Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00387 009122 11212478 na godz. na dobę w sumie
Opodatkowanie spółek - ebook/pdf
Opodatkowanie spółek - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-517-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> podatkowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka zawiera szczegółowe omówienie zagadnień podatkowych odnoszących się do wszystkich rodzajów spółek kodeksowych, tj. spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcyjnej. W pracy zwrócono uwagę na problematykę skutków podatkowych zdarzeń prawnych, jakie pojawiają się przy utworzeniu spółki, jej funkcjonowaniu, likwidacji lub transformacji. Zakresem publikacji została objęta także tematyka podatkowa przekształceń, połączeń i podziałów spólek, łącznie z reżimem opartym na zasadach odmiennych od tych, które są stosowane dla opodatkowania bieżących rozliczeń podatkowych w toku funkcjonowania spółki. Opracowanie zawiera cenne wskazówki na temat poprawnego rozliczania podatków związanych z działalnością spółki oraz planowania podatkowego, dlatego zainteresuje przedsiębiorców, doradców podatkowych, adwokatów, radców prawnych oraz studentów.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Opodatkowanie spółek redakcja naukowa Hanna Litwińczuk Hanna Litwińczuk, Marcin Jamroży Piotr Karwat, Robert Krasnodębski ZAGADNIENIA PRAWNE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 maja 2016 r. Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Anna Łubińska-Bujak Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krystyna Szych Zdjęcie na okładce shutterstock/vic927 Poszczególne części opracowali: Hanna Litwińczuk – wprowadzenie, część I rozdz. 1.2.1, 1.2.2.2, 2.2.1.1, 3.2 (3.2.5.6 współautorstwo), 6.1, 6.2; część IV rozdz. 1.1–1.4, 2.1.2 (współautorstwo), 2.2.2 (współautorstwo), 2.3.2 (współautorstwo), 2.4.2 (współautorstwo), 3.1.2.1, 3.1.2.2, 3.1.2.4 (współautorstwo), 4.1 (współautorstwo), 4.2 (współautorstwo), 5.1, 5.2 Marcin Jamroży – część I rozdz. 3.2.5.6 (współautorstwo); część II rozdz. 1.1 (współautorstwo), 1.2, 2.1 (współautorstwo), 2.2, 3.1 (współautorstwo), 3.2, 4.1.1 (współautorstwo), 4.1.2 (współautorstwo), 4.1.3, 4.2, 5; część IV rozdz. 2.2.1, 2.2.2 (współautorstwo), 2.3.1, 2.3.2 (współautorstwo), 2.4.1, 2.4.2 (współautorstwo), 2.5.1, 2.5.2, 3.2 Piotr Karwat – część I rozdz. 1.3, 2.3, 3.3, 5.3, 5.4, 6.3, 7.3, 8; część II rozdz. 1.1 (współautorstwo), 1.3, 2.1 (współautorstwo), 2.3, 3.1 (współautorstwo), 3.3, 4.1.1 (współautorstwo), 4.1.2 (współautorstwo), 4.3, 6; część III; część IV rozdz. 1.5, 2.1.3, 2.2.3, 2.3.3, 2.4.3, 2.5.3, 2.6.3, 3.1.3, 3.2.3, 5.3, 5.4 Robert Krasnodębski – część I rozdz. 1.1, 1.2.2.1, 1.2.2.3, 2.1, 2.2.1.2, 2.2.2, 3.1, 4, 5.1, 5.2, 7.1, 7.2; część IV rozdz. 2.1.1, 2.1.2 (współautorstwo), 2.6.1, 2.6.2, 3.1.1, 3.1.2.3, 3.1.2.4 (współautorstwo), 4.1 (współautorstwo), 4.2 (współautorstwo), 4.3 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-8092-362-1 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści 5 SpiS treści Wykaz skrótów ................................................................................................................. 17 Wprowadzenie .................................................................................................................. 21 Część I Spółka kapitałowa Rozdział 1. Zawiązanie spółki. Utworzenie kapitału zakładowego i późniejsze jego podwyższenie ........................................................................................................... 43 1.1. Aspekty prawnohandlowe ........................................................................................ 43 1.2. Podatek dochodowy .................................................................................................. 50 1.2.1. Utworzenie kapitału zakładowego .............................................................. 50 1.2.1.1. Wkłady pieniężne i niepieniężne .................................................. 50 1.2.1.2. Wkłady niepieniężne w postaci przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa ............................... 53 1.2.1.2.1. Pojęcie przedsiębiorstwa i zorganizowanej części przedsiębiorstwa ............................................................. 53 1.2.1.2.2. Skutki podatkowe wniesienia wkładu niepieniężnego w postaci przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa ............... 60 1.2.1.3. Wkłady niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część ........................................................ 70 1.2.1.3.1. Skutki podatkowe u podatnika wnoszącego aport ..... 70 1.2.1.3.2. Skutki podatkowe u spółki przejmującej aport .......... 79 1.2.1.4. Wkłady niepieniężne objęte regulacjami szczególnymi ............. 80 1.2.1.4.1. Partnerstwo publiczno-prywatne ................................. 80 1.2.1.4.2. Komercjalizowana własność intelektualna .................. 81 1.2.2. Podwyższenie kapitału zakładowego .......................................................... 83 1.2.2.1. Utworzenie nowych udziałów/akcji i podwyższenie wartości nominalnej udziałów (akcji) już istniejących .............................. 83 6 Spis treści 1.2.2.2. Podwyższenie kapitału w drodze konwersji wierzytelności ...... 89 1.2.2.3. Wydatki na utworzenie i podwyższenie kapitału zakładowego ponoszone przez spółkę .......................................... 94 1.3. Podatki obrotowe ...................................................................................................... 97 1.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................................. 97 1.3.1.1. Uwagi ogólne ................................................................................... 97 1.3.1.2. Wspólnik wnoszący aport działający w charakterze podatnika VAT ................................................................................ 98 1.3.1.3. Przedmiot aportu .......................................................................... 103 1.3.1.4. Podstawa opodatkowania przy wniesieniu aportu ................... 107 1.3.1.5. Finansowanie VAT od aportu: wspólnik czy spółka? ............... 113 1.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 115 1.3.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 115 1.3.2.2. Przedmiot opodatkowania. Zasada jednokrotności poboru podatku i zasada standstill ......................................................... 115 1.3.2.3. Podmiot podatku .......................................................................... 118 1.3.2.4. Podstawa opodatkowania i stawka. Zwrot PCC ........................ 118 1.3.2.5. Aport w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części ............................................................................................... 119 1.3.2.6. Aport innych składników w kontekście opodatkowania VAT ...... 121 Rozdział 2. Finansowanie spółki ze środków wspólników .................................... 126 2.1. Aspekty prawnohandlowe i cywilnoprawne ........................................................ 126 2.2. Podatek dochodowy ................................................................................................ 128 2.2.1. Pożyczki od wspólników ............................................................................ 128 2.2.1.1. Zasady ogólne ................................................................................ 128 2.2.1.2. Niedostateczna kapitalizacja ........................................................ 131 2.2.1.2.1. Zasada podstawowa ..................................................... 131 2.2.1.2.2. Przepisy intertemporalne ............................................ 142 2.2.1.2.3. Alternatywna metoda rozliczania odsetek ................ 142 2.2.2. Dopłaty ......................................................................................................... 146 2.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 148 2.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 148 2.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 154 Rozdział 3. Podział zysku spółki pomiędzy wspólników ....................................... 155 3.1. Aspekty prawnohandlowe ...................................................................................... 155 3.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 160 3.2.1. Przepisy mające zastosowanie do opodatkowania dywidend ............... 160 3.2.2. Pojęcie dywidendy ....................................................................................... 161 3.2.2.1. Przepisy krajowe ............................................................................ 161 3.2.2.2. Dyrektywa 2011/96/UE ................................................................ 165 3.2.2.3. Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ..................... 168 Spis treści 7 3.2.3. Opodatkowanie dywidend na podstawie przepisów implementujących dyrektywę 2011/96/UE .............................................. 171 3.2.3.1. Cel i zakres podmiotowy dyrektywy .......................................... 171 3.2.3.2. Zasady opodatkowania dywidend wypłaconych przez spółkę będącą polskim rezydentem podatkowym ................................ 174 3.2.3.2.1. Wypłata dywidendy na rzecz spółki państwa członkowskiego ............................................................. 174 3.2.3.2.1. Wypłata dywidendy do zakładu spółki państwa członkowskiego ............................................................. 179 3.2.3.3. Zasady opodatkowania dywidend otrzymanych przez spółkę będącą polskim rezydentem podatkowym ................................ 181 3.2.3.4. Środki przeciwko nadużyciu przepisów dyrektywy ................. 183 3.2.4. Opodatkowanie dywidend na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania ...................................................................... 186 3.2.4.1. Zasady ogólne ................................................................................ 186 3.2.4.2. Klauzula beneficial owner ........................................................... 190 3.2.4.3. Inne środki przeciwko nadużyciu postanowień umów dotyczących opodatkowania dywidend ..................................... 192 3.2.5. Szczególne zasady opodatkowania dywidend uregulowane w prawie krajowym ...................................................................................................... 194 3.2.5.1. Zryczałtowany krajowy podatek od dywidend ......................... 194 3.2.5.2. Odbiorcy dywidend objęci zwolnieniem podmiotowym lub specjalnym statusem podatkowym ...................................... 195 3.2.5.3. Metody eliminowania podwójnego opodatkowania dywidend przewidziane w prawie krajowym ............................ 196 3.2.5.4. Obowiązki spółki RP jako płatnika podatku od dywidend ..... 198 3.2.5.5. Szczególny reżim opodatkowania przewidziany dla dywidend rzeczowych ............................................................ 202 3.2.5.6. Problem opodatkowania tzw. ukrytej dywidendy oraz świadczeń wzajemnych pomiędzy spółką a wspólnikami 205 3.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 213 3.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 213 3.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 216 Rozdział 4. Zysk niepodzielony zagranicznej spółki kontrolowanej. Skutki podatkowe u wspólnika ................................................................................... 217 4.1. Istota i cel przepisów o zagranicznych spółkach kontrolowanych ................... 217 4.2. Polskie regulacje dotyczące zagranicznych spółek kontrolowanych ................ 221 4.2.1. Uwagi wstępne ............................................................................................. 221 4.2.2. Definicja zagranicznej spółki kontrolowanej .......................................... 222 4.2.3. Obowiązki ewidencyjne. Podstawa opodatkowania i ustalenie wysokości podatku ...................................................................................... 231 8 Spis treści Rozdział 5. Obniżenie kapitału zakładowego spółki .............................................. 238 5.1. Aspekty prawnohandlowe ...................................................................................... 238 5.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 240 5.2.1. Skutki podatkowe obniżenia kapitału zakładowego i umorzenia udziałów (akcji) ........................................................................................... 240 5.2.1.1. Umorzenie dobrowolne ................................................................ 240 5.2.1.2. Umorzenie przymusowe i automatyczne ................................... 245 5.2.1.3. Obniżenie wartości udziałów ...................................................... 246 5.2.1.4. Umorzenie rzeczowe ..................................................................... 247 5.2.1.5. Umorzenie nieodpłatne ................................................................ 247 5.2.1.6. Umorzenie z czystego zysku ........................................................ 248 5.2.2. Koszt spółki, w której udziały są umarzane ............................................. 249 5.3. Podatek od towarów i usług (VAT) ....................................................................... 249 5.4. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ................................................. 251 Rozdział 6. Organy spółki. Wybrane aspekty ich finansowania przez spółkę ... 253 6.1. Aspekty prawnohandlowe ...................................................................................... 253 6.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 260 6.2.1. Uwagi ogólne ............................................................................................... 260 6.2.2. Pełnienie funkcji członka zarządu i rady nadzorczej bez wynagrodzenia ...................................................................................... 260 6.2.2.1. Członkowie zarządu ...................................................................... 260 6.2.2.2. Członkowie rady nadzorczej ........................................................ 264 6.2.3. Wydatki ponoszone przez spółkę w związku z funkcjonowaniem zarządu i rady nadzorczej ........................................................................... 265 6.2.3.1. Ubezpieczenie członków zarządu i rady nadzorczej od odpowiedzialności cywilnej ................................................... 265 6.2.3.2. Inne wydatki spółki związane z wykonywaniem funkcji przez członków zarządu ............................................................... 267 6.2.3.3. Inne wydatki spółki związane z wykonywaniem funkcji przez członków rady nadzorczej ................................................. 267 6.3. Podatki obrotowe. Podatek od towarów i usług .................................................. 271 Rozdział 7. Likwidacja spółki ...................................................................................... 274 7.1. Aspekty prawnohandlowe ...................................................................................... 274 7.1.1. Likwidacja spółki wpisanej do rejestru sądowego .................................. 274 7.1.2. Likwidacja spółki kapitałowej w organizacji ........................................... 277 7.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 277 7.2.1. Zamknięcie roku podatkowego oraz obowiązki informacyjne ............. 277 7.2.2. Prowadzenie działalności w trakcie likwidacji ........................................ 279 7.2.3. Opodatkowanie wspólnika spółki kapitałowej ........................................ 279 7.2.3.1. Dochód z likwidacji jako dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych ............................................................................... 279 Spis treści 9 7.2.3.2. Nabycie składników majątkowych w związku z likwidacją ..... 281 7.2.4. Opodatkowanie likwidowanej spółki w związku z przekazaniem majątku likwidacyjnego .............................................................................. 283 7.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 283 7.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 283 7.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 285 Rozdział 8. Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki .................... 286 8.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 286 8.2. Tryb orzekania o odpowiedzialności oraz jej egzekwowania ............................ 289 8.3. Szczególne zasady odpowiedzialności osób trzecich pełniących funkcje organów spółek kapitałowych za zaległości podatkowe tych spółek ................ 291 Spółka jawna, komandytowa, partnerska, cywilna Część II Rozdział 1. Zawiązanie spółki i utworzenie jej majątku oraz jego późniejsze powiększenie ................................................................................................................... 299 1.1. Aspekty prawnohandlowe i cywilnoprawne ........................................................ 299 1.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 309 1.2.1. Wkłady pieniężne ........................................................................................ 309 1.2.2. Wkłady niepieniężne .................................................................................. 311 1.2.3. Podwyższenie wkładów .............................................................................. 314 1.2.4. Wydatki wspólników na utworzenie lub powiększenie kapitału .......... 315 1.2.5. Odsetki od udziału kapitałowego .............................................................. 316 1.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 318 1.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 318 1.3.1.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 318 1.3.1.2. Wspólnik wnoszący aport działający w charakterze podatnika VAT .............................................................................. 319 1.3.1.3. Przedmiot aportu .......................................................................... 321 1.3.1.4. Podstawa opodatkowania przy wniesieniu aportu ................... 322 1.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 328 1.3.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 328 1.3.2.2. Przedmiot opodatkowania ........................................................... 330 1.3.2.3. Podmiot podatku .......................................................................... 330 1.3.2.4. Podstawa opodatkowania i stawka ............................................. 331 Rozdział 2. Finansowanie dłużne spółki ze środków wspólników ....................... 333 2.1. Aspekty prawnohandlowe i cywilnoprawne ........................................................ 333 2.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 334 2.2.1. Odsetki jako koszty uzyskania przychodów ............................................ 334 10 Spis treści 2.2.2. Odsetki jako przychód ................................................................................ 335 2.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 337 2.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 337 2.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 338 Rozdział 3. Rozliczenia pomiędzy spółką a wspólnikami w toku bieżącej działalności spółki ......................................................................................................... 339 3.1. Aspekty prawnohandlowe i cywilnoprawne ........................................................ 339 3.1.1. Udział w zyskach i stratach ........................................................................ 339 3.1.2. Udział kapitałowy ........................................................................................ 341 3.1.3. Umowy wspólników ze spółką .................................................................. 343 3.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 344 3.2.1. Status podatkowy spółki ............................................................................. 344 3.2.2. Ustalanie wyniku podatkowego wspólników z tytułu udziału w spółce ........................................................................................................ 345 3.2.2.1. Ewidencja rachunkowa lub podatkowa ...................................... 345 3.2.2.2. Udział w zysku a dochód podatkowy ......................................... 347 3.2.2.3. Kwalifikacja do źródła przychodów ............................................ 350 3.2.2.4. Taryfa podatkowa .......................................................................... 351 3.2.2.5. Straty podatkowe ........................................................................... 353 3.2.3. Ustalanie dochodu z wybranych umów zawieranych przez wspólników ze spółką ....................................................................... 354 3.2.3.1. Świadczenie pracy ......................................................................... 354 3.2.3.2. Najem lub inne umowy o podobnym charakterze ................... 356 3.2.3.3. Sprzedaż składników majątkowych ............................................ 357 3.2.3.4. Świadczenia nieodpłatne .............................................................. 359 3.2.3.5. Ceny transakcyjne ......................................................................... 361 3.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 362 3.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 362 3.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 364 Rozdział 4. Rozwiązanie i likwidacja spółki. Wystąpienie wspólnika albo zbycie udziału ........................................................................................................ 365 4.1. Aspekty prawnohandlowe i cywilnoprawne ........................................................ 365 4.1.1. Postępowanie likwidacyjne ........................................................................ 365 4.1.2. Wystąpienie ze spółki .................................................................................. 367 4.1.3. Sprzedaż udziału spółkowego .................................................................... 371 4.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 372 4.2.1. Opodatkowanie likwidacji ......................................................................... 372 4.2.2. Opodatkowanie wystąpienia ze spółki ..................................................... 373 4.2.3. Opodatkowanie sprzedaży udziału spółkowego ..................................... 376 Spis treści 11 4.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 378 4.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 378 4.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 379 Rozdział 5. Specyfika spółek z udziałem nierezydentów ....................................... 380 5.1. Podmiotowość spółki na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania ........................................................................................................ 380 5.2. Powstanie zakładu zagranicznego ......................................................................... 382 5.3. Udział nierezydentów w spółce niebędącej osobą prawną ................................ 383 5.4. Świadczenia wynikające z umów ze spółką ......................................................... 384 5.5. Straty podatkowe ..................................................................................................... 385 Rozdział 6. Odpowiedzialność wspólników za zaległości podatkowe spółki .... 386 Część III Spółka komandytowo-akcyjna Rozdział 1. Aspekty prawnohandlowe ....................................................................... 391 Rozdział 2. Podatek dochodowy ................................................................................. 397 2.1. Uwagi ogólne ........................................................................................................... 397 2.2. Opodatkowanie dochodów spółki komandytowo-akcyjnej do końca 2013 r. 397 2.2.1. Pogląd pierwszy: brak odmienności opodatkowania wspólników spółki, w tym akcjonariuszy, w porównaniu z opodatkowaniem wspólników innych spółek osobowych .................................................... 397 2.2.2. Pogląd drugi: dochody akcjonariuszy opodatkowane w momencie wypłaty dywidendy ..................................................................................... 399 2.3. Opodatkowanie dochodów spółki komandytowo -akcyjnej od 2014 r. ........... 401 2.3.1. Uwagi ogólne ............................................................................................... 401 2.3.2. Spółka komandytowo-akcyjna podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych ....................................................................................... 402 2.3.3. Akcjonariusze spółki komandytowo-akcyjnej ........................................ 406 2.3.4. Komplementariusze spółki komandytowo-akcyjnej .............................. 408 Rozdział 3. Podatki obrotowe ...................................................................................... 412 3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ....................................................................... 412 3.1.1. Zawiązanie spółki. Utworzenie kapitału zakładowego i późniejsze jego podwyższenie ....................................................................................... 412 3.1.2. Finansowanie spółki ze środków wspólników po rozpoczęciu działalności oraz inne rozliczenia między spółką a wspólnikami w toku bieżącej działalności spółki ........................................................... 414 12 Spis treści 3.1.3. Podział zysku spółki pomiędzy wspólników. Obniżenie kapitału zakładowego spółki. Obniżenie wkładu kapitałowego komplementariusza ..................................................................................... 415 3.1.4. Rozwiązanie i likwidacja spółki ................................................................. 415 3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ................................................. 417 Rozdział 4. Odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki komandytowo-akcyjnej ................................................................................................. 421 Część IV Restrukturyzacja spółek Rozdział 1. Charakterystyka ogólna .......................................................................... 425 1.1. Istota i rodzaje procesów restrukturyzacyjnych .................................................. 425 1.1.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 425 1.1.2. Aspekty podatkowe ..................................................................................... 428 1.2. Podstawy prawne przekształceń, połączeń i podziałów ..................................... 429 1.2.1. Prawo krajowe .............................................................................................. 429 1.2.2. Prawo unijne ................................................................................................ 431 1.3. Sukcesja podatkowa przy przekształceniach, połączeniach i podziałach ........ 432 1.4. Problemy na gruncie podatków dochodowych przy przekształceniach, połączeniach i podziałach ...................................................................................... 435 1.5. Problemy na gruncie podatków obrotowych przy przekształceniach, połączeniach i podziałach ...................................................................................... 437 Rozdział 2. Wybrane rodzaje przekształceń ............................................................. 439 2.1. Przekształcenie spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową .......................... 439 2.1.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 439 2.1.1.1. Uwagi ogólne ................................................................................. 439 2.1.1.2. Procedura przekształcenia spółki kapitałowej .......................... 441 2.1.2. Podatek dochodowy .................................................................................... 443 2.1.2.1. Spółka przekształcana ................................................................... 443 2.1.2.2. Wspólnicy spółki przekształcanej ............................................... 445 2.1.2.2.1. Przekształcenie z udziałem wszystkich dotychczasowych wspólników oraz bez podwyższenia kapitału zakładowego ......................... 445 2.1.2.2.2. Przekształcenie z udziałem wszystkich dotychczasowych wspólników wraz z podwyższeniem kapitału zakładowego ................... 445 2.1.2.2.3. Przekształcenie bez udziału wszystkich dotychczasowych wspólników .................................... 445 Spis treści 13 2.1.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 447 2.1.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 447 2.1.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 447 2.2. Przekształcenie spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej i cywilnej w spółkę kapitałową ................................................................................................ 447 2.2.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 447 2.2.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 449 2.2.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 454 2.2.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 454 2.2.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych ................................... 454 2.3. Przekształcenie spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej i cywilnej w inną tego samego typu osobową spółkę handlową ......................................... 457 2.3.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 457 2.3.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 459 2.3.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 460 2.3.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 460 2.3.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 460 2.4. Przekształcenie spółki kapitałowej w spółkę jawną, komandytową i partnerską .............................................................................................................. 464 2.4.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 464 2.4.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 466 2.4.2.1. Skutki podatkowe dla spółki przekształcanej ............................ 466 2.4.2.2. Skutki podatkowe dla wspólników spółki przekształcanej ...... 469 2.4.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 474 2.4.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 474 2.4.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 474 2.5. Przekształcenie spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę jawną, komandytową i partnerską .................................................................................... 476 2.5.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 476 2.5.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 477 2.5.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 477 2.5.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 477 2.5.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 478 2.6. Przekształcenie spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę kapitałową .............. 480 2.6.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 480 2.6.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 481 2.6.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 482 2.6.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 482 2.6.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 482 Rozdział 3. Połączenia spółek ...................................................................................... 483 3.1. Połączenie spółek kapitałowych ............................................................................ 483 3.1.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 483 14 Spis treści 3.1.1.1. Zagadnienia ogólne ....................................................................... 483 3.1.1.2. Procedura łączenia polskich spółek kapitałowych ................... 486 3.1.1.3. Połączenie odwrotne ..................................................................... 490 3.1.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 491 3.1.2.1. Opodatkowanie łączących się spółek kapitałowych ................. 491 3.1.2.1.1. Uwagi ogólne ................................................................. 491 3.1.2.1.2. Rok podatkowy ............................................................. 492 3.1.2.1.3. Sposób podatkowego traktowania nadwyżek wartości ujawnionych przy przeszacowaniu majątku spółki przejmowanej ..................................... 494 3.1.2.1.4. Sposób podatkowego traktowania nadwyżek wartości przejętego majątku nad wartością udziałów u spółki przejmującej .................................. 495 3.1.2.2. Opodatkowanie wspólników łączących się spółek ................... 498 3.1.2.3. Wybrane problemy związane z przejęciem spółki kapitałowej 500 3.1.2.3.1. Strata spółki przejmowanej ......................................... 500 3.1.2.3.2. Dopłaty otrzymane przez spółkę od wspólnika ....... 501 3.1.2.3.3. Konfuzja zobowiązania w związku z połączeniem spółek ............................................................................. 501 3.1.2.3.4. Połączenia a podatkowa grupa kapitałowa ............... 502 3.1.2.3.5. Koszty połączenia oraz nabycia akcji (udziałów) spółki przejmowanej .................................................... 502 3.1.2.3.6. Metoda rozliczania różnic kursowych ....................... 503 3.1.2.3.7. Możliwość kontynuacji uiszczania zaliczek w formie uproszczonej po połączeniu ze spółką przejmowaną ................................................................. 504 3.1.2.4. Obejście prawa podatkowego ...................................................... 504 3.1.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 507 3.1.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 507 3.1.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 509 3.2. Połączenie z udziałem spółek osobowych ........................................................... 509 3.2.1. Aspekty prawnohandlowe .......................................................................... 509 3.2.2. Podatki dochodowe ..................................................................................... 512 3.2.3. Podatki obrotowe ........................................................................................ 514 3.2.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ............................................. 514 3.2.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ....................... 514 Rozdział 4. Wymiana udziałów jako alternatywa dla przejęcia majątku spółki ...... 516 4.1. Istota i podstawy prawne wymiany udziałów ...................................................... 516 4.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 517 4.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 524 4.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 524 4.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 526 Spis treści 15 Rozdział 5. Podziały spółek ......................................................................................... 527 5.1. Aspekty prawnohandlowe ...................................................................................... 527 5.2. Podatki dochodowe ................................................................................................ 536 5.2.1. Uwagi ogólne ............................................................................................... 536 5.2.2. Podziały spółek polegające na przeniesieniu zorganizowanych części przedsiębiorstwa .......................................................................................... 538 5.2.2.1. Sposób wyodrębnienia z majątku spółki dzielonej zorganizowanych części przedsiębiorstwa ................................. 538 5.2.2.2. Sukcesja podatkowa ...................................................................... 540 5.2.2.3. Skutki podatkowe dla spółki dzielonej i spółki przejmującej (nowo zawiązanej) ......................................................................... 542 5.2.2.4. Skutki podatkowe dla wspólników spółki dzielonej ................. 545 5.2.3. Podziały spółek polegające na przeniesieniu składników majątkowych niestanowiących zorganizowanych części przedsiębiorstwa .......................................................................................... 547 5.2.3.1. Skutki podatkowe dla spółki dzielonej i spółki przejmującej (nowo zawiązanej) ......................................................................... 547 5.2.3.2. Skutki podatkowe dla wspólników spółki dzielonej ................. 549 5.2.4. Porównanie obciążeń podatkowych przy podziałach spółek ................ 550 5.3. Podatki obrotowe .................................................................................................... 551 5.3.1. Podatek od towarów i usług (VAT) ........................................................... 551 5.3.1.1. Podział polegający na przeniesieniu składników majątkowych stanowiących zorganizowaną część przedsiębiorstwa ............................................................................ 551 5.3.1.2. Podział polegający na przeniesieniu składników majątkowych niestanowiących zorganizowanej części przedsiębiorstwa ............................................................................ 556 5.3.2. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ..................................... 557 5.4. Odpowiedzialność spółek przejmujących lub nowo zawiązanych w wyniku podziału za zaległości podatkowe spółki dzielonej ............................................ 557 Literatura ......................................................................................................................... 559 Wykaz orzecznictwa ...................................................................................................... 567 Wykaz pism urzędowych .............................................................................................. 579 Wykaz skrótów 17 Wykaz skrótóW 1. akty prawne dyrektywa 69/335/EWG – dyrektywa Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotycząca po- datków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz. Urz. WE L 249 z 28.10.1969, s. 25; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 9, t. 1, s. 11, z późn. zm.) dyrektywa 2008/7/WE – dyrektywa Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotycząca po- datków pośrednich od gromadzenia kapitałów (Dz. Urz. UE L 46 z 21.02.2008, s. 11, z późn. zm.) dyrektywa 2009/133/WE – dyrektywa Rady 2009/133/WE z  dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowa- nie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek róż- nych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. Urz. UE L 310 z 25.11.2009, s. 34, z późn. zm.) – dyrektywa Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przy- padku spółek dominujących i  spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. Urz. UE L 345 z 29.12.2011, s. 8, z późn. zm.) – dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w spra- wie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1, z późn. zm.) dyrektywa 2011/96/UE dyrektywa VAT k.c. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  dnia 2 kwietnia 1997 r. k.p. k.s.h. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) 18 o.p. rozporządzenie w sprawie cen transferowych u.p.c.c. u.p.d.o.f. u.p.d.o.p. u.p.t.u. u.r. ustawa nowelizująca ustawa o KRS Wykaz skrótów – ustawa z  dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) – rozporządzenia Ministra Finansów z  dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwój- nego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (tekst jedn.: Dz. U. z  2014 r. poz.  1186 z późn. zm.) – ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilno- prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 223) – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fi- zycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 710) – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.) – ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku do- chodowym od osób prawnych, ustawy o  podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o  podatku tonażowym (Dz. U. poz. 1387) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 687) 2. czasopisma i oficjalne publikatory Biul. Skarb. Dz. U. Dz. Urz. Dz. Urz. MF M. Pod. ONSA ONSA WSA OSA OSNC OSP OTK OTK-A PiZS PPH – Biuletyn Skarbowy Ministerstwa Finansów – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Dziennik Urzędowy Ministra Finansów – Monitor Podatkowy – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Przegląd Prawa Handlowego Wykaz skrótów 19 Pr. Spółek Prz. Pod. Rec. Zb. Orz. 3. Inne ETS KRS MK-OECD NSA PCC SA SCE SE SKA SN SPV TK TSUE WSA – Prawo Spółek – Przegląd Podatkowy – zbiór orzeczeń sądów wspólnotowych (przed dniem 1 maja 2004 r.) – zbiór orzeczeń sądów wspólnotowych (po dniu 1 maja 2004 r.) – Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie: Trybunał Sprawied- liwości Unii Europejskiej) – Krajowy Rejestr Sądowy – Modelowa konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – Naczelny Sąd Administracyjny – podatek od czynności cywilnoprawnych – sąd apelacyjny – spółdzielnia europejska – spółka europejska – spółka komandytowo-akcyjna – Sąd Najwyższy – spółka celowa (ang. Special Purpose Vehicle) – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – wojewódzki sąd administracyjny Wprowadzenie 21 WproWadzenIe 1. Wybór formy prawnej jest jedną z najważniejszych decyzji, jaką musi podjąć przed- siębiorca przed rozpoczęciem działalności gospodarczej. Z  reguły może on wybrać jedną z form, jakie dopuszcza prawo danego państwa. Forma prawna staje się strukturą organizacyjno-prawną wyodrębnionego przedsiębiorcy, przez pojęcie której należy ro- zumieć nie tylko wewnętrzną strukturę majątkową i organizacyjną, ale także ogół ze- wnętrznych stosunków prawnych1. Spółka jest jedną ze struktur organizacyjno-prawnych przedsiębiorcy przewidzianych w prawie polskim. Obok niej wyróżnia się jeszcze takie struktury organizacyjno-prawne, jak: przedsiębiorca indywidualny, przedsiębiorstwo pań- stwowe, spółdzielnia oraz stowarzyszenie i fundacja prowadzące działalność gospodarczą. W literaturze prawnohandlowej podkreśla się, że dla wyjaśnienia treści terminu „spółka” niezbędne jest wskazanie, na czym polegają jej cechy szczególne, które z jednej strony odróżniają tę specyficzną strukturę organizacyjn-oprawną od innych form prawem dopuszczonych, z drugiej zaś stanowią pewne minima występujące we wszystkich spółkach, niezależnie od ich rodzaju. Wychodząc z tego założenia, przez spółkę należy rozumieć „prywatnoprawną «wspólnotę prawną» («stowarzyszenie», «zjednoczenie») osób, o charakterze jawnym, utworzoną w drodze umowy, dla osiąg- nięcia wspólnego celu, poprzez zorganizowane współdziałanie tych osób”2. Przepisy prawa polskiego definiują rodzaje spółek oraz określają ich kształt prawny, tworząc w ten sposób tzw. nazwane (normatywne) typy umów spółek. Należą do nich: 1) spółka cywilna, 2) spółka jawna, 3) spółka partnerska, 4) spółka komandytowa, 5) spółka komandytowo-akcyjna, 6) spółka z o.o., 7) spółka akcyjna. 1 S. Włodyka, Prawo spółek handlowych w systemie prawa (w:) J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, M. Spyra, System Prawa Handlowego, t. 2, Prawo spółek handlowych, red. S. Włodyka, Warszawa 2012, s. 32. 2 Tamże, s. 33. 22 Wprowadzenie Regulacja rodzajów spółek zawarta w kodeksie cywilnym i kodeksie spółek hand- lowych jest wyczerpująca, tj. poza wymienionymi wyżej nie ma innych kodekso- wych rodzajów spółek. Warto zauważyć, że nie ma wśród nich tzw. spółki cichej, którą przewidywały przepisy kodeksu handlowego, a która obecnie może być jedynie uznana za formę współpracy ukształtowaną empirycznie3. Natomiast poza spółkami kodeksowymi istnieją jeszcze dwa rodzaje spółek pozakodeksowych, które stały się częścią prawa polskiego w wyniku jego dostosowania do europejskiego prawa spó- łek. Chodzi o europejskie zgrupowanie interesów gospodarczych (EZIG) oraz spółkę europejską. Spółki te zostały pominięte w kodeksie spółek handlowych ze względu na ponadnarodowy sposób powstawania regulujących je norm prawnych oraz trans- graniczne ukierunkowanie regulowanych przez nie typów spółek4. Z zamkniętego katalogu kodeksowych typów spółek wynika, że obok spółki cy- wilnej, uregulowanej przepisami kodeksu cywilnego, pozostałe spółki są spółkami prawa handlowego. Jeśli chodzi o te ostatnie, to istotny jest ich normatywny po- dział na handlowe spółki osobowe i kapitałowe. Do pierwszej grupy kodeks spółek handlowych zalicza spółkę jawną, spółkę partnerską, spółkę komandytową i spółkę komandytowo-akcyjną, zaś do drugiej grupy – spółkę z ograniczoną odpowiedzial- nością i spółkę akcyjną. Ten sztywny podział normatywny nie odzwierciedla jed- nak rzeczywistego charakteru spółek z  punktu widzenia stopnia występowania w nich elementu osobowego i kapitałowego. I tak wskazuje się, że „spółka jawna jest «czystą» spółką osobową, partnerska jest już bardziej kapitałowa, zaś spółka komandytowa, a zwłaszcza komandytowo-akcyjna, są już «bardzo kapitałowe»”5. Za modelowy typ spółki kapitałowej uznawana jest natomiast spółka akcyjna. Spółka ma charakter osobowy lub kapitałowy w zależności od tego, czy w jej substracie przeważa element osobowy (wspólnicy) czy kapitałowy (rzeczowy). Konkretyzacja tych elementów w odniesieniu do poszczególnych rodzajów spółek wymaga jed- nak wzięcia pod uwagę bardziej szczegółowych kryteriów, takich jak wyposażenie spółki w przymiot osobowości prawnej, jej skład osobowy i jego stabilność, zakres uprawnień wspólników, stosunki majątkowe spółki, organizacja zarządzania spółką oraz akt założycielski6. Z uwagi na znaczenie tych kryteriów zostaną one bliżej scha- rakteryzowane7. Spółki kapitałowe są wyposażone w przymiot osobowości prawnej, podczas gdy spółki osobowe nie są osobami prawnymi. Zgodnie z art. 8 k.s.h., spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Oznacza to, że 3 Tamże, s. 40. 4 A. Szumański, Kodeks spółek handlowych, Warszawa 2015, Wprowadzenie, s. VIII. 5 S. Włodyka, Prawo…, s. 42–45. 6 Tamże. 7 Charakterystyka różnic pomiędzy spółkami osobowymi i kapitałowymi zob. S. Włodyka, Prawo…, s. 42–45. Wprowadzenie 23 została wyposażona w zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych i zdolność sądową, co pozwala uznać ją za ułomną osobę prawną. Jeśli chodzi o skład osobowy, spółki kapitałowe mogą być zarówno wieloosobowe, jak i jednoosobowe, w przeci- wieństwie do spółek osobowych, które nie mogą mieć jednego wspólnika. Ponadto skład osobowy spółki osobowej jest w zasadzie stały, gdyż przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika takiej spółki jest obwarowane warunkami takimi, jak wy- móg przyzwolenia w samej umowie spółki oraz udzielenie pisemnej zgody przez wszystkich wspólników. W spółce kapitałowej skład osobowy jest zmienny, co wy- nika z większej swobody wchodzenia do spółki nowych wspólników w miejsce ustę- pujących ze spółki. Jeśli chodzi o zakres uprawnień przysługujących wspólnikom w zarządzaniu spółką, to w spółkach osobowych przysługują one każdemu wspólnikowi w tym samym za- kresie, niezależnie od wysokości wkładu. W spółkach kapitałowych obowiązuje na- tomiast zasada proporcjonalności, zgodnie z którą zakres uprawnień przysługujących wspólnikowi jest proporcjonalny do jego udziału w kapitale spółki. Przykładowo można wskazać na regulacje kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którymi na je- den udział przypada jeden głos, zysk rozdziela się w stosunku do liczby udziałów lub akcji, nadwyżkę majątku po likwidacji spółki dzieli się w proporcji do dokonanych przez każdego wspólnika wpłat kapitału zakładowego. Przy podejmowaniu decyzji dotyczących spółki w spółkach osobowych obowiązuje zasada jednomyślności, zaś w spółkach kapitałowych uchwały zapadają (z pewnymi wyjątkami) większością głosów. Jeśli chodzi o stosunki majątkowe, to w obu typach spółek majątek spółki powstaje na skutek wniesienia wkładów przez wspólników i stanowi własność samej spółki. W handlowych spółkach osobowych za długi spółki odpowiada spółka swoim ma- jątkiem oraz wspólnicy bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z po- zostałymi wspólnikami i ze spółką. Odpowiedzialność wspólników jest subsydiarna, tj. egzekucja z majątku wspólnika jest możliwa tylko wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. W spółkach kapitałowych za długi spółki odpowiada sama spółka, zaś odpowiedzialność wspólników jest wyłączona. Jeśli chodzi o organizację zarządzania spółką, to różnice pomiędzy spółkami osobo- wymi i kapitałowymi sprowadzają się do tego, że w tych pierwszych zarząd spółką należy do samych wspólników, chociaż o ile nie wykluczają tego przepisy kodeksu, mogą oni w drodze umowy zawartej pomiędzy sobą powierzyć te czynności także profesjonalnym osobom trzecim, natomiast w spółkach kapitałowych zarządzanie jej sprawami powierzone jest jej specjalnemu organowi – zarządowi spółki, do którego mogą być także powołani wspólnicy, ale w tym przypadku nie działają oni w takim charakterze, lecz jako organ spółki. W spółkach akcyjnych zarząd sprawowany jest przez profesjonalistów w tej dziedzinie. 24 Wprowadzenie Jeśli chodzi o akt założycielski, to różnice sprowadzają się do tego, że w spółkach osobowych, które nie posiadają organizacji wewnętrznej, spełnia on rzeczywiście tylko funkcję założycielską, podczas gdy w spółkach kapitałowych spełnia głównie funkcję organizacyjną (np. określa sposób tworzenia, skład, kompetencje poszcze- gólnych organów spółki). Obecnie bliżej scharakteryzowane zostaną poszczególne spółki kodeksowe, tj. spółka cywilna, a następnie osobowe spółki handlowe oraz spółki kapitałowe według po- rządku przyjętego w kodeksie spółek handlowych. 2. Zgodnie z art. 860 k.c., przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Spółka cywilna nie musi być zatem po- wołana do prowadzenia przedsiębiorstwa, ale może być utworzona na przykład do realizacji jakiegoś jednorazowego przedsięwzięcia, któremu można przypisać cel go- spodarczy. W przypadku zawarcia spółki na czas nieoznaczony przepisy przewidują możliwość wystąpienia z niej wspólnika, które powinno być poprzedzone wypo- wiedzeniem udziału. Jeżeli chodzi o zakres uprawnień wspólników w zarządzaniu spółką, to każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia jej spraw, a także jest umocowany w analogicznym zakresie do jej reprezentowania. Wkłady mogą być wnoszone w rozmaitej formie, w gotówce, jak i w formie rzeczowej lub własnej pracy. Wniesione wkłady nie tworzą odrębnego majątku spółki, lecz stano- wią współwłasność łączną wspólników. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku, rozporządzać udziałem we wspólnym ma- jątku wspólników lub udziałem w poszczególnych składnikach majątku oraz żądać zaspokojenia z jego udziału w majątku wspólnym lub w poszczególnych składni- kach tego majątku. Każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach bez względu na rodzaj i wartość wkładu, jednakże umowa może inaczej ustalić stosunek wspólników w  zyskach i stratach. Spółka cywilna podobnie jak wszystkie osobowe spółki handlowe nie ma osobowości prawnej, ale w przeciwieństwie do nich nie jest ułomną osobą prawną. Wszystkie czynności prawne, takie jak zaciąganie zobowiązań czy nabywanie praw, wykonują wspólnicy. Zgodnie z art. 22 k.s.h., spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsię- biorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową. Spółka jawna jest naj- prostszą formą spośród spółek handlowych, a jednocześnie, jak była o tym mowa, jest modelową (czystą) spółką osobową. Wykazuje ona zatem wszystkie cechy wskazane wyżej jako specyficzne dla tego typu spółek. Każda spółka handlowa, w której kon- strukcji prawnej nie występują cechy właściwe dla innych spółek handlowych, jest spółką jawną. Umowa spółki jawnej powinna zawierać firmę i siedzibę spółki, okre- ślenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość, przedmiot dzia- łalności spółki oraz czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony. Wszelkie mienie wnie- Wprowadzenie 25 sione jako wkład lub nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia stanowi majątek spółki. Majątek spółki jest więc majątkiem odrębnym od majątku wspólników. Obok poję- cia wkładu występuje także pojęcie udziału kapitałowego. Udział kapitałowy wspól- nika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu, z tym że wspólnicy mogą w umowie spółki postanowić inaczej. Udział kapitałowy jest ujmowany jako ozna- czający pewną wartość księgową wyrażoną w pieniądzu i zapisaną na koncie wspól- nika w księgach spółki8. Każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W doktrynie pojawia się także pojęcie udziału w spółce, przez które rozumie się ogół praw i obowiązków wspólnika, majątkowych i organizacyjnych, przysługują- cych z tytułu przynależności do spółki9. Różnice pomiędzy spółką cywilną a spółką jawną sprowadzają się do tego, że spółka jawna jest przedsiębiorcą, a w spółce cywilnej przedsiębiorcami są wspólnicy, spółka jawna prowadzi przedsiębiorstwo, spółka cy- wilna może być utworzona dla osiągnięcia celu gospodarczego, którego realizacja nie wymaga takiego stopnia organizacji, majątek wniesiony w postaci wkładów jest mająt- kiem spółki jawnej, a w przypadku spółki cywilnej współwłasnością łączną wspólni- ków, różnice dotyczą też odpowiedzialności za długi, gdyż w przypadku spółki jawnej odpowiedzialność za długi jest odpowiedzialnością subsydiarną wspólnika, a w przy- padku spółki cywilnej odpowiedzialność wspólników za jej długi ma charakter pierw- szorzędny, a solidarność istnieje tylko między wspólnikami10. Zgodnie z art. 86 k.s.h., spółką partnerską jest spółka osobowa, utworzona przez wspólników (partnerów) w celu wykonywania wolnego zawodu w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Spółka może być zawiązana w celu wykonywania więcej niż jednego wolnego zawodu, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej. Part- nerami w spółce mogą być wyłącznie osoby fizyczne, uprawnione do wykonywania wolnych zawodów, które zostały wymienione w przepisach kodeksu spółek handlo- wych regulujących strukturę tej spółki lub odrębnej ustawie. Specyficzne dla tego typu spółki jest uregulowanie zasad odpowiedzialności, zgodnie z którymi partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wyko- nywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jak również za zobowiązania spółki będące następstwem działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności. Jak wskazuje się w literaturze, spółka part- nerska jest spółką osobową, jednakże występują w niej cechy charakterystyczne dla spółek kapitałowych, znajdujące normatywny wyraz w możliwości utworzenia za- rządu spółki, któremu zostanie powierzone prowadzenie jej spraw i reprezentowanie. Do zarządu spółki partnerskiej mają zastosowanie przepisy dotyczące zarządu spółki z o.o. Dlatego też zaliczana jest ona do spółek o charakterze hybrydowym, w której 8 Prawo spółek handlowych, red. A. Kidyba, Warszawa 2010, s. 25. 9 Tamże, s. 26. 10 Tamże, s. 20. 26 Wprowadzenie występują zarówno elementy właściwe spółkom osobowym, jak i kapitałowym, jed- nakże z przewagą elementów osobowych11. W sprawach nieuregulowanych w dziale poświęconym tej spółce stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej. Zgodnie z art. 102 k.s.h., spółką komandytową jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobo- wiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komple- mentariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona. Spółka komandytowa, podobnie jak spółka partnerska zaliczana jest do spółek hybrydowych o przewadze elementów osobowych12. Jest ona najbliższa spółce jawnej, ale tylko w odniesieniu do części wspólników będących komplemen- tariuszami, których pozycja ściśle odpowiada pozycji wspólników w spółce jawnej. W przypadku zwiększenia w spółce roli komandytariuszy „oddali się” ona nieco od spółki jawnej13. Cechą charakterystyczną spółki komandytowej jest ustawowe zróż- nicowanie odpowiedzialności za zobowiązania spółki wobec wierzycieli. Komple- mentariusz odpowiada zawsze bez ograniczenia, natomiast komandytariusz tylko do wysokości sumy komandytowej. Dlatego też umowa spółki komandytowej obok oznaczenia wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartości powinna zawierać oznaczony kwotowo zakres odpowiedzialności każdego komandytariusza wobec wierzycieli (sumę komandytową). Istotne jest także rozróżnienie w przypadku komandytariusza znaczenia sumy komandytowej i jego wkładu. Suma komandytowa jest jedynie kwotowo określoną wysokością jego odpowiedzialności osobistej wobec wierzycieli, natomiast wkład wnoszony do spółki stanowi rzeczywiste zwiększenie majątku spółki podlegające egzekucji na rzecz wierzy
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: