moralnie i prawnie zostało zakazane, a w konsekwencji wcześniejsze takie praktyki zaczęto powszechnie za- stępować właśnie ich porzucaniem3. Były to, jak wskazuje M. Surdacki, dzieci niechciane, nazywane „podrzutkami”, które stanowiły szczególną kategorię osób potrzebujących, całkowicie bezbronnych, które w wypad- ku nieudzielenia im natychmiastowej pomocy nie miały żadnych szans przeżycia i skazane były na śmierć4. Pomimo upływu czasu, w ramach któ- rego nastąpiły poważne zmiany w traktowaniu dzieci jako pełnoprawnych podmiotów relacji międzyludzkich, a w konsekwencji idea ochrony ich praw stała się oczywistością, w przypadku tych konsekwencji nic się nie zmieniło, bo zmienić się nie mogło, zawsze bowiem małe dziecko pozostaje bezwzględnie zależne od tych, którzy powołani są do sprawowania nad nim opieki. Pierwszymi i najważniejszymi opiekunami dzieci powinni być ich najbliżsi, bo tak ukształtowała to natura i tak też jest to powszechnie po- strzegane, ale zdarzają się niestety sytuacje, gdy rodzice nie mogą albo nie chcą wywiązywać się z tego zadania. Wówczas opiekę nad dzieckiem muszą 3 E. Jarosz, Ochrona dzieci przed krzywdzeniem. Perspektywa globalna i lokalna, Katowice 4 M. Surdacki, Dzieci porzucone w Szpitalu Świętego Ducha w Rzymie w XVIII wieku, 2008, s. 75. Lublin 1998, s. 7. Wprowadzenie 11 przejmować inne podmioty, wśród których ważne miejsce przypada także oknom życia, które są swoistą kontynuacją tych podmiotów opieki wystę- pujących w przeszłości, dzięki którym starano się przychodzić z pomocą niechcianym dzieciom, tj. w szczególności domów podrzutków i szpitali. Wiąże się to w ogóle z historią i etnografią dzieciństwa, o których B. Smo- lińska-Theiss pisze, że pokazują one zmieniające się kulturowe i religijne wartości oraz znaczenia przypisywane dziecku i dzieciństwu, w których widać dysonans między ogromną wartością nadawaną darowi płodności i rodzeniu się nowego życia a miejscem dziecka w rodzinie i społeczeństwie, w perspektywie których dziecko z jednej strony było sacrum, a z drugiej profanum5. Aktualnie status dziecka i dzieciństwa w cywilizowanym świecie formalnie jest jednoznacznie pozytywny, ale jego praktyczna realizacja nie zawsze to potwierdza, ponieważ dzieci wciąż są krzywdzone w różnych wymiarach, w tym przez członków własnej rodziny. Tymczasem, jak podkreśla F. Adamski, to właśnie rodzina jako duchowe zjednoczenie wąskiego grona osób skupionych we wspólnym ognisku domo- wym aktami wzajemnej pomocy i opieki, oparte na łączności biologicznej oraz tradycji, wśród różnych funkcji, które pełni wobec swoich członków, w szczególności dzieci, jak i wobec społeczeństwa, sprawuje opiekę6. Inne podmioty mogą wspierać rodziny w tym zakresie, a wyjątkowo je w tym zastępować, co też czynią okna życia. Są one jedynie alternatywą dla pozostawiania dzieci w innych miejscach opieki, w szczególności w szpitalach, ale także alternatywą dla ich krzywdze- nia, w tym ze skutkiem śmiertelnym. Budzą one różne oceny, choć zasadniczo cieszą się przychylnością społeczną, bo to właśnie, choć otwierane i pro- wadzone przede wszystkim w ramach działalności charytatywnej Kościoła katolickiego, w imieniu społeczeństwa przychodzą z pomocą pozostawianym w nich dzieciom, jak też ich rodzicom, którzy z różnych przyczyn decydują się na rezygnację z rodzicielstwa. Pojęcie „pozostawienie dziecka” dobrze oddaje ideę rezygnacji z ro- dzicielstwa wobec niego, stanowiąc swoisty antonim „porzucenia dziecka”. Jak bowiem wskazuje M. Kolankiewicz, odróżnić trzeba w tym zakresie 5 B. Smolińska-Theiss, Dzieciństwo – zmieniająca się kategoria społeczna, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze 2002, nr 4, s. 3-4. 6 F. Adamski, Rodzina. Wymiar społeczno-kulturowy, Kraków 2002, s. 29, 36. 12 Wprowadzenie „porzucenie dziecka” i „powierzenie go trosce”, gdyż są to zupełnie różne sytuacje. O ile „porzucenie” oznacza wyrzeczenie się dziecka, zaniechanie pieczy i niekiedy drastyczny brak zainteresowania jego potrzebami, to „po- wierzenie” jest wyrazem decyzji przekazania swych rodzicielskich uprawnień na osobę lub instytucję i jest raczej wyrazem troski, a zatem wola rodziców i ich odpowiedzialność różnicują te dwa czyny bez względu na ich skutki7. Zatem pozostawianie dzieci w oknach życia jest szczególnym przypadkiem ich powierzenia, a w konsekwencji zapewnienia im opieki, którą roztaczają nad nim te podmioty i w tym kontekście nie sposób byłoby ich nie dostrze- gać, także w perspektywie pedagogicznej, a powierzanie dzieci oknom życia określać jako ich tam pozostawianie. Problematyka związana z aktualnym funkcjonowaniem okien życia, jak też ich rolą w systemie opieki, nie stała się dotychczas przedmiotem szersze- go, a tym bardziej kompleksowego, opracowania. Poświęcono jej zaledwie kilka przyczynkarskich artykułów, w tym bardzo nieliczne o charakterze naukowym, a pozostałe publicystyczne oraz odnotowujące fakty otwierania okien życia oraz pozostawiania w nich dzieci. Jeśli chodzi o opracowania na- ukowe dotyczące tylko tych podmiotów, to opublikowałam dwa takie teksty – pierwszy w czasopiśmie pedagogicznym8, a drugi w pracy zbiorowej9. Prob- lematykę okien życia podjęła również D. Ruszkiewicz, tak w pracy zbiorowej10, jak i na łamach periodyku pedagogicznego11. Wprost do nich w opracowaniu naukowym z zakresu pedagogiki, ale poświęconym szerszemu zagadnieniu adopcji, odniosły się też M. Kolankiewicz i A. Zielińska12. Uczyniła to także 07 M. Kolankiewicz, Porzuceni i powierzeni trosce, Katowice 2002, s. 7-8. 08 B. Krajewska, Dzieci w oknie życia, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2012, nr 2, s. 35-37. 09 B. Krajewska, Okna życia miejscami ratującymi życie i zdrowie pozostawianych w nich dzieci, w: Polityka zdrowotna. Zagadnienia prawne, administracyjno-organizacyjne i medyczne, red. Ż. Skinder, Bydgoszcz 2014, s. 8-21. 10 D. Ruszkiewicz, Aktualność średniowiecznej instytucji kołowrotka we współczesnym systemie opieki nad dzieckiem, w: Opieka i pomoc społeczna wobec wyzwań współczesności, red. W. Walc, B. Szluz, I. Marczykowska, Rzeszów 2008, s. 27-33. 11 D. Ruszkiewicz, Okna życia jako instytucje wspierające dziecko i rodzinę – zalety i kontrowersje, „Pedagogika Rodziny” 2014, nr 4, s. 45-58. 12 M. Kolankiewicz, A. Zielińska, Adopcja w perspektywie prawno-pedagogicznej, w: Adopcyjne rodzicielstwo. Dylematy, nadzieje, wyzwania, red. E. Kozdrowicz, Warszawa 2013, s. 19-20. Wprowadzenie 13 w szerszej tematycznie publikacji z zakresu prawa V. Konarska-Wrzosek13. Zatem dotychczasowy stan badań nad problematyką okien życia i będące ich wynikiem opracowania naukowe są nader skromne. Tymczasem niedostrzeganie ich istnienia, a tym bardziej, jak chcą nie- którzy, ich negowanie lub pomniejszanie roli jako instytucji opieki nad dziećmi, to błędne i niedopuszczalne zachowanie wobec idei, jaką realizują, tj. ochrony życia bezbronnych dzieci poprzez doraźną, ale całkowitą opiekę nad nimi w tych sytuacjach, gdy ich rodzice, a zwłaszcza matki, nie mogą lub nie chcą jej sprawować. Taka ich rola w połączeniu z luką badawczą w szeroko rozumianym zakresie wiedzy o instytucjach opiekuńczych, jak i o samej opiece jako kategorii pedagogicznej, poprzedzona dokładną kwe- rendą i rozpoznaniem szeregu w tym zakresie kontekstów, dała asumpt do podjęcia badań nad oknami życia, których efektem jest niniejsza publikacja. Stara się ona wpisywać w postulat M. Kolankiewicz, że konieczne jest analizowanie zachodzących zmian w zakresie organizacji i funkcjonowania form oraz instytucji opieki14. W zinstytucjonalizowanym systemie opieki nad dziećmi ciągle dochodzi do przemian, w ramach których reformuje się funkcjonujące podmioty opieki, ale też powołuje się do życia nowe in- stytucje, co odpowiada, a przynajmniej odpowiadać powinno, potrzebom społecznym. Jeżeli przyjąć, a założenie takie wydaje się zasadne, że okna życia sta- nowią istotny element systemu opieki nad dziećmi, to w konsekwencji ufać można, że praca im poświęcona zyska szansę na status takiej, która stanowi istotny wkład w rozwój pedagogiki opiekuńczej jako dyscypliny peda- gogicznej. Rozwój taki polega bowiem w szczególności na dostrzeganiu i opisywaniu tego, co nowatorskie, w jej ramach, a walor taki niewątpliwie posiadają okna życia, które zdołały już okrzepnąć na tyle, że możliwe jest zebranie rzetelnej wiedzy na ich temat, naukowe ich zdefiniowanie, jak też podjęcie interpretacji szczegółowych zagadnień ich dotyczących. Zresztą, jak zasadnie zauważa K. Żegnałek, przedmiot badań pedagogicznych stanowić 13 V. Konarska-Wrzosek, Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece, w: System prawa karnego. Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, red. J. Warylewski, Warszawa 2012, s. 980-981. 14 M. Kolankiewicz, Zagrożone dzieciństwo. Adopcje, rodziny zastępcze, instytucje opieki w okresie zmian społecznych, w: Sytuacja dzieci w Polsce w okresie przemian, red. B. Balcerzak-Paradowska, Warszawa 1999, s. 210. 14 Wprowadzenie może szereg zagadnień. Mogą to być fakty, zjawiska i procesy pedagogiczne wraz z ich uwarunkowaniami oraz osoby, instytucje, placówki i organizacje zajmujące się szeroko rozumianą działalnością opiekuńczą i edukacyjną15, w które to spektrum wpisują się także okna życia. Czynią to także w szer- szym obrazie dziecka przedstawianym przez B. Smolińską-Theiss, którego cechą charakterystyczną są różnorodne braki, wskutek czego dziecko jest obiektem działań, a więc innymi słowy podopiecznym, różnych instytucji i placówek16. Dziecko bowiem, jak pisałam wcześniej, jest istotą ludzką w okresie między urodzeniem a uzyskaniem pełnoletności, a w szerszym ujęciu pomiędzy poczęciem a uzyskaniem pełnoletności, w rozwoju któ- rej wyodrębnia się różne okresy, a w zależności od jej wieku podlega ona szczególnemu traktowaniu17. Konsekwencją tego jest to, na co starałam się zwrócić uwagę w opracowaniu poświęconym instytucjom wsparcia dzie- cka i rodziny, że społeczeństwo zobowiązane jest do udzielania dzieciom opieki, gdy są one jej pozbawione ze strony rodziców, co powinny zapew- niać właśnie różne instytucje wsparcia dziecka i rodziny, działające jako wyodrębnione podmioty tworzące zorganizowany system, w którym da się wyróżnić różne pola ich aktywności18. Dostrzegając ryzyko, o którym pisze A. Radziewicz-Winnicki, podej- mowania badań nad zjawiskami ulotnymi, w konsekwencji czego wiedza o poddanych eksploracji procesach szybko może się zdezaktualizować19, wydaje się, że w stosunku do okien życia ono nie zachodzi. Nic nie wska- zuje bowiem na to, aby jako podmioty opieki nad dziećmi miały one być likwidowane pomimo pojawiających się wobec nich ze strony niektórych środowisk głosów krytyki, a wręcz przeciwnie jest tak, że w okresie ostatnich lat sukcesywnie ich przybywało, a ich istnienie zdołało wywołać pewne przynajmniej zainteresowanie, przede wszystkim jednak publicystyczne, 15 K. Żegnałek, Metodologia badań dla autorów prac magisterskich i licencjackich z pedagogiki, Warszawa 2010, s. 55. 16 B. Smolińska-Theiss, Trzy nurty badań nad dzieciństwem, „Problemy Opiekuńczo- 19 A. Radziewicz-Winnicki, Społeczeństwo w trakcie zmiany, Gdańsk 2004, s. 166-167. -Wychowawcze” 1995, nr 10, s. 5. -Wychowawcze” 2013, nr 3, s. 38. 2009, s. 9. 17 B. Krajewska, Istota i  znaczenie pojęcia „dziecko”, „Problemy Opiekuńczo- 18 B. Krajewska, Instytucje wsparcia dziecka i rodziny. Zagadnienia podstawowe, Kraków Wprowadzenie 15 a nie naukowe. Z drugiej jednak strony, zwłaszcza w obrębie danych doty- czących liczby okien życia, jak i pozostawianych w nich dzieci, nieuniknione są pewne zmiany, ponieważ zawsze powstać mogą kolejne takie podmioty, a wielce prawdopodobnym jest, że będzie też tak, że znajdą w nich schro- nienie kolejne dzieci. Nie wpłynie to jednak w istotnym zakresie na obraz okien życia i ich miejsce w instytucjonalnym systemie opieki nad dziećmi, a tym samym na ich prezentację mającą znaczenie dla pedagogiki opiekuń- czej jako dyscypliny naukowej. Pedagogikę opiekuńczą wyodrębniać należy przede wszystkim w opar- ciu o kryterium tego rodzaju działalności ludzkiej, którego przedmiotem jest opieka człowieka nad człowiekiem, w tym w zinstytucjonalizowanych formach tego rodzaju aktywności. Jej genezy, jak wskazuje I. Pyrzyk, upa- trywać trzeba w ramach pedagogiki społecznej, której twórcom, tj. Helenie Radlińskiej, Ryszardowi Wroczyńskiemu oraz Aleksandrowi Kamińskiemu, nadaje się też miano prekursorów pedagogiki opiekuńczej. Dla jej genezy znaczenie ma również dorobek Kazimierza Jeżewskiego, ks. Bronisława Markiewicza, Janusza Korczaka oraz Józefa Czesława Babickiego20. Ujmując rzecz w istotnym uogólnieniu, wszyscy ci pedagodzy w swoich poglądach i działaniach w centralnym miejscu stawiali te wartości, tj. w szczególności dobro dziecka, pomoc człowiekowi będącemu w potrzebie, z jednoczesnym pochyleniem się nad sieroctwem i dostrzeganiem konieczności istnienia placówek opiekuńczych, którym w aktualnym stanie rzeczy czynią zadość także okna życia. Odnośnie do okien życia należy dostrzegać także przesłanie Janusza Korczaka, który, jak pisze B. Smolińska-Theiss, zawsze podkreślał ludzki wymiar oraz siłę kształtującego się życia od najwcześniejszego momentu, jak też szanował, chronił i podziwiał życie w każdym jego stadium. Sza- nując wywodzący się z tradycji judeochrześcijańskiej boski wymiar życia dziecka, w tym szacunek dla dziecka w łonie matki i nowo narodzonego, przede wszystkim zwracał on uwagę na ludzki jego wymiar, pokazując zagrożenia życia dziecka, upominając się tym samym o los małego czło- wieka21. Tak zatem, jak kiedyś postulował i czynił Stary Doktor, tak dzisiaj osoby inicjujące powstawanie okien życia i czuwające przy nich, a przede 20 I. Pyrzyk, Rozwój teorii i metod polskiej pedagogiki opiekuńczej, Toruń 2006, s. 15. 21 B. Smolińska-Theiss, Korczakowskie narracje pedagogiczne, Kraków 2013, s. 123-124. 16 Wprowadzenie wszystkim otaczające opieką pozostawiane tam dzieci, upominają się o los małych ludzi, wychodząc temu losowi naprzeciw, gdyż dają realną ofertę dla dzieci i ich rodziców, w tych sytuacjach, gdy rodzice muszą bądź chcą zrezygnować z rodzicielstwa. Według A. Kelma wspólne cechy pedagogiki społecznej i pedagogi- ki opiekuńczej stanowi przedmiot ich zainteresowań, który jest głęboko osadzony w realiach życia społecznego i bliski doświadczeniu każdego człowieka, jak też to, że kształtowanie postaw opiekuńczych ma ogromną siłę motywacyjną, a poza tym, że rozwiązywanie problemów społecznych, a zwłaszcza trudnych problemów opiekuńczych, daje szansę integracji takich działań22. Odnośnie do okien życia jest tak, że ich istnienie jest osadzo- ne w realiach życia społecznego, które generuje przesłanki pozostawiania w nich dzieci, co nie jest tylko charakterystyczne dla stanu aktualnego, lecz ma swoje konotacje historyczne. Wprawdzie bezpośrednie doświadczenie ich istnienia jest udziałem niewielu ludzi, gdyż tylko tych, którzy inicjują ich powstawanie, opiekują się nimi, jak też tych, którzy pozostawiają w nich dzieci, jak i tych dzieci, ale pośrednio wiedza o nich, jak również ich zna- czenie, dotyczy wielu osób, tj. tych wszystkich, którzy z różnych względów interesują się losem dzieci, a w konsekwencji opieką nad nimi i instytucjami tej opieki. Jest również tak, że okna życia kształtują postawy opiekuńcze poprzez sam fakt swojego istnienia, jak też społeczne zainteresowanie nimi i tworzenie obrazu, że to dzięki ich istnieniu możliwe jest godne wyjście z dramatycznej sytuacji życiowej, w której rodzice, a zwłaszcza samotne mat- ki, muszą lub chcą w ten sposób zrezygnować z rodzicielstwa. Wprawdzie okna życia nie rozwiązują problemu społecznego niechcianych dzieci, ale wpisują się w system zinstytucjonalizowanych działań opiekuńczych, gdyż pomagają rozwiązać trudną sytuację opiekuńczą rodziców pozostawianych w nich dzieci. Istnienie okien życia postrzegać należy w szerszym kontekście powstania i rozwoju pedagogiki społecznej, z której wydzieliła się następnie pedago- gika opiekuńcza. Jak bowiem pisze T. Lewowicki, wrażliwość na potrzeby innych ludzi i chęć polepszenia losu bliźnich nadawały impuls rozmaitym 22 A. Kelm, Pedagogika społeczna i opiekuńcza jako przedmiot nauczania na studiach pedagogicznych, w: Pedagogika społeczna – poszukiwania i rozstrzygnięcia, red. T. Pilch, B. Smolińska-Theiss, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1984, s. 233-234. Wprowadzenie 17 poczynaniom charytatywnym, różnym formom filantropii, co kreowało pole aktywności społecznej, nazywanej później pedagogiką społeczną. Pedago- gika ta narodziła się głównie jako dziedzina praktyki społecznej, służącej ratowaniu życia ludzkiego, niosącej pomoc i opiekę słabszym, ubogim, upośledzonym przez los lub bezradnym wobec otaczającego świata. Ten praktyczny, głęboko humanitarny wymiar działalności pozostawał i po- zostaje ważnym nurtem uprawiania tej pedagogiki. Zrodzony z dobroci serca i zrozumienia potrzeb innych ludzi, prowadzony często w formie altruistycznej pomocy i opieki, przerodził się z czasem w formy zorganizo- wane, zinstytucjonalizowane i prowadzone w sposób profesjonalny23. Okna życia służą ratowaniu życia ludzkiego, niosą opiekę słabszym, dają wsparcie rodzicom bezradnym wobec otaczającego świata, mają wymiar praktyczny, zrodziły się z dobroci serca, mają charakter altruistyczny, a jednocześnie prowadzone są w sposób profesjonalny, wpisując się w system instytucji opieki nad dziećmi. Jak wskazuje Z. Dąbrowski, relacje między pedagogiką opiekuńczą a pedagogiką społeczną polegają też na wspólnocie terenów poznania, do których należą przede wszystkim rodzina i instytucje opiekuńcze24. Także zdaniem M. Cichosza wśród różnych obszarów badawczych związanych z działaniami podejmowanymi w środowisku życia człowieka i realizo- wanych w szczególności w zakresie pracy opiekuńczej dostrzegać nale- ży funkcjonowanie różnych instytucji, w tym opiekuńczych, wpisanych w funkcjonowanie rodzin25. W kontekście okien życia ważne jest poznanie dysfunkcji rodzin mających wpływ na decyzje o rezygnacji z rodzicielstwa, jak też ich, tj. okien życia, opisanie jako instytucji opiekuńczych. Praca poświęcona oknom życia opiera się na przedstawieniu wiedzy teo- retycznej oraz poznaniu opinii społecznej, gdyż zespolenie tych dwóch ujęć daje szansę na pełne ich zaprezentowanie jako instytucji opieki nad dzieć- mi w ich realnym wymiarze opiekuńczym. W badaniach pedagogicznych 23 T. Lewowicki, O tożsamości, kondycji i powinnościach pedagogiki, Warszawa–Radom 24 Z. Dąbrowski, Pedagogika opiekuńcza, w: Pedagogika, red. B. Śliwerski, t. 3, Gdańsk 2007, s. 151-152. 2006, s. 255. 25 M. Cichosz, Jednostka, rodzina i środowisko lokalne jako przedmiot badań pedagogiki społecznej – refleksje nad rozwojem dyscypliny, w: Diagnostyka i profilaktyka w teorii i praktyce pedagogicznej, red. M. Deptuła, Bydgoszcz 2006, s. 23. 18 Wprowadzenie podejście takie jest powszechnie uznane, co w żadnej mierze nie przesądza o mniejszej wartości analiz tylko teoretycznych. Jednak, gdy istnieje taka możliwość, a w przypadku okien życia tak właśnie jest, można, a wręcz należy, starać się połączyć analizy teoretyczne z badaniami empirycznymi. Jest bowiem tak, jak dostrzega W. Zaczyński, że każde naukowe poznanie podejmowane jest w celu wytłumaczenia źródeł pojawiających się zdarzeń bądź określenia powszechnie uznanych faktów poprzez wskazanie ich pełne- go uwarunkowania26. Istnienie okien życia jest faktem znanym, ale bliższego poznania pedagogicznego wymagają szczegółowe kwestie z nimi związane. Według K. Rubachy celem poznania naukowego, a więc i badań nauko- wych, jest wyjaśnianie, przez które rozumie się szacowanie związków między badanymi zjawiskami27. Natomiast T. Pilch wskazuje, że celem takim jest poznanie bądź lepsze poznanie interesującego nas zagadnienia28. Innymi słowy, celem badań pozostaje więc, jak pisze K. Żegnałek, uzyskanie wiedzy pozwalającej na poznanie, opisanie, wyjaśnienie, czyli ukazanie związków pomiędzy faktami zdarzenia lub zjawiska będącego przedmiotem pozna- nia29. W pracy starano się więc odnieść do okien życia w kontekście pojęcia, rodzajów i instytucji opieki, ukazać perspektywę historyczną problemu porzucania i pozostawiania dziecka pod opieką innych osób lub instytucji, a przede wszystkim odnieść się do aktualnych kontekstów istnienia okien życia, w tym zaprezentować ich liczbę oraz rozmiary zjawiska pozostawiania w nich dzieci, wywody te uzupełniając prezentacją wyników badań opie- kunów okien życia, pracowników ośrodków adopcyjnych oraz studentów kierunku pedagogika odnośnie do wiedzy i opinii na ich temat. Prezen- tacji wieloaspektowości okien życia starano się dokonać z zachowaniem naukowego obiektywizmu, tj. przedstawiając dane liczbowe ich dotyczące, jak też wskazując na wszelkie argumenty za i przeciw ich istnieniu, jednak bez ani ich gloryfikowania, ani negowania. Istnienie okien życia wpisane jest bowiem w rzeczywistość społeczną, jest jej elementem, a rola badacza polega na jej dostrzeganiu i opisywaniu, nie zaś jej kreowaniu lub zaprze- czaniu. Mając świadomość różnych społecznych ocen istnienia okien życia, 26 W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1976, s. 57. 27 K. Rubacha, Metodologia badań nad edukacją, Warszawa 2008, s. 15. 28 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1998, s. 56. 29 K. Żegnałek, Metodologia badań…, s. 56. Wprowadzenie 19 a nawet ich kontrowersyjności, nie sposób byłoby jednak zajmować się nimi na kanwie naukowej bez przychylności dla idei ich istnienia i przekonania o spełnianiu przez nie dobrej roli w systemie opieki nad dziećmi. Tym samym podjęte analizy starają się czynić zadość postulatowi I. Jun- dziłł, że nauka powinna dostarczać wiedzy uzasadniającej kompleksową działalność zapewniającą każdemu dziecku godziwe warunki życia i pra- widłową opiekę, a rozwój pedagogiki opiekuńczej powinien obejmować m.in. wzbogacanie jej treści przez analizę wyników badań empirycznych i wykrywanie prawidłowości występujących w opiece nad dziećmi30. Aktyw- ność instytucji opieki w postaci okien życia wpisuje się w system opieki nad dziećmi, a w konsekwencji rozpoznanie i zaprezentowanie kompleksowo ich problematyki ma szansę wzbogacić pedagogikę opiekuńczą i społeczną. Jeśli zaś chodzi o problemy badawcze, to, jak pisze J. Apanowicz, są one stanem niewiedzy w obrębie danej wiedzy, a niewiedza ta musi mieć cha- rakter obiektywny, w konsekwencji czego problemem badawczym jest stan subiektywnego odzwierciedlenia niedostatków wiedzy w danej dyscyplinie naukowej31. Problem badawczy jest zatem pytaniem lub szeregiem pytań, które pozwalają na uszczegółowienie celu badań i dokładne poznanie tego, co jest przedmiotem badań. Jak wskazuje M. Łobocki, poprawny problem badawczy powinien być usytuowany na tle dotychczasowych osiągnięć na- ukowych, precyzyjnie sformułowany, możliwy do rozwiązania za pomocą poszukiwań badawczych, jak też przydatny praktycznie32. W konsekwencji próba ukazania w perspektywie pedagogicznej wieloaspektowości zagad- nienia, jakim są okna życia, znalazła odzwierciedlenie w sformułowanych problemach badawczych, które koncentrują się w szczególności wokół nastę- pujących komponentów: jak w przeszłości wyglądało pozostawianie dzieci w miejscach do tego przeznaczonych; kto prowadzi okna życia; ile dzieci zostało w nich pozostawionych; jakie są domniemane przyczyny pozosta- wiania dzieci w tych miejscach; jaki jest wiek tych dzieci; jakie argumenty przemawiają za ich istnieniem i jakie są podnoszone przeciwko nim; czy potrzebne są regulacje prawne ich dotyczące; jak przebiega pozostawianie 30 I. Jundziłł, Poszukiwanie tożsamości pedagogiki opiekuńczej, w: Pedagogika opiekuńcza. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, red. E. Jundziłł, R. Pawłowska, Gdańsk 2008, s. 32, 40. 31 J. Apanowicz, Metodologia nauk, Toruń 2003, s. 52-53. 32 M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2000, s. 23. 20 Wprowadzenie dzieci w oknach życia i jakie są tego następstwa; jaka jest opinia opiekunów okien życia, pracowników ośrodków adopcyjnych i studentów kierunku pedagogika o nich; jakie jest miejsce okien życia w systemie opieki nad dziećmi? Co do metod i technik badań, to za T. Pilchem i T. Bauman przyjąć trzeba, że przez metodę badań rozumieć należy zespół teoretycznie uza- sadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego. Natomiast techniką badań są czyn- ności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych informacji, opinii i faktów33. Innymi słowy, jak podaje M. Łobocki, metoda badań odnosi się do ogólnych dyrektyw czy norm postępowania badawczego, a technika jest tożsama ze skonkretyzowanymi wskazaniami, określając dokładnie i szcze- gółowo przebieg organizowanego z jej pomocą procesu badawczego, będąc podporządkowana metodzie34. W badaniach pedagogicznych wykorzystane mogą być różne metody i techniki badań, a to z uwagi na złożoność podej- mowanych problemów badawczych, do których należy także zagadnienie okien życia jako instytucji opieki nad dziećmi. W związku z tym materiał badawczy ich dotyczący został zgromadzony z wykorzystaniem metody monografii oraz sondażu diagnostycznego. Według T. Pilcha i T. Bauman monografia to metoda badań, której przedmiotem są instytucje wychowawcze w rozumieniu placówek lub in- stytucjonalnych form działalności wychowawczej albo zjawiska społeczne. Metoda ta prowadzi do gruntownego rozpoznania struktury instytucji, zasad i efektywności działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń prognoz rozwojowych35. Monografia, jak zauważa K. Żegnałek, pozwala na szczegółowy opis instytucji, którego istotą jest przedstawienie jej stanu w określonym czasie i przestrzeni, jak też ocena efektywności funkcjonowania oraz sformułowanie wniosków dotyczących jej doskona- lenia. Celem badań monograficznych może być też popularyzacja badanej 33 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa 2001, s. 76. 34 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 1999, s. 217. 35 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań…, s. 76. Wprowadzenie 21 instytucji, wyodrębnienie i opis jej cech, porównywanie jej funkcji zało- żonych i rzeczywistych36, co odnośnie do okien życia jest jak najbardziej uzasadnione. Metoda monografii jest wiodącą metodą badawczą niniejszej pracy. To właśnie dzięki jej zastosowaniu podjęto starania o wszechstronne i wyczerpujące opracowanie zagadnienia okien życia. Technika badawcza, przez którą prawie zawsze realizowana jest metoda monografii, to badanie dokumentów. Została ona wykorzystana w postę- powaniu badawczym nad oknami życia. Badanie dokumentów i materia- łów, jak wskazują T. Pilch i T. Bauman, jest techniką badawczą służącą do gromadzenia wstępnych, opisowych, a także ilościowych informacji o danej instytucji czy zjawisku wychowawczym oraz opinii wyrażonych w doku- mentach37. Ważnym rodzajem dokumentów wykorzystanych na użytek prowadzonych badań były teksty naukowe, akty prawne, artykuły prasowe, strony internetowe, w tym dostępne w nich opracowania statystyczne, jak też wypowiedzi na piśmie opiekunów okien życia dotyczące ich otwierania i relacje dotyczące przypadków pozostawienia w nich dzieci. Wykorzystana w badaniach została klasyczna technika analizy dokumentów, czyli jakościo- wy opis interpretacji danych w nich zawartych oraz jakościowa, ilościowa i formalna ich analiza. Technika jakościowa kojarzona jest z klasyczną techniką analizy dokumentów, a nazywana bywa również analizą treściową, i polega na jakościowym opisie oraz interpretacji zawartych w dokumentach treści. W analizie ilościowej liczą się policzalne dane zawarte w dokumencie, a analiza formalna sprowadza się do przeanalizowania zewnętrznej formy dokumentu38. Oprócz metody monografii, ale jedynie uzupełniająco, wykorzystano także metodę sondażu diagnostycznego, która według T. Pilcha i T. Bauman jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjo- nalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybra- nych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje39. M. Łobocki podaje, że polega ona na 36 K. Żegnałek, Metodologia badań…, s. 133, 135. 37 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań…, s. 98. 38 M. Łobocki, Metody i techniki…, s. 221-224. 39 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań…, s. 80. 22 Wprowadzenie gromadzeniu informacji o interesujących badacza problemach w wyniku relacji słownych osób badanych, nazywanych respondentami, jej cechą kon- stytutywną jest wypytywanie czy sondowanie opinii, a jest ona realizowana za pomocą techniki ankiety lub wywiadu40. Metoda sondażu diagnostyczne- go została zrealizowana za pomocą techniki ankiety, która według T. Pilcha i T. Bauman polega na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badane- go specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera, a pozwala na poznawa- nie cech zbiorowości, faktów, opinii o zdarzeniach, danych liczbowych41. K. Rubacha wskazuje, że ankieta polega na zorganizowanym zadawaniu konkretnych pytań osobie badanej, które testują interesujący aspekt badanej rzeczywistości, przy założeniu, że badany posiada wiedzę dotyczącą przed- miotu badań42. Ankieta służy więc do zbierania informacji niezbędnych z punktu widzenia celu badań, polega na zadawaniu pytań, przybiera formę odpowiednio skonstruowanego kwestionariusza i jest skierowana do wybra- nej grupy osób43. Kwestionariusz ankiety skierowany został do opiekunów okien życia, pracowników ośrodków adopcyjnych oraz studentów kierunku pedagogika. Opiekunowie okien życia, jako posiadający taką wiedzę, po- proszeni zostali o wypełnienie dwóch ankiet, z których pierwsza dotyczyła informacji o otwarciu okna życia i opinii związanych z funkcjonowaniem okien życia jako instytucji opieki nad dziećmi, a w drugiej opiekunowie mogli dokonać opisu poszczególnych przypadków pozostawienia w nich dzieci. Ankiety te przesłano tradycyjną drogą listowną wszystkim opieku- nom okien życia, a odesłano 39 ankiet. W taki sam sposób zwrócono się do pracowników ośrodków adopcyjnych o wypełnienie ankiety, a to po to, aby poznać opinie o oknach życia z perspektywy instytucji, które zajmują się dziećmi pozbawionymi opieki rodziców, w tym także pozostawianymi w oknach życia, przy założeniu, że to właśnie ośrodki adopcyjne są naj- bardziej w tym zakresie reprezentatywne spośród wszystkich instytucji związanych z opieką nad dziećmi. Z prośbą o jej wypełnienie zwrócono się do wszystkich istniejących ośrodków adopcyjnych, a odesłanych zostało 40 M. Łobocki, Metody i techniki…, s. 243-245. 41 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań…, s. 96-97. 42 K. Rubacha, Metody zbierania danych w badaniach pedagogicznych, w: Pedagogika, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, t. 1, Warszawa 2005, s. 51. 43 K. Żegnałek, Metodologia badań…, s. 113. Wprowadzenie 23 37 ankiet. Natomiast ankieta, za pomocą której starano się poznać opinie studentów, miała charakter ankiety audytoryjnej, a została ona rozdana studentom kierunku pedagogika Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyń- skiego w Warszawie oraz Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku w łącznej liczbie 325. Analiza ankiet ukazała opinie badanych o oknach życia potwierdzające miejsce, jakie zajmują one w przestrzeni społecznej. Chcąc jak najlepiej zgłębić i przybliżyć problematykę okien życia, posłu- żono się metodami jakościowymi i ilościowymi, traktując je jako komple- mentarne wobec siebie, ponieważ, jak podkreśla T. Pilch, jest to wyrazem zaakceptowania tezy, że możliwe jest poznanie rzeczywistości społecznej w różny sposób, a każda z nich ma swoje zalety i wady, lecz pozwala na dostrzeżenie czegoś innego i mimo odmienności przyczynia się do posze- rzania wiedzy pedagogicznej44. Istotą analizy jakościowej jest odkrywanie wzorców i dostarczanie wyjaśnień bądź też formułowanie nowych wy- jaśnień pewnych zjawisk45, jak też przekształcanie badanego obszaru lub wytworzenie wiedzy użytecznej w praktyce, co pozwala formułować lub wspierać określone rozwiązania dla konkretnych problemów praktycznych46. Przemiany w systemie opieki nad dziećmi wskazują na potrzebę eksploracji i analizy jakościowo-ilościowej nowych jej form, jaką są również okna życia. Zastosowanie metod jakościowych jest wyrazem wiary w to, że mogą one dostarczyć głębszego rozumienia zjawisk społecznych, niż można byłoby uzyskać z danych tylko ilościowych47. Pomocniczo w analizie materiału badawczego zastosowanie znalazła metoda analizy treści, która według K. Żegnałka odnosi się do analizy wszelkich wytworów językowych i jest przez tego autora zaliczana właśnie do metod i technik analizy materiału badawczego48. E. Babbie wskazuje, że metoda ta jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów, takich jak książki, czasopisma, strony internetowe, akty prawne i inne49. Zgromadzo- ny ilościowy materiał badawczy, opisujący funkcjonowanie okien życia, aby mógł być wykorzystany do dalszej analizy jakościowej i wyciągania 44 T. Pilch, Zasady badań…, s. 55. 45 G. Gibbs, Analizowanie danych jakościowych, Warszawa 2011, s. 25. 46 U. Flick, Projektowanie badania jakościowego, Warszawa 2012, s. 28. 47 D. Silverman, Interpretacja danych jakościowych, Warszawa 2007, s. 59. 48 K. Żegnałek, Metodologia badań…, s. 166-167. 49 E. Babbie, Badania społeczne w praktyce, Warszawa 2004, s. 342. 24 Wprowadzenie wniosków, musiał zostać wcześniej uporządkowany i poddany opracowa- niu statystycznemu z zastosowaniem wybranych metod i wnioskowania statystycznego, w szczególności w postaci obliczania odsetków, co zostało wykorzystane w przeprowadzonych badaniach. Ostatnim etapem analizy statystycznej materiału badawczego, jak wskazuje K. Żegnałek, jest ujęcie go w odpowiedniej formie, w postaci opisowej, tabelarycznej lub graficz- nej, przy czym wszystkie te formy mogą być wykorzystane jednocześnie i w sposób czytelny dla innych potencjalnych czytelników50. W niniejszym opracowaniu dane ilościowe zostały ujęte w tabelach i poddane analizie. Z wykorzystanych dla przygotowania pracy metod charakter jakościowy ma metoda monografii, natomiast metoda sondażu jest metodą ilościową. Przeważają przy tym w pracy analizy jakościowe nad ilościowymi, co jest, jak wskazuje S. Kawula, charakterystyczne dla badań z zakresu pedagogiki społecznej51, w których szeroki kontekst wpisują się także badania z zakresu pedagogiki opiekuńczej, w tym podejmowane w niniejszym opracowaniu. Jeśli chodzi o tytuł pracy, to kierując się w szczególności tym, co pisze K. Konarzewski, że powinien być on zarazem krótki i treściwy, co niełatwo osiągnąć, gdyż z reguły tytuły krótkie niedostatecznie informują, o czym traktuje doniesienie naukowe, długie zaś wyglądają niezgrabnie52, starano się przyjąć takie jego brzmienie, aby w sposób przejrzysty uwidaczniał, czego dotyczy opracowanie, a zarazem był dość krótki. Jednocześnie wyraża on przyjęte i dowiedzione w treści pracy przekonanie, że okna życia są insty- tucjami systemu opieki nad dziećmi, spełniając kryteria takich instytucji. Opracowanie niniejsze podzielono na pięć rozdziałów, z których cztery pierwsze mają charakter bardziej teoretyczny, a ostatni z rozdziałów zawiera egzemplifikację opinii społecznych odnośnie do okien życia. Starano się tym samym uczynić zadość założeniu, na które wskazuje J. Apanowicz, że liczba rozdziałów powinna zależeć od problemu badawczego, objętości pracy i spe- cyfiki jej treści, a istotne jest, aby była ona uporządkowana, przy wyraźnym 50 K. Żegnałek, Metodologia badań…, s. 216, 277. 51 S. Kawula, Pedagogika społeczna wśród nauk pedagogicznych, w: Pedagogika społeczna – poszukiwania i rozstrzygnięcia, red. T. Pilch, B. Smolińska-Theiss, Wrocław–Warszawa– Kraków–Gdańsk–Łódź 1984, s. 47. 52 K. Konarzewski, Jak uprawiać badania oświatowe. Metodologia praktyczna, Warszawa 2000, s. 215. Wprowadzenie 25 zarysowaniu części teoretycznej i empirycznej53. W rozdziale pierwszym zawarto więc wiadomości teoretyczne o opiece jako kategorii pedagogicznej i jej instytucjach z odniesieniem do okien życia. W rozdziale drugim opi- sano historię porzucania dzieci i miejsc ich pozostawiania, aby wykazać, że współczesna koncepcja okien życia ma swoje źródło w przeszłości, co mieści się w zakresie problematyki badawczej pedagogiki opiekuńczej, ponieważ, jak wskazuje A. Kelm, problematyka historyczna w pedagogice opiekuńczej obejmuje w szczególności ukazywanie tradycji opieki nad dzieckiem w na- szym kraju i za granicą, co wzbogaca wiedzę o procesach i przemianach tej opieki54. Rozdział trzeci zawiera zaś analizę aktualnej rzeczywistości opieki nad dziećmi w oknach życia, a rozdział czwarty prezentuje przymioty i na- stępstwa pozostawiania dzieci w oknach życia. Natomiast w rozdziale piątym zaprezentowano wyniki badań opinii społecznych o oknach życia. Dążąc do jak najwłaściwszego potwierdzenia wykorzystania dla napisa- nia pracy różnych źródeł, opatrzono ją konieczną i, jak się wydaje, dość dużą liczbą przypisów, których rola jest w nauce przemożna, gdyż dokumentują one wykorzystanie prac innych autorów, którzy dotychczas wypowiedzieli się na analizowany temat wprost lub w szerszym kontekście. Zastosowano przy tym jedynie przypisy bibliograficzne, które wykazują pochodzenie przytaczanych wiadomości, opinii oraz danych, rezygnując z innych ich rodzajów, w szczególności przypisów rozszerzonych i polemicznych. Starano się spożytkować wszystkie źródła bezpośrednio wiążące się z problematyką okien życia, a także w jak najszerszym zakresie te, w których zawarte są wiadomości pośrednio ich dotyczące w szerokiej perspektywie opieki nad dziećmi i jej instytucji. Rację ma bowiem U. Eco, że w pracy ba- dawczej nie należy lekceważyć żadnego źródła, postępowanie zgodnie z tą zasadą nazywając pokorą naukową55. Ograniczono jedynie wykorzystanie źródeł internetowych, gdyż większość z nich ma charakter stricte infor- macyjny o otwieraniu okien życia i przypadkach pozostawianych w nich dzieci, jak też o polemikach dotyczących ich istnienia, powtarzając przy tym te same tezy i wiadomości. 53 J. Apanowicz, Metodologia nauk…, s. 173. 54 A. Kelm, Pedagogika opiekuńcza, w: Pedagogika opiekuńcza. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, red. E. Jundziłł, R. Pawłowska, Gdańsk 2008, s. 29. 55 U. Eco, Jak napisać pracę dyplomową. Poradnik dla humanistów, Warszawa 2007, s. 182. 26 Wprowadzenie Można wyrazić nadzieję, że niniejsza publikacja zainteresuje nie tylko wąskie grono specjalistów od opieki lub osób zaangażowanych w otwieranie okien życia oraz opiekę nad nimi, ale okaże się ona przydatna także dla tych wszystkich, którym bliska jest idea ich istnienia. Idea ta jest jednoznacznie pozytywna, tak jeśli chodzi o jednostkowy, jak i społeczny wymiar okien życia, zgodnie z pochodzącym z Talmudu napisem na medalu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata: „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat”. * * * Pragnę serdecznie podziękować tym wszystkim, którzy wspierali mnie w badaniach nad problematyką okien życia jako podmiotów opieki nad dziećmi, czego efektem jest niniejsza książka. Dziękuję mojemu mężo- wi dr. hab. Radosławowi Krajewskiemu, prof. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy za wszelkie inspiracje i wskazówki, zwłaszcza odnośnie do kwestii prawnych, jak też za możliwość dyskusji nad zagad- nieniami budzącymi wątpliwości. Wyrazy wdzięczności kieruję także do recenzentów wydawniczych opracowania – Pani dr hab. Ewy Kantowicz, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Księdza dr.  hab. Stanisława Chrobaka, prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wy- szyńskiego w Warszawie. Ich cenne uwagi i życzliwe sugestie miały istotny wpływ na ostateczny kształt rozprawy.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Okna życia w systemie opieki nad dziećmi
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: