Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00255 006052 13249924 na godz. na dobę w sumie
Ołeksandr Koszyc i jego dziennik  Z pieśnią przez świat  - ebook/pdf
Ołeksandr Koszyc i jego dziennik Z pieśnią przez świat - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 396
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323534006 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> pamiętniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).
Pierwsze polskojęzyczne wydanie wybranych fragmentów dziennika Ołeksandra Koszyca światowej sławy ukraińskiego muzyka, przez długi czas zakazanego w rodzinnym kraju, dokąd mu nie pozwolono wrócić od czasu, gdy wraz ze swoim zespołem odbył tournée po Europie i obu Amerykach. Prezentowaną edycję prof. Walentyna Sobol przygotowała na podstawie materiałów historycznych, które odnalazła w Archiwum Ołeksandra i Tetiany Koszyców w Ukrainian Cultural and Educational Centre w Winnipeg. The first Polish language edition of selected fragments of the diary by Alexander Koshetz world-famous Ukrainian musician, for a long time forbidden in his native country, where he was not allowed to return since he and his ensemble toured Europe and the Americas.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KIJÓW Symon Petlura poleca zorganizować chór1 Pierwszego stycznia 1919 roku, podczas jubileuszu 25-lecia pracy twór- czej Mykoły Woronego2, Symon Petlura3, witając się ze mną, powie- 1 Chór kilka razy zmieniał tytuł i skład uczestników: najpierw nazywał się Ukra- ińska Kapela Republikańska (Українська республіканська капела), w latach 1926– 1927 – Ukraiński Chór Narodowy (Український національний хор), a od 1936 r. – Zjednoczony Ukraiński Chór Nowego Jorku (Злучений український хор околиць Нью-Йорк), później  – Chór Słowiański (Слов’янський хор), wreszcie w  latach 1941–1944 – Chór Wyższych Kursów w Winnipeg (Kanada). Objechał z koncerta- mi wiele państw Europy i obu Ameryk. Po śmierci Koszyca w 1944 r. chór imienia Koszyca działał jako Chór Młodzieży (хор молоді Українського національного об’єднання). Od 1967 r. nosił nazwę Chór imienia Ołeksandra Koszyca. W 1951 r. kierownikiem chóru został uczeń Koszyca – W. Kłymkiw (В.П.Г. Климків). Od 1978 r. chór występował z koncertami na Ukrainie. W 1992 r. za popularyzację ukraińskiego śpiewu chóralnego został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Ukrainy – Na- grodą Państwową im. T. Szewczenki (Державна премія України ім. Т. Шевченка). Podstawę repertuaru zespołu stanowią klasyczne utwory Artema Wedela, Dmytra Bortniańskiego, Mykoły Łysenki, Kyryła Stecenki, J. Stepowego, N. Demuckiego, M. Jacynewicza, Wachnianyna, Fiłareta Kolessy, Petra Kozyckiego, M. Werykiwskie- go, W. Stupnickiego, współczesne kompozycje (np. Czarna elegia J. Stankowicza, sł. Pawło Mowczan), pieśni ludowe. 2 Mykoła Woronyj (1871–1938) – ukraiński poeta, tłumacz, reżyser, aktor, te- atroznawca. Pomagał Iwanowi France w  wydawaniu gazety „Hromadskyj hołos” i „Radykał”. Jeden z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady. Rozstrzelany na mocy wyroku trójki NKWD obwodu odeskiego 7.06.1938 r. Rehabilitowany 10.11.1957 r. Ojciec poety Marka Woronego. 3 Symon Petlura (1879–1926) – publicysta, pisarz, dziennikarz, polityk ukraiński. Przewodniczący Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej. Józef Piłsudski wspierał 31 Koszyc.indd 31 2018-06-27 10:27:17 dział: „Ołeksandrze Antonowyczu! Niech pan weźmie ze sobą Stecenkę4 i przyjdźcie do mnie jutro – mam ważne sprawy do omówienia”. Następnego dnia powiedziałem o planowanym spotkaniu Stecence, który odniósł się do tego bez wielkiego entuzjazmu. Prychodki nie było wtedy w Kijowie, ponieważ pojechał do Kamieńca Podolskiego (gdzie mieszkał) – miał tam coś do załatwienia – wobec czego do Petlury po- szliśmy we dwóch. Na spotkaniu Petlura powiedział do mnie: „W ciągu tygodnia ma Pan zorganizować chór i przygotować go do zagranicznego tournée. Jeśli Pan tego nie zrobi – dodał w żartach – to Pana rozstrzelam!”. Petlurę: „Piłsudski wiedział, że Armia Czerwona planuje wielką ofensywę na półno- cy, ale sam postanowił uderzyć na południu. Chciał wyprzeć nieprzyjaciela z Ukra- iny i  odbudować Ukraińską Republikę Ludową, kierowaną przez atamana Semena Petlurę. Sojusz polsko-ukraiński miał być osią przyszłej unii wschodnioeuropejskiej, o którą batalia wkroczyła w ten sposób w rozstrzygającą fazę” (Białe plamy – czarne plamy. Sprawy trudne w  polsko-rosyjskich stosunkach. 1918-2008, red. Adam Daniel Rotfeld, Anatolij W. Torkunow, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2010, s. 35). „Wcześniej, w 1919 r., Petlura walczył z Polakami, ale rozgromiony przez Denikina i Armię Czerwoną zrozumiał, że jedyne oparcie dla niepodległego państwa ukraińskiego może znaleźć w Polsce” (tamże, s. 36). „Rozmowy o traktacie pokojowym wznowione zostały w Rydze 17 listopada 1920 r. Już na początku skomplikowała je ofensywa rozpoczęta z polskiego terytorium przeciwko Sowietom przez oddziały ukra- ińskie Semena Petlury i białoruskie generała Stanisława Bułaka-Bałachowicza. Moskwa widziała w tym pogwałcenie rozejmu z 12 października i nie dawała wiary rzeczywiście nieszczerym zapewnieniom, że Polacy nie wspierają tej akcji. Napięcie zmalało, kiedy Armia Czerwona szybko rozbiła napastników, a szukające schronienia w Polsce od- działy Petlury i Bułaka-Bałachowicza zostały rozbrojone i internowane. Stało się jasne, że przyzwalając na ten incydent, Piłsudski nie myślał o wznowieniu wojny, lecz jedynie starał się z honorem rozstać z porzucanymi sojusznikami” (tamże, s. 39). „Moskwa uważała Ukrainę za wyjątkowo wrogą władzy bolszewickiej i dlatego wyposażyła Czekę w bardzo szerokie uprawnienia w walce z miejscowymi «kułakami» i «bandytami» (Ri- chard Pipes, Rosja bolszewików, tłum. Władysław Jeżewski, Magnum, Warszawa 2005, s. 163). 4 Kyryło Stecenko (1882–1922) – kompozytor, krytyk, nauczyciel. W  1919  r. dyrektor wydziału ds. muzyki Ministerstwa Oświaty Narodowej. 32 Koszyc.indd 32 2018-06-27 10:27:17 OŁEKSANDR KOSZYC Podczas tej rozmowy zwracał się głównie do mnie, toteż Stecenko, dyrektor wydziału ds. muzyki, został trochę odsunięty w cień. Dla mnie chór był szczytem marzeń i  pragnieniem całego mojego życia. Rozmawialiśmy o nim często w wydziale ds. muzyki jak o czystej utopii – zwłaszcza po tym, jak nasi „fachowcy” przez rok deliberowali nad moim projektem ustawy powołującej Radę Muzyczno-Etnograficzną, póki nie odłożyli go na dobre. Dopiero bolszewicy powołali ją do życia. Wyszliśmy z budynku Dyrektoriatu5 około trzeciej lub czwartej po południu i  poszliśmy do domu. Odnotowuję ten szczegół, ponieważ rzuca on światło na drugi, niezwykle interesujący fakt: tego samego dnia w numerze rosyjskiego czasopisma „Poslednije Nowosti”, który ukazał się o piątej po południu, pojawiła się następująca wzmianka: „Dzisiaj przewodniczący Dyrektoriatu S.W. Petlura wezwał do siebie dyrekto- ra wydziału ds. muzyki Ministerstwa Oświaty Narodowej K. Stecenkę i polecił mu zorganizowanie chóru”. Trzeba wiedzieć, że siedziba redak- cji „Poslednich Nowostiej” znajdowała się po drodze do naszego domu. Ciekawe, kto w  czasie jednej zaledwie godziny powiadomił redakcję o „dyrektorze”, ani słowem nie wspominając o mnie?! Wieczorem odwiedziłem znajome panie D. Jednej z nich nie było w domu, ale o dziesiątej wróciła i opowiedziała, jak było u jej krew- nych Tarasewiczów na Łukianiwce. Spotkała tam żonę Stecenki; od niej dowiedziała się, że Petlura polecił jej mężowi zorganizowanie wielkie- go chóru, który pojedzie na zagraniczne tournée, i od razu prosto do 5 Dyrektoriat pod przewodnictwem Symona Petlury był głównym organem wła- dzy Ukraińskiej Republiki Ludowej od 14.11.1918 do 10.11.1920 r., największą i naj- ważniejszą siłą polityczno-wojskową na Ukrainie. Jak pisze Richard Pipes, „z ramienia Moskwy wystąpiła przeciwko niemu (Dyrektoriatowi – W.S.) Komunistyczna Partia Ukrainy, składająca się z Ukraińców i Rosjan wiernych Moskwie, ale opowiadających się za ograniczoną autonomią. Pod koniec listopada 1918 roku na rozkaz Moskwy KP(b)U powołała własny rząd, na którego czele stanął Gieorgij Piatakow. Wojska tego rządu, złożone z jednostek Armii Czerwonej i band rabusiów, które przystały do ko- munistów, rozpoczęły działania przeciwko Dyrektoriatowi. W styczniu zajęły Char- ków, a w lutym Kijów. Dyrektoriat wycofał się na zachodnią Ukrainę” (Richard Pipes, Rosja bolszewików, s. 162). 33 Koszyc.indd 33 2018-06-27 10:27:17 Z PIEŚNIĄ PRZEZ ŚWIAT Paryża. Muszę przyznać, że było to dla mnie wielkie zaskoczenie. Dy- rygent takiego chóru powinien zostać wybrany w wydziale ds. muzyki ministerstwa oświaty, a okazuje się, że „powołano” go już dziś wieczo- rem na Łukianiwce. W wydziale natychmiast rozpoczęła się żmudna praca nad zredago- waniem projektu ustawy dotyczącej chóru. Śpieszyliśmy się jak podczas wyścigu. Z  tego powodu powypisywaliśmy tam niestworzone rzeczy, czego konsekwencje ponosiłem przez następne pięć lat.  W  tym mię- dzy innymi tkwiła przyczyna tego, że chór przez cały czas pozostawał w stanie chaosu i wewnętrznego rozprzężenia. Nic dziwnego, skoro pra- cę nad ustawą podjęli nie specjaliści znający się na rzeczy (których nie mieliśmy nawet dla pozoru), ale muzycy i dobrzy znajomi ówczesnego dyrektora wydziału. Pracownicy kancelarii nie potrafili napisać zwykłe- go pisma wychodzącego, toteż fachowcy „z góry” bardzo często odsyłali opracowane przez nas projekty ustaw, nie szczędząc przy tym kpin. Na- sze ambicje były jednak wielkie, a czas był taki, że „wszyscy wszystko mogli”. „Morze przeskoczcie, ogona nie zamoczcie” („more pereskocze, chwosta ne zamocze” – море перескоче, хвоста не замоче) – mówi cygańskie przysłowie. Po powstaniu chóru w jego codziennej działal- ności okazywało się, że rzeczywistość wyżymała każdego dnia wodę z tego ogona wprost na moją głowę. Na przykład skład osobowy chóru i  kosztorys jego działalności miałem przygotować razem z  Szyszkiw- skim6 – kancelarzystą z nieokreślonym stażem, ale bardzo rezolutnym i  zdecydowanym chłopakiem. Sporządziliśmy ten kosztorys u  mnie w mieszkaniu w ciągu jednej nocy. Trzeba było widzieć, jak go tworzy- liśmy! Liczby braliśmy dosłownie z sufitu, odnotowywaliśmy nieistotne szczegóły, a zapominaliśmy o rzeczach najważniejszych. W rubrykach był istny groch z kapustą. Napędzała nas nie tylko troska o przyszłość chóru, ale też niepewność dnia jutrzejszego rządu. Pomagała nam na- tomiast absolutna nieznajomość pracy biurowej i świadomość tego, że dzisiejszy karbowaniec nazajutrz będzie wart kopiejki. Coś trzeba było 6 S. Szyszkiwski – współpracownik Koszyca. 34 Koszyc.indd 34 2018-06-27 10:27:17 OŁEKSANDR KOSZYC jednak napisać, bo chór miał być w naszych zamiarach instytucją trwa- łą, a nie zespołem stworzonym po to, by pojechać w jedną podróż za- graniczną. Nad wszystkim unosiła się, niczym ciemna chmura, myśl, że wystarczy jeden dzień niepewności… a wszystko diabli wezmą: i chór, i rząd, i nas samych… […] Wybory dyrygenta i administratora oraz nabór chórzystów Gdy tylko Dyrektoriat zatwierdził projekt ustawy dotyczący chó- ru, odbyły się wybory dyrygenta. W wydziale ds. muzyki byli obecni: J.C. Jakymenko (Stepowyj)7, K.G. Stecenko, M.D. Łeontowycz8, S. Szysz- kiwski (w zastępstwie O.K. Prychodki9) i ja. Kiedy Stecenko ogłosił, że będziemy wybierać dyrygenta, Jakymenko powiedział, pokazując na mnie: „A po co wybierać? O, tu siedzi”. Wytypowano następujących kandydatów: Stecenkę, Prychodkę, Łeontowicza i mnie. Wszyscy poza mną wycofali swoje kandydatury. Jeśli dobrze pamiętam, powiedziałem, że nie zrezygnuję z kandydowania i będę szczęśliwy, jeśli mnie wybiorą. Zebrani poprosili, bym wyszedł z pokoju, a po minucie ogłosili, że zo- stałem dyrygentem. Następnie wybrano prof. śpiewu H. Tuczapskiego10. Moją zastępczynią została Platonida Szczurowska. Musiałem o nią moc- no walczyć przeciwko kandydaturze Jacynewycza, przy której upierał się Stecenko. Na końcu postanowiono ogłosić nabór do chóru. 7 J.C. Jakymenko – współpracownik Koszyca. 8 Mykoła Łeontowycz (1877–1921) – ukraiński kompozytor, dyrygent, nauczy- ciel, autor aranżacji pieśni narodowych Szczedryk (Щедрик), Dudaryk (Дударик), Kozaka niosą (Козака несуть). Jego aranżacja pieśni Szczedryk jest znana na całym świecie jako angielskojęzyczna kolęda Carol of the Bells. 9 Ołeksandr Prychodko – współpracownik Koszyca, członek i jednocześnie ad- ministrator chóru (pisni.org.ua/ articles/190 html; dostęp: 22.10.2017). 10 Hryhorij Tuczapski – współpracownik Koszyca. 35 Koszyc.indd 35 2018-06-27 10:27:17 Z PIEŚNIĄ PRZEZ ŚWIAT Warto podkreślić różnice, które ujawniły się podczas formułowa- nia celu naboru. Broniłem poglądu, że chór, na który przeznaczone są ogromne pieniądze ze skarbu państwa, powinien składać się z pierwszo- rzędnych chórzystów o najlepszych głosach. Domagałem się więc ogło- szenia naboru w całej Ukrainie. Wreszcie przyjechał Prychodko, który kierował sekcją odpowiedzialną za organizację chórów ludowych. Upie- rał się, żeby w pierwszej kolejności prowadzić nabór właśnie wśród ich członków. Tym samym chciał powiązać chór ze swoją sekcją, a więc ze swoją pracą. A przecież Petlura zlecił mnie – a nie jemu! – organizację chóru jako samodzielnej jednostki, a nie jako części istniejących struk- tur. Cóż z tego, skoro Stecenko popierał Prychodkę, więc biurokracja musiała wygrać z porządną pracą. Zaczęło się bezmyślne wydawanie publicznych pieniędzy: w pierw- szej kolejności postanowiono wysłać zaproszenia do kierowników pro- wincjonalnych chórów ludowych. Tym, którzy przyjeżdżali na konkurs, zapewniano utrzymanie w Kijowie, opłacano też podróż w obie strony. Nic dziwnego, że zjechało się mnóstwo osób, które ze śpiewaniem nie miały nic wspólnego, a jedynie korzystały z okazji, by pozałatwiać swo- je sprawy. Takich oto kandydatów trzeba było „przesłuchiwać”. Przyje- chało też paru chórzystów, ale żaden z nich nie nadawał się do zespo- łu, ponieważ ani nie miał odpowiedniego głosu, ani nie potrafił czytać nut. Wydano sporo publicznych pieniędzy, a sprawa nie posunęła się ani na jotę. W końcu wyszło na moje: chór sformowano z profesjonal- nych chórzystów kijowskich, którzy mieli już pewien staż. W chórach ludowych występowali przeważnie amatorzy reprezentujący najniższy poziom, nie byli więc w stanie przejść eliminacji nawet przy pełnej po- błażliwości wielce szanownych członków wydziału ds. muzyki. Z Kijow- skiego Chóru Ludowego (łącznie z dwudziestoma mężczyznami, którzy nie mieli głosu) nie dostał się nikt poza M. Terpyłą. Nawiasem mówiąc, wszyscy chórzyści z tego zespołu stawili się na próbę i oświadczyli, że mogą uczestniczyć w  przesłuchaniu tylko razem i  tylko w  obecności swoich znajomych. Do takiej „inwazji” jednak nie dopuściliśmy. Mu- sieli się dostosować do wyznaczonych zasad, a rezultaty były opłakane: 36 Koszyc.indd 36 2018-06-27 10:27:17 OŁEKSANDR KOSZYC wszyscy okazali się poniżej wszelkiej krytyki. Niestety, prawie nikt ze świetnych wokalistów, których wyłoniono w konkursie, nie wyjechał za granicę. A wszystko z powodów, o których opowiem nieco później. Wybiegłem jednak w przyszłość, wracam więc do konkursu. Komisja muzyczna składała się z następujących osób: ja (dyrygent i szef chóru), Tuczapski i Szczurowska (moi współpracownicy), Stecenko (dyrektor wydziału), Łeontowycz (członek wydziału), Jacynewycz, Nadeżdynski, Papa-Anafasopuło oraz I. Hrebinecki (dokooptowani przez Stecenkę i Prychodkę). Utworzono znakomity zespół wokalny. Moi towarzysze z chóru zgło- sili się jako ostatni. Wiedzieli, jaka atmosfera wytworzyła się wokół na- boru. Do chóru przyjęto ich wszystkich. Jednocześnie kierownicy chó- ru narodowego nie dawali za wygraną. Chcąc wprowadzić do zespołu resztę swoich kandydatów, uczepili się Stecenki, żeby utworzył nowy komitet, który będzie badał „staż obywatelski” czy też „zdolności oby- watelskie”. Stecenko na to przystał, choć do dziś nie rozumiem, jaki to miało mieć związek z muzyką. Komitet składał się z anonimowych, nie- znanych nikomu młodzieńców z nieokreślonymi zasługami dla Ukra- iny, którzy uzurpowali sobie prawo do przeprowadzania egzaminów. Ci panowie ułożyli taki program, że nawet ich protektor Stecenko się żachnął: „Na ten egzamin nie przyszedłby żaden szanujący się człowiek”. Akceptacja ich pomysłu wiązała się dla wydziału ds.  muzyki z  nie- uchronnym skandalem – zresztą w ogóle cała zabawa w podobne ko- mitety była niepoważna. Czasy były jednak takie, że „bardziej patrio- tycznie” było powołać jeszcze jeden czy dwa komitety niż zamknąć już istniejący, choćby istniał jedynie na papierze. Reasumując, trzeba było dołączyć do tego komitetu kolejne osoby. Ostatecznie wyszło tak, jak można się było spodziewać. Oczekiwania chóru narodowego nie speł- niły się, a w wyniku pracy tego komitetu do mojego zespołu przedostali się różni „specjaliści”, którzy podczas podróży narobili takiego bałaga- nu, że omal nie zniszczyli chóru. […] 37 Koszyc.indd 37 2018-06-27 10:27:17 Z PIEŚNIĄ PRZEZ ŚWIAT
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ołeksandr Koszyc i jego dziennik Z pieśnią przez świat
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: