Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00285 005856 11247500 na godz. na dobę w sumie
Opowieść o Sorlim albo Saga o Hedinie i Hognim - ebook/pdf
Opowieść o Sorlim albo Saga o Hedinie i Hognim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Armoryka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8064-429-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Opowieść o Sörlim, stanowiąca ważne źródło badań nad mitologią skandynawską, jest częścią powstałej ok. 1300 roku Sagi o Olafie Tryggvasonie, nazywanej najdłuższą bądź największą (Olafs saga Tryggvasonar en mesta). Utwór ten zalicza się do specyficznego rodzaju islandzkiej literatury, tzw. þættir (l. poj. þáttr, dosłownie ‘pokrętka liny’) – krótkich opowiastek wplecionych najczęściej w sagi królewskie, których zadaniem było uzupełnienie obrazu monarchy przedstawionego w sadze, podkreślenie jego pozytywnych relacji z oddanymi mu ludźmi i uwydatnienie najbardziej pożądanych cech władcy: szczodrości, mądrości, odwagi czy pobożności.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ść ść ść Opowie o Sörlim ść o Sörlim Opowie o Sörlim Opowie Opowie o Sörlim albo Saga o Hedinie i Högnim albo Saga o Hedinie i Högnim albo Saga o Hedinie i Högnim albo Saga o Hedinie i Högnim Armoryka Armoryka Armoryka Armoryka Redaktor serii: Andrzej Sarwa Redaktor tomu: Marta Sarwa Projekt okładki: Juliusz Susak Na okładce: Louis Huard (1813­1874), Freyja in the dwarfs  cave (1891), licencja public domain, źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Freyja_in_the_dwarfs _cave.jpg Tytuł oryginału: Sörla þáttr eða Heðins saga ok Högna Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo „Armoryka” Copyright © 2016 by for the Polish translation by Renata Leśniakiewicz­Drzymała Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16 27­600 Sandomierz http://www.armoryka.pl/ ISBN 978­83­8064­429­8 Opowieść o Sörlim albo Saga o Hedinie i Högnim Opowieść o Sörlim Opowieść o Sörlim albo albo S a g a o H e d i n i e i H ö g n i m S a g a o H e d i n i e i H ö g n i m ze staroislandzkiego przetłumaczyła i opracowała Renata Leśniakiewicz­Drzymała Armoryka SANDOMIERZ 2016 Seria SAGI ISLANDZKIE, Nr 8 Redaktor serii: Andrzej Sarwa Redaktor tomu: Marta Sarwa Projekt okładki: Juliusz Susak Na okładce: Louis Huard (1813­1874), Freyja in the dwarfs  cave (1891), licencja public domain, źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Freyja_in_the_dwarfs _cave.jpg Tytuł oryginału: Sörla þáttr eða Heðins saga ok Högna Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo „Armoryka” Copyright © 2016 by for the Polish translation by Renata Leśniakiewicz­Drzymała Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16 27­600 Sandomierz http://www.armoryka.pl/ ISBN 978­83­8064­193­8 WSTĘP Pochodzenie Opowieści o Sörlim. Prezentowany poniżej utwór zalicza się do specyficznego rodzaju islandzkiej litera- tury, tzw. þættir (l. poj. þáttr, dosłownie ‘pokrętka liny’) – krótkich opowiastek wplecionych najczęściej w sagi kró- lewskie1. Þættir miały za zadanie uzupełnić obraz monarchy przedstawiony w sadze, podkreślić jego pozytywne relacje z oddanymi mu ludźmi i uwydatnić najbardziej pożądane ce- chy władcy, takie jak szczodrość, mądrość, odwaga czy po- bożność. Opowieść o Sörlim stanowi część powstałej ok. 1300 roku Sagi o Olafie Tryggvasonie, nazywanej najdłuższą bądź naj- większą (Óláfs saga Tryggvasonar en mesta), dla odróżnienia od sagi o tym samym tytule, autorstwa Snorriego Sturlusona. Óláfs saga Tryggvasonar en mesta traktuje dzieło Snorriego jako podstawę, ale wzbogacona jest o informacje pochodzące z wcześniejszych biografii króla Olafa, napisanych przez mnichów Odda Snorrasona i Gunnlauga Leifssona. Opowieść o Sörlim (Sörla þáttr) wpleciona została w ową najdłuższą sagę w jej wersji zawartej w powstałym w latach 1387-1394 pergaminowym manuskrypcie GKS 1005 fol., bardziej zna- nym jako Flateyjarbók (Księga z wyspy Flatey) lub Codex 1 Szersze informacje na temat piśmiennictwa średniowiecznej Islandii znajdzie czytelnik we wstępie do Sagi o Völsungach, tłum. i oprac. R. Leśniakiewicz, Sandomierz 2009. V Flateyensis. Sama Opowieść zachowała się także w kilku późnych papierowych manuskryptach. Struktura i treść Opowieści. Główną osią Sörla þáttr jest motyw niekończącej się bitwy określanej w staroislandzkich źródłach jako Hjaðningavíg – ‘bój Hjadningów’. Bitwę tę to- czą między sobą niegdysiejsi przyjaciele i przybrani bracia – Hedin i Högni. Z powodu klątwy rzuconej na nich przez boginię Freyję z poduszczenia Odyna, bohaterowie i towa- rzyszący im drużynnicy bez ustanku zadają sobie śmiertelne rany tylko po to, by natychmiast po ich otrzymaniu powstać i kontynuować zażarte starcie. Narracja Opowieści rozpoczy- na się opisem wydarzeń, które doprowadziły do rzucenia po- tężnego uroku. Pewnego dnia Freyja, kochanka władającego Asgardem króla Odyna, spotyka czterech karłów, którzy zaję- ci są wykuwaniem niezwykle pięknego naszyjnika. By otrzy- mać naszyjnik, kobieta wykorzystuje swoje wdzięki i wraca do domu, zachowując całą rzecz w tajemnicy. O jej sekrecie dowiaduje się jednak zaufany doradca Odyna – Loki, który informuje o wszystkim swojego pana. Z rozkazu króla Asgar- du Loki wykrada naszyjnik Freyji, a Odyn odmawia zwróce- nia błyskotki niewiernej kochance, chyba że doprowadzi ona do wybuchu konfliktu pomiędzy dwoma potężnymi władca- mi, rzucając na nich oraz ich wojska czar zmuszający ich do toczenia niekończącej się bitwy. Następnie autor Opowieści przechodzi do przedstawienia głównych bohaterów – wikinga Sörliego (od którego tekst bierze swój niezbyt adekwatny ty- tuł), skłóconego z nim początkowo Högniego oraz młodego Hedina. Ten ostatni pewnego dnia spotyka na leśnej polanie piękną kobietę, przedstawiającą się jako Göndul. Za jej spra- wą poznaje Högniego i zostaje jego zaprzysiężonym bratem. VI Spotykając Göndul ponownie, wypija jednak z jej rąk napój zapomnienia, po czym porywa córkę Högniego – Hildę i morduje jego żonę, doprowadzając tym samym do wybuchu niekończącej się bitwy. Udręczeni bohaterowie oraz ich to- warzysze przez sto czterdzieści trzy lata znoszą swoje cier- pienie, dopóki z mocy czaru nie wyzwala ich Ivar Blask, dru- żynnik chrześcijańskiego władcy Olafa Tryggvasona. W strukturze Opowieści wyróżnić można trzy części. Pierwsza to rozdziały 1-2, opisujące zdobycie przez Freyję naszyjnika karłów i jej układ z Odynem zawarty w celu jego odzyskania. Druga to rozdziały 3-8, skupiające się wokół konfliktu Sörliego z Högnim, a później Högniego z Hedinem, zakończonego wybuchem boju Hjadningów. Część trzecia to rozdział 9, opisujący okoliczności doprowadzające do zdjęcia klątwy przez chrześcijanina Ivara. Cała historia zaczyna się więc w mitycznym świecie dawnych bóstw, by przejść do wydarzeń legendarnych i zakończyć się wreszcie w czasach historycznych, za panowania Olafa Tryggvasona. Dawna tradycja w Opowieści o Sörlim. Jakkolwiek Sör- la þáttr jest tekstem powstałym na początku XIV w., a więc ponad trzysta lat po formalnej chrystianizacji Islandii, pocze- sne miejsce zajmują w nim przedchrześcijańscy bogowie i dawna mitologia. Szczególnie ważną rolę w całej historii odgrywają dwa mityczne wątki – naszyjnik Freyji oraz Hja- ðningavíg. Feralna biżuteria bogini pozostaje w Opowieści anonimowa, ale inne źródła podają informację, że klejnot, bę- dący poniekąd atrybutem Freyji, nazywany był Brísingamen. Eddaiczna pieśń Þrymskviða relacjonuje, jak piękna niebian- ka, na wiadomość o tym, że jötun Thrym zażądał jej ręki, oburzyła się tak mocno, iż „zerwał się wspaniały naszyjnik VII Brisingów” (stökk þat et mikla men Brísinga)2. Ostatecznie klejnot pożyczył Thor, przebierając się za boginię. Z kolei Edda Snorriego Sturlusona opowiada historię kradzieży ulu- bionej biżuterii Freyji przez Lokiego, wprowadzając na scenę dodatkowo boga Heimdalla, który po walce ze złodziejem przemienionym w fokę odzyskuje zgubę. Dlatego, jak podaje Snorri, Heimdalla nazywa się poetycko „poszukiwaczem na- szyjnika Freyji” (mensækir Freyju), a Lokiego „złodziejem naszyjnika Brisingów” (hafrs Brísingamens)3. Odniesienia do walki pomiędzy Heimdallem a Lokim o klejnot Freyji zawiera także Húsdrápa Ulfa Uggasona. Sama nazwa Brísingamen jest nie do końca jasna – jej drugi człon to z pewnością men – ‘naszyjnik’, czy właściwie wykonany ze szlachetnego metalu bogato zdobiony pierścień zakładany na szyję (torques). Człon pierwszy może jednak wywodzić się od słowa brísingr – poetyckiego określenia ognia albo bursztynu lub też stanowić etnonim, odnoszący się do tajemniczych Brisingów. Tę drugą interpretację zdaje się wzmacniać wzmianka z Beowulfa, w którym pojawia się określenie Brosinga mene – ‘naszyjnik Brosingów’. Czy mianem tym określano pierwotnie karły – twórców wyjątkowej biżuterii, pozostaje w sferze domysłów. Dużo ważniejszą rolę w Opowieści o Sörlim odgrywa jednak inny mityczny motyw – Hjaðningavíg – znany już pierwszym skaldom. Jego korzenie zdają się przy tym sięgać znacznie głębiej, skoro w VI-VII w. w staroangielskim poemacie Widsidh pojawiają się Hagena i Henden, czyli zapewne Högni i Hedin. W innym staroangielskim źródle – wierszu Deor z X w. występuje z kolei tożsamy z Hjaðningar 2 Þrymskviða, 12. 3 Skaldskaparmál, 8 i 16. VIII etnonim Heodeningas – ‘ludzie Heodena’ (Heoden=Hedin). Wzmianki te są jednak dosyć lakoniczne i nie ma w nich mowy o powiązaniu obu bohaterów z motywem trwającej wiecznie walki, wyraźnym w tekstach skandynawskich. Odniesienia do nieustającego boju Hjadningów obecne są w Ragnarsdrápie Bragiego Starego z I połowy IX w. i poemacie Háttalykill autorstwa jarla Orkadów Rögnvalda Kolssona i Islandczyka Halla Thorarinssona datowanym na lata 40-te XII w. Przebieg tragicznego konfliktu o Hildę relacjonuje także Saxo Gramatyk w napisanym po roku 1185 dziele Gesta Danorum oraz Snorri Sturluson w swojej powstałej w latach 1220-1225 Eddzie. W pierwotnej wersji opowieści to jednak nie Freyja, a właśnie Hilda była odpowiedzialna za trwanie niekończącego się boju, ożywiając poległych po obu stronach; jej też niekiedy przypisywano podżeganie do zbrojnego starcia między Högnim a Hedinem. Nie powinno to dziwić, skoro imię Hildr oznacza ‘walkę’ i jest charakterystyczne dla walkirii – jednej z dziewic Odyna, których zadaniem było gromadzenie w Walhalli zabitych na polu bitwy bohaterów, by mogli tam walczyć aż do nadejścia Ragnaröku. Rozliczenie pogańskiej przeszłości w Opowieści o Sörlim. Przeniesienie prerogatyw Hildy na boginię Freyję (jeśli przyjąć, że to ona ukrywa się pod imieniem innej walkirii, Göndul) jest znamienne i ma związek z rysującym się w Sörla þáttr negatywnym obrazem przedchrześcijańskich bogów. W zasadzie nie są oni nawet w tekście przedstawieni jako bogowie, ale na wzór Ynglinga sagi Snorriego Sturlusona autor widzi w nich żyjących w zamierzchłych czasach ludzi obdarzonych dyskusyjną moralnością. Najważniejszy ze IX skandynawskich niebian, poszukujący nieustannie wiedzy magicznej Odyn, jest w Opowieści władcą nieudolnym, polegającym we wszystkim na swoim oddanym słudze Lokim i oszukiwanym przez własną kochankę, a do tego bez wyraźnego powodu domagającym się rzucenia okrutnej klątwy na niewinnych ludzi. Z kolei Freyja, w mitologii bogini płodności i urodzaju, w Sörla þáttr z powodu żądzy posiadania wyjątkowego naszyjnika nie tylko zdradza Odyna i spędza noc z każdym z czterech karłów jak kobieta lekkich obyczajów, ale zgadza się też doprowadzić do rodzinnego dramatu, siejąc nienawiść między dwoma królami. Uwolnionemu spod działania napoju zapomnienia Hedinowi wydaje się ona „czarna i ogromna” (svört ok mikil) niczym demoniczna wiedźma, a nałożony przez nią urok określany jest w opowieści jako „ucisk” (ánauð), „potępienie” (áfelli) i „cierpienie” (skapraun), podczas gdy jego zdjęcie postrzegane jest jako „wyzwolenie” (undanlausn). Użycie wymienionych terminów sprawia, że klątwa rzucona przez Freyję kojarzy się z obrazem chrześcijańskiego piekła i cierpianych w nim mąk, a jej czary noszą znamiona czarnej magii. Tym samym Hjaðningavíg stanowi negatywne odbicie życia w Walhalli i piekło na ziemi, a kres nieustannej torturze może położyć interwencja drużynnika chrześcijańskiego władcy obdarzonego łaską Boga silniejszą niż uroki dawnych bóstw. Przydomek wybawiającego nieszcześników Ivara – ljómi (‘promień światła’, ‘blask’) wydaje się zatem szczególnie symboliczny, a jego działanie przywodzi na myśl zstąpienie Chrystusa do piekieł, by jedynie X SPIS TREŚCI WSTĘP V Pochodzenie Opowieści o Sörlim V Struktura i treść Opowieści VI Dawna tradycja w Opowieści o Sörlim VII Rozliczenie pogańskiej przeszłości w Opowieści o Sörlim IX OPOWIEŚĆ O SÖRLIM 1 1. O Freyji i karłach 1 2. Umowa Odyna i Freyji 2 3. O wikingu Sörlim 5 4. O Sörlim i królu Högnim 6 5. Hedin dowiaduje się o królu Högnim 9 6. Hedin i Högni sprawdzają swoje umiejętności 10 7. Hedin zostaje podstępem nakłoniony do popełnienia zbrodni 11 8. Rozpoczyna się bój Hjadningów 14 9. Kres boju Hjadningów 16 WYBRANA LITERATURA WYKORZYSTANA WE WSTĘPIE I OBJAŚNIENIACH 21 Wydania i przekłady Sörla þáttr 21 Źródła 21 Literatura 23 26
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Opowieść o Sorlim albo Saga o Hedinie i Hognim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: