Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00335 006726 12444373 na godz. na dobę w sumie
Opłaty półkowe jako czyn nieuczciwej konkurencji - ebook/pdf
Opłaty półkowe jako czyn nieuczciwej konkurencji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 127
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9426-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia porusza złożoną problematykę opłat półkowych, które utrudniają dostęp do rynku innym przedsiębiorcom.

W sposób szczegółowy analizuje ona konstrukcję prawną czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na utrudnianiu dostępu do rynku przez pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Wyróżniono oraz scharakteryzowano rodzaje opłat kwalifikowanych jako opłaty za przyjęcie towaru, a także analizie poddano przesłankę utrudnienia dostępu do rynku. Badano, czy w przypadku deliktu nieuczciwej konkurencji polegającego na pobieraniu innych niż marża handlowa opłat z przyjęcie towarów do sprzedaży, nie jest konieczne dodatkowo wykazywanie, iż w jego wyniku nastąpiło utrudnienie dostępu do rynku.

Z uwagi na niejednolitość poglądów co do kwalifikacji opłat półkowych dokonano obszernej analizy orzecznictwa sądowego, w tym najnowszego, które całkowicie zmienia dotychczasową praktykę kwalifikowania rabatów posprzedażowych. Szczegółowej analizie poddano rabaty posprzedażowe, a w szczególności określono kiedy mogą stać się niedozwoloną opłatą półkową.

Analizie poddano obecny stan prawny,  w tym  rozwiązania zawarte w nowej ustawie z dnia 16.12.2016 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi, która ma wyeliminować praktyki pobierania opłat półkowych. W szerokim zakresie wykorzystano przy tym dorobek doktryny oraz orzecznictwa Unii Europejskiej.

Monografia jest adresowana do szerokiego kręgu przedstawicieli zawodów prawniczych (sędziów, adwokatów, radców prawnych, pracowników UOKiK). Stanie się także cenną pozycją dla przedsiębiorców dochodzących zwrotu opłat półkowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE OPŁATY PÓŁKOWE JAKO CZYN NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI Małgorzata Sieradzka Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MAŁGORZATA SIERADZKA • OPŁATY PÓŁKOWE JAKO CZYN NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Małgorzata Sieradzka CHARAKTER PRAWNY POSTĘPOWANIA I RODZAJE ROZSTRZYGNIĘĆ WYDAWANYCH W POSTĘPOWANIU W SPRAWACH PRAKTYK NARUSZAJĄCYCH ZBIOROWE INTERESY KONSUMENTÓW Marcin Menkes GOVERNANCE GOSPODARCZY – STUDIUM PRAWNO- MIĘDZYNARODOWE Małgorzata Wach-Pawliczak WYŁĄCZENIE WSPÓLNIKA ZE SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Anna Walaszek-Pyzioł (red.) INTERDYSCYPLINARNE PROBLEMY NIELEGALNEGO POBORU ENERGII. STUDIUM PRAWNE Sabina Kubsik PRZEDKONTRAKTOWA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA Z TYTUŁU NIEUCZCIWYCH NEGOCJACJI Marcin Asłanowicz POZYCJA PRAWNA ARBITRA W ARBITRAŻU HANDLOWYM Jędrzej Jerzmanowski FINANSOWANIE PRZEZ SPÓŁKĘ AKCYJNĄ NABYCIA LUB OBJĘCIA EMITOWANYCH PRZEZ NIĄ AKCJI W PROCESIE WYKUPU MENEDŻERSKIEGO www.ksiegarnia.beck.pl OPŁATY PÓŁKOWE JAKO CZYN NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI MAŁGORZATA SIERADZKA WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Natalia Adamczyk Recenzja naukowa: prof. UŁ dr hab. Monika Namysłowska prof. UwB dr hab. Anna Piszcz Publikacja dofinansowana przez Uczelnię Łazarskiego w Warszawie © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9425-1 ISBN e-book 978-83-255-9426-8 Spis treści Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz literatury ....................................................................................................... Wstęp ........................................................................................................................... Rozdział I. Geneza ochrony przed opłatami półkowymi ................................ § 1. Opłaty półkowe w Unii Europejskiej ..................................................... § 2. Opłaty półkowe w Polsce ......................................................................... Rozdział II. Opłaty półkowe jako czyn nieuczciwej konkurencji ................. § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... § 2. Pojęcie czynu nieuczciwej konkurencji ................................................. § 3. Opłaty półkowe jako czyn nieuczciwej konkurencji w świetle klauzuli generalnej .................................................................................... § 4. Utrudnianie dostępu do rynku poprzez pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, czyli tzw. opłat półkowych ................................................................................ I. Pojęcie utrudniania dostępu do rynku ......................................... II. Przesłanka utrudnienia dostępu do rynku w świetle orzecznictwa sądowego ................................................................... III. Uzależnienie zawarcia umowy od wniesienia opłaty innej niż marża handlowa ............................................................................... 1. Pobranie dodatkowych opłat .................................................. 2. Marża handlowa ........................................................................ § 5. Typy opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży ....................................... I. Opłata za wprowadzenie towaru na rynek (za wejście) ............. II. Opłaty za usługi dodatkowe .......................................................... 1. Ekwiwalentność świadczeń ...................................................... III. Rabaty (premie, upusty, rabaty retroaktywne) ........................... Rozdział III. Dochodzenie zwrotu bezpodstawnie uzyskanych korzyści z tytułu pobrania innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży ......................................................................................... § 1. Uwagi wstępne ........................................................................................... § 2. Dochodzenie roszczeń w sprawach o zwalczanie nieuczciwej konkurencji ................................................................................................. VII IX XIII 1 1 9 21 21 22 26 34 35 49 58 59 60 63 64 66 73 82 93 93 94 V Spis treści § 3. Roszczenie odszkodowawcze dostawcy ................................................. § 4. Dochodzenie zwrotu bezpodstawnie uzyskanych korzyści ................ Zakończenie ............................................................................................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 95 97 103 109 VI Wykaz skrótów 1. Akty prawne KC .................................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny Konstytucja RP .............................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.) (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) NieuczWykKontraktU .................. ustawa z 15.12.2016 r. o przeciwdziałaniu nie- uczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontrakto- wej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 67) OKKU ............................................. ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i kon- TFUE ............................................... Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej sumentów (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 184 ze zm.) (Dz.Urz. UE C 202 z 2016 r., s. 47) ZmZNKU ....................................... ustawa z 5.7.2002 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 126, poz. 1071) ZNKU ............................................. ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji (t.j. Dz.U. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) 2. Czasopisma i publikatory Biul. SN ........................................... Biuletyn Sądu Najwyższego Dz.Urz. UOKiK ............................. Dziennik Urzędowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw Dz.Urz. UE ..................................... Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej iKAR ................................................ internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regu- lacyjny MoP ................................................. Monitor Prawniczy ONSAiWSA ................................... Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych OSA ................................................. Orzecznictwo Sądów Administracyjnych OSNC .............................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSP .................................................. Orzecznictwo Sądów Polskich OTK-A ............................................ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – Seria A VII Wykaz skrótów PPH ................................................. Przegląd Prawa Handlowego ZNUJ ............................................... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 3. Organy i instytucje SA .................................................... Sąd Apelacyjny SN .................................................... Sąd Najwyższy SO .................................................... Sąd Okręgowy TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny UOKiK ............................................ Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 4. Inne skróty litera art. .................................................... artykuł lit. ..................................................... n. ...................................................... następny niepubl. ........................................... niepublikowany Nr ..................................................... numer pkt .................................................... punkt post. ................................................. postanowienie poz. .................................................. pozycja t.j. ..................................................... uchw. ............................................... uchwała uw. ................................................... uwaga ust. ................................................... ustęp wyr. .................................................. wyrok tekst jednolity VIII Wykaz literatury Banasiński C., Kategoria korzyści jako przesłanka oceny ekwiwalentności świadczeń w stosowaniu art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk, iKAR 2013, Nr 2 Banasiński C., Bychowska M., Ekonomiczne aspekty stosowania art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, PPH 2011, Nr 10 Banasiński C., Bychowska M., Utrudnianie dostępu do rynku poprzez pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towarów do sprzedaży (art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.), PPH 2008, Nr 4 Bernatt M., Utrudnianie dostępu do rynku poprzez pobieranie innych niż marża han- Bernatt M., Skoczny T., w: J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren- dlowa opłat, iKAR, 2013, Nr 2 cji. Komentarz, Warszawa 2013 Cane D. du, Obecny stan prawa w kwestii tzw. opłat półkowych, Glosa 2012, Nr 3 Dyś T., Nieuczciwa konkurencja: opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży, MoP 2003, Nr 14 Giesen B., Pobieranie opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży – praktyka uzasad- niona wolnością gospodarczą czy czyn nieuczciwej konkurencji? Kontrowersje wokół wykładni art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w: T. Skoczny (red.), Prawo konkurencji, 25 lat, Warszawa 2015 Kaliński M., Szkoda na mieniu i jej naprawienie, Warszawa 2008 Kamela P., Interpretacja art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk w świetle koncepcji wykładni M. Zie- lińskiego, iKAR 2013, Nr 2 Kaniecki G., „Opłaty półkowe” z punktu widzenia ekonomicznej analizy prawa, iKAR 2013, Nr 2 RPEiS 1994, Nr 2 Kępiński M., Glosa do wyr. SN z 11.7.2002 r., I CKN 1319/00, OSP 2003, Nr 4 Kępiński M., Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Kępiński M., Stosunek art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji do szczególnych deliktów nieuczciwej konkurencji, w: Dwadzieścia lat ustawy o zwal- czaniu nieuczciwej konkurencji, dodatek do MoP 2014, Nr 6 Kocot W., Stokłosa A., Pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży – uwagi krytyczne na tle praktyki kontraktowej i aktualnego orzecz- nictwa, PPH 2014, Nr 10 Korus K., Zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 5 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji, LEX/el. 2002 IX Wykaz literatury Kraus A., Zoll F., Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Poznań 1929 Kubisa-Ślipko A., Słownik wyrazów bliskoznacznych, Wałbrzych 2008 Leszczyńska B., Piszcz A., Glosa do wyr. SN z 26.1.2006 r., II CK 378/05, LEX/el. 2008 Lariviere M.K., Padmanabhan V., Slotting Allowances and New Product Introductions, Marketing Science 1997, Nr 2, vol. 16 Marek M., Opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży, PPH 2012, Nr 2 Marek M., Opłaty półkowe a mechanizmy cenotwórcze, iKAR 2014, Nr 9 Namysłowska M., Nieuczciwe praktyki handlowe między przedsiębiorcami w pra- wie Unii Europejskiej, http://www.1pkpk.wz.uw.edu.pl/working_papers/Na- mys C5 82owska_Nieuczciwe_praktyki_handlowe.pdf Nestoruk I., Opłaty „za przyjęcie towarów do sieci sklepów” a ustawa o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji. Glosa do wyroku SN z 26.1.2006 r., II CK 378/05, Glosa 2007, Nr 1 Nowakowska K., Czym jest opłata półkowa?, Gazeta Prawna.pl, http://biznes.gazeta- Nowińska E., Vall M. du, Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Nowińska E., Vall M. du, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, prawna.pl/artykuly/808915 Warszawa 2001, 2008 Warszawa 2010, 2013 Podrecki P., Opłaty półkowe, MoP 2014, Nr 6 Podrecki P., Porozumienia monopolistyczne i ich cywilnoprawne skutki, ZNUJ Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej 2000, Nr 74 Rusek J., Rabat czynem nieuczciwej konkurencji: o premierach pieniężnych raz jeszcze, Doradca Podatkowy 2010, Nr 2 Sieradzka M., Glosa do uchw. SN z 19.8. 2009 r., III CZP 58/09, LEX/el. 2010 Sieradzka M., Glosa do wyr. SN z 8.7. 2010 r., II CSK 74/10, LEX/el. 2010 Sieradzka M., Glosa do uchw. SN z 18.11.2015 r., III CZP 73/15, LEX/el. 2016 Sieradzka M., Glosa do wyr. SN z 24.2.2016 r., I CSK 824/14, LEX/el. 2016 Sieradzka M., Glosa do wyr. SN z 3.3.2016 r., II CSK 123/15, LEX/el. 2016 Sieradzka M., Opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży – aspekty praktyczne stosowania Sieradzka M., Zdyb M. (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komen- i egzekwowania, MoP 2014, Nr 6 tarz, Warszawa 2011, 2016 Skoczny T., Pobieranie tzw. opłat półkowych w Polsce. Konieczność zmiany przepisów czy ich interpretacji?, iKAR 2013, Nr 2 Skoczny T. (red.), Prawo konkurencji, 25 lat, Warszawa 2015 Skorupka S., Słownik wyrazów bliskoznacznych, Warszawa 1997 Skurzyński P., Nowe wytyczne Komisji w sprawie ograniczeń wertykalnych a pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, PPH 2012, Nr 6 X Wykaz literatury Sroczyński J., O potrzebie (i pułapkach) „bardziej interdyscyplinarnego podejścia” do publicznego i prywatnego prawa konkurencji, http://www.1pkpk.wz.uw.e- du.pl/working_papers/Sroczynski_O_potrzebach.pdf Sroczyński J., Rabat retroaktywny a tzw. opłata półkowa: potrzeba racjonalizacji, iKAR 2013, Nr 2 Stefanicki R., Dobre obyczaje w prawie polskim, PPH 2002, Nr 5 Szczepanowska-Kozłowska K., Glosa do wyr. SN z 26.1.2006 r., II CK 378/05. Pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, Glosa 2007, Nr 2 Szwaja J., Ostatnie nowelizacje ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, cz. 1, MoP 2002, Nr 24 2003, Nr 1 2000, 2006, 2013 Szwaja J., Ostatnie nowelizacje ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, MoP, Szwaja J. (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa Węgrzynowski Ł., Niedozwolone postanowienia umowne jako środek ochrony słabszej strony umowy obligacyjnej, Warszawa 2006 Wolski D., Wybrane zagadnienia na tle orzeczeń dotyczących opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, iKAR 2013, Nr 2 Wolter A., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1986 Żurawik A., Klauzula generalna ,,dobrych obyczajów”. Ujęcie teoretyczne, RPEiS 2009, Nr 1 XI Wstęp Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU czynem nieuczciwej konkurencji jest utrud- nianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku, w szczególności przez pobieranie in- nych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Wskazany przepis został wprowadzony do systemu prawa polskiego ustawą z 5.7.2002 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jego wprowadzenie miało na celu wyeliminować zjawisko pobierania tzw. opłat półkowych, tj. opłat pobieranych przez sieci handlowe od ich dostawców w zamian za możliwość nawiązania i kontynuowania współpracy. Celem wprowadzenia przepisu art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU stała się ochrona dostaw- ców przed opłatami dodatkowymi, poza marżą handlową, pobieranymi przez sklepy wielkopowierzchniowe. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU dotyczy w szczególności relacji występujących pomiędzy dostawcami towaru a właścicielami dużych obiektów handlowych, czy też przedsiębiorcami prowadzącymi handel sieciowy, cechującymi się znaczącą pozycją na rynku handlu detalicznego1. Wskazany delikt prowadzi do uzyskiwania przez sprzedawców detalicznych nie tylko zysku wynikającego z narzuconej marży, ale także dodatkowych dochodów kosztem dostawców, którzy zmuszeni są rezygnować ze znacznej części swoich dochodów zwią- zanych z dostarczeniem towarów2. W monografii w sposób wyczerpujący przedstawiony zostanie charakter prawny opłat półkowych. Problematyka opłat półkowych jest obecna w prawie UE, gdzie wy- stępuje praktyka tzw. odwróconej marży. W prawie polskim kwalifikacja opłaty pół- kowej jako opłaty niedozwolonej została całkowicie przejęta przez sądy. Odmienność stanowisk sądów wpływa niekorzystnie na interesy dostawców, co jest szczególnie wi- doczne w przypadku kwalifikacji rabatu retroaktywnego. Charakter prawny opłaty z tytułu przyjęcia danego towaru do sprzedaży, potocznie nazywanej opłatą półkową, wzbudza wiele kontrowersji. Wynika to z niejednolitej in- terpretacji art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU. Praktyka stosowania tego przepisu pokazuje, że jego wykładnia przez sądy wpływa na odzyskanie lub nie wniesionych opłat półkowych. Dodatkowo zarówno judykatura, jak i doktryna nie są zgodne co do interpretacji art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU. Warto zauważyć, że nawet interwencja Trybunału Konstytucyjnego, 1 E. Nowińska, M. du Vall, Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, War- szawa 2008, s. 193; J. Szwaja, w: J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 601. 2 Wyr. SA w Poznaniu z 13.11.2008 r., I ACa 718/08, niepubl. XIII Wstęp który badał konstytucyjność art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, nie wpłynęła na zmianę linii interpretacyjnej. Wyrokiem z 16.10.2014 r.3 Trybunał Konstytucyjny sformułował szereg twierdzeń i zaleceń w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, odrębnych od dotychczasowej wykładni i praktyki stosowania tego przepisu. Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wy- roku, badając art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU pod kątem zgodności z art. 20 i 22 Konsty- tucji RP, tj. z przepisami konstytuującymi zasadę swobody działalności gospodarczej, stwierdził jego zgodność z przepisami Konstytucji RP, potwierdził, że swoboda działal- ności gospodarczej może być ograniczona jedynie z uwagi na ważny interes publiczny, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub po- rządku publicznego i tylko w taki sposób, który nie narusza jej istoty. Przyjął, że nie każda opłata pobierana przez sieć jest czynem nieuczciwej konkurencji. W monografii przedstawiona zostanie wykładnia art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU z uwzględnieniem istotnych elementów składających się na pojęcie czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na utrudnieniu dostępu do rynku przez narzucanie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Należą do nich: klauzula generalna czynu nieuczciwej konkurencji, przesłanka utrudniania dostępu do rynku, ekwiwalentność świadczeń stron umowy. Z punktu widzenia oceny charakteru opłaty dodatkowej istotne znaczenie ma ro- dzaj (typ) świadczenia pobieranego od dostawców za przyjęcie towaru do sprzedaży. Wskazany czyn występuje w trzech postaciach: tzw. opłaty za wejście (półkowej), opłaty za usługi dodatkowe oraz opłaty od obrotu4. Z uwagi na różnorodność stanów faktycz- nych potencjalnie kwalifikowanych jako czyn nieuczciwej konkurencji z art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, niezbędne staje się wskazanie jego właściwej wykładni, zwłaszcza na tle aktualnych problemów, co do zakresu jego stosowania5. Kluczowe znaczenie ma zbadanie, czy w zależności od charakteru – rodzaju opłaty półkowej inne będą okoliczności wpływające na kwalifikację opłaty dodatkowej jako niedozwolonej opłaty półkowej. W celu ukazania praktycznych problemów, jakie wiążą się ze stosowaniem art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, niezbędne staje się dokonanie charak- terystyki kategorii (typów) tych opłat. Jak ukazuje orzecznictwo, stosunkowo często opłaty dodatkowe (opłaty np. z tytułu promowania produktów w sklepie, odpowied- niego jego eksponowania lub wywieszenia dodatkowych tablic reklamowych) w rzeczy- wistości będą stanowiły element stosunku prawnego pomiędzy dostawcą zainteresowa- 3 SK 20/12, OTK-A 2014, Nr 9, poz. 102. 4 Tak zob. T. Dyś, Nieuczciwa konkurencja: opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży, MoP 2003, Nr 14, s. 644 i n.; T. Skoczny, w: J. Szwaja (red.), Ustawa, 2006, s. 603; J. Sroczyński, w: M. Sieradzka, M. Zdyb (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, War- szawa 2011, komentarz do art. 15, tezy 94 i 95. 5 T. Skoczny, Pobieranie tzw. opłat półkowych w Polsce. Konieczność zmiany przepisów czy ich interpretacji?, iKAR 2013, Nr 2, s. 5 i n. (por. też Nr 2 w całości poświęcony tej problematyce); zob. też D. du Cane, Obecny stan prawa w kwestii tzw. opłat półkowych, Glosa 2012, Nr 3, s. 112– 113. XIV Wstęp nym wypromowaniem swojego produktu a sprzedawcą6. Usługi marketingowe mogą zatem być fikcyjne lub też uzasadniają opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży. Przewi- dziany w art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU delikt pobierania innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży może przybrać postać, zawieranych obok umowy sprzedaży tego towaru do dużej sieci handlowej, tzw. porozumień marketingowo-pro- mocyjnych7. Ustawodawca zakazał pobierania dodatkowych opłat w celu utrudnienia dostępu do rynku. Konieczne staje się wyjaśnienie, czy niezbędne jest udowodnienie utrudnia- nia dostępu do rynku, czy też należy przyjąć domniemanie utrudnienia dostępu do rynku. W zależności od tego inaczej będzie przedstawiał się ciężar dowodu. W ramach powyższego konieczne jest ustalenie, czy wystarczające z punktu widzenia jego stoso- wania staje się stwierdzenie pobierania nieuczciwej opłaty, czy niezbędne jest utrud- nienie dostępu do rynku wskutek jej pobrania. Ma to kluczowe znaczenie przy roz- strzyganiu zasadności żądania zwrotu opłat pobranych przez przedsiębiorcę od swojego dostawcy, albowiem analiza dotychczasowego orzecznictwa sądowego wypracowanego na tle stosowania art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU budzi poważne wątpliwości. Wykładnia jego treści została ukierunkowana na kwalifikowanie jako deliktu nieuczciwej konku- rencji pobierania innych niż marża opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, jednak bez szczegółowej analizy pod kątem różnych typów opłat. Oczywiście można znaleźć uza- sadnienie dla takiej kwalifikacji w nieudanym brzmieniu art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU8. Takie rozumienie tego przepisu nie znajduje jednak podstaw nie tylko w jego wykładni, ale przede wszystkim w celu jego wprowadzenia do ZNKU. Określony typ opłaty półkowej wpływa na ocenę przesłanek dopuszczalności ich pobierania. W orzecznictwie sądowym wykształciły się już przesłanki ekwiwalentności i celowości tych usług. Najwięcej kontrowersji wywołuje kwalifikacja rabatów retroaktywnych jako opłat półkowych. Bowiem przyjmuje się, że rabat jest elementem ceny i stanowi mechanizm jej kształtowania. Wyspecyfikowane zostaną elementy, których wystąpienie wyłącza możliwość kwalifikacji premii pieniężnej jako niedozwolonej opłaty półkowej. Z uwagi na brak jednolitej kwalifikacji tego rodzaju opłaty niezbędne staje się do- konanie charakterystyki marży handlowej. Zastosowanie narzędzi ekonomicznych po- zwala w tym zakresie ustalić różnice między dozwoloną marżą handlową a opłatą półkową. Zwłaszcza że potoczna nazwa „opłata półkowa” jako niedozwolona opłata za przyjęcie towaru nie znajduje odzwierciedlania w umowach zawieranych pomiędzy kupującym a dostawcą. Trzeba podkreślić, że pobieranie opłat dodatkowych (innych niż marża handlowa) może zostać zakwalifikowane jako czyn nieuczciwej konkurencji w świetle klauzuli ge- 6 Tak zob. E. Nowińska, M. du Vall, Komentarz do ustawy, 2008, s. 195. 7 Wyr. SN z 12.6.2006 r., III CSK 23/08, Biul. SN 2008, Nr 9, s. 9. 8 Zob. K. Szczepanowska-Kozłowska, Glosa do wyr. SN z 26.1.2006 r., II CK 378/05. Pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedażyGlosa 2007, Nr 2, s. 108. XV Wstęp neralnej, jak też deliktu nazwanego z art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU. Przypomnijmy, że przed nowelizacją ZNKU9 opłaty dodatkowe – nazywane „opłatami półkowymi”, były kwalifikowane jako czyny nieuczciwej konkurencji w oparciu o klauzulę nieuczciwej konkurencji. Postępowanie przedsiębiorcy polegające na pobieraniu opłaty za przyjęcie towarów było sprzeczne z klauzulą dobrych obyczajów. Kwalifikacja określonej opłaty w kontekście czynu nieuczciwej konkurencji wy- maga po pierwsze odniesienia do wyznaczników tego pojęcia. Po drugie niezbędne staje się wyspecyfikowanie tych przesłanek, które świadczą o niedozwolonym charakterze pobieranej opłaty. Pojawia się również pytanie, czy kryteria z art. 3 ust. 1 ZNKU mogą być stosowane jako uzupełnienie art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, czy też jedynie wówczas, gdy czyn nie wypełnia znamion ustawowych „opłaty półkowej”. Czy aktualnie okre- ślone zachowanie także może podlegać ocenie w oparciu o art. 3 ust. 1 ZNKU? Tym samym, czy klauzula dobrych obyczajów z art. 3 ust. 1 ZNKU stanowi wystarczającą podstawę do takiego zakwalifikowania postępowania przedsiębiorcy10? Niejednolitość stanowiska orzecznictwa sądowego w kwestii interpretacji przepisu art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU wymaga omówienia zwłaszcza tych wyroków, które zmieniają dotychczasową, niekorzystną linię orzecznictwa w tym przedmiocie. Warto zastanowić się, czy jednak stosowanie przepisu art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU nie poszło za daleko. Analiza orzecznictwa sądowego ukazuje wielość poszczególnych typów opłat innych niż marża handlowa, a to wymaga przeprowadzenia ich wnikliwej analizy. Automatyzm orzekania w sprawach pobierania opłat innych niż marża han- dlowa, bez szczegółowego badania konkretnego przypadku, nie tylko prowadzi do wy- paczenia celu jego wprowadzenia. Zmierza też do kwalifikacji jako deliktów wszystkich innych niż marża opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Kluczowe zatem staje się też uporządkowanie dotychczasowych stanowisk oraz ukazanie praktycznych problemów pojawiających się przy stosowaniu art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, co dotyczy także docho- dzenia roszczeń w oparciu o art. 18 ust. 1 pkt 5 ZNKU. Warszawa, grudzień 2016 r. Małgorzata Sieradzka 9 Dodany na podstawie art. 1 pkt 3 ZmZNKU, obowiązuje od 10.11.2002 r. 10 Wyr. SN z 9.1.2008 r., II CK 4/07, Legalis; wyr. SN z 26.1.2006 r., II CK 378/05, Wokanda 2006, Nr 6, s. 8. XVI Rozdział I. Geneza ochrony przed opłatami półkowymi § 1. Opłaty półkowe w Unii Europejskiej Przepis art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU obowiązuje w krajowym porządku praw- nym już ponad 10 lat. Z uwagi na niejednolitość stanowiska doktryny i orzecz- nictwa w zakresie wykładni wskazanego przepisu warto zastanowić się nad możliwością odwołania do wykładni prounijnej. Opłaty półkowe, czyli inne niż marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży określone w art. 15 ust. 1 pkt 4 ZNKU, w prawie unijnym są kwalifikowane jako nieuczciwe prak- tyki handlowe. Zmiany w zakresie opłat półkowych zarysowują się od przyjęcia Zielonej księgi z 31.1.2013 r. w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych pomiędzy przedsiębior- stwami1. Komisja Europejska powołała Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności. Jednym z zadań nało- żonych na Forum było rozwiązanie problemów związanych z praktykami han- dlowymi między przedsiębiorstwami. Biorąc pod uwagę sprawozdanie Komisji Europejskiej z 29.1.2016 r. dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych w ra- mach łańcucha produktów spożywczych, realizowanych między przedsiębior- cami2. Komisja stwierdziła, że: 1) wiele państw członkowskich już podjęło samodzielne działania zmierza- jące do poprawy relacji między uczestnikami łańcucha dostaw produk- tów spożywczych, w formie uregulowań prawnych lub samoregulacji; 1 Zielona księga w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych między przedsiębiorstwami, Bruksela, 31.1.2013 r., COM(2013) 37 final. 2 COM(2016) 32 final. 1 Rozdział I. Geneza ochrony przed opłatami półkowymi 2) nie widzi uzasadnienia dla regulacji na poziomie wspólnotowym relacji między uczestnikami łańcucha dostaw żywności, ale jednocześnie będzie sytuację monitorować. Również w prawie polskim podjęto działania w celu rozwiązanie problemu nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw żywności w Polsce przy wykorzystaniu rozwiązań zaproponowanych w ustawie z 15.12.2016 r. o prze- ciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obro- cie produktami rolnymi i spożywczymi. Wspomniana ustawa określa zasady przeciwdziałania, w celu ochrony in- teresu publicznego, praktykom polegającym na nieuczciwym wykorzystywa- niu przewagi kontraktowej przez nabywców produktów rolnych lub spożyw- czych lub dostawców tych produktów, jeżeli to wykorzystywanie wywołuje lub może wywołać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej3. Celem zaprojektowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów jest eliminacja nieuczciwych praktyk w handlu artykułami spożyw- czymi i rolnymi. W uzasadnieniu do projektu ustawy czytamy: „Należy mieć świadomość, że nieuczciwe praktyki to przede wszystkim presja na uzyskanie jak najniższej ceny od nabywcy, a to z pewnością będzie się odbijać na niskiej jakości żywności oferowanej konsumentowi”. Nowe przepisy mają całkowicie wyeliminować opłaty półkowe. Przewagą kontraktową, w rozumieniu ustawy, jest sytuacja nabywcy względem dostawcy, w której dla dostawcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości zbycia produktów rolnych lub spożyw- czych do innych nabywców oraz występuje znaczna dysproporcja w poten- cjale ekonomicznym na korzyść nabywcy, albo dostawcy względem nabywcy, w której dla nabywcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości naby- cia produktów rolnych lub spożywczych od innych dostawców oraz wystę- puje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść dostawcy. Natomiast wykorzystywanie przewagi kontraktowej jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża istotnemu interesowi drugiej strony albo narusza taki interes4. Warto wskazać, że ustawa zapewnia ochronę przed wykorzystaniem prze- wagi kontraktowej, ale ochrona ta nie wyłącza ochrony wynikającej z innych ustaw, w szczególności z przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji5. 3 Art. 1 NieuczWykKontraktU. 4 Zob. art. 7 ust. 1 i 2 NieuczWykKontraktU. 5 Art. 4 NieuczWykKontraktU. 2 § 1. Opłaty półkowe w Unii Europejskiej W świetle swobody kontraktowej stron umowy pojawia się pytanie o jej granice świetle zakazów nieuczciwych praktyk handlowych. Praktyki te bo- wiem są często obecne w trakcie negocjacji poprzedzających zawieranie umów. W trakcie negocjacji w zależności od pozycji stron jedna z nich może wy- korzystać swoją przewagę i tym samym wpłynąć na kształt stosunku umow- nego. Chodzi o sytuację narzucenia warunków umów dających jednej ze stron znaczącą przewagę kontraktową. Wówczas przedsiębiorca jako druga strona umowy w obawie o utratę pozycji godzi się na narzucenie określonych wa- runków umowy. Powyższe może mieć różne przyczyny. Przede wszystkim jest to duża rozbieżność w poziomie obrotów przedsiębiorców będących stro- nami, sytuacja w gospodarce bądź duże koszty, poniesione dotychczas przez jedną ze stron, takie jak wstępne nakłady inwestycyjne o dużej wartości6. Strona umowy, która posiada pewną przewagę kontraktową, wykorzystując swoją pozycję, narzuca nieuczciwe praktyki handlowe drugiej stronie umowy. Natomiast druga strona umowy z różnych powodów nie może pozwolić so- bie na odstąpienie od niekorzystnej umowy bądź wybór innego kontrahenta. Warte zaznaczenia jest, że przyczyną takiego braku równowagi mogą być obie strony relacji B2B7. Ofiarami nieuczciwych praktyk handlowych mogą stać się zarówno detaliści, jak i dostawcy. Natomiast praktyki mogą zaistnieć na każ- dym poziomie łańcucha dostaw B2B produktów detalicznych8. W Zielonej księdze w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcu- chu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych między przedsiębior- stwami Komisja wskazuje, że tylko dobrze funkcjonujący łańcuch dostaw B2B produktów spożywczych i niespożywczych ma zasadnicze znaczenie dla osią- gnięcia maksymalnego potencjału gospodarczego tych sektorów. Wskazuje, że na wszystkich etapach łańcucha dostaw B2B produktów spożywczych i niespo- żywczych pojawiają się zaś nieuczciwe praktyki handlowe, wywierające szko- dliwy wpływ na unijną gospodarkę. Komisja definiuje nieuczciwe praktyki handlowe jako praktyki, które rażąco odbiegają od dobrego postępowania han- dlowego oraz są sprzeczne z zasadą dobrej wiary i uczciwego obrotu. Są one zazwyczaj narzucane w sytuacji braku równowagi przez silniejszą stronę stro- nie słabszej, która, co istotne, często nie może sobie pozwolić na rezygnację z nieuczciwej relacji i wybór innego kontrahenta ze względu na koszty zwią- 6 Zielona księga, s. 6–7. 7 B2B (ang. Business to Business) oznacza ogół relacji pomiędzy firmami (tj. między firmą a partnerami, pośrednikami, dostawcami, dystrybutorami oraz punktami sprzedaży i świadczenia usług). 8 Zielona księga, s. 7. 3
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Opłaty półkowe jako czyn nieuczciwej konkurencji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: