Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00411 007907 13454200 na godz. na dobę w sumie
Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce - ebook/pdf
Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 323
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-197-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Rodzina Oporowskich herbu Sulima była jedną z najważniejszych familii możnowładczych działających na obszarze tzw. szerokiej Wielkopolski w późnym średniowieczu. Z jej szeregów rekrutowało się m.in.: dwóch szefów kancelarii królewskiej Jagiellonów ‒ podkanclerzy Władysław z Oporowa oraz Andrzej (jego bratanek), dwaj biskupi, w tym prymas Polski, liczni zasiadający w radzie królewskiej wojewodowie i kasztelanowie, posłowie ziemscy, królewscy dyplomaci oraz prałaci i kanonicy kapituł katedralnych. Oporowscy zaliczali się w XV stuleciu stale do stronnictwa dworskiego oraz często angażowali w różne akcje polityczne królów z dynastii Jagiellonów. Można więc zaliczyć niektórych z przedstawicieli tej rodziny do elity ogólnopolskiej.

 

Początkową cezurą chronologiczną książki jest rok 1339, gdy w źródłach po raz pierwszy pojawił się włodarz łęczycki Stefan, dziedzic Oporowa. Wojewoda łęczycki Mikołaj z Oporowa założył w latach 1399‒1424 miasto i zbudował warownię ‒ fortalicjum. Jego syn ‒ Władysław z Oporowa ‒ arcybiskup gnieźnieński wzniósł w Oporowie obronny zamek, istniejący do dziś oraz ufundował w 1453 klasztor oo. paulinów. Z przyczyn genealogicznych opis dziejów tej rodziny kończy się na latach 1540–1542, kiedy zmarli wojewodowie brzeski kujawski Jan Oporowski (młodszy) oraz łęczycki Andrzej Oporowski, przedstawiciele szóstego już pokolenia dziedziców Oporowa. Zasięg geograficzny książki stanowią miejsca związane z działalnością polityczną i majątkową Oporowskich.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Oporowscy herbu Sulima K ariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce BIBLIOTHECA THOMASOVIENSIS VOL. II Redaktor naczelny serii: Krzysztof Tomasz Witczak Tomasz Pietras Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny Katedra Historii Histriografii i Nauk Pomocniczych Historii 90-219 Łódź, ul. A. Kamińskiego 27a tomhislodz@gmail.com RECENZENT Sobiesław Szybkowski EDYCJA TEKSTU, SKŁAD I ŁAMANIE Tomasz Pietras PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Na okładce wykorzystano zdjęcia lotnicze zamku w Oporowie k. Kutna fot. Marek Wysocki (2009) oraz portalu kaplicy zamkowej w Oporowie fot. Anna Majewska-Rau, archiwum Muzeum – Zamku w Oporowie © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.6557.14.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-065-7 ISBN (ebook) 978-83-7969-197-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Pani Profesor Alicji Szymczakowej z serdecznymi podziekowaniami SPIS TREŚCI Wstęp 9 Rozdział I Pierwsze pokolenia. Początki kariery Oporowskich w ziemi łęczyckiej do 1391 roku 19 Początki Sulimów w ziemi łęczyckiej 19 Pierwszy właściciel Oporowa 25 Stefan z Oporowa, sędzia łęczycki 31 Bogusław z Oporowa, scholastyk łęczycki 33 Włodzimierz z Oporowa, sędzia łęczycki 37 Trzeci z braci Oporowskich 39 Rozdział II Wojewoda łęczycki Mikołaj z Oporowa – budowniczy rodzinnej fortuny 43 Kariera polityczna Mikołaja z Oporowa 43 Działalność majątkowa Mikołaja z Oporowa w ziemi łęczyckiej 53 Kujawskie małżeństwo łęczyckiego wojewody 65 Rozdział III Prymas Władysław z Oporowa i jego bracia. Pokolenie synów wojewody Mikołaja 73 Stefan z Chodowa i Oporowa, kasztelan brzeziński 73 Władysław z Oporowa, podkanclerzy królewski, biskup włocławski i arcybiskup gnieźnieński 83 Jan z Goślubia 117 Bogusław ze Służewa i Oporowa, wojewoda inowrocławski 120 Mikołaj z Miłonic i Oporowa, kasztelan brzeziński 132 Piotr z Oporowa, wojewoda łęczycki 139 Rozdział IV Kariery Oporowskich w drugiej połowie XV i początkach XVI wieku 163 Andrzej Oporowski, biskup i podkanclerzy koronny 163 Jan Oporowski (starszy), wojewoda inowrocławski i brzeski kujawski 177 Andrzej Oporowski, kanonik włocławski, gnieźnieński i kruszwicki 196 Jan Oporowski (młodszy), wojewoda inowrocławski i brzeski kujawski 201 Młodsi bracia Oporowscy, starostowie kruszwiccy 219 Mikołaj Oporowski, kasztelan kruszwicki, brzeziński i brzeski kujawski 222 Andrzej Oporowski, tenutariusz Nakonowa, wojewoda inowrocławski, brzeski kujawski i łęczycki 230 Zakończenie 253 Bibliografia 263 Tablice genealogiczne 283 Summary 295 Wykaz skrótów 299 Wykaz ilustracji 301 Indeks osób 303 WSTĘP Monografia ta mieści się w nurcie badań genealogiczno-prozopogra- ficznych nad rodziną szlachecką w Polsce późnośredniowiecznej. Rodzina Oporowskich herbu Sulima była jedną z najważniejszych familii możnowładczych działających na obszarze tzw. szerokiej Wielkopol- ski (obejmującej województwa poznańskie, kaliskie, sieradzkie, łęczyckie, Kujawy i ziemię dobrzyńską) w późnym średniowieczu (XIV – pocz. XVI w.). Z jej szeregów rekrutowało się m.in.: dwóch szefów kancelarii królewskiej Jagiellonów – podkanclerzy Władysław z Oporowa oraz Andrzej (jego brata- nek, syn wojewody łęczyckiego Piotra), dwaj biskupi (Władysław i Andrzej), w tym prymas Polski (tenże Władysław), liczni zasiadający w radzie królew- skiej wojewodowie i kasztelanowie oraz wysoko postawieni w hierarchii duchowni – prałaci i kanonicy najważniejszych polskich kapituł katedral- nych. Wielu członków rodziny Oporowskich brało aktywny udział w kształ- towaniu polityki wewnętrznej i zagranicznej Polski, zwłaszcza w okresie panowania Władysława Jagiełły i jego młodszego syna Kazimierza Jagiel- lończyka. Oporowscy zaliczali się w XV stuleciu stale do stronnictwa dwor- skiego oraz często angażowali w różne akcje polityczne Jagiellonów. Z całą pewnością można więc zaliczyć tę rodzinę, a przynajmniej niektórych jej przedstawicieli, do elity ogólnopolskiej. To wystarczający powód, aby zająć się nieco bliżej dziejami tej łęczyckiej rodziny możnowładczej, zwłaszcza że znakomitych, nowoczesnych monografii, doczekały się dotąd głównie rodzi- ny związane z Małopolską (np. Tarnowscy herbu Leliwa, Tęczyńscy herbu Topór, Szafrańcowie herbu Stary Koń, Czyżowscy herbu Półkozic, Rogowscy herbu Działosza czy Kmitowie herbu Szreniawa)1. Monografia Oporowskich 1 W. Dworzaczek, Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego. Wiek XIV– XV, Warszawa 1971; tenże, Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, 10herbu Sulima jest nieśmiałą próbą wpisania się w ten nurt badań i nawią- zania do tego typu publikacji – serii monografii późnośredniowiecznych rodzin możnowładczych. Moim głównym celem badawczym będzie wska- zanie przyczyn oraz kolejnych etapów kariery rodziny Oporowskich, próba odpowiedzi na pytanie: od kiedy można zaliczyć ich do kręgu lokalnej elity szlacheckiej (w rodzinnej ziemi łęczyckiej) oraz do elity ogólnopolskiej. Za początkową cezurę chronologiczną książki można uznać 1339 r., gdy w źródłach po raz pierwszy pojawił się włodarz łęczycki Stefan, dziedzic Oporowa2. W poszukiwaniu antenata rodziny Oporowskich cofam się jednak w czasie nieco bardziej, do przełomu XIII i XIV w. Cezurę końcową stanowią pierwsze lata XVI w., czyli przełom średniowiecza i czasów nowożytnych, choć z przyczyn genealogicznych kończę omawianie dziejów tej rodziny na latach 1540–1542, kiedy zmarli wojewodowie brzeski kujawski Jan Oporow- ski (młodszy) oraz łęczycki Andrzej Oporowski, przedstawiciele szóstego już pokolenia dziedziców Oporowa. Zasięg geograficzny książki stanowią wszystkie miejsca związane z działalnością polityczną i majątkową Oporow- skich. Najwięcej uwagi poświęcam jednak ich posiadłościom w wojewódz- twie łęczyckim, skupionym wokół Oporowa w powiecie orłowskim, od któ- rego urobiono nazwisko Oporowski. Monografia Oporowskich została oparta na szerokiej kwerendzie źródło- wej, przede wszystkim w archiwalnych źródłach sądowych z terenu woje- wództwa łęczyckiego (księgi ziemskie i grodzkie łęczyckie, najstarsze księgi ziemskie orłowskie i brzezińskie), w mniejszym stopniu także z Kujaw (nie- które księgi grodzkie brzeskie)3. Wartościowym źródłem okazały się doku- Warszawa 1985; A. Sochacka, Jan z Czyżowa, namiestnik Władysława Warneńczyka. Kariera rodziny Półkozów w średniowieczu, Lublin 1993; J. Kurtyka, Tęczyńscy. Studium z dziejów pol- skiej elity możnowładczej w średniowieczu, Kraków 1997; J. Sperka, Szafrańcowie herbu Stary Koń. Z dziejów kariery i awansu w późnośredniowiecznej Polsce, Katowice 2001; B. Czwojdrak, Rogowscy herbu Działosza podskarbiowie królewscy. Studium z dziejów możnowładztwa w dru- giej połowie XIV i w XV wieku, Katowice 2002; R. Trawka, Kmitowie. Studium kariery politycznej i społecznej w późnośredniowiecznej Polsce, Kraków 2005. 2 T. Nowak, Nieznany dokument Władysława, księcia dobrzyńskiego i łęczyckiego z 1339 r., [w:] In tempore belli et pacis. Ludzie – Miejsca – Przedmioty. Księga pamiątkowa dedykowana prof. dr hab. Janowi Szymczakowi w 65-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowo-dydaktycznej, pod red. T. Grabarczyka, A. Kowalskiej-Pietrzak i T. Nowaka, Warszawa 2011, s. 625–632 – dzięki odkryciu w księgach łęczyckich z końca XVI w. nieznanego wcześniej dokumentu średnio- wiecznego, cofnął najstarszą wzmiankę źródłową o Oporowie i Oporowskich o ćwierć wieku. 3 Archiwum Główne Akt Dawnych (dalej: AGAD), KZŁ; AGAD, KGŁ; AGAD, KZO; AGAD, KZBrzez; AGAD, KGB. Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej… 11 menty przechowywane w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku4, zaś cen- nym uzupełnieniem materiału archiwalnego – regesty z ksiąg ziemskich i grodzkich z terenu Wielkopolski sporządzone przez Włodzimierza Dwo- rzaczka i wydane przez zespół Biblioteki Kórnickiej PAN w formie elektro- nicznej pt. Teki Włodzimierza Dworzaczka5. Zrezygnowałem z omówienia w tej książce genealogii kilku innych rodzin szlacheckich, wywodzących się z pnia Oporowskich a działających głównie na Kujawach (Służewscy, Cho- dowscy) i w Wielkopolsce (Goślubscy, Grocholscy), chciałbym bowiem zająć się dziejami tych rodzin w odrębnej monografii, po pogłębieniu kwerend źródłowych o dalsze księgi sądowe z tych województw. Ze źródeł drukowanych dla tematyki tej pracy bezcenne okazały się zwłaszcza dokumenty opublikowane w Kodeksie dyplomatycznym Wielko- polski6 oraz dwie edycje dokumentów zakonu paulinów – dawniejsza Jana Fijałka i nowa Janusza Zbudniewka7. Dla odtworzenia biografii tych spo- śród Oporowskich, którzy należeli do stanu duchownego, wartościowymi wydawnictwami źródłowymi są Acta capitulorum wydane na początku XX w. przez Bolesława Ulanowskiego oraz edycja Bullarium Poloniae Stanisława Kurasia i Ireny Sułkowskiej-Kurasiowej8. Dużo cennych informacji o spra- wach rodzinnych i majątkowych Oporowskich, działających w końcu XV i XVI w., można znaleźć w Metryce Koronnej9. Sporo wiadomości przyniosły 4 Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Dokumenty samoistne. 5 Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Kórniku, Teki Dworzaczka. O zasadach tej edycji zob. J. Wisłocki, A. Bieniaszewski, R.T. Prinke, Spuścizna Włodzimierza Dworzaczka, „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”, 1996, z. 24, s. 169–182. 6 KDW, t. I–IV, wyd. I. Zakrzewski, Poznań 1877–1879; t. V, wyd. F. Piekosiński, Poznań 1908; t. VI: 1174–1400, oprac. A. Gąsiorowski, H. Kowalewicz, Warszawa–Poznań 1982; t. VII: 1401–1415, oprac. A. Gąsiorowski, R. Walczak, Warszawa–Poznań 1985; t. VIII: 1416–1425, wyd. i oprac. A. Gąsiorowski i T. Jasiński, Warszawa–Poznań 1989; t. IX: 1426–1434, wyd. i oprac. A. Gąsiorowski i T. Jasiński, Warszawa–Poznań 1990; t. X: 1435–1444, wyd. i oprac. A. Gąsiorowski i T. Jasiński, Poznań 1993; t. XI: 1225–1444 i indeksy do t. VI–XI, wyd. A. Gąsio- rowski, T. Jasiński, T. Jurek, I. Skierska, Poznań 1999. 7 ZDPauli, oprac. J. Fijałek, z. 1: 1328–1464, Kraków 1938; ZDPauli, t. 2: 1464–1550, oprac. J. Zbudniewek, Warszawa 2004. 8 Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. II–III, Kraków 1902–1908; BP, wyd. I. Sułkowska-Kurasiowa, S. Kuraś, t. I: 1000–1342, Rzym 1982; t. II: 1342–1378, Rzym 1985; t. III: 1378–1417, Rzym 1988; t. IV: 1417–1431, Rzym 1992; t. V: 1431–1449, Rzym 1995; t. VI: 1447–1464. Rzym 1998. 9 Wykorzystałem edycję regestów z Metryki Koronnej: MRPS, wyd. T. Wierzbowski, cz. I, Warszawa 1905; cz. II, Warszawa 1907; cz. III, Warszawa 1908; cz. IV, ks. 1, Warszawa 1910; cz. IV, ks. 2, Warszawa 1912; cz. IV, ks. 3, Warszawa 1915 oraz MRPC, t. 1: Liber distinctus Wstęp 12także edycje najstarszych ksiąg sądowych łęczyckich oraz kujawskich Adolfa Pawińskiego10. Z grupy źródeł narracyjnych wymienić trzeba oczywiście Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, który żył współcześnie z najwybitniejszymi Oporowskimi – prymasem Władysławem z Oporowa i jego braćmi11. Władysław Semkowicz w artykule wydanym w 1910 r., zaprezentował hipotezę na temat pochodzenia, pierwotnego gniazda rodowego oraz najstar- szych znanych przedstawicieli rodu Sulimów12. Zająłem się bliżej tym zagad- nieniem w osobnym artykule13. Książkowej biografii, autorstwa Zofii Wilk- -Woś, doczekał się dotąd tylko jeden, niewątpliwie najwybitniejszy spośród żyjących w średniowieczu Oporowskich – Władysław z Oporowa, podkancle- rzy królewski, biskup włocławski i arcybiskup gnieźnieński14. Janusz Bieniak opracował dla Polskiego Słownika Biograficznego serię biogramów wybit- nych przedstawicieli rodzin Oporowskich i Służewskich15. Autorami pozosta- łych biogramów są: Alicja Szymczakowa, Tadeusz Nowak, Jan Pakulski16 oraz numero 10 annorum 1447–1454, Warszawa 1914 i nowsze wydawnictwo źródłowe Księga Metryki Koronnej podkanclerzego Andrzeja Oporowskiego z lat 1479–1483, wyd. G. Rutkow- ska, Warszawa 2005. 10 Księgi sądowe łęczyckie od 1385 do 1419, cz. 1–2, Teki Adolfa Pawińskiego, t. III–IV, War- szawa 1897; Księgi sądowe brzesko-kujawskie 1418–1424, wyd. J. K. Kochanowski, Teki Adolfa Pawińskiego, t. VII, Warszawa 1905. 11 J. Długosz, Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, oprac. D. Turkowska, ks. 10–12, Warszawa 1997–2005. Zob. także artykuł Z. Wilk-Woś, Władysław z Oporowa arcybiskup gnieź- nieński i prymas w opinii Jana Długosza, [w:] Oporów. Stan badań II. Materiały sesji naukowej zor- ganizowanej 10 listopada 2003 r. z okazji 550-lecia Konwentu Ojców Paulinów w Oporowie oraz 550. rocznicy śmierci fundatora Prymasa Władysława Oporowskiego, Oporów 2008, s. 13–28. 12 W. Semkowicz, O początkach rodu Sulima, „Miesięcznik Heraldyczny”, R. III, 1910, nr 1, s. 4–8. 13 T. Pietras, W kwestii pochodzenia Sulimów łęczyckich, „Rocznik Łódzki” 2008, t. 55, s. 11–40. 14 Z. Wilk-Woś, Władysław z Oporowa (ok. 1395–1453), podkanclerzy królewski, biskup wło- cławski i arcybiskup gnieźnieński, „Studia Claramontana”, t. 21, 2003, s. 174–449. Autorka opu- blikowała niedawno drugą, wartościową monografię – taż, Późnośredniowieczna kancelaria arcybiskupów gnieźnieńskich (1437–1493), Łódź 2013, ss. 364, w której zbadała m.in. personel kancelarii i dwór arcybiskupa Władysława z Oporowa. 15 J. Bieniak, Oporowski Bogusław (Bogusz, właściwie Bogusław z Oporowa i Służewa) h. Su- lima (ok. 1400–1453), wojewoda inowrocławski, PSB, t. 24, Wrocław 1979, s. 135–136; tenże, Oporowski Jan h. Sulima (ok. 1435–1494), wojewoda brzeski kujawski, tamże, s. 136–137; tenże, Oporowski Mikołaj (właściwie Mikołaj z Oporowa) h. Sulima (ok. 1365–1425), wojewoda łęczyc- ki, tamże, s. 138–139; tenże, Oporowski Piotr (właściwie Piotr z Oporowa) h. Sulima (ok. 1405– 1467), wojewoda łęczycki, tamże, s. 139–142; J. Bieniak, Służewski Maciej h. Sulima (zm. 1501), wojewoda łęczycki, starosta malborski, PSB, t. 39, Wrocław 1999, s. 167–168. 16 A. Szymczakowa, Stanisław z Goślubia i Bratoszewic h. Sulima (ok. 1420–1489), miecznik, podstoli, stolnik łęczycki, PSB, t. 42, Warszawa–Kraków 2003–2004, s. 34–35; taż, J. Pakulski, T. Nowak, Stefan (Szczepan) z Oporowa h. Sulima (zm. 1370 / 1374), sędzia łęczycki, PSB, t. 43, Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej… 13 Halina Kowalska17. Sławomir Leitgeber omówił genealogię dwóch wielkopol- skich rodzin szlacheckich herbu Sulima wywodzących się w prostej linii od Oporowskich: Miłońskich – Grocholskich i Goślubskich – Sempelborskich18. Trzeba tu jeszcze koniecznie wymienić artykuły Sobiesława Szybkowskiego, wyjaśniające wiele kluczowych kwestii w genealogii Oporowskich19. Imiona i chronologię występowania urzędników ziemskich łęczyckich do końca średniowiecza ustalili J. Bieniak i A. Szymczakowa20 a urzędników z woje- wództw kujawskich – S. Szybkowski21. Biogramy kilku kanoników herbu Sulima, m.in. członków rodziny Oporowskich, zostały zaprezentowane w opracowaniach prozopograficznych poświęconych poszczególnym kapi- tułom katedralnym i kolegiackim, m.in. autorstwa Andrzeja Radzimińskiego i Anny Kowalskiej-Pietrzak22. Pod wieloma względami ciągle wartościowe Warszawa–Kraków 2004, s. 173; A. Szymczakowa, T. Nowak, Stefan (Szczepan) z Chodowa i Oporowa h. Sulima (zm. między 1454 a 1455), kasztelan brzeziński, starosta chęciński, proto- plasta rodziny Chodowskich, tamże, s. 157–158. 17 H. Kowalska, Oporowski Andrzej h. Sulima (zm. 1540), wojewoda łęczycki, PSB, t. 24, Wrocław 1979, s. 134–135; taż, Oporowski Jan h. Sulima (ok. 1470–1540), wojewoda brzeski kujawski, tamże, s. 137–138. 18 S. Leitgeber, Grocholscy herbu Sulima, przydomku z Oporowa. Dzieje wielkopolskiej rodziny XV–XVIII w., „Genealogia. Studia i Materiały Historyczne”, t. 2, 1992, s. 27–46; tenże, Goślubscy vel Sempelborscy herbu Sulima. Przyczynek do dziejów rodziny XV–XVI w., „Genealogia. Studia i Materiały Historyczne”, t. 4, 1994, s. 39–46. Źródłowy Sempelbork to współcześnie Sępólno Krajeńskie, miasto powiatowe w województwie kujawsko-pomorskim. 19 S. Szybkowski, Małżeństwa i pochodzenie kasztelana przemyskiego Dobiesława z Żura- wicy, [w:] tegoż, Studia z genealogii i prozopografii polskiej szlachty późnośredniowiecznej, Gdańsk 2003, s. 183–215; tenże, Uwagi do genealogii Kościeleckich herbu Ogon, [w:] tamże, s. 105–136; tenże, O kilku koligacjach Oporowskich herbu Sulima, [w:] Krzyżacy, szpitalnicy, kondotierzy, pod red. B. Śliwińskiego, Malbork 2006, s. 283–317; tenże, Kochali się, czy nie kochali? O trudnościach badawczych dotyczących ustalenia wzajemnych relacji uczuciowych między małżonkami w średniowiecznej Polsce (na przykładzie kujawskiej elity szlacheckiej z lat 1370–1501), [w:] Miłość w czasach dawnych, pod red. B. Możejko i A. Paner, Gdańsk 2009, s. 131–146; tenże, Zbrojna familia starosty malborskiego Macieja ze Służewa w 1498 r., [w:] Dzierżawcy, literaci, posłowie, pod red. B. Możejko, M. Smolińskiego, S. Szybkowskiego, Malbork 2011, s. 241–262. 20 A. Szymczakowa, Urzędnicy łęczyccy i sieradzcy do połowy XV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis”, Folia historica, t. 20, 1984; Urzędnicy łęczyccy, sieradzcy i wieluńscy XIII–XV wieku. Spisy, oprac. J. Bieniak, A. Szymczakowa, pod red. A. Gąsiorowskiego, Wrocław 1985. Dla okre- su późniejszego zob. Urzędnicy województw łęczyckiego i sieradzkiego XVI–XVIII wieku, oprac. E. Opaliński, H. Żerek-Kleszcz, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1993. 21 S. Szybkowski, Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370–1501), Gdańsk 2006. Dla okresu późniejszego zob. Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski i W. Stanek, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1990. 22 A. Radzimiński, Prałaci i kanonicy kapituły katedralnej płockiej w XIV i 1 połowie XV wie- ku. Studium prozopograficzne, t. I: Prałaci, Toruń 1991; t. II: Kanonicy, Toruń 1993; A. Kowal- Wstęp 14pozostają stare prace o arcybiskupach oraz prałatach i kanonikach gnieź- nieńskich pióra Jana Korytkowskiego23. Trzeba ponadto wymienić monogra- ficzne opracowania kancelarii królewskiej w okresie panowania pierwszych Jagiellonów24, biografie ówczesnych kierowników kancelarii25 oraz prace poświęcone intelektualistom w służbie królewskiej i dyplomacji26, wśród których nie brakowało członków rodziny szlacheckiej z łęczyckiego Opo- rowa. Najpełniejsze opracowanie działalności majątkowej szlachty łęczyc- kiej w 1 połowie XV w., w tym także Oporowskich, znajdziemy w znakomi- tej monografii T. Nowaka pt. Własność ziemska w ziemi łęczyckiej w czasach Władysława Jagiełły27. Cenne są tu także starsze prace Stanisława i Stani- sława Mariana Zajączkowskich, dotyczące osadnictwa dawnej ziemi łęczyc- kiej, wielowioskowej własności ziemskiej, lokacji na prawie niemieckim czy sieci parafialnej na tym obszarze28. Nieco uwagi poświęcił Oporowskim Zbyszko Górczak w swoich dwóch monografiach na temat podstaw mająt- kowych możnowładztwa wielkopolskiego i rodzin aspirujących do elity29. ska-Pietrzak, Prałaci i kanonicy kapituły łęczyckiej do schyłku XV wieku, Łódź 2004; taż, W krę- gu średniowiecznego duchowieństwa łęczyckiego, Łódź–Łęczyca 2012. 23 J. Korytkowski, Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych podług źródeł archiwalnych, t. I–IV, Gniezno 1883; tenże, Arcybiskupi gnieźnień- scy, prymasowie i metropolici polscy od roku 1000 aż do roku 1821, t. II–III, Poznań 1888–1889. 24 I. Sułkowska-Kurasiowa, Polska kancelaria królewska w latach 1447–1506, Wrocław– Warszawa–Kraków 1967; J. Krzyżaniakowa, Kancelaria królewska Władysława Jagiełły. Stu- dium z dziejów kultury politycznej Polski XV wieku, cz. I–II, Poznań 1972–1979. 25 J. Sperka, dz. cyt., passim; W. Zawitkowska, W służbie pierwszych Jagiellonów. Życie i działalność kanclerza Jana Taszki Koniecpolskiego, Kraków 2005. 26 Historia dyplomacji polskiej, t. I: połowa X wieku – 1572, pod red. M. Biskupa, Warszawa 1980; K. Ożóg, Uczeni w monarchii Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława Jagiełły (1384–1434), Kraków 2004; A. Szweda, Organizacja i technika dyplomacji polskiej w stosunkach z zakonem krzyżackim w Prusach w latach 1386–1454, Toruń 2009. 27 T. Nowak, Własność ziemska w ziemi łęczyckiej w czasach Władysława Jagiełły, Łódź 2003. 28 S. Zajączkowski, S.M. Zajączkowski, Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, cz. I, Łódź 1966; cz. II, Łódź 1970; S.M. Za- jączkowski, Studia nad wielowioskową własnością szlachecką w Łęczyckiem i Sieradzkiem i jej rola w osadnictwie (od końca XIV do połowy XVI w.), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. XIV, 1966, nr 2, s. 179–208; tenże, Powiat orłowski do lat siedemdziesiątych XVI wieku. Studia z dziejów osadnictwa, struktury własnościowej i stosunków kościelnych, Łódź 1996; tenże, Sieć parafialna na obszarze przedrozbiorowego powiatu orłowskiego do początków XVI wieku, Kut- no 2001; tenże, Lokacje osad wiejskich na prawie niemieckim na obszarze przedrozbiorowego powiatu łęczyckiego do lat siedemdziesiątych XVI wieku, Łódź 2003 i inne prace. 29 Z. Górczak, Rozwój majątków możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej połowie XV i po- czątkach XVI wieku. Studium z dziejów wielkiej własności ziemskiej, Poznań 2007; tenże, Kariery majątkowe rodzin aspirujących do kręgu elity możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej poło- wie XV i początkach XVI wieku, Poznań 2013. Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej… 15 Cennym uzupełnieniem dla źródeł i opracowań historycznych są wyniki badań archeologicznych prowadzonych w Oporowie przez Janusza Tomalę, dzięki którym można dziś określić m.in. chronologię powstania dworu Opo- rowskich i fazy budowy zamku w rodowej siedzibie30. Na koniec chciałbym wymienić dwa tomy materiałów konferencyjnych opublikowane nakładem Muzeum – Zamku w Oporowie pt. Oporów. Stan badań (2000) oraz Oporów. Stan badań II (2008)31. Znajdziemy w nich wiele ciekawych i wartościowych artykułów poświęconych m.in. budowie, dalszym dziejom oraz architektu- rze oporowskiego zamku i klasztoru, historii osadnictwa w dawnym powie- cie orłowskim województwa łęczyckiego, dziejom kościelnym Oporowa, rodzinom właścicieli dóbr oporowskich, fundatorom oporowskiego klasz- toru paulinów, tutejszemu konwentowi zakonnemu, heraldyce Sulimów czy miejscowym zabytkom epigrafiki staropolskiej. Monografia Oporowskich herbu Sulima składa się z czterech rozdzia- łów, jej integralną część stanowią także: wstęp, zakończenie, tablice gene- alogiczne, bibliografia oraz indeks osób. Poszczególne rozdziały poświęcone są działalności poszczególnych pokoleń rodziny Oporowskich (jednego – w rozdziałach 2 i 3, albo dwóch – w rozdziałach 1 i 4). Rozdziały podzielone są na podrozdziały – biogramy poszczególnych postaci. Dotyczą one wyłącz- nie męskich przedstawicieli rodziny, losy córek zdecydowałem się bowiem prezentować jedynie w końcowej części biogramów ich ojców. Układ bio- gramów jest genealogiczny, a więc najpierw omówię losy przedstawicieli starszej a później młodszej linii Oporowskich (np. w rozdziale 4). Życiorysy poszczególnych braci uszeregowane są w kolejności zgodnej z ich starszeń- stwem. W ramach poszczególnych podrozdziałów zaprezentuję kolejno: kariery polityczne świeckie lub kościelne poszczególnych osób, następnie ich aktywność na polu majątkowym i gospodarcze podstawy aktywności politycznej, koligacje małżeńskie oraz sprawy rodzinne. Zwrócę także uwagę 30 J. Tomala, Średniowieczna siedziba Oporowskich w świetle badań archeologicznych, „Kut- nowskie Zeszyty Regionalne”, t. 3, 1999; tenże, Oporów na tle osadniczym od czasów pradzie- jowych po średniowiecze, [w:] Oporów. Stan badań. Materiały sesji naukowej zorganizowanej z okazji 50. rocznicy Muzeum w Oporowie 22 listopada 1999 roku, pod red. G. Kin-Rzymkow- skiej, Oporów 2000; tenże, Oporów. Małomiasteczkowa włość prywatna w powiecie orłowskim w województwie łęczyckim od XIV do XVIII wieku. Studium archeologiczno-architektoniczne, Oporów 2002; tenże, Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce, t. II: Archi- tektura obronna, Kalisz 2011, s. 273–274. 31 Oporów. Stan badań…; Oporów. Stan badań II… Wstęp 16na uchwytne w źródłach historycznych przykłady kontaktów Oporowskich z innymi członkami rodu Sulimów i ewentualne ślady solidarności rodowej. W rozdziale pierwszym pt.: Pierwsze pokolenia. Początki kariery Oporow- skich w ziemi łęczyckiej do 1391 roku, opiszę prawdopodobne pochodzenie i początki działalności rodu Sulimów w ziemi łęczyckiej w XIII w., spróbuję wskazać hipotetycznych antenatów Oporowskich, pierwszego właściciela Oporowa i fundatora miejscowego kościoła parafialnego, ojca wspomnia- nego Stefana z Oporowa. W dalszej części rozdziału omówię kariery przed- stawicieli dwóch kolejnych pokoleń Oporowskich w ziemi łęczyckiej, czyli włodarza (a potem chorążego i sędziego) łęczyckiego Stefana i jego trzech synów: sędziego łęczyckiego Włodzimierza, scholastyka łęczyckiego Bogu- sława i trzeciego, nieznanego z imienia. Spróbuję odpowiedzieć na pytanie, dlaczego tylko Oporowskim, spośród kilku spokrewnionych ze sobą rodzin Sulimów łęczyckich, udało się na przełomie XIV i XV w. dołączyć do lokalnej elity szlacheckiej. W rozdziale drugim pt.: Wojewoda łęczycki Mikołaj z Oporowa – budowni- czy rodzinnej fortuny, skoncentruję się na omówieniu działalności politycz- nej oraz majątkowej prawdziwego fundatora kariery rodziny Oporowskich, Mikołaja z Oporowa. Stał się on głową królewskiego stronnictwa Jagiellonów w swojej ziemi oraz pierwszym w rodzinie wojewodą i członkiem rady kró- lewskiej. Dzięki własnej gospodarności i łasce królewskiej, przez lata zbu- dował największy kompleks majątkowy w województwie łęczyckim. To wła- śnie wojewoda Mikołaj w rodowej siedzibie lokował na prawie niemieckim miasto a być może także rozpoczął budowę murowanego zamku… Dlatego zdecydowałem się poświęcić mu osobny rozdział monografii. Rozdział trzeci pt.: Prymas Władysław z Oporowa i jego bracia. Pokolenie synów wojewody Mikołaja, będzie poświęcony działalności synów Mikołaja z Oporowa: podkanclerzego Królestwa Polskiego, biskupa włocławskiego a następnie arcybiskupa gnieźnieńskiego Władysława, kasztelana brzeziń- skiego Stefana z Chodowa, kasztelana brzezińskiego Mikołaja z Miłonic, wojewody inowrocławskiego Bogusława ze Służewa, wojewody łęczyckiego Piotra z Oporowa i nie pełnącego urzędów Jana z Goślubia. W tym pokole- niu rodzina Oporowskich utrwaliła swoją pozycję w lokalnej, łęczyckiej eli- cie władzy a niektórzy jej przedstawiciele dołączyli do elity ogólnopolskiej. Omawiając dzieje karier poszczególnych osób w kościele, kancelarii i dyplo- macji królewskiej spróbuję ocenić, jaki wpływ miały ich awanse urzędnicze Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej… 17 *** i dostojeństwa kościelne na pozycję majątkową całej rodziny. Nieco miejsca chciałbym poświęcić także etapom budowy zamku w Oporowie oraz rodo- wej fundacji klasztornej. W ostatnim, czwartym rozdziale pt.: Kariery Oporowskich w drugiej poło- wie XV i początkach XVI wieku, omówię działalność publiczną i majątkową oraz koligacje rodzinne synów wojewody łęczyckiego Piotra z Oporowa: podkanclerzego koronnego i biskupa włocławskiego Andrzeja, wojewody brzeskiego kujawskiego Jana i kasztelana brzeskiego kujawskiego Mikołaja oraz synów dwóch ostatnich, aż po panowanie Zygmunta I Starego. Wspo- mniany Piotr z Oporowa, w wyniku serii transakcji z braćmi, skoncentro- wał w swoich rękach rodzinne gniazdo w Oporowie wraz z zamkiem, dzięki czemu tylko jego potomkowie zachowali nazwisko Oporowskich. W podsu- mowaniu tej części chciałbym wskazać przyczyny upadku znaczenia poli- tycznego i załamania pozycji majątkowej rodziny Oporowskich w 2 połowie XVI w. W tym miejscu pragnę serdecznie podziękować wszystkim osobom, bez których pomocy książka w tej formie z pewnością by nie powstała. W pierw- szej kolejności dziękuję za opiekę naukową, bezcenne wskazówki i aniel- ską cierpliwość Pani Profesor Alicji Szymczakowej, promotorowi mojej roz- prawy doktorskiej pt. Ród Sulimów w Wielkopolsce, w ziemi łęczyckiej oraz na Kujawach w średniowieczu, na bazie której powstała niniejsza monogra- fia. Dziękuję także za pomoc i życzliwe uwagi Panu Profesorowi Tadeuszowi Nowakowi i Panu Profesorowi Tomaszowi Jurkowi, recenzentom wspomnia- nej rozprawy oraz Panu Profesorowi Sobiesławowi Szybkowskiemu, który podjął się napisania recenzji wydawniczej monografii Oporowskich. Pragnę także podziękować Panu Profesorowi Krzysztofowi T. Witczakowi, redakto- rowi serii wydawniczej „Bibliotheca Thomasoviensis”, za pomoc w wydaniu drukiem tej monografii oraz Pani Annie Majewskiej-Rau, dyrektor i pracow- nikom Muzeum – Zamku w Oporowie koło Kutna za życzliwość i bezpłatne udostępnienie zdjęć zamku Oporowskich, wykorzystanych na okładce oraz w szacie ilustracyjnej książki. Przy okazji zachęcam wszystkich czytelników do odwiedzenia wspomnianego zamku, będącego dobrze zachowanym zabyt- kiem gotyckiej architektury obronnej z XV w., mało znaną średniowieczną perełką położoną w samym środku Polski. Wstęp ROZDZIAŁ I PIERWSZE POKOLENIA. POCZĄTKI K ARIERY OPOROWSKICH W ZIEMI ŁĘCZYCKIEJ DO 1391 ROKU Początki Sulimów w ziemi łęczyckiej Wwojewództwie łęczyckim w późnym średniowieczu można doli- czyć się co najmniej 7 rodzin szlacheckich herbu Sulima, które pisały się z: Oporowa, Oporówka (czyli Małego Oporowa), Krzy- żanowa, Sławoszewa, Dobrej i Maszkowic oraz z Różyc Sulimowych i Tro- janowych. Choć wszyscy oni wyszli z jednego pnia rodowego i prawdopo- dobnie byli ze sobą dosyć blisko spokrewnieni, tylko Oporowskim udało się uzyskać rangę rodziny możnowładczej, dołączyć do elity szlacheckiej, naj- pierw lokalnej – łęczyckiej, a następnie ogólnopolskiej. Pozostałe familie możemy zaliczyć co najwyżej do rodzin średniozamożnych (ze Sławoszewa, Krzyżanowa), czy wręcz szlachty drobnej – cząstowej, a nawet zaściankowej (rodziny z Oporówka, Dobrej i Różyc). Przynależność Oporowskich oraz ich potomków piszących się ze Służewa, Chodowa, Miłonic, Goślubia i Bratoszewic do rodu Sulimów potwierdzają licznie zachowane i różnorodne źródła heraldyczne: pieczęcie dostojników świeckich i kościelnych (co najmniej 9 do końca XV w.), zabytki epigraficzne (w Oporowie, Włocławku, Dmosinie, Bratoszewicach), udział Oporowskich w procesach o naganę szlachectwa (co najmniej 3 razy), w aktach nobilitacji plebejów (adopcji herbowej), wreszcie źródła narracyjne (Długosz), a nawet burgundzka rola herbowa z lat trzydziestych XV w. (tzw. Herbarz Złotego Runa), 20gdzie nad miniaturą herbu Sulima umieszczono napis: Le sire de Opporow1. Nie budzi ona więc najmniejszej wątpliwości. Hipotezy na temat pochodzenia i początków rodu Sulimów, zwłaszcza gałęzi łęczyckiej, omówiłem w opublikowanyn wcześniej artykule2, tutaj ograniczę się więc tylko do najważniejszych wniosków. Herb Sulima, przed- stawiający pół orła i 3 kamienie, wystąpił najwcześniej w Małopolsce, na pie- częci kustosza kolegiaty św. Michała na Wawelu – Franciszka z około 1325 r. (użytej w 1352 r. przez Zawiszę Gamrata z Kowali), oraz dwóch pieczęciach podsędka krakowskiego Andrzeja z Wawrowic z lat 1360–13703. Ze względu na późne pojawienie się w źródłach herbu, kryterium heraldycznego nie da się więc niestety wykorzystać w badaniach nad genezą tego rodu. Nazwa rodowa Sulima została przyjęta po raz pierwszy w Wielkopol- sce, trafiając do źródeł pisanych (zapisek sądowych) w 1397 r., równolegle w powiatach konińskim i łęczyckim4. Prawdopodobnie nazwa ta ma pocho- dzenie odimienne, wtórnie odmiejscowe5. Można jednak wskazać nie jedną, a kilka miejscowości w Wielkopolsce, Łęczyckiem i Sieradzkiem związanych z pierwotnym stanem posiadania antenatów Oporowskich, od których być może urobiono nazwę rodu i herbu. Najbardziej prawdopodobna wydaje mi się w tej roli wieś Sulmów (dawniej Sulimów) znajdująca się w powiecie sie- radzkim, parafii Goszczanów6. 1 Źródła heraldyczne oraz literaturę omówiłem w artykułach: T. Pietras, Sulima – herb Oporowskich i jego ewolucja do końca XVI wieku, [w:] Oporów. Stan badań. Materiały sesji na- ukowej zorganizowanej z okazji 50. rocznicy Muzeum w Oporowie 22 listopada 1999 roku, pod red. G. Kin-Rzymkowskiej, Oporów 2000, s. 79–106; tenże, Średniowieczny ród rycerski Sulimów i jego herb, [w:] Zawisza Czarny. Rycerz najsławniejszy i najdzielniejszy, pod red. T. Giergiela, Warszawa 2012, s. 9–20. 2 Tenże, W kwestii pochodzenia…, „Rocznik Łódzki” 2008, t. 55, s. 11–40. 3 KDMK, cz. 1, Kraków 1879, nr XXVII, s. 31–32; F. Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków śred- nich, cz. I: Doba piastowska, Kraków 1899, nr 419, fig. 282, s. 235; tamże, nr 507, fig. 318, s. 264. 4 Inscriptiones clenodiales ex libris iudicialibus palatinatus Cracoviensis, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. VII, cz. 3, nr 1343, s. 474; Pokłosie heraldyczne, oprac. M. S. Zdzienicki i in., „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”, t. VI, 1921–1923, nr 1, s. 23; Wielkopolskie roty są- dowe XIV–XV wieku, oprac. H. Kowalewicz, W. Kuraszkiewicz, t. V: B. Roty konińskie, Wrocław 1981, nr 19. 5 Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych, cz. 6 Nazwy heral- dyczne, oprac. M. Bobowska-Kowalska, Kraków 1995, s. 56. 6 S. Zajączkowski, S.M. Zajączkowski, Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, cz. II: Nacki – Żywocin oraz dodatek i uzu- pełnienia, Łódź 1970, s. 128; T. Pietras, W kwestii pochodzenia…, s. 34. Sulmów znajduje się nidaleko Ostrowska, potwierdzonej w źródłach starej posiadłości tego rodu, o czym dalej. Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej… 21 W momencie, kiedy na początku panowania Władysława Jagiełły przed- stawiciele kilku rodzin herbu Sulima zaczęli odgrywać pewną rolę polityczną, pozostawiając po sobie więcej śladów w źródłach, ród ten był już znacznie rozrodzony i rozproszony. W późnym średniowieczu można wskazać kilka starych skupisk dóbr Sulimów w województwach: kaliskim (powiaty gnieź- nieński, kaliski i koniński), łęczyckim (powiat łęczycki i orłowski) oraz sandomierskim (powiaty wiślicki, pilzneński i sandomierski). W żadnej z wymienionych dzielnic rycerstwo tego herbu nie występowało jednak zbyt licznie. Kryterium majątkowe, najważniejsze w badaniach genealogicznych, okazuje się jedynie w ograniczonym stopniu przydatne w rozważaniach nad początkami rodu Sulimów, nie sposób bowiem ustalić, które miejscowości czy powiaty, można uznać za pierwotne gniazdo tego rodu. Ponadto wśród źródeł z XII–XIII w. nie znajdziemy dokumentów związanych z nadaniami władców lub transakcjami majątkowymi, w wyniku których owe miejsco- wości weszły w skład posiadłości rodowych7. Nic więc dziwnego, że w lite- raturze pojawiły się przeczące sobie hipotezy wskazujące jako pierwotne gniazdo rodowe Sulimów: Wielkopolskę (wsie Sulin i Charbowo w parafii Kłecko, w powiecie gnieźnieńskim)8, Polskę środkową (wieś Sulimy położoną koło Różyc w powiecie łęczyckim)9, Małopolskę (stare wsie rycerskie w kasz- telanii wiślickiej)10, a nawet Śląsk (Sulimowie mieli pojawić się w Małopolsce w wyniku celowej akcji osadniczej Henryka Brodatego, osadzajcego na pół- nocnym pograniczu drobne rycerstwo śląskie)11. Do rozbicia jedności rodu 7 Wyjątkiem potwierdzającym tę regułę jest dyplom Leszka Czarnego z 1278 r. (KDP, t. III, Poznań 1879, nr 56, s. 122–124), w którym książę potwierdził transakcję sprzedaży dziedzicznej wsi Charbinowice, położonej w kasztelanii wiślickiej, przez Katarzynę córka Stefana i jej męża Bogufała, rodem z Wielkopolski, stryjowi – miecznikowi sandomierskiemu Klemensowi, synowi Wawrzyńca. Dokument ten nie mówi więc właściwie o nabyciu tej wsi przez Sulimów, lecz o zmianie jej właściciela w ramach tego samego rodu. 8 W. Semkowicz, O początkach rodu Sulima, „Miesięcznik Heraldyczny”, R. III, 1910, nr 1, s. 4–8. Zdaniem Semkowicza antenatem wszystkich późnośredniowiecznych Sulimów miał być kanclerz Mieszka III Starego i biskup (!) poznański, noszący rzadkie imię Cherubin (zm. po 1180). 9 Tamże. 10 F. Piekosiński, Rycerstwo polskie wieków średnich, t. III: Rycerstwo małopolskie w dobie piastowskiej, Kraków 1901, s. 16, 23, 27–28, 28–29, 154–155, 198, 210–211; T. Giergiel, Rycer- stwo ziemi sandomierskiej. Podstawy kształtowania się rycerstwa sandomierskiego do połowy XIII wieku, Warszawa 2004, s. 104–105, 110–111. 11 W. Semkowicz, Włodycy polscy na tle porównawczem słowiańskiem, „Kwartalnik Histo- ryczny”, R. 22, 1908, s. 597–598, 607; M. Łodyński, Polityka Henryka Brodatego i jego syna w latach 1232–1241, „Przegląd Historyczny”, t. 14, 1912, s. 20. T. Jurek, Herby rycerstwa ślą- Pierwsze pokolenia. Początki kariery Oporowskich w ziemi łęczyckiej do 1391 roku 22Sulimów i jego rozproszenia doszło po raz pierwszy najprawdopodobniej w 2 połowie XII w. lub początkach XIII w., w związku z walkami domowymi toczonymi przez synów Bolesława Krzywoustego i ich spadkobierców. W praktyce pozostaje nam więc jedynie kryterium imionowe12, mocno krytykowane przez wielu współczesnych historyków, jednak wykorzysty- wane w badaniach, zwłaszcza dla okresów wcześniejszych, gdy brakuje innych źródeł. Dla rodu Sulimów najbardziej charakterystyczne jest imię Strzesz (pochodzące zapewne od Strzeżymir czy Strzeżysław), powtarza- jące się w kilku rodzinach tego herbu osiadłych w Wielkopolsce, Małopolsce i ziemi łęczyckiej od XII do XV w. Na tej podstawie można uznać za antena- tów późniejszych rodzin herbu Sulima m.in.: komesa Strzesza, świadka doku- mentu fundacyjnego klasztoru cystersów w wielkopolskim Łeknie (1153)13, komesa Strzeżysława, współfundatora klasztoru norbertanów w małopol- skim Brzesku – Hebdowie (ok. 1149)14, innego (zapewne) Strzesza, świadka dokumentu księcia wrocławskiego Bolesława Wysokiego dla cystersów lubiąskich (1175)15 oraz Strzeszka – cześnika krakowskiego a nastepnie san- domierskiego znanego z otoczenia Leszka Białego, Grzymisławy i Bolesława Wstydliwego (zm. po 1235)16. Prawdopodobnie od tego ostatniego dostojnika wywodzą się nie tylko małopolskie, ale i łęczyckie rodziny herbu Sulima17. skiego na miniaturach Kodeksu o świętej Jadwidze z 1353 roku, „Genealogia. Studia i Materiały Historyczne” 1993, t. 3, s. 19–20 – analizując herby rycerstwa śląskiego na miniaturach czter- nastowiecznego Kodeksu o św. Jadwidze, dostrzegł podobieństwo między polskim herbem Sulima a herbem śląskiej rodziny Budziwojowiców (von Busewoyów). 12 O kryterium imionowym zob. m.in.: K. Mosingiewicz, Imię jako źródło w badaniach genealogicznych, [w:] Genealogia. Problemy metodyczne w badaniach nad polskim społeczeń- stwem średniowiecznym na tle porównawczym, pod red. J. Hertla, Toruń 1982, s. 81–83 i in.; J. Bieniak, Rozmaitość kryteriów badawczych w polskiej genealogii średniowiecznej, [w:] Gene- alogia. Problemy metodyczne…, s. 131–148; M. Cetwiński, „Rody” piastowskiej „marchii zachod- niej”. Władysław Semkowicz o średniowiecznym rycerstwie śląskim, „Genealogia. Studia i Mate- riały Historyczne”, t. 3, 1993, s. 83–94. 13 KDW, t. I, Poznań 1877, nr 18. 14 KDM, t. IV, Poznań 1879, nr 1405 (wspominająca o tym nadaniu bulla papieża Eugeniu- sza IV z 1441 r.). 15 KDS, t. I, Wrocław 1956, nr 55 i falsyfikaty, nr 112–114. 16 Zob. biogramy różnych Strzeszów w PSB: J. Bieniak, Strzesz (Strzeżysław) (zm. po 1152), możnowładca, PSB, t. 45, z. 184, Warszawa–Kraków 2007, s. 51–52; J. Wroniszewski, Strzesz (zm. po 1235), cześnik sandomierski, tamże, s. 53–54; A. Szymczakowa, Strzeszek (Strzeżek) (zm. po 1255), wojski, cześnik łęczycki, kasztelan spicymierski, tamże, s. 56–58. 17 J. Bieniak, Wolimir h. Sulima (zm. 1275), bp kujawski, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, suplement I, pod red. Z. Nowaka, Gdańsk 1998, s. 351; A. Szymczakowa, Strze- szek (Strzeżek)…, s. 57. Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: