Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00049 007289 12250753 na godz. na dobę w sumie
Opowiedzieć Uniwersytet. Łódź akademicka w biografiach wpisanych w losy Uniwersytetu Łódzkiego - ebook/pdf
Opowiedzieć Uniwersytet. Łódź akademicka w biografiach wpisanych w losy Uniwersytetu Łódzkiego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 452
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9935-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biografie
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Książka powstała na podstawie wspomnień powojennej generacji studentów, a następnie nauczycieli akademickich, którzy reprezentują różne dyscypliny: humanistykę, nauki społeczne, nauki przyrodnicze i nauki ścisłe. Przez pryzmat indywidualnych doświadczeń pokazane zostały istotne procesy społeczne, polityczne i uwarunkowania historyczne kształtujące na przestrzeni dekad ideę univeristas (wspólnoty wartości). W przedstawionych wspomnieniach Czytelnik znajdzie zatem: ślady ważnych wydarzeń historycznych; opisy i komentarze pomocne w rekonstrukcji dynamiki przemian świata akademii w jego wymiarze edukacyjnym, naukowym i badawczym; materiał umożliwiający konfrontację niedawnej przecież przeszłości z teraźniejszością życia uniwersyteckiego. Każdorazowe odwołanie się do czasu studiów niejednokrotnie sprzyja porównaniu tamtego uniwersytetu ze współczesnym. Publikacja zwraca uwagę na znaczenie analiz biograficznych i historii mówionej dla badań nad nauką, a także pokazuje, jak prowadzić je w sposób rzetelny. Podkreślić należy, że miejscem, w którym powstała, jest Łódź – główne centrum polskich badań biograficznych. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kaja Kaźmierska, Katarzyna Waniek, Agata Zysiak – Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Katedra Socjologii Kultury 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Joanna Wawrzyniak REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos OPRACOWANIE REDAKCYJNE Anna Wojczyńska SKŁAD KOMPUTEROWY Sławomir Gurdała PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce pochodzi ze zbiorów Archiwum UŁ Publikacja finansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach programu Preludium 2 (UMO-2011/03/N/HS6/01948) Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Authors, Łódź 2015 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydanie I. W.06934.15.0.K Ark. druk. 28,25 ISBN 978-83-7969-894-3 e-ISBN 978-83-7969-935-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia @uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dowiedzieliśmy się, że każda jednostka żyje, z pokolenia na pokolenie, w jakimś społeczeństwie, że jej życie układa się w jakąś biografię, którą przeżywa ona w ramach pewnej sekwencji historycznej. Przez sam fakt życia człowiek przyczy- nia się, choćby w znikomym stopniu, do kształtowania tego społeczeństwa i biegu jego historii, i to pomimo że sam jest tworem społeczeństwa oraz jego historycz- nych nacisków i pchnięć. Charles Wright Mills, Wyobraźnia socjologiczna Wszystkim, których historie życia splotły się z losami Uniwersytetu Łódzkiego Spis treści Wstęp ............................................................................................................................ 13 Biogramy i fotografie rozmówców ............................................................................... 29 Rozdział I. Inicjacja w świat nauki ............................................................................... 37 Kłącza inicjujące ..................................................................................................... 39 Okres powojennej odbudowy .................................................................................. 68 Studiowanie ............................................................................................................. 82 Wykładowcy ........................................................................................................ 83 Seminaria ............................................................................................................. 91 Egzaminy ............................................................................................................. 97 Rozdział II. Wędrówka z Mistrzem ............................................................................ 107 Profesora Adama Szpunara wspomina Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska ....... 110 Profesora Aleksandra Kamińskiego wspomina Olga Czerniawska ...................... 113 Profesora Wacława Szuberta wspomina Michał Seweryński ................................ 123 Profesora Mieczysława Wallisa wspomina Wanda Nowakowska ....................... 128 Profesor Stefanię Skwarczyńską i profesora Bolesława Lewickiego wspomina Ewelina Nurczyńska-Fidelska ............................................................................... 130 Profesor Stefanię Skwarczyńską wspomina Teresa Cieślikowska ........................ 135 Profesor Antoninę Kłoskowską wspomina Zbigniew Bokszański ........................ 136 Profesor Kazimierę Zawistowicz-Adamską wspomina Bronisława Kopczyńska- -Jaworska ............................................................................................................... 140 Profesorów Tadeusza Kotarbińskiego, Tadeusza Krońskiego i Bronisława Baczko wspomina Ryszard Panasiuk .................................................................... 141 Profesora Ludwika Straszewicza wspomina Stanisław Liszewski ....................... 144 Profesora Konrada Jażdżewskiego wspomina Jerzy Kmieciński ......................... 145 Profesora Jana Wojciechowskiego wspomina Jan Ziomek ................................... 147 Profesora Witolda Janowskiego wspomina Zbigniew Jakubowski ....................... 148 Profesor Annę Chrząszczewską wspomina Romuald Skowroński ....................... 148 Rozdział III. Biografia naukowa ................................................................................. 151 Początki pracy naukowej ....................................................................................... 154 Środowisko akademickie ....................................................................................... 167 10 Zainteresowania naukowe ..................................................................................... 178 Wyjazdy zagraniczne ............................................................................................. 186 Trudności z wyjazdami ...................................................................................... 188 Różnorodność doświadczeń a dyscypliny nauki ............................................... 191 Co dzieje się za żelazną kurtyną? ...................................................................... 209 Ekspedycje naukowe .......................................................................................... 212 Studenci i uczniowie ............................................................................................. 216 Rozdział IV. Konteksty historyczne ............................................................................ 225 Odwilż gomułkowska – październik 1956 ............................................................ 227 Losy niepokornej socjologii 1951–1965 ............................................................... 232 Konsekwencje wydarzeń marcowych 1968 .......................................................... 237 Epoka gierkowska – lata siedemdziesiąte ............................................................. 250 Lata osiemdziesiąte i „Solidarność” ...................................................................... 252 Strajk studencki 1980–1981: „«Od solidarnościowego odruchu do ideologicznej determinacji» o silnym emocjonalnym podłożu” .................................................. 255 Okres stanu wojennego ......................................................................................... 271 Obrady Okrągłego Stołu i transformacja ustrojowa: „ziścił się sen, ale zapowia- dała się droga przez mękę”... ................................................................................. 275 „Niepokojąca współczesność” .............................................................................. 278 Rozdział V. Konteksty polityczne ............................................................................... 281 Stalinizm ................................................................................................................ 286 Powojenne pokolenie studentów ........................................................................... 287 Atmosfera studiowania – relacje między wykładowcami a studentami ............ 287 Atmosfera studiowania – relacje między studentami ........................................ 293 Organizacje młodzieżowe .................................................................................. 298 Świadectwa moralności, inwigilacja i kontrola ................................................. 303 Ówcześni pracownicy ........................................................................................... 308 Postawy profesorów ........................................................................................... 309 Obowiązkowe szkolenia i egzaminy z marksizmu ............................................ 312 Ideologizacja nauki a kariera akademicka ......................................................... 315 Ingerencje władz w proces edukacyjny ............................................................. 318 Po stalinizmie ........................................................................................................ 324 Nauka a ideologia .............................................................................................. 324 Na tle innych krajów bloku wschodniego .......................................................... 330 Przestrzenie wolności i konsekwencje niesubordynacji .................................... 337 Cenzura .................................................................................................................. 344 Spis treści 11 Rozdział VI. Miejsca i materialność akademii ........................................................... 351 Topografia Uniwersytetu ....................................................................................... 352 Warsztat pracy ....................................................................................................... 372 Książki i biblioteka ................................................................................................ 378 Poza uczelnią ......................................................................................................... 386 Uniwersytet w robotniczym mieście ..................................................................... 389 Przestrzenie Uniwersytetu ..................................................................................... 394 Zamiast zakończenia. Universitas – czym był, czym jest Uniwersytet? .................... 397 Bibliografia ................................................................................................................. 419 Mapa ........................................................................................................................... 425 Wykaz skrótów ............................................................................................................ 429 Wykaz fotografii .......................................................................................................... 431 Indeks nazwisk ............................................................................................................ 435 Indeks miejsc w Łodzi ................................................................................................ 445 Indeks instytucji, organizacji, firm .............................................................................. 447 Indeks nazw geograficznych ....................................................................................... 451 Spis treści Wstęp Kto przedsiębierze próbę i doznaje zawodu, ten w każdym razie zdobywa pouczenie; kto nie przedsiębierze próby, ten traci bezcenne możliwości. Tadeusz Kotarbiński, Traktat o dobrej robocie Autorzy z reguły przygotowują wstęp do swoich publikacji na samym końcu procesu pisania książki. Stanowi on zazwyczaj pewną syntezę doko- nanej pracy i chociaż ma pełnić funkcję wprowadzenia, z perspektywy auto- ra często bywa formą bilansu początkowego zamysłu z efektem końcowym. Tak jest i w tym przypadku. Kiedy pod koniec 2010 roku rozpoczynaliśmy w Katedrze Socjologii Kultury, przy współpracy ze Stowarzyszeniem To- pografie, projekt roboczo zatytułowany Łódź akademicka w biografiach, nasze założenia zostały sformułowane w sposób następujący: Celem projektu jest przeprowadzenie wywiadów narracyjno-biograficz- nych z emerytowanymi pracownikami naukowymi Uniwersytetu Łódzkie- go (przede wszystkim z profesorami), których tematem będą ich doświad- czenia życiowe związane ze studiami a następnie pracą na UŁ. Chodzi nam o odtworzenie historii społecznej uczelni zapisanej w doświadczeniach ży- ciowych jej świadków i zarazem twórców życia akademickiego. Pokolenie profesorów, dziś w większości osiemdziesięciolatków, to również pierw- sze pokolenie studentów w 65-letniej historii uczelni.1 Ich historie życia wpisane w historię UŁ pozwolą odtworzyć początki funkcjonowania Uni- wersytetu, ożywić pamięć o pokoleniu pracowników naukowych zakłada- jących uczelnię, opisać, jak funkcjonował Uniwersytet na tle przemian spo- łeczno-politycznych w Polsce. Mamy też nadzieję, że poprzez opowieści biograficzne zachowane zostaną również obrazki z życia uczelni w formie „historyjek rodzajowych”, anegdot, które być może historycznie nie są tak znaczące, ale pozwalają odtworzyć społeczny klimat życia akademickiego oraz pokazać historię osób je tworzących jako „zwykłych ludzi”. Ważnym zamierzeniem projektu jest odtworzenie opowieści o pierwszym pokoleniu profesorów w perspektywie relacji mistrz–uczeń, aby pokazać wagę poko- leniowej transmisji pasji naukowych i zaznaczyć tym samym, iż intelek- tualna historia UŁ wybiega niejako poza 65 lat istnienia uczelni, należy ją 1 Pamiętajmy, że tekst ten powstał w 2010 roku – w czasie 65-lecia Uniwersytetu Łódzkiego. 14 bowiem poszerzyć o historię pokolenia pierwszych, przedwojennych pra- cowników nauki, którzy zakładali poszczególne kierunki na UŁ. Poza tym zwrócenie uwagi na relację mistrz–uczeń wydaje się ważne z perspektywy współczesności, kiedy wzór taki jest dużo rzadszy. Tak zaprojektowane badania wpisują się w nurt badań określanych jako historia mówiona, wy- korzystywanych w naukach społecznych, zwłaszcza w historii, socjologii czy antropologii kulturowej. Efektem projektu ma być publikacja zawiera- jąca osobiste relacje dotyczące własnej biografii oraz uczelni. Planujemy podzielić publikację na dwie części – w pierwszej przedstawione zostaną opowieści biograficzne, w drugiej cytaty z wywiadów podporządkowa- ne zostaną pojawiającym się w narracjach tematom związanym z życiem uczelni np. „studia”, „uczeń–mistrz”, „kariera zawodowa”, „instytucje”, „życie codzienne uczelni”, „kontakty z zagranicą” itp. Warunkiem publika- cji jakichkolwiek wypowiedzi będzie autoryzacja dokonana przez autorów. Gdy z perspektywy pięciu lat czytamy zredagowaną wówczas informa- cję służącą jako „wizytówka” prezentująca nasze zamierzenia, widzimy, iż wymaga ona komentarza dziś, kiedy zabrany został bogaty materiał i sta- nęłyśmy przed wyzwaniem jego opracowania w formie publikacji, której tematyka doskonale wpisuje się w jubileusz 70-lecia naszej uczelni. Rozpocznijmy od najbardziej ogólnej kwestii. Na początku projekt ów miał w naszym zamyśle wymiar „lokalny” – miał być ograniczony do okre- ślonego pola naszych badawczych (i nie tylko) zainteresowań. Chodziło o poznanie historii naszego uniwersytetu widzianej oczami naszych pra- cowników, zwłaszcza profesorów. Ta koncentracja na lokalności, po tro- sze związana z etykietą peryferyjności, jaką przypisuje się Łodzi, w tym i jej uczelni, początkowo usunęła z naszego pola widzenia szerszy, abstra- hujący od szczególnego miejsca i swoistego czasu kontekst. Tymczasem, mimo pewnych dylematów, o których piszemy w dalszej części wstępu, z całym przekonaniem oddajemy do rąk Czytelnika książkę, która jak ufa- my, stanowić będzie ciekawy głos w debacie nad kondycją współczesne- go uniwersytetu – bezrefleksyjnie odchodzącego od idei wspólnoty ludzi poszukujących prawdy oraz zgłębiających tajniki wiedzy i niebezpiecznie dryfującego w kierunku współczesnej korporacji2. Opracowanie to powsta- ło na podstawie wspomnień pierwszego powojennego pokolenia studen- tów a następnie nauczycieli akademickich. Chociaż są one umieszczone w konkretnym miejscu i czasie, co nadaje im swoisty kontekst, chociaż są 2 Szeroko pisze o tym Kamila Biały w swojej książce: Przemiany współczesnego uniwersytetu. Od idei von Humboldta do modelu uczelni przedsiębiorczej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódz- kiego, Łódź 2011. Zob. także: Dominik Antonowicz, Od korporacji do instytucji, „Zagadnienia Naukoznawstwa” 2002, nr 4, s. 517–537. Opowiedzieć Uniwersytet 15 wyjątkowe przez niepowtarzalność każdej biografii, to stanowią zarazem część historii polskiej nauki. Przez pryzmat indywidualnych doświadczeń pokazane zostały ważne procesy społeczne, polityczne i uwarunkowania historyczne kształtujące na przestrzeni dekad ideę univeristas. W przed- stawionych wspomnieniach Czytelnik znajdzie więc: ślady ważnych wy- darzeń historycznych; opisy i komentarze umożliwiające rekonstrukcję dynamiki przemian świata akademii w jego wymiarze edukacyjnym, na- ukowym i badawczym; materiał umożliwiający konfrontację niedawnej przecież przeszłości z teraźniejszością życia uniwersyteckiego. W jakimś sensie tryb pracy nad książką może także stanowić komentarz do dyskusji nad współczesną kondycją szkolnictwa wyższego w Polsce. W tym kontekście, jako autorki proponowanej Czytelnikowi publikacji mamy wrażenie, że opracowanie to jest dla nas dość nietypowym projek- tem i wymaga komentarza (być może dla nas samych), zwłaszcza w od- niesieniu do konfrontacji naszych pierwotnych zamierzeń z ich finalnym rezultatem. O nietypowości przedsięwzięcia stanowi w pierwszej kolej- ności fakt, iż wynika ono z osobistych zainteresowań historią uniwersy- tetu wpisaną w kontekst doświadczeń biograficznych studiujących i pra- cujących w nim osób. Taka perspektywa wpisana jest w reprezentowany przez nas profil naukowo-badawczy – zajmujemy się metodą biograficzną – ale w czasie pracy nad Łodzią akademicką w biografiach realizowały- śmy jednocześnie inne projekty, ograniczone przez fundatorów grantów ramami czasowymi, których nie wolno było przekroczyć. Pokazanie tych uwarunkowań wydaje się nam ważne, gdyż ciągle towarzyszyło nam na- pięcie związane z jednej strony z chęcią zaangażowania w proces zbierania materiału i jego analizy, a z drugiej strony z koniecznością wywiązywania się z innych aktywności badawczych. W rezultacie praca nad Łodzią aka- demicką podejmowana była niejako „po godzinach”, z różną dynamiką, regulowaną przez nasze możliwości czasowe oraz uzależnioną od pomocy innych osób, oferujących swoje wolontariacie wsparcie. Praca nad pro- jektem wiązała się więc z, nietypowym dla dzisiejszego stylu uprawiania badań naukowych, komfortem działań „półprywatnych”, bez presji czasu oraz z pozytywnym doświadczeniem mobilizacji i bezinteresownego za- angażowania wielu osób (zostaną one wymienione dalej) w proces groma- dzenia materiałów, ich transkrypcji i dyskusji. Przez trzy lata regularnie spotykaliśmy się na seminariach, na których omawialiśmy zbierany mate- riał – wywiady biograficzno-narracyjne. Niejednokrotnie zapraszani byli na nie przedstawiciele dyscyplin, które reprezentowali autorzy narracji, by pomóc nam zrozumieć swoiste dla poszczególnych gałęzi nauki kulisty Wstęp 16 i uwarunkowania. Zarazem jednak ów komfort pracy bez presji oraz for- muła wolontariatu były trudne do utrzymania w obliczu innych ograniczo- nych terminami zobowiązań. Jakie były tego konsekwencje? Najbardziej brzemienne to fakt, iż z niektórymi osobami nie zdążyłyśmy porozmawiać. Nie wszystkie zebrane adresy, numery telefonów, wstępne kontakty zosta- ły w porę wykorzystane – wtedy, tłumaczyłyśmy sobie, z braku naszego czasu – dziś, kiedy nasi potencjalni rozmówcy odeszli, powiedziałybyśmy, że z braku należytej uwagi i zaangażowania oraz oceny co jest mniej, a co bardziej ważne. To w jakimś sensie niezwykłe, że wiadomość o śmierci osoby, z którą planowałyśmy porozmawiać, której nie znałyśmy osobiście, często nigdy nie widziałyśmy, która, być może, w ogóle nie zgodziłaby się na tę rozmowę (spotkałyśmy bowiem się z kilkoma odmowami), napawała nas poczuciem nieodwracalnej straty. Komfort bezczasowego rozciągnię- cia projektu stał się więc w końcu pułapką. Drugi aspekt wspomnianej nietypowości związany jest z zastosowaną metodą, która w tym przypadku sytuuje się między autobiograficznym wywiadem narracyjnym a historią mówioną. Z naszego punktu widzenia, badaczek przywiązujących wagę do procedur metodologicznych3, posłu- giwałyśmy się tu swego rodzaju hybrydą, co być może dobrze wpisuje się w perspektywę postmodernistyczną, ale w nas wywołało poczucie niepew- ności i dyskomfortu. Spróbujemy teraz przedstawić rodzące się w tym kon- tekście wątpliwości. W naszym zamyśle, podczas spotkań z przedstawi- cielami starszego pokolenia pracowników UŁ aranżacja sytuacji wywiadu oraz sposób jego prowadzenia zostały oparte przede wszystkim na technice autobiograficznego wywiadu narracyjnego. Rozmówcy byli zatem prosze- ni o improwizowaną, spontaniczną opowieść o własnym życiu obejmującą przede wszystkim, choć nie wyłącznie, ich karierę akademicką. To narrato- rzy (niemotywowani dodatkowymi pytaniami ze strony osoby słuchającej) sami decydowali o tym, jakie wydarzenia ze swojej historii życia odtwo- rzą i w jaki sposób je zaprezentują. Zadaniem osoby prowadzącej wywiad było zatem uważne słuchanie i śledzenie opowieści tak, aby ewentualne luki czy niedopowiedzenia mogły zostać uzupełnione w drugiej części wywiadu. Oczywiście, były też kwestie, które nas interesowały i o które dopytywaliśmy, jeśli nie pojawiły się w głównej linii narracji lub zostały w niej omówione jedynie pobieżnie. W tej ostatniej części nasi rozmówcy byli traktowani przede wszystkim jako świadkowie określonych wydarzeń, 3 Najczęściej poruszamy się w polu badań biograficznych, a zwłaszcza metody autobiograficz- nego wywiadu narracyjnego opracowanej przez Fritza Schützego. Opowiedzieć Uniwersytet 17 których relacja miała pomóc nam zrekonstruować sposób ich zapamiętania i interpretacji. Prezentowany w tej książce materiał nie został jednak poddany pełnej procedurze analitycznej wypracowanej w metodzie autobiograficznego wywiadu narracyjnego, gdzie materiałem badawczym staje się tekst za- nonimizowanej transkrypcji. Oznacza to zazwyczaj przede wszystkim zmianę imienia i nazwiska narratora, wszystkich pojawiających się w jego opowieści postaci, bardzo często także nazw geograficznych i tych zwią- zanych z przestrzenią publiczną (a czasem także prywatną) – z tym jednak zastrzeżeniem, aby owa zmiana nie wpłynęła na zrozumienie i interpre- tację rekonstruowanej relacji autobiograficznej. Postulat anonimizacji nie służy wyłącznie ochronie prywatności opowiadającego – choć jest to kwe- stia bardzo istotna – ma on również wymiar metodologiczny. Anonimi- zując narrację, niejako „odrywamy” ją od konkretnej osoby. Transkrypcja staje się tekstem kultury, przypadkiem analitycznym ukazującym typowe powiązanie określonych procesów biograficznych z badanymi zjawiska- mi społecznymi. Z oczywistych względów anonimizacja nie była możli- wa w przypadku prezentowanych w tym tomie opowieści. Jakiekolwiek próby ukrycia prawdziwej tożsamości rozmówcy byłyby ogromnie trudne, a nam chodziło przecież o relacje konkretnych (należących do wąskiej gru- py) ludzi. Rzecz jasna, każda z występujących w tej książce osób zgodziła się opowiedzieć o swoich losach pod własnym nazwiskiem wiedząc, cze- mu ma służyć ich relacja, jak zostanie wykorzystana oraz mając prawo do przeczytania własnych wspomnień (i ewentualnej ingerencji w nie). Innym czynnikiem uniemożliwiającym zastosowanie procedury anali- tycznej wywiadu narracyjnego jest założenie, iż rzetelność metodologicz- na materiału wyznaczona jest tu przez rodzaj tworzonej wobec słuchacza narracji. Powinna być ona zatem spontaniczną, wcześniej nieprzedstawio- ną i „nietrenowaną” opowieścią o przebiegu własnego życia. Tymczasem w momencie naszego spotkania rozmówcy mieli już zazwyczaj za sobą doświadczenie rekonstruowania własnej biografii (najczęściej w formie pisanej) przez siebie samych czy przez innych4. Co więcej, narracja była konstruowana na wzór swoistego wyobrażenia o tym, jak powinna wyglą- dać prezentacja historii życia (dokonań naukowych) intelektualisty/profe- sora. Z tego punktu widzenia często nagrywane przez nas opowieści nie były w pełni spontaniczne, a w konsekwencji bywały też niekompletne (narratorzy często zakładali bowiem, że określone informacje na ich temat 4 Np. w ramach cyklu wydawanego przez Łódzkie Towarzystwo Naukowe Moja droga do nauki. Wstęp 18 są powszechnie dostępne i znane). Z drugiej strony, potwierdziły się na- sze oczekiwania wsparte doświadczeniem badawczym – mimo wszystko przeprowadzone rozmowy zachowały pewną swoistość, spontaniczność i unikalność odróżniającą je od pisemnej autoprezentacji. Nasi rozmówcy często zatrzymywali się na pewnym szczególe, przywoływali sceny, któ- re przedstawiali w bardzo obrazowy sposób, wracając we wspomnieniach do społecznych, kulturowych czy politycznych kontekstów własnych do- świadczeń biograficznych. Wspomnienia te budowane były wobec młod- szych słuchaczy w trybie pamięci komunikacyjnej (szczegółowo omawia- my tę kwestię nieco dalej) – żywej interakcyjnej opowieści. Można założyć, że jakaś część z nich nie byłaby wzięta pod uwagę w trybie konstrukcji pisanej autobiografii naukowej. Rozmówcy korzystali z wytwarzającej się wobec słuchającego opowieści swobody w doborze podejmowanych kwe- stii i sposobie ich prezentacji, wpływając tym samym na długość i drobia- zgowość określonych wątków. Brak anonimizacji zobowiązywał nas do autoryzacji opowieści. Przed- stawiałyśmy je w „surowej” (odzwierciedlającej język mówiony) formie transkrypcji wywiadu, czyli dosłownego zapisu spotkania. Taka transkryp- cja umożliwia zarejestrowanie wszystkich interakcyjnych warunków two- rzenia opowieści, co w przypadku przygotowania tej publikacji nie było tak bardzo istotne, lecz w odniesieniu do innych kontekstów badawczych, a zwłaszcza w perspektywie czasowej (np. reanalizy materiałów po latach) może być bardzo ważne. Przyjęłyśmy założenie, że skoro pracujemy na „surowym” materiale, uczciwszym będzie dokładnie taki sposób przeka- zania go naszym rozmówcom. Fragmenty zamieszczone w książce zostały natomiast poddane redakcji i korekcie. Jednak etap „negocjacji” z Autora- mi opowieści okazał się stosunkowo trudny z dwóch powodów. Po pierw- sze, w niektórych przypadkach, gdy autoryzacja przebiegała dwustopnio- wo5, niełatwo było rozmówcom opowieści zmierzyć się z transkrypcją narracji w formie spontanicznie wyartykułowanej opowieści. Konfronta- cja z zapisem żywej mowy jest zawsze trudna, nawet gdy zaakceptuje się fakt, iż jednostkowe akty mowy tak właśnie wyglądają i znacząco różnią się od wypowiedzi pisemnej. Bywały więc przypadki, iż spotykałyśmy się z kategoryczną negacją zastosowanego podejścia, chociaż taka forma zapisu miała stanowić jedynie „surowy” materiał wyjściowy. Po drugie, a kwestia ta w jakimś sensie łączy się z wyżej omówioną, niejednokrotnie 5 Niektórzy rozmówcy od razu wyrażali zgodę na wykorzystanie ich opowieści, do innych osób powracałyśmy z wybranymi do publikacji fragmentami, inni oczekiwali przedstawienia transkrypcji zaraz po jej wykonaniu. Opowiedzieć Uniwersytet 19 musiałyśmy negocjować formę autoprezentacji. Zdarzało się, iż w wyniku autoryzacji, z uzyskanej spontanicznej opowieści pozostawał opis sforma- lizowany regułami konstruowania akademickiej biografii, przypominający w stylistyce takie formy jak „Moja droga do nauki” czy „Sylwetki łódz- kich uczonych”. Nie taki był jednak cel tego przedsięwzięcia, które dosko- nale obrazuje tytuł książki – „Opowiedzieć Uniwersytet” – chodziło nam o uchwycenie tzw. żywej narracji, budowanej w najbardziej naturalnym dla człowieka jako homo socius typie kontaktu czyli komunikacji bez- pośredniej. Tak bowiem tworzą się nasze wyobrażenia o świecie, buduje biograficzna i społeczna pamięć przeszłości. Są one bardzo zróżnicowane, gdyż zależą od indywidualnych interpretacji i różnych aspektów wyobra- żeń zbiorowych. Zamiarem naszym było właśnie wzbogacenie owej róż- norodności, o historię opowiedzianą, która nie zawsze musi pokrywać się z opracowaniem historycznym ale zawsze w swoisty sposób odnosi się do przeszłości. Z tego też powodu zależało nam, aby cytowane wypowiedzi, mimo ich niezbędnej redakcji, zachowały ramę żywej opowieści tworzonej wobec i dla słuchacza w określonym miejscu i czasie. I tu musimy przy- znać, że jako badaczki po raz pierwszy spotkałyśmy się i z tak nieufnymi rozmówcami, i z tak daleko idącą problematyzacją spisanych wywiadów, a niekiedy wręcz z niezrozumieniem perspektywy badawczej. Okoliczno- ści te miały znaczący wpływ na sposób przedstawienia i omówienia zgro- madzonego materiału empirycznego. Wobec pojawiających się w tym kon- tekście dylematów zmieniłyśmy pierwotną koncepcję książki, rezygnując z odrębnej prezentacji poszczególnych biografii i skoncentrowałyśmy się na pokazaniu różnych wątków, które ze zmienną intensywnością pojawiały się w większości opowieści. Drugą, równoległą perspektywą badawczą, którą przyjęłyśmy jako punkt wyjścia, była historia mówiona, odnosząca się do relacji świad- ków, którzy opowiadając o własnych doświadczeniach biograficznych są zarazem uczestnikami historycznych zdarzeń i procesów społecznych. Ich relacja zyskuje status źródła historycznego – zasobem opowieści jest biograficzna pamięć zdarzeń, osób, kontekstów społecznych. Stąd pierw- szoplanową wartością tych opowieści jest właśnie relacja świadka i od- niesienie do rzeczywistości społecznej w możliwie jak najwierniejszy spo- sób. Nie dziwi więc fakt, iż autorstwo takiej relacji powinno być znane. Nie chodzi tu o anonimowość, lecz przeciwnie, o zachowanie własnego – rzec by można „imiennego” – śladu w historii. W dużej mierze zebrane przez nas opowieści wpisują się w tę formułę – chodziło nam o przywoła- nie obrazów z przeszłości, zachowanych w pamięci zdarzeń, dobrej (bądź Wstęp 20 niekiedy trudnej czy złej) pamięci o napotkanych na drodze kariery akade- mickiej wykładowcach, profesorach, mistrzach, o przywołanie atmosfery powojennego nowo tworzącego się uniwersytetu. Z satysfakcją możemy stwierdzić, iż w dużej mierze nasze oczekiwania zostały spełnione. Jed- nak i tu należy wysunąć jedno zastrzeżenie. Od początku publikacja ta nie miała być opracowaniem historycznym6. Pytając rozmówców o przeszłość, czyli stawiając w jakimś sensie pytanie o to „co” się wydarzyło w ich życiu w kontekście związku ich biografii z uniwersytetem, na pierwszym planie sytuowałyśmy to, „jak” zapamiętali tamten czas. Ważne było to, w jaki sposób o nim opowiadają, co eksponują wpisując własne doświadczenia życiowe w dzieje uniwersytetu, nie zaś to, co dokładnie, kiedy i dlaczego się wydarzyło. Krótko mówiąc, nie unieważniając sfery wydarzeń i faktów oraz ich autentycznego powiązania z historią, na pierwszy plan wysuwamy tu kwestię interpretacji wydobywanych z pamięci i opowiedzianych zda- rzeń i doświadczeń osobistych. Jak już zaznaczyłyśmy, nasze spotkania z rozmówcami i będąca ich efektem opowieść dokonywały się w trybie pamięci komunikacyjnej. Po- jęcie to zostało wprowadzone do nauk społecznych przez niemieckiego historyka Jana Assmanna. Pamięć komunikacyjna obejmuje wspomnienia dotyczące najbliższej przeszłości, które dzielimy z sobie współczesnymi: Typową jej odmianą jest pamięć pokoleniowa. Grupa społeczna zyskuje ją w procesie historycznym; pamięć ta powstaje w czasie i przemija wraz z nią, a dokładniej rzecz biorąc – wraz z członkami grupy, czyli nosicielami pamięci7. 6 Jest wiele prac opisujących historię powstania i rozwoju Uniwersytetu Łódzkiego. Najważ- niejsze z nich to: Bohdan Baranowski (red.), Uniwersytet Łódzki: historia, teraźniejszość, perspek- tywy, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1978; Bohdan Baranowski, Uniwersytet Łódzki 1945–1980, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1980; tegoż, Pierwsze lata Uniwersytetu Łódzkiego: 1945–1949, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1985; Bohdan Baranow- ski, Krzysztof Baranowski, Trudne lata Uniwersytetu Łódzkiego: 1949–1956, Wydawnictwo Uni- wersytetu Łódzkiego, Łódź 1990; Jarosław Kita, Profesorowie Uniwersytetu Łódzkiego w latach 1945–1994: pro memoria, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1995; tegoż, Uniwersytet Łódzki w latach 1945–1995, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1996; Jarosław Kita i Stefan Pytlas, W służbie nauki. Profesorowie Uniwersytetu Łódzkiego w latach 1945–2004: pro memoria, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2005; Wiesław Puś, Zarys historii Uniwer- sytetu Łódzkiego 1945–2015, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015. Poszczególnych jednostek Uniwersytetu Łódzkiego dotyczą m.in. prace: Wanda Małgorzata Krajewska, 50 lat bio- logii i nauk o ziemi w Uniwersytecie Łódzkim: 1945–1995, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1995; Julian Kuciński, Czterdzieści lat Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego 1965–2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006. 7 Jan Assmann, Pamięć kulturowa: pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywiliza- cjach starożytnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2008, s. 66. Opowiedzieć Uniwersytet 21 Każda generacja jest depozytariuszem pamięci, jednak przedstawicie- le danego pokolenia nie są tylko swego rodzaju „nośnikami” pamięci, ale też jej kreatorami, aktywnymi interpretatorami zdarzeń i procesów spo- łecznych, w które uwikłane zostały ich biografie. Pamięć komunikacyjna jest zatem kształtowana przez pokoleniową wspólnotę losu. Chociaż więc przekaz międzygeneracyjny jest jednym z warunków trwania danej zbio- rowości w sensie społecznym i kulturowym, zakorzenienie doświadczeń w określonym miejscu i czasie czyni je zawsze do pewnego stopnia niepo- wtarzalnymi w kolejnych pokoleniach8. „Aktywność” pamięci generacyj- nej charakteryzuje się też swoją dynamiką. Assmann zauważa w tym kon- tekście pewną prawidłowość: po czterdziestu latach od wydarzenia, kiedy jego świadkowie przeorientują, z racji wieku, swoje życie z przyszłości na przeszłość, wzrasta pragnienie utrwalenia i przekazania jej innym. W taki sposób tworzy się wspólnota pamięci komunikacyjnej, której zakres, choć wybiega poza czas pamięci jednego pokolenia, budowany jest w oparciu o bezpośrednie narracje świadków. Ów wspólny horyzont doświadczenia, zdaniem badaczy historii mówionej, sięga obecnie około osiemdziesięciu lat. Paul Ricoeur mówił o okresie stu lat. Pamięć, będąc przede wszyst- kim działaniem komunikacyjnym, staje się wymianą narracji o przeszłości. Z tego względu budowanie pamięci poprzez transmisję międzypokolenio- wą łączy perspektywę co najmniej kilku wcześniejszych pokoleń – „dlate- go spotkanie pamięci z historią obejmuje nie mniej niż stulecie”9. Pytając o początki uniwersytetu, o biografie akademickie, które roz- poczęły się blisko 70 lat temu, a których autorzy kształtowani byli przez przedwojenne pokolenie profesorów, odczułyśmy siłę pamięci komunika- cyjnej. Uczestniczyłyśmy w procesie „spotkania pamięci z historią”, któ- re istotnie objęło „nie mniej niż stulecie”. Same też niejako poddałyśmy się trybowi pamięci komunikacyjnej wypracowując w naszych dyskusjach nad materiałem wspólne interpretacje. Jednym z ważnych elementów tego procesu była wymiana własnych, biograficznie uformowanych perspektyw postrzegania uniwersytetu i jego historii. Tak się bowiem złożyło, że au- torki tego opracowania dzieli dokładnie różnica lat dziesięciu i dwudziestu i urodziły się w trzech kolejnych dekadach: lat sześćdziesiątych, siedem- dziesiątych i osiemdziesiątych. Nasze własne doświadczenia związane 8 Karl Mannheim, Essays on Sociology of Knowledge, Oxford University Press, New York 1952, s. 286–320. 9 Paul Ricoeur, Pamięć – zapomnienie – historia, [w:] Krzysztof Michalski (red.), Tożsamość w czasach zmiany, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1995, s. 22. Wstęp 22 z uniwersytetem sięgają więc odpowiednio początku lat osiemdziesiątych, dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych. Dzięki wspólnym działaniom przeprowadzonych i przepisanych zostało trzydzieści wywiadów biograficzno-narracyjnych, których długość wahała się od jednej do sześciu godzin. Wywiady w formie nagrań i inne materiały zostały zdeponowane w archiwum materiałów jakościowych Katedry So- cjologii Kultury Uniwersytetu Łódzkiego. Z jednej strony można stwier- dzić, że to „jedynie” trzydzieści opowieści. Z drugiej strony trzeba podkre- ślić, że owe trzydzieści relacji, które przełożyło się na ponad tysiąc stron transkrypcji, stanowi niezwykle zróżnicowany materiał źródłowy i badaw- czy, ukazujący losy środowiska uniwersyteckiego Łodzi. Wśród naszych rozmówców znaleźli się bowiem przedstawiciele: socjologii, historii, pe- dagogiki, polonistyki, psychologii, filozofii, archeologii, kulturoznawstwa, etnologii, historii sztuki, prawa, biologii, geografii, ekonomii, matematy- ki, fizyki i chemii10. Większość narratorów to emerytowani profesorowie. Różnorodność i bogactwo wątków tworzących mozaikę obrazów, ale też układających się zarazem w pewien wspólny obraz uniwersytetu sprzed kilkudziesięciu lat, potraktować należy jako ważny głos świadków, swo- istą reprezentację (choć nie reprezentatywność) środowiska profesorów, których opowieści umożliwiają rekonstrukcję procesu wcielania idei uni- versitas w – zaprojektowanej jako robotnicza – uczelni i powolnego jej wygasania współcześnie. Porzucając, ze względu na wymienione okoliczności, pierwotny zamysł prezentacji in extenso zebranych opowieści, stanęłyśmy przed wyzwaniem opracowania tego niezmiernie bogatego i interesującego materiału. Stara- łyśmy się wybrać wszystkie wątki poruszane przez naszych rozmówców i uporządkować je według wspólnie opracowanej logiki ich prezentacji. Wszystkie zatem przedstawione w tej książce pola tematyczne zostały ukształtowane przez narratorów. Jak już zostało wspomniane, nasi roz- mówcy sami „układali” swoje wspomnienia, gdy zostali postawieni przed zadaniem opowieści o własnym życiu w kontekście kariery akademickiej. Mając ogólne wyobrażenie, jak taka opowieść może wyglądać, nigdy nie wiedziałyśmy, jak ostatecznie zostanie ona skonstruowana, na co dany roz- mówca będzie kładł szczególny nacisk, co dla niego okaże się ważne, a co uzna za wątki poboczne. Spróbujmy zatem odpowiedzieć sobie na pytanie: Jakie są tego konsekwencje? 10 Krótkie biogramy oraz fotografie rozmówców zamieszczone zostały przed pierwszym rozdziałem. Opowiedzieć Uniwersytet 23 Po pierwsze, Czytelnik może czasem odnieść wrażenie, że nie zostały zachowane proporcje w opisie poszczególnych tematów. Wynika to wła- śnie z faktu, iż niektórym kwestiom narratorzy poświęcali więcej bądź mniej miejsca. Po drugie, przy opracowaniu konkretnych kategorii, odnosząc się do najbardziej sugestywnych i obrazowych wypowiedzi, korzystałyśmy z określonej „puli” rozmówców, którzy wybranym wątkom poświęcili szczególnie dużo uwagi, podczas gdy inni do tych samych kwestii odnosili się marginalnie lub wcale. Po trzecie, co wiąże się z poprzednim rozwiązaniem, wybrane fragmen- ty opowieści mają różny ciężar gatunkowy. Znajdziemy wśród nich: po- ważne komentarze analityczne dotyczące wizji uniwersytetu; nostalgicz- ne wspomnienia wpisane w najbardziej dynamiczną fazę życia, jaką jest młodość; dowcipne anegdoty czy odtwarzane dziś z przymrużeniem oka zdarzenia, których pierwotna rama społeczna traktowana była bardzo po- ważnie (np. opowieści dotyczące cenzury, mogącej zaważyć na całej ka- rierze akademickiej); wreszcie opowieści trudne, związane z cierpieniem własnym bądź innych. Po czwarte, niektóre z prezentowanych fragmentów są szczególnie bo- gate w treści i odnoszą się do kilku aspektów życia akademickiego. Cho- ciaż starałyśmy się tego unikać, w kilku miejscach mogą zdarzyć się drob- ne powtórzenia i powroty do tematyki poruszanej wcześniej bądź też tylko anonsowanie wątków rozwiniętych w kolejnym rozdziale. Niestety jest to konsekwencją „rozbicia” poszczególnych opowieści, wyodrębnienia róż- nych wątków i zarazem dążenia do zachowania kontekstu historii życia. Po piąte, w prezentowanych fragmentach Czytelnik znajdzie sporo nawiązań do socjologii (i socjologów). Fakt ów doskonale ilustruje tezę o znaczeniu interakcyjnego kontekstu dla wytwarzania opowieści o życiu, kontekstu, który stanowi, w naszym odczuciu, o szczególnej wartości ze- branych wspomnień wywołanych w trybie pamięci komunikacyjnej. Po- nieważ większość z osób przeprowadzających wywiady reprezentowała socjologię, nawiązania do doświadczeń związanych z socjologami, rów- nież przez rozmówców reprezentujących nauki przyrodnicze i ścisłe, było naturalną konsekwencją tej sytuacji. Dodać przy tym trzeba, że z racji moż- liwości łatwego dotarcia do socjologów wywiadów z przedstawicielami tej dyscypliny mamy proporcjonalnie najwięcej, bo aż pięć. Należy zarazem podkreślić, że nasza rola nie ograniczyła się jedynie do redakcji zebranych fragmentów rozmów. Ich wybór oraz uporządkowa- nie są w dużej mierze zgodne z naszą interpretacją tego, co uznałyśmy za Wstęp 24 ważne w zebranych opowieściach. Nie poddając więc cytatów analizie11, tę pozostawiamy Czytelnikowi, za jej formę uznajemy samą konstrukcję książki – jej właśnie podporządkowany został wybór wypowiedzi. Innymi słowy, naszą uwagę przykuły przede wszystkim te wątki, które ujawniały napięcie między odtwarzanym w opowieściach a współczesnym obrazem uniwersytetu. Claude Lévi-Strauss w Myśli nieoswojonej odnosi się do wspomnienia o Indianinie, który przybywszy do Nowego Jorku, nie inte- resował się w ogóle, wywołującym zazwyczaj duże wrażenia, wielkomiej- skim obrazem przestrzeni, lecz całą ciekawość intelektualną poświęcał karłom, olbrzymom i kobietom z brodą, które pokazywano wówczas na Times Square, automatycznym dystrybutorom posiłków i mosiężnym kulkom ozdabiającym wejście do windy. (…) wszystko to kwestionowało jego kulturę i to właśnie ją – tylko ją – próbował znaleźć w pewnych aspektach naszej12. Mamy wrażenie, że nasze podejście do zebranych materiałów podobne jest do postawy owego Indianina. Słuchając a potem czytając opowieści o uniwersytecie sprzed siedemdziesięciu czy sześćdziesięciu lat, porów- nywałyśmy je ze współczesnym obrazem naszej uczelni i próbowałyśmy w opowieściach o tamtym czasie odnaleźć cząstkę dzisiejszego uniwer- sytetu13. Czy zawsze nam się to udawało? Z pewnością nie. Mamy tu na myśli przede wszystkim ideę universitas, a więc wyobrażenia uczelni jako wspólnoty profesorów i studentów, gdzie rozwój intelektualny i studiowa- nie, wsparte dyskusją akademicką, stanowią podstawowe ramy dla funkcjo- nowania akademii. Stąd tyle uwagi w zebranych opowieściach poświęciły- śmy sposobowi studiowania: seminariom, wykładom, egzaminom, figurze mistrza jako osobie kształtującej naukową (a często nie tylko) osobowość ucznia, pasji i zaangażowaniu we własny rozwój intelektualny oraz rozwój innych. Zostanie to pokazane w rozdziałach I i II. Mamy wrażenie, że nie- stety wiele się w tych kwestiach zmieniło i nie ukrywamy, że w odniesieniu do tej problematyki trudno jest nam zachować Weberowski postulat nauki wolnej od wartości. Nasza oceniająca i krytyczna perspektywa wyrażona 11 Tego typu analiza polegałaby m.in. na opisie struktur argumentacyjnych, sposobu prezentacji siebie i innych, interpretacji komentarzy opowiadanych sytuacji, odpowiedzi na pytania, jak skon- struowany jest opis zdarzeń i jakim interpretacjom narratora ma służyć itp. 12 Claude Lévi-Strauss, Myśl nieoswojona, tłum. Andrzej Zajączkowski, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001, s. 33. 13 Inspirację do zacytowania tego fragmentu stanowił artykuł Marcina Lubasia Lévi-Strauss, etnocentryzm i zróżnicowanie kulturowe, [w:] Ewa Nowicka, Małgorzata Głowacka-Grajper (red.), Antropolog i jego magia: współczesne inspiracje twórczością Claude’a Lévi-Straussa, Zakład Wy- dawniczy Nomos, Kraków 2013. Opowiedzieć Uniwersytet 25 jest przede wszystkim przez rozłożenie akcentów w prezentacji wątków w rozdziale I oraz dokładniej wyjaśniona w Zakończeniu. Zdajemy sobie też sprawę, iż perspektywa uwypuklająca pozytywne cechy ówczesnego uniwersytetu przesłania napięcia ideologiczne, wewnętrzne zależności i podporządkowania. Jest to uwarunkowane dwiema okolicznościami. Po pierwsze, nasi rozmówcy w zasadzie niewiele o tych aspektach mówili (kwestii uwarunkowań ideologiczno-politycznych poświęcamy przy tym osobny rozdział). Po drugie, nasze wyczulenie na różnicę między tamtym a współczesnym uniwersytetem ukształtowane jest przez dominujące dziś odczucie presji wyrażające się w oczekiwaniach instytucjonalnych, coraz bardziej rozbudowanych wymaganiach formalnych (charakterystycznych dla modelu uczelni przedsiębiorczej)14 pozostawiających coraz mniej prze- strzeni na ożywienie idei universitas. Uzupełnieniem obrazu zarysowanego w pierwszych dwóch rozdziałach jest rozdział III, w którym pokazujemy, co stanowiło kluczowe elementy biografii naukowej naszych rozmówców. Z kolei w odniesieniu do problematyki poruszanej w rozdziałach IV i V staramy się zachować dystans – zamiast ocen, krytyki i moralizowania, skupiamy się na przedstawieniu skomplikowanego charakteru ówczesnej rzeczywistości. Zestawiamy tu różne do niej nastawienia, pokazujemy odmienne, często przeciwstawne interpretacjie i komentarze naszych roz- mówców dotyczące określonych wydarzeń. Rozdział ostatni – „Miejsca i materialność akademii” – choć, jak wskazuje tytuł, skoncentrowany jest na materialnym aspekcie rzeczywistości, stanowi, w naszym odczuciu, klamrę spinającą przeszłość z teraźniejszością, przez pokazanie powolne- go wtapiania się uniwersytetu w tkankę naszego miasta. We wszystkich rozdziałach postanowiłyśmy przede wszystkim oddać głos naszym roz- mówcom. Są oni bowiem nie tylko świadkami powstania uczelni, ale też jej współtwórcami przez związanie swoich losów z losami uniwersytetu. Długo dyskutowałyśmy nad konstrukcją książki i zdajemy sobie spra- wę, że przyjęta prezentacja materiału jest jednym z możliwych warian- tów. W naszym zamyśle pierwsze trzy rozdziały skoncentrowane są wokół indywidualnych aspektów biografii naukowej, zaś trzy kolejne ukazują zbiorowe (tj. historyczne, społeczne i polityczne) uwarunkowania tych do- świadczeń. Przy czym rozróżnienie na kolektywny i indywidualny aspekt biografii ma charakter czysto analityczny i służy uporządkowaniu opisu. Bierzemy też pod uwagę, iż przyjęta przez nas chronologia u Czytelnika, nie związanego bezpośrednio ze środowiskiem UŁ, może rodzić trudności 14 Zob. Kamila Biały, Przemiany współczesnego uniwersytetu… Wstęp 26 w kontekstualizacji początkowych wątków. Książkę tę można rzecz jasna czytać wybierając poszczególne rozdziały, a nawet ich fragmenty, gdyż wszystkie części skonstruowane są przede wszystkim w oparciu o wy- brane, często obszerne, cytaty z zebranych rozmów, a każdy z nich sam w sobie jest niezwykle interesujący. Zachęcamy zarazem do lektury całej pracy, która, mamy nadzieję, pozwala na stworzenie, choć z pewnością nie całościowego, to wielowymiarowego i barwnego obrazu naszej uczelni, naszkicowanego w opowieściach jej pracowników. *** Podziękowania autora przybierają czasem formę rytualnej kontrybu- cji na rzecz sponsorów, osób wspomagających proces powstania książki, współpracowników. W przypadku naszej publikacji, której nietypowość została zaznaczona wcześniej, podziękowania mają charakter szczególny i nie wynikają z konieczności zadośćuczynienia konwencji. Pragniemy zatem podziękować przede wszystkim naszym Rozmówcom – nestorom naszego Uniwersytetu reprezentującym przeróżne, dla nas nie- kiedy zupełnie odległe dyscypliny naukowe – za poświęcony nam czas, podjęty wysiłek opowiadania, a zwłaszcza możliwość spotkania, często w ich prywatnej przestrzeni domowej, Wysłuchanie opowieści umiesz- czonych w ramach różnych dyscyplin naukowych było dla nas nie tylko fascynujące, ale też bardzo pouczające, gdyż pozwalało nam zrozumieć uniwersalność i zarazem partykularność świata nauki. Dziękujemy naszym Rozmówcom za sprostanie trudnej próbie zmierzenia się z własną opowie- ścią na poziomie konfrontacji mowy żywej z jej literackim wyobrażeniem, którym każdy z nas posługuje się, zwłaszcza w odniesieniu do własnych autoprezentacji. Lista Rozmówców, wraz z krótkimi notkami biograficzny- mi, znajduje się poniżej. Dziękujemy osobom, które korzystając z osobistych kontaktów, dotarły do niektórych Rozmówców i przeprowadziły z nimi wywiady: Ewie Ci- szewskiej, Marcie Madejskiej, Adriannie Szczerbie, Marcie Piechockiej, Annie Rawickiej, Joannie Wygnańskiej, Sebastianowi Zaborowskiemu. Dziękujemy uczestnikom naszych seminariów badawczych – zwłaszcza Andrzejowi Czyżewskiemu – oraz innym naszym gościom, którzy komen- towali wstępne analizy a także sugerowali nowe perspektywy. Dziękujemy wszystkim wolontariuszom, którzy wspierali nas w proce- sie transkrypcji wywiadów. Byli to studenci odbywający praktyki w Sto- warzyszeniu Topografie oraz członkowie Stowarzyszenia: Izabela Smuga, Opowiedzieć Uniwersytet 27 Agnieszka Gajewska, Piotr Lipski. Za pomoc i szczególne wsparcie orga- nizacyjne dziękujemy także Katarzynie Łuczak. Dziękujemy naszym współpracownikom z Katedry Socjologii Kultury – profesorom: Zbigniewowi Bokszańskiemu i Kazimierzowi Kowalewi- czowi, doktorom: Mieczysławowi Marciniakowi i Renacie Dopierale oraz doktorantom: Jackowi Burskiemu, Joannie Wygnańskiej, Patrycji Krucz- kowskiej i Dorocie Rajchel, którzy na zebraniach katedry podzielili się swoimi komentarzami do pierwszej wersji książki. Dziękujemy Dyrektorowi Archiwum UŁ dr Dariuszowi Klemantowi- czowi oraz Andrzejowi Pielatowi za pomoc w wyszukiwaniu zdjęć zdepo- nowanych w Archiwum UŁ jak też Monice Borowczyk i Alinie Jabłońskiej za konsultacje merytoryczne dotyczące topografii miasta. Dziękujemy J.M. Rektorowi Uniwersytetu Łódzkiego prof. Włodzimie- rzowi Nykielowi za życzliwe potraktowanie naszego projektu i finansowe wsparcie w pierwszej jego fazie. Otrzymane środki pozwoliły na sfinanso- wanie części transkrypcji. Autorki tej publikacji dziękują też sobie nawzajem za mobilizację do działania, dobrą współpracę i pouczający proces wypracowywania wspól- nej perspektywy prowadzącej do ostatecznego kształtu tej książki. Odwo- łując się do otwierającego wstęp motta, możemy wyrazić sobie wzajemną wdzięczność za przedsięwzięcie próby, zdobycie pouczenia i wspólny wy- siłek, by nie utracić bezcennych możliwości. To, czy książkę można uznać za dobrą robotę, pozostawiamy ocenie Czytelnika. Wstęp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Opowiedzieć Uniwersytet. Łódź akademicka w biografiach wpisanych w losy Uniwersytetu Łódzkiego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: