Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00163 005711 11251176 na godz. na dobę w sumie
Optymalizacja zatrudnienia, wynagrodzeń i struktur organizacyjnych - ebook/pdf
Optymalizacja zatrudnienia, wynagrodzeń i struktur organizacyjnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-065-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> rynek pracy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Warunki współczesnej gospodarki i wprowadzane na dużą skalę zmiany w organizacjach wymagają profesjonalnych przedsięwzięć w obszarze HR, przede wszystkim racjonalizacji poziomu zatrudnienia oraz dostosowania potencjału zatrudnionych do nowych wymagań dotyczących zadań i stanowisk.

Publikacja dostarcza kompleksowej wiedzy na temat stosowanych w praktyce zarządzania rozwiązań prowadzących do racjonalizacji zatrudnienia w firmie i do wzrostu jej efektywności. Omówiono w niej szczegółowo takie zagadnienia, jak:
znaczenie optymalizacji zatrudnienia w zarządzaniu firmą,
przeprowadzanie analizy zatrudnienia oraz organizacji pracy i struktury firmy,
zadania kadry kierowniczej w procesie optymalizacji zatrudnienia,
sposób analizy przerostów i niedoborów zatrudnienia oraz luki kompetencyjnej,
działania uzupełniające w procesie optymalizacji zatrudnienia (przesunięcia wewnętrzne, telepraca, zadaniowy czas pracy, outsourcing),
redukcja zatrudnienia (polityka i zasady zwolnień, odpowiednia komunikacja),
outplacement, czyli zwolnienia monitorowane.

Zawarte w książce narzędzia ułatwiające przeprowadzenie procesu racjonalizacji zatrudnienia procedury postępowania, formularze, ankiety pozwolą na przygotowanie i przeprowadzenie tego procesu w sposób sprawny, a także na zminimalizowanie negatywnych skutków zwolnień pracowników.

Pierwsze wydanie tej publikacji ukazało się w 2009 roku pod tytułem Optymalizacja zatrudnienia. Zwolnienia, outsourcing, outplacement. W obecnej edycji tekst został uaktualniony, a także znacznie rozszerzony dodano dwa rozdziały poświęcone działaniom niezbędnym przy optymalizacji zatrudnienia (zarządzanie wiekiem pracowników, talentami i ryzykiem personalnym) oraz racjonalizacji systemu wynagrodzeń.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

jarosław marciniak optymalizacja zatrudnienia, wynagrodzeń i struktur organizacyjnych wydanie II zmienione WA R S Z AWA 2 0 1 6 Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Bogumiła Ziembla Korekta i łamanie Wydawnictwo JAK Projekt graficzny okładki Studio Kozak Zdjęcie wykorzystane na okładce © iStockphoto.com/Askold Romanov Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 Wydanie II zmienione Wydanie I ukazało się pt. Optymalizacja zatrudnienia. Zwolnienia, outsourcing, outplacement ISBN 978-83-8092-571-7 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści O autorze .......................................................................................................... Wstęp ............................................................................................................... 7 9 Rozdział 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele .............. 11 Kluczowe pojęcia – optymalizacja i restrukturyzacja ........................ 11 Cele optymalizacji w firmie ............................................................. 12 Zmiana jako kluczowy czynnik optymalizacji .................................. 13 Czym jest przerost zatrudnienia w organizacji ................................. 17 Zjawisko chomikowania pracy ....................................................... 18 Zmiany a otoczenie rynkowe i specyfika zasobów organizacji – pozyskiwanie informacji ............................................................ 20 Demografia jako punkt wyjścia ........................................................ 26 Zmiany a strategia ........................................................................... 29 Rozdział 2. Czynniki, które muszą być brane pod uwagę przy optymalizacji .... 37 Znaczenie puli kapitału intelektualnego (zasobów wiedzy) w utrzymaniu potencjału wiedzy organizacji ............................. 37 Restrukturyzacja a ryzyko personalne .............................................. 43 Rozdział 3. Rozpoczęcie procesu optymalizacji zatrudnienia w przedsiębiorstwie 53 Analiza zatrudnienia, organizacji pracy i struktury firmy jako punkt wyjścia optymalizacji zatrudnienia ............................................ 53 Plan funkcji w firmie ...................................................................... 56 Stanowiska – od funkcji do kompetencji ......................................... 59 Doskonalenie struktury organizacyjnej ............................................ 79 Rodzaje struktur organizacyjnych .................................................... 82 Rozdział 4. Zadania kadry kierowniczej w procesie optymalizacji zatrudnienia 91 Tradycyjny kierownik a restrukturyzacja ......................................... 91 Podejście procesowe szansą dla kierowników .................................. 92 Menedżer – osoba, która inicjuje zmiany i odpowiada za nie ........... 93 Kierownicy średniego i niższego szczebla w procesie restrukturyzacji 97 Relacje kierownik – pracownicy w procesie restrukturyzacji ............ 99 Pomoc działu personalnego dla kierowników różnych szczebli w procesie restrukturyzacji ........................................................ 101 6 Spis treści Rozdział 5. Restrukturyzacja – narzędzia i procedura ........................................ 104 Zestawienie obecnej struktury zatrudnienia z potrzebami – analiza przerostów zatrudnienia, niedoborów w zatrudnieniu oraz luki kompetencyjnej ........................................................................ 104 Procedura analizy pracy .................................................................. 105 Określenie celów działań racjonalizacyjnych ................................... 113 Określenie koniecznych zmian ilościowych oraz jakościowych w zatrudnieniu w poszczególnych jednostkach organizacyjnych 115 Rozdział 6. Racjonalizacja systemów wynagradzania ........................................ 121 Efektywność wynagrodzeń .............................................................. 121 Przegląd sytuacji związanej z wynagrodzeniami ............................... 122 Racjonalizacja systemu płac zasadniczych ........................................ 124 Racjonalizacja systemu premii i nagród ........................................... 128 Stworzenie racjonalnych zasad podwyżek (awansu płacowego) ....... 136 Rozdział 7. Racjonalizacja – działania uzupełniające ........................................ 143 Przesunięcia wewnętrzne – mobilność pozioma pracowników ......... 143 Telepraca – niewykorzystany potencjał oszczędności ....................... 149 Formuła zadaniowa – zadaniowy czas pracy .................................... 168 Outsourcing i inne formy przenoszenia wybranych funkcji na zewnątrz firmy ..................................................................... 173 Podsumowanie: charakterystyka wybranych działań optymalizacyjnych w zakresie form zatrudnienia ....................... 184 Rozdział 8. Redukcja zatrudnienia .................................................................... 194 Konieczne zmiany w podejściu do redukcji ..................................... 194 Polityka zwolnień – odpowiedzialne podejście pracodawcy ............. 198 Odpowiednia komunikacja .............................................................. 200 Podsumowanie: przygotowywanie zwolnień – kompletna procedura postępowania ............................................................................ 202 Zasady zwolnień – wytyczne do rozmów ze zwalnianymi pracownikami ........................................................................... 204 Rozdział 9. Outplacement, czyli zwolnienia monitorowane .............................. 210 Historia, definicja, istota i formy outplacementu ............................. 210 Outplacement indywidualny ............................................................ 216 Czy zwolnienia monitorowane opłacają się pracodawcy? ................ 218 Załącznik 1. Korzyści ze zrealizowanego programu zwolnień monitorowanych – przykład Mleczarni Turek Sp. z o.o. ............................................... 221 Załącznik 2. Procedura outplacementu – przykład dobrej praktyki ..................... 225 Indeks ............................................................................................................... 243 O autorze Jarosław Marciniak – prawnik, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego i studiów podyplomowych w zakresie zarządzania pracą, ekspert w dzie- dzinie zarządzania pracą i prawa pracy. Od prawie 25 lat zajmuje się za- rządzaniem pracownikami jako menedżer personalny, konsultant i trener. Jego zainteresowania zawodowe skupiają się na kompleksowej problematyce pracy kadrowej (audyty, analizy), regulacjach wewnętrznych w firmach (re- gulaminy, procedury) oraz systemach ocen i motywacji. Właściciel firmy HR Audytor. Współpracuje z firmą szkoleniową Effect- group, dla której realizuje specjalistyczne szkolenia w dziedzinie zarządzania i prawa pracy. Autor ponad 300 artykułów, komentarzy oraz opracowań dotyczących zarządzania ludźmi i prawa pracy, a także 12 książek związanych z tymi za- gadnieniami (m.in. Optymalizacja zatrudnienia, Wolters Kluwer, Warszawa 2009; Regulaminy i procedury w firmie, Wydawnictwo LEX, Warszawa 2012 i 2014; Meritum HR, Wolters Kluwer, Warszawa 2011 i 2013). Wstęp Niniejsza publikacja to kompendium wiedzy na temat stosowanych w prak- tyce zarządzania rozwiązań dotyczących delikatnego i trudnego zagadnienia, jakim jest optymalizacja zatrudnienia w firmie. Optymalizacja zatrudnienia jest swoistym przeglądem organizacji całego przedsiębiorstwa, dlatego też w niniejszej publikacji omawiane są również kwestie racjonalizacji struktur organizacyjnych oraz wynagrodzeń (szczególnie te ostatnie są ważne w kon- tekście zatrudnienia). Dokonywane na dużą skalę zmiany w organizacjach wymagają ściśle określonych i profesjonalnych przedsięwzięć w obszarze ludzkim: racjonalizacji poziomu zatrudnienia oraz dostosowania potencjału zatrudnionych do nowych wymogów zadaniowych lub stanowiskowych. Przeprowadzenie zwolnień pracowników jest najbardziej odpowiedzialnym i jednym z najtrudniejszych elementów procesu. Jednocześnie w organizacji pracy każdego przedsiębiorstwa i każdej jego struktury najbardziej natu- ralną tendencją powinno być dążenie do wzrostu efektywności działania. Efektywność ta zależy od zatrudnionych, czyli także od sposobu kierowania ludźmi i sprawności organizowania pracy. Trzeba pamiętać, że nie da się zastosować żadnych modelowych, „ideal- nych” rozwiązań z pominięciem uwarunkowań i specyfiki danej organizacji. Konieczne jest także przyjrzenie się sprawom zatrudnienia i podziału pracy w konkretnej organizacji. Wszystkie przedsięwzięcia związane z zatrudnie- niem zależą bowiem od typu i wielkości firmy, od jej struktury, od branży, w której firma działa, a nawet od jej lokalizacji. Rozwiązania i podejścia muszą także uwzględniać realia finansowe organizacji i wymogi rynku oraz oczekiwania pracodawców i pracowników. We wszystkich wymienionych wyżej obszarach muszą być jednocześnie zastosowane rozwiązania zapew- niające sprawne i efektywne zarządzanie. Funkcjonowanie organizacji i jej pracowników to nieustające zmiany – zmiany przedmiotu, zakresu i sposobów działania. Każdy dzień przynosi licz- ne zmiany, stopniowe, drobne, nierzadko wręcz niezauważalne. Zachodzące obecnie zjawiska i nowe tendencje rynkowe wpłynęły jednak na gwałtowne przyspieszenie procesów zmian w wielu przedsiębiorstwach. Procesy te obej- mują różnego typu programy restrukturyzacyjne, także te dotyczące kultu- ry organizacyjnej. Przy dużej dynamice zmian, związanej przede wszystkim 10 Wstęp z czynnikami rynkowymi, ale także postępem technicznym, niezbędne stają się procesy racjonalizacyjne, optymalizacyjne, które prawie zawsze dotykają bezpośrednio pracowników. Procesy te odnoszą się do zmian profilu pro- dukcji, rodzaju świadczonych usług, technologii, wreszcie szeroko pojętej restrukturyzacji. Restrukturyzacje są dokonywane głównie dlatego, że utrzymywanie kon- kurencyjności nie jest możliwe bez radykalnych zmian w zakresie wyko- rzystania potencjału społecznego. Jego nowe, odpowiednie ułożenie może zapewnić znacznie lepsze rezultaty ekonomiczne firmy. W obecnej sytuacji rynkowej działaniami takimi są zainteresowane tysiące firm, umiejętnie prze- prowadzone mogą się bowiem przyczynić do oszczędności finansowych i – choć często wiążą się z redukcją zatrudnienia – nie pociągają za sobą nad- miernych kosztów społecznych. Warto w tym miejscu zauważyć, że aby sprawnie przeprowadzić proces optymalizacji w firmie, należy uwzględnić następujące czynniki: 1) jednoznaczną wolę zarządu firmy (właściciela), 2) elastyczność firmy – nadążanie za zmianami w otoczeniu, 3) podejście kadry kierowniczej, 4) kwestie kosztowe (również te odnoszące się do samego procesu optyma- lizacji), 5) sprawność oraz pozycję HR w firmie. W niniejszej publikacji przedstawione i omówione zostały narzędzia uła- twiające przeprowadzenie procesu racjonalizacji zatrudnienia: procedury postępowania, formularze, ankiety. Pozwolą one na przygotowanie i prze- prowadzenie optymalizacji zatrudnienia, wynagrodzeń i struktur organiza- cyjnych w sposób sprawny, umożliwiający normalne funkcjonowanie orga- nizacji, a także na zminimalizowanie negatywnych skutków ewentualnych zwolnień pracowników. W odniesieniu do systemu wynagrodzeń w publikacji zaprezentowano najważniejsze działania związane z ich optymalizacją (punkty kluczowe). Omówiona została również kwestia badania efektywności wynagrodzeń, a także przedstawiono odpowiedzi na pytania często pojawiające się przy zmianach systemów związanych z motywacją płacową w organizacjach. Publikacja ma również ułatwić podjęcie samej decyzji o redukcji (restruk- turyzacji) zatrudnienia oraz o tym, czy prowadzić ją we własnym zakresie, czy przy pomocy podmiotów zewnętrznych. Omówiono także zasady ko- munikowania zmian pracownikom. W książce zamiennie używa się terminów „optymalizacja”, „racjonaliza- cja” i „restrukturyzacja zatrudnienia” – wszystkie oznaczają proces radykalnej zmiany związanej z zatrudnieniem, podziałem pracy i jej organizacją w firmie. Rozdział 1 Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele Kluczowe pojęcia – optymalizacja i restrukturyzacja Zatrudnienie w każdej organizacji gospodarczej jest ściśle uzależnione od rodzaju i wielkości produkcji, a także rodzaju i zakresu świadczonych usług. Każda modyfikacja profilu działalności ma ogromny wpływ na stan, struktu- rę oraz jakość zatrudnienia i odwrotnie: czynniki te wpływają na działalność przedsiębiorstwa w każdej dziedzinie. Restrukturyzacja zatrudnienia może być realizowana w połączeniu z in- nymi przedsięwzięciami restrukturyzacyjnymi – z radykalnymi zmianami dotyczącymi zakresu działania przedsiębiorstwa lub ze zmianą struktury kapitałowej. Z każdą jednak restrukturyzacją związane są zazwyczaj daleko idące zmiany w stanie zatrudnienia przedsiębiorstwa: redukcje, przesunięcia, rekrutacja nowych pracowników. Zwalnianie jest jednym z najtrudniejszych elementów zarządzania zasobami ludzkimi. Do tego przedsięwzięcia można przygotować zarówno kadrę kierowniczą, jak i szeregowych pracowników, można również próbować zminimalizować jego negatywne skutki. Wszyscy muszą wiedzieć, co się dzieje i jakie zmiany się dokonują. Pracownikom restrukturyzacja zatrudnienia kojarzy się przede wszyst- kim ze zwolnieniami. Optymalizacja kojarzy się z nimi trochę mniej, choć w praktyce kadrowej są to pojęcia zbliżone. Optymalizacja jako metoda wdrażania najlepszego (optymalnego) rozwiązania przy uwzględnieniu określonych kryteriów, przede wszystkim jakościowych, może się wiązać z redukcją zatrudnienia, ale nie jest to proces z nią tożsamy czy tylko do niej zawężony. Przykładowo, optymalizacja może z powodzeniem odnosić się do systemu wynagrodzeń. System wynagradzania w przedsiębiorstwie musi powiązać czynniki efektywności pracy oraz koszty pracy w ramach procesu optymalnego motywowania personelu i optymalnego zarządzania w ogóle. Warto w tym miejscu podkreślić, że pracodawca, w szczególności praco- dawca prywatny, ma dużą swobodę w kształtowaniu systemów wynagradza- nia w przedsiębiorstwie. System wynagrodzeń jest efektywny, jeżeli w taki 12 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele sposób alokuje środki na wynagrodzenia, aby przy możliwie najmniejszych kosztach zapewnić najlepsze działanie motywujące płacy. Restrukturyzacja zatrudnienia to pojęcie rozmaicie definiowane i różnie rozumiane w polskiej praktyce zarządzania. Ogólnie mówiąc, są to wszelkie zmiany w organizacji dotyczące procesów zarządzania ludźmi. Najczęściej pojęcie to jest używane, gdy chodzi o zmiany o radykalnym charakterze, do- tyczące zasobów ludzkich przedsiębiorstwa, podziału pracy oraz organizacji wewnętrznej firmy. W polskiej praktyce zarządzania restrukturyzacja kojarzy się przede wszystkim ze zwolnieniami pracowników. Restrukturyzacja zatrudnienia jest to celowe działanie kierownictwa firmy pole- gające na dokonywaniu w określonym czasie istotnych zmian w sferze zasobów ludzkich. Jest to zmiana ukierunkowana na pracowników. Może to być zmiana o charakterze ilościowym (może skutkować zmniejszeniem zatrudnienia, ale też zwiększeniem liczby pracowników) albo jakościowym (przekształcenia dotyczące zasobów ludzkich: struktury kwalifikacyjnej, zawodowej, stanowiskowej, struk- tury społecznej zatrudnionych, na przykład odmłodzenie kadr). Cele optymalizacji w firmie Nadrzędnym celem restrukturyzacji zatrudnienia powinna być poprawa sprawności i efektywności działania, a nie wyłącznie zmniejszenie liczby pracowników. Restrukturyzacja, chociaż nierzadko łączy się z radykalnymi zmianami, w żadnym wypadku nie powinna naruszyć: • stabilności funkcjonowania na poziomie umożliwiającym osiąganie bie- żących celów oraz celów strategicznych, • ciągłości organizacyjnej (to znaczy tożsamości całej struktury). Zaplanowanie i przygotowanie zmian to rola zarządu, kierowników du- żych struktur, a także – w odniesieniu do zasobów ludzkich i prac kadrowych – menedżera personalnego. Odpowiedzialność operacyjna za komunikację podczas procesów zmian spoczywa na pracownikach działu kadr i na kie- rownikach liniowych. Niezależnie od rodzaju przedsiębiorstwa podstawowe cele operacyjne restrukturyzacji zatrudnienia, niezmienne dla większości tych procesów, to: • zwiększenie wydajności całej struktury i poszczególnych jednostek, • zmniejszenie kosztów, • polepszenie zdolności reakcji na zmiany w otoczeniu. Zmiana jako kluczowy czynnik optymalizacji 13 Restrukturyzacja to coś więcej niż samo zwalnianie pracowników. W wersji kompleksowej obejmuje ona wiele działań, które z punktu wi- dzenia interesów przedsiębiorstwa mają samoistną wartość – są związane z restrukturyzacją, ale mogą również być przeprowadzane jako oddzielne procesy. Są to między innymi: • przeformułowanie misji, celów i podstawowych wartości firmy, • zmiany w obrębie struktury władz przedsiębiorstwa, • reorganizacja kompleksowa (zmiany struktury, systemów i procedur), • zmiany powiązań (w procesach, sieci informacyjnej, systemach podejmo- wania decyzji), • redukcja oraz wymiana części kadry (nowe struktury i procedury wyma- gają zwolnienia lub przesunięcia części dotychczasowych pracowników, wymagają również pozyskania nowych). Procesy te obejmują różnego typu programy restrukturyzacyjne, adap- tacyjne, naprawcze, zmiany profilu produkcji, rodzaju świadczonych usług, technologii, a także zmiany kultury organizacyjnej. Decyzję o podjęciu działań restrukturyzacyjnych poprzedza okres narastania zjawisk i prognoz świadczących o niedostosowaniu warunków istniejących wewnątrz organi- zacji do warunków panujących w otoczeniu rynkowym. Efektem restrukturyzacji powinno być wprowadzenie firmy na inny poziom funkcjonowania – samo zmniejszenie liczby etatów, a tym samym proste zmniejszenie kosztów jest działaniem niewystarczającym i krótko- wzrocznym. Zmiana jako kluczowy czynnik optymalizacji Radykalna zmiana, jaką niewątpliwie jest restrukturyzacja, silnie oddziałuje zarówno na poszczególnych pracowników, jak i całą zbiorowość. Oczywiście codzienność nieustannie przynosi zmiany w życiu człowieka – pojawiają się nieprzewidziane sytuacje, napięcia, konieczność ciągłej modyfikacji zacho- wań. Z większością ludzie jakoś sobie radzą i nierzadko odczuwają ich pozy- tywne skutki. „Restrukturyzacja firmy wiąże się z gruntownym, koncepcyj- nym przeprojektowaniem procesów i zasobów biznesowych, jest złożonym procesem fundamentalnych zmian w przedsiębiorstwie, którego celem jest operacyjne i strategiczne kształtowanie atrybutów jego podmiotowości pod kątem zmian w otoczeniu i potrzeb wewnętrznych”1. 1 R. Borowiecki, E. Wysłocka, Analiza ekonomiczna i ocena ekspercka w procesie restruktury- zacji przedsiębiorstw, Difin, Warszawa 2012, s. 73. 14 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele W wypadku działań restrukturyzacyjnych oddziaływanie zmian ma nieco inny charakter. Dodatkowym czynnikiem komplikującym jest to, że wpływ ten dotyczy wielu różnych ludzi, o rozmaitych poglądach, postawach i nawy- kach. Do cech podstawowych tego zjawiska można zaliczyć między innymi efekt skali, zagmatwanie i długotrwałość. 1. Efekt skali. Wszystko dzieje się w skali całego przedsiębiorstwa lub du- żych struktur i jednostek. To właśnie efekt skali powoduje u niektó- rych pracowników strach i poczucie, że nie ma ucieczki przed tym, co nieuniknione. Z kolei u pewnej części pracowników może się pojawić zupełnie inne odczucie: irracjonalne przekonanie, że burza przejdzie bo- kiem i może uda się zachować status quo. Obydwie postawy są w gruncie rzeczy niepotrzebne i szkodliwe (nie służą ani pracownikom, ani orga- nizacji), a druga jest także fałszywa: zmiany związane z restrukturyzacją zwykle niosą z sobą poważne konsekwencje dla wszystkich. 2. Zagmatwanie. Nawet najlepiej przygotowane procesy restrukturyzacji stanowią kompleks powiązanych z sobą problemów, które stosunkowo trudno opisać czy przedstawić w sposób wystarczająco jasny i zrozumia- ły dla wszystkich. Ponadto zmiany często wiążą się z celami, które są subiektywne i tylko częściowo mierzalne. Dla większości uczestników największym problemem jest to, że „nie wiadomo, czym to się skończy”. Problem ten jest często pogłębiany (świadomie lub nie) przez postawę kadry kierowniczej, która sama może mieć kłopoty z jasnym określeniem efektów zmian lub po prostu unika dzielenia się swoją wiedzą z podwład- nymi. W niezbyt dobrze przygotowanej restrukturyzacji może pojawić się taki moment, że „nikt nic nie wie”, a to stawia pod znakiem zapytania sens dalszych działań. 3. Czynnik czasu – długotrwałość. Zmiany związane z restrukturyzacją zatrudnienia są zwykle długotrwałe, nie zawsze też można dokładnie podać termin ich zakończenia. Zresztą, w wypadku zmian zachodzących w obecnych realiach rynkowych określenie „czas zakończenia zmian” staje się abstrakcyjne i nieprawdziwe. Zmiany wpisują się trwale w obraz organizacji i stają się codzienną rzeczywistością. Dla pracowników wiąże się to z kolejnym pytaniem: czy ich niepewność i poczucie zagrożenia kiedyś znikną, czy też nigdy nie zostanie ogłoszone zakończenie procesu restrukturyzacji? Wymienione trzy czynniki u większości pracowników powodują poważ- ny stres. Może się on przejawiać poprzez strach, niepewność, brak poczucia bezpieczeństwa, frustrację, depresję, poczucie winy czy nieufność. Powyższe czynniki stanowią wyzwanie dla osób zarządzających pracownikami w pro- cesach restrukturyzacji. Zmiana jako kluczowy czynnik optymalizacji 15 Każda zmiana wprowadzana w firmie spotyka się z oporem. Jego naj- istotniejszym źródłem jest podsystem społeczny przedsiębiorstwa, czyli cechy psychologiczne członków organizacji oraz zachodzące między nimi interakcje. Opór wobec zmian wyraża w pewnym sensie stan psychiczny pracowników. To, w jaki sposób reagują oni na konieczność modyfikacji istniejącego stanu rzeczy, przesądza o efektach planowanych przeobrażeń i może utrudniać osiągnięcie zamierzonego celu. Jawna niechęć pracow- ników wyraża się podjęciem działań utrudniających wprowadzanie zmian (opór czynny) lub też zaniechaniem działań, które mogłyby przyczynić się do powodzenia procesu (opór bierny). Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest zmniejszenie się u pracownika poczucia bezpieczeństwa. Zmiana może również oznaczać zagrożenie dla osobistych interesów członków organiza- cji. Przeprowadzona restrukturyzacja zatrudnienia może umniejszać władzę oraz wpływy poszczególnych menedżerów. Osoby, które sądzą, że mogą wiele stracić, będą przeciw niej. Zdarza się, że sprzeciw pojawia się jako skutek odmiennego postrzegania rzeczywistości – dzieje się tak w wypadku niezrozumienia celu i istoty zmiany oraz jej skutków, to znaczy wtedy, kiedy pracownicy nie są szczegółowo informowani o przyczynach wprowadzania zmian. Pracownicy mogą wówczas postrzegać sytuację inaczej niż ich prze- łożeni i na tej podstawie odmówić poparcia procesu oraz włączenia się weń. Zmiany mogą pociągać za sobą zakłócenia istniejących stosunków i powią- zań społecznych. Obszar ten jest dla wielu ludzi bardzo ważny i możliwość pojawienia się poczucia straty może spowodować niechęć do zmiany. Opór wobec zmian jest zazwyczaj wysiłkiem pracowników mającym na celu utrzy- manie poprzedniego stanu. Aby przekonać pracowników do procesu zmian, trzeba przygotować profesjonalne rozwiązania odnoszące się przede wszystkim do dziedzi- ny HR. Należy przy tym pamiętać, że zatrudnieni dzielą się na trzy pod- stawowe grupy. Pierwsza wszelkie działania kierowników i zarządu inter- pretuje jako okazję lub pretekst do redukcji zatrudnienia. Druga uważa, że zmiany tak naprawdę służą do pozbycia się części „niewygodnych” pracowników (a potem wszystko wróci do normy). Trzecia – najmniej liczna grupa – postrzega ten proces optymistycznie, jako okazję do zdoby- cia nowych doświadczeń, poszerzenia zakresu obowiązków, przybliżenia perspektywy awansu. Przy wdrażaniu procesów restrukturyzacyjnych warto pozyskać jak naj- większą liczbę pracowników do partnerstwa nowego rodzaju – partnerstwa kryzysowego wewnątrz organizacji, które powinno się koncentrować na kreowaniu wspólnych postaw i zwiększaniu odpowiedzialności. Jeżeli za- cznie się to robić wcześnie i od wewnątrz, pomoże to pracownikom znieść drastyczne przemiany, a ponadto wpłynie na dobry wizerunek przedsiębior- 16 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele stwa. Nasuwa się przy tym wiele pytań: Czy w ogóle jest to możliwe? Czy da się przeprowadzić takie przedsięwzięcie bez angażowania poważnych środków, czy można to zrealizować własnymi siłami? Czy udział konsul- tantów zewnętrznych jest niezbędny, a jeżeli tak, to w jakim zakresie? Czy sformułowanie „partnerstwo kryzysowe” to abstrakcja, czy też rzeczywiście możliwa do ustalenia płaszczyzna porozumienia? Wydaje się, że w tworzeniu partnerstwa kryzysowego może pomóc bardziej nowatorskie wykorzystanie wszelkich dostępnych narzędzi z obszaru społecznego firmy. Restrukturyzacja zatrudnienia, nieodłącznie powiązana ze zwolnieniami, to w dużej mierze przepływ informacji i sterowanie nimi. Niezbędne jest stworzenie systemu analizowania, przetwarzania i umiejętnego przekazy- wania informacji. Kadra kierownicza, która staje przed koniecznością wrę- czenia wypowiedzeń swoim długoletnim pracownikom, często jest zupełnie nieprzygotowana do takiej roli. Stres wywołany tym zdarzeniem sprawia, że kierownicy często uciekają się do zdawkowych odpowiedzi i wyjaśnień, unikając tak naprawdę kontaktu ze swoimi pracownikami. Taka sytuacja powoduje dezorganizację pracy, napięcia i zupełnie nie służy obranemu przez firmę kierunkowi zmian. Należy, zazwyczaj przy wsparciu konsul- tantów zewnętrznych lub firmy doradczo-szkoleniowej, nauczyć kadrę spo- sobów przekazywania pracownikom informacji o zwolnieniu, wykształcić umiejętność zachowania się wobec nieoczekiwanych i często wybuchowych reakcji pracowników oraz naświetlić główne mechanizmy psychologiczne zachodzące podczas zwolnień. Przy takim założeniu wybrani członkowie kie- rownictwa najwyższego szczebla, menedżerowie personalni oraz pracownicy kadr stają się zespołem zadaniowym. Podstawowym celem takiego zespołu musi być wskazywanie wszystkich szans i zagrożeń, jakie przynoszą zmiany. Uświadomienie tego pracownikom jest pierwszym krokiem w radzeniu sobie z niepewnością, która pojawia się jako stały element zarządzania kadrami w wielu polskich firmach. Podczas burzliwych przemian w przedsiębiorstwach warto rozważyć, czy realizacja funkcji szkoleniowej nie powinna być w całości nakierowana na wewnętrzne doradztwo i szkolenia adaptacyjne dla pracowników. W firmie przeprowadzającej restrukturyzację nie ma większego sensu trzymanie się założonego wcześniej planu szkoleń. Pracownicy często nie mają głowy do szkolenia się, a i przepływ wiedzy i umiejętności merytorycznych w podle- gającym przemianom środowisku pracy jest mocno utrudniony. Natomiast przygotowanie sensownego cyklu szkoleń i warsztatów wspomagających zmiany w przedsiębiorstwie pozwala, przynajmniej teoretycznie, liczyć na większe zaangażowanie pracowników. Czym jest przerost zatrudnienia w organizacji 17 Czym jest przerost zatrudnienia w organizacji Przerost zatrudnienia jest to zbyt duże (czynnik ilościowy) zatrudnienie, niedo- stosowane do potrzeb firmy zarówno w chwili obecnej, jak i w perspektywie dającej się przewidzieć przyszłości. Przerost zatrudnienia może oznaczać rów- nież zbyt duże zatrudnienie pracowników o niewystarczających kompetencjach (czynnik ilościowy połączony z czynnikiem jakościowym) w stosunku do potrzeb biznesowych organizacji. Przerosty zatrudnienia nie zawsze są dowodem niewiedzy czy błędów popełnianych przez decydentów. Przedsiębiorstwa mają wiele powodów, aby nie dostosowywać natychmiast liczby zatrudnionych do zmian wielko- ści produkcji lub popytu na usługi. Na pierwszym miejscu można wymienić naturalną tendencję menedżerów do rozwoju swoich struktur, niestety zbyt często utożsamianą z ich rozrostem. Szczególnie w większych organizacjach jest to standardem, a niezdrowa rywalizacja między kierownikami i dyrekto- rami przejawia się w absurdalnym w dzisiejszych realiach podejściu: „mam więcej pracowników, więc jestem ważniejszy”. Tendencja do zwiększania zatrudnienia ma jednak również racjonalne uzasadnienia (chociaż trudno uznać je za biznesowe), które są związane z utrzymywaniem bezpieczeństwa procesu pracy. Naturalnie nie chodzi tu o BHP, lecz o zapewnienie bezpiecz- nego buforu zasobów ludzkich, niezbędnego na przykład przy gwałtownym zwiększaniu liczby zadań, znacznej zespołowej absencji czy choćby w okre- sach urlopowych. Często wiele osób w firmie, włączając w to zarząd, do- skonale wie o takiej polityce niektórych menedżerów i, co gorsza, traktuje ją jako rzecz oczywistą. A kiedy przychodzi otrzeźwienie i uświadomienie sobie istnienia przerostów zatrudnienia (ale jeszcze bez ich szczegółowej diagnozy), okazuje się, że zwalniać się nie opłaca. No właśnie, do pośrednich przyczyn utrzymywania zbyt dużych zespołów ludzkich można zaliczyć również koszty związane ze zwolnieniami dotych- czasowych pracowników oraz pojawiające się tak czy inaczej na horyzoncie (chociażby myślowym) koszty związane z rekrutacją nowych, na przykład w okresie zmiany koniunktury. Wśród kosztów związanych z zatrudnianiem i zwolnieniami można wskazać nie tylko koszty bezpośrednie, wynikające z konieczności wypłaty odpraw, formalności związanych z rozwiązaniem kontraktu, procedur, nowej rekrutacji itp., ale także koszty poniesione przez firmę w przeszłości na wyszkolenie pracownika, koszt utraty pracownika o unikatowych kwalifikacjach, koszt przygotowania kandydata do pracy 18 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele itd. Do tego dochodzi kwestia zachowania potencjału wiedzy w organizacji (nierzadko unikatowej), zachowania talentów, kwestia ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa. Diagnoza przerostów zatrudnienia jest pierwszym kro- kiem umożliwiającym dopasowanie wielkości i struktury zasobów ludzkich do poziomu gwarantującego efektywną realizację zadań przedsiębiorstwa. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na kwestię rozpiętości kierowania. Rozpiętość kierowania jest to liczba osób podległych bezpośrednio kierowniko- wi na danym poziomie w organizacji. W praktyce zarządzania przyjmuje się, że optymalne zespoły powinny li- czyć od 7 do 12 osób (przyjmuje się również, że od 5 do 7 osób). Jednak przy większym natężeniu współpracy zespoły powinny być mniejsze niż 10-oso- bowe. Dlaczego tak jest? Z badań i obserwacji prowadzonych w różnych branżach i sektorach wynika, że w wielu organizacjach zespoły składające się z 10, 12 lub więcej członków nie pracują efektywnie. Oczywiście w wielu podmiotach produkcyjnych część zespołów komó- rek obsługowych ma obsadę stanowisk na poziomie 2–3 lub 4–5 pracow- ników podległych kierownikowi, a w pozostałych są działy liczące po 20, 30, a nawet więcej osób. Ale również i w tym wypadku mniejsza rozpiętość kierowania zwiększa możliwość kontroli podległych kierownikowi człon- ków organizacji, przyczynia się do lepszej komunikacji, lepszej znajomości procesu pracy oraz sprawniejszej bieżącej oceny pracy. Zjawisko chomikowania pracy Bardzo ciekawym zjawiskiem jest tak zwane chomikowanie pracy w orga- nizacjach. Jest to niepełne dostosowanie zatrudnienia do spadku popytu w okresie dekoniunktury. Zjawisko chomikowania pracy (przechowywania pracowników) polega na za- trzymywaniu w firmie nadwyżkowej części pracowników przez pracodawców w czasie spowolnienia gospodarczego, kiedy koszty zwolnień i zatrudniania przekraczają bieżące koszty pracy. Zjawisko to dotyczy najczęściej pracowni- ków o wysokich kwalifikacjach lub takich, których wyszkolenie jest długotrwałe i kosztowne. Zjawisko chomikowania pracy 19 Chomikowanie pracy wynika głównie z uwzględnienia przez pracodaw- ców kosztów związanych z rotacją pracowników w cyklu koniunktural- nym i wcale nie musi się wiązać z przerostami zatrudnienia, które powstały w przeszłości. Zjawisko to występuje tym częściej, im wyższe koszty ponosi pracodawca w związku z rotacją pracowników oraz im bardziej optymistycz- ne są jego oczekiwania co do szybkości poprawy. Jeśli pracodawca oczekuje poprawy w najbliższej przyszłości i znajduje się obecnie w dobrej sytuacji finansowej, to można oczekiwać, że będzie się starał utrzymać zatrudnienie na dotychczasowym poziomie, nawet mimo dużego spadku produkcji czy też popytu na usługi firmy. Jeżeli natomiast spadek produkcji postrzegany będzie jako długotrwały lub jeśli przedsiębiorca będzie zmuszony redukować koszty ze względu na sytuację ekonomiczną firmy, to wówczas będzie prze- prowadzał zwolnienia. Chomikowanie pracy występuje szczególnie często w przedsiębiorstwach, które mimo kłopotów raczej pozytywnie oceniają możliwość zmiany swojej sytuacji w dającej się określić perspektywie. Zwol- nienia pracowników spowodowane spadkiem popytu są zwykle selektywne i częściej dotyczą firm zatrudniających znaczny odsetek pracowników o ni- skich kwalifikacjach. Przykładowe zalecane kroki dotyczące diagnozy przerostów zatrudnienia 1. „Diagnoza gotowości” – ankieta dla całej kadry kierowniczej pokazująca stan świadomości menedżerów w odniesieniu do wyzwań strategicznych, znajo- mości luk i potrzeb kompetencyjnych, badająca poziom potencjalnego zaan- gażowania w proces diagnozy przerostów zatrudnienia. 2. Analiza ankiet oraz sformułowanie wytycznych dla procesu. Ustalenie zakresu procesu oraz poszczególnych działań. 3. Powołanie zespołu roboczego. 4. Krótkie szkolenie zespołu oraz przygotowanie i rozpowszechnienie informacji o procesie dla kadry kierowniczej i wszystkich pracowników. 5. Przygotowanie przez zespół roboczy ankiety dla kadry kierowniczej w celu przeprowadzenia właściwej diagnozy. 6. Przeprowadzenie ankiety wśród członków kadry kierowniczej. 7. Przegląd wypełnionych ankiet przez zespół roboczy. 8. Przedstawienie przez zespół roboczy zaleceń dotyczących działań kadrowo- -organizacyjnych. 9. Podjęcie decyzji przez zarząd firmy oraz wprowadzenie zmian w życie (decyzje o zwolnieniach, przesunięciach). 20 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele Zmiany a otoczenie rynkowe i specyfika zasobów organizacji – pozyskiwanie informacji Zdolność przedsiębiorstw do przetrwania i rozwoju jest uzależniona od re- lacji z otoczeniem oraz od sygnałów płynących z tego otoczenia. W więk- szym niż kiedykolwiek wcześniej stopniu istotna i użyteczna jest informacja, która pozwoli sprawnie i szybko reagować na pojawiające się zagrożenia i problemy. Rosną potrzeby informacyjne zarządów i kierowników różnych szczebli: częściej niż kiedyś wymagają oni aktualnych i syntetycznych da- nych wspomagających procesy decyzyjne. Podejmując decyzję o działaniach optymalizacyjnych, warto przygotować analizę rynku pracy, który stanowi istotną część otoczenia firmy. Rynek pracy wywiera wpływ na praktykę za- rządzania zasobami ludzkimi w przedsiębiorstwie, a co za tym idzie – na formułowane w tym zakresie cele strategiczne organizacji. Najważniejsze potrzeby informacyjne dotyczące analizy rynku pracy obejmują: • informacje o możliwościach i warunkach zatrudnienia odpowiednich pracowników, informacje o oczekiwaniach kandydatów do pracy w zakresie płacy, moż- liwości rozwoju czy warunków pracy, informacje o zmianach zachodzących na rynku pracy pod wpływem glo- balizacji, nowinek technologicznych, procesów demograficznych, prze- mian kulturowo-społecznych, lokalnych uwarunkowań zachowań ludzi na rynku pracy, informacje o możliwościach lokowania własnych nadwyżek kadrowych na rynku pracy, informacje potrzebne do określenia pozycji firmy na rynku pracy (wize- runek pracodawcy). • • • • Nie jakość i ilość informacji, lecz sposób, w jaki można je wykorzystać, decyduje o tym, czy organizacja odniesie korzyść, czy poniesie straty. Przed- siębiorstwo w każdej, nawet najtrudniejszej sytuacji może i powinno zaofe- rować jasny i uczciwy przekaz. Ważne jest szybkie powiadamianie o rzeczy- wistej sytuacji. Pojawia się więc konieczność informowania pracowników o potrzebach i możliwościach zatrudnienia, w szczególności dzielenie się wiedzą o sytuacji na wewnętrznym i zewnętrznym rynku pracy, podawanie liczb, danych, zestawień. Ta sama informacja, która trafia do kierownictwa najwyższego szczebla, może być przekazywana szeregowym pracownikom. Ważne jest informowanie załogi przedsiębiorstwa o niej samej, czyli o ogól- nym potencjale kwalifikacji i o doświadczeniu zatrudnionych, o możliwo- Zmiany a otoczenie rynkowe i specyfika zasobów organizacji... 21 ści i stopniu wykorzystania tego potencjału w danej sytuacji, o kosztach zmian w obszarze ludzkim. Istotne też jest przekazywanie zbiorczych danych o kosztach procesu pracy oraz o jej wydajności. Tabela 1.1. Rodzaje i zastosowanie w działaniach HR informacji z otoczenia organizacji Rodzaj informacji Zastosowanie w działaniach HR Podstawowe informacje demograficzne Wielkość i charakter rynku pracy, szcze- gólnie w odniesieniu do popytu i podaży w określonych grupach zawodowych (in- formacje o nadwyżkach lub niedoborach w konkretnych grupach zawodowych na rynku pracy) Obecne tendencje i trendy na lokalnym oraz ogólnokrajowym rynku pracy Charakterystyka najważniejszych przedsię- biorstw funkcjonujących w otoczeniu oraz ich potencjału społecznego Poziom i rodzaj szkolnictwa średniego i wyższego w danym regionie Długoterminowe planowanie zatrudnienia w skali całej firmy Planowanie zatrudnienia – bieżące i śred- nioterminowe, restrukturyzacja i racjonali- zacja zatrudnienia Prowadzenie polityki zatrudnienia w całym przedsiębiorstwie, bieżące zarządzanie ludźmi w poszczególnych strukturach or- ganizacyjnych (nacisk na efektywność oraz racjonalizacja postaw pracowników w po- szczególnych zespołach) Modyfikacja polityki przedsiębiorstwa, organizacja pracy poszczególnych ze- społów, średnioterminowe planowanie zatrudnienia, tworzenie i zmiana kultury organizacyjnej Planowanie zatrudnienia – średniotermino- we i długoterminowe, tworzenie budżetów wynagrodzeń poszczególnych struktur Stawki wynagrodzeń oferowanych przez konkurencję oraz inne firmy i instytucje Przygotowywanie i prowadzenie motywacji płacowej i pozapłacowej pracowników Dane o instytucjach szkoleniowych oraz ich ofercie, o rynku usług szkoleniowych i edukacyjnych, z uwzględnieniem pozio- mów jakości i cen oferowanych usług Zgłaszanie zapotrzebowania na szkolenia, przygotowywanie planu i budżetu szkoleń, realizacja programu rozwoju zawodowego i programu ocen pracowników Informacje o konkretnych metodach i narzędziach w obszarze zarządzania per- sonelem, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań bezpośrednio służących do zwiększania efektywności (np. obniżania kosztów, zwiększania sprzedaży, współpra- cy i relacji z klientami) Pomiar efektów pracy w organizacji, planowanie i realizacja poszczególnych przedsięwzięć w obszarze zatrudnienia, zgłaszanie przez kierowników liniowych zapotrzebowania na usługi działów kadr (pomoc w zarządzaniu pracownikami i roz- wiązywaniu konkretnych problemów) 22 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele Warto przekazywać informacje umożliwiające porównywanie z innymi przedsiębiorstwami z branży, z tymi, którzy przeszli już poszczególne etapy zmian, oraz z tymi, którzy są liderami na rynku. W działaniach na rzecz zatrudnionych przydatne jest monitorowanie rynku pracy pod kątem wystę- powania nadwyżek i niedoborów zawodów, kwalifikacji, szkoleń i kursów zwiększających lub zmieniających kwalifikacje. Przedsiębiorstwa, które będą wykazywały aktywność w tym zakresie, mogą łatwiej i szybciej niż inne pod- mioty lokować nadwyżki zatrudnienia na rynku pracy, sprawniej zapewniać odchodzącym pracownikom przekwalifikowanie, a u pozostających w orga- nizacji – wzbudzać większy optymizm. Od wielu lat działy personalne zajmowały się zbieraniem i przetwa- rzaniem informacji, ale w dużej mierze była to praca na własny użytek, a dane pochodziły wyłącznie z organizacji. Oczywiście doskonalono metody zbierania, przetwarzania i archiwizowania danych, wprowadzano nowe rodzaje analiz i komputerowe programy kadrowe. Działania te jednak czę- sto bardziej koncentrowały się na formie niż na aktualności i użyteczności informacji. Ponieważ coraz więcej działań prowadzonych w przedsiębiorstwach jest uzależnionych od charakteru rynku pracy i zachodzących na nim zmian ilościowych i jakościowych, od popytu na pracowników oraz ich podaży w poszczególnych zawodach, od wahań i tendencji na rynku wynagrodzeń, a także od sytuacji na rynku szkoleń i innych usług związanych z zatrudnie- niem, wskazane może być przygotowanie szeroko rozumianego kadrowego systemu informacji o otoczeniu zewnętrznym, umożliwiającego szybkie gro- madzenie, przetwarzanie i oferowanie danych użytkownikom. System taki swoje funkcjonowanie mógłby opierać na przekazywaniu: • ogólnych danych o rynku pracy, • • • • informacji o tendencjach i trendach na rynku pracy, informacji o rynku pracy w odniesieniu do otoczenia konkurencyjnego, informacji o rynku edukacji i o usługach szkoleniowych, informacji o wszelkich innych usługach związanych z obszarem zatrud- nienia, informacji o konkretnych rozwiązaniach wspierających kierowanie pro- cesem pracy (metodach, narzędziach, miernikach). • Powyższa lista, choć nie wyczerpuje zakresu informacji z zewnętrznego rynku pracy, wydaje się trudna do zrealizowania w warunkach przeciętnej firmy. Nasuwa się bowiem pytanie, skąd pobierać aktualne dane i jak zadbać o ich wiarygodność. Na szczęście mamy coraz więcej źródeł informacji; istotną kwestią staje się ich aktualność i właśnie wiarygodność. Zmiany a otoczenie rynkowe i specyfika zasobów organizacji... 23 - a l p e w o n i m r e t o g u ł D a i n e i n d u r t a z e i n a w o n a ż u d o z d r a B o d ę i s e c ą z s o n d o e n a D u ł a t r a w k o g e i n d e z r p o p a z c o r ł ó p b u l u d ę z r U o g e n w ó ł G e j c a k i l b u P w ó d ę z r u z a r o o g e n z c y t s y t a t S h c y n z c y t s y t a t s - o m e d e j c a m r o f n i e w o w a t s d o P e n z c i f a r g e i n a w o s o t s a Z ć ś o n d o g y r a i W ć ś o n l a u t k A o ł d ó r Ź i j c a m r o f n i j a z d o R i j c a m r o f n i y h c e c e w o w a t s d o p i a ł d ó r Ź . 2 . 1 a l e b a T - d u r t a z e i n a w o n a l P e c ą ż e i b – a i n e i n , e w o n i m r e t o i n d e r ś i - a r i a j c a z y r u t k u r t s e r - d u r t a z a j c a z i l a n o j c a i n e i n a j c a z i n a g r o , j e w o r d a k h c y n l ó g e z c z s o p y c a r p i k y t i l o p a j c a k i f y d o M - r e t o i n d e r ś , w ó ł o p s e z e i n a w o n a l p e w o n i m a i n e i n d u r t a z - a l p e w o n i m r e t o g u ł d i a i n e i n d u r t a z e i n a w o n e w o n i m r e t o i n d e r Ś a i n d e r ś b u l a ż u D d o i c ś o n ż e l a z w ( ) y b ó r p i c ś o k l e i w a ż u D a ż u D a i n d e r Ś a ż u D a i n d e r Ś o d ę i s e c ą z s o n d o e n a D , a z c o r ł ó p o g e i n d e z r p o p u ł a t r a w k - e j o w , y c a r P d ą z r U y w o j a r K y d ę z r u e w o n o j e r i e i k z d ó w y c a r p o d ę i s e c ą z s o n d o e n a D , a z c o r ł ó p o g e i n d e z r p o p a c ą i s e i m , u ł a t r a w k z a r o h c y z c w a d a b m r i f i w ó t u t - y t s n i a i n a w o c a r p o i y t r o p a R h c y z c d a r o d - ł ó p ( u k o r o g e i n d e z r p o p o d ę i s e c ą z s o n d o e n a D ) a z c o r , h c y z c r a d o p s o g b z i y ł a i r e t a M - e t a m , e w o s e n z i b y r o t a m r o f n i e w o m r i f y n y t e l u i b i y ł a i r j e n n e i z d o c e i s a r p w y ł u k y t r A , y s i p o ( j e n z c y t s i l a j c e p s b u l ) i g n i k n a r , y d a i w y w u k n y r r e t k a r a h c i ć ś o k l e i W - e i n d o w e i n l ó g e z c z s , y c a r p y ż a d o p i u t y p o p o d u i n e i s - o w a z h c a p u r g h c y n o l ś e r k o w - d a n o e j c a m r o f n i ( h c y w o d h c a r o b o d e i n b u l h c a k ż y w h c a p u r g h c y n l ó g e z c z s o p w ) y c a r p u k n y r a n h c y w o d o w a z - o j c k n u f w t s r o i b ę i s d e z r p h c y z s h c i z a r o u i n e z c o t o w h c y c ą j u n - j e i n ż a w j a n a k y t s y r e t k a r a h C o g e n z c e ł o p s u ł a j c n e t o p e j c a m r o f n i j a z c y w z a Z - t a t s o o d ę i s e c ą z s o n d o a z c o r ł ó p o g e i n e j c a m r o f n i j a z c y w z a Z - o p o d ę i s e c ą z s o n d o u k o r o g e i n d e z r p e j c a m r o f n i j a z c y w z a Z - o p o d ę i s e c ą z s o n d o u k o r o g e i n d e z r p j e n n e i z d o c e i s a r p w y ł u k y t r A , y s i p o ( j e n z c y t s i l a j c e p s b u l ) i g n i k n a r , y d a i w y w - a m r o f n i i ł ó k z s h c y n l ó g e z c z s - o p e n j y c a m r o f n i y ł a i r e t a M w ó i r o t a r u k z e j c m y n a d w o g e z s ż y w i o g e i n d e r ś a w t c i n l o k z s j a z d o r i m o i z o P e i n o i g e r 24 1. Optymalizacja i restrukturyzacja – definicja, zakres i cele e i n a w o s o t s a Z ć ś o n d o g y r a i W ć ś o n l a u t k A o ł d ó r Ź i j c a m r o f n i j a z d o R e i n a w y w o t o g y z r P - o m e i n e z d a w o r p i j e w o c a ł p i j c a w y t - a r p j e w o c a ł p a z o p i w ó k i n w o c , a i n e l o k z s a n a i n a w o b - a l p e i n a w y w o t o g y z r p , ń e l o k z s u t e ż d u b i u n - e z r t o p a z e i n a z s a ł g Z u m a r g o r p a j c a z i l a e r - e w o d o w a z u o w z o r j n e c o u m a r g o r p , o g w ó k i n w o c a r p , a i n e i n d u r t a z u n a l p - a z i l a e r i e i n a w o n a l p - j y c a t u r k e r ń a ł a i z d a j c e i n a w y w o t o g y z r P h c y n - z c i l d o i c ś o n ż e l a z w ( ) u g ę i s a z o g e j i u t r o p - a r w ó k i n t s e z c u y b a i n d e r ś b u l a ż u D ę i s e c ą z s o n d o j a z c y w z a Z - r a w k b u l a z c o r ł ó p o d y t r o p a r e ż k a t ą s ( u ł a t ) e n z c o r u k n y r z e w o c a ł p y t r o p a R ń e z d o r g a n y w - a w o r e f o ń e z d o r g a n y w i k w a t S z a r o ę j c n e r u k n o k z e z r p h c y n e j c u t y t s n i i y m r i f e n n i - w y t k e i b u s i k i n n y z c ( a n w y ł p w e c ą j a m e n a ł a m b u l a i n d e r Ś ) e j c a m r o f n i a i n d e r Ś a ż u D a i n d e r Ś a ż u D o g e n a d u a i n e i n d u r t a z u s e r k o z e j c a m r o f n I y c w a d o c a r p - a r p y c ą j a i n e i m z y c i n w o c a r p ( y c a r p u k n y r a n y t o i m d o P ) ą i n o ę i s y c ą j a r a t s b u l ę c a c ą ż e i B - o p e n j y c a m r o f n i y ł a i r e t a M m r i f h c y n l ó g e z c z s b u l a z c o r ł ó p o g e i n t a t s o o d ę i s e c ą z s o n d O u ł a t r a w k - a t s e z ( j e n n e i z d o c b u l j e n z c y t s - i l a j c e p s e i s a r p w y ł u k y t r A ) i g n i k n a r , a i n e i w b u l a z c o r ł ó p o g e i n t a t s o o d ę i s e c ą z s o n d O u ł a t r a w k - a t s e z ( j e n n e i z d o c b u l j e n z c y t s - i l a j c e p s e i s a r p w y ł u k y t r A ) i g n i k n a r , a i n e i w a c ą ż e i B - o p e n j y c a m r o f n i y ł a i r e t a M m r i f h c y n l ó g e z c z s a i n d e r Ś ę i s e c ą z s o n d o j a z c y w z a Z u ł a t r a w k o g e i n t a t s o o d j e n n e i z d o c e i s a r p w y ł u k y t r A j e n z c y t s i l a j c e p s b u l - o i n e l o k z s h c a j c u t y t s n i o e n a D u k n y r o , e i c r e f o h c i z a r o h c y w m e i n e i n d ę l g z w u z , h c y n j y c a k - o r e f o n e c i i c ś o k a j u m o i z o p - u d e i h c y w o i n e l o k z s g u ł s u g u ł s u h c y n a w - a i n i p o i g u ł s u i m a n e c z z a r w ( h c y n j y c a t u r k e r g u ł s u k e n y R ) i c ś o n z c e t u k s o i m Zmiany a otoczenie rynkowe i specyfika zasobów organizacji... 25 - a i z d u n a l p i u t e ż d u b - o r d a k i k r ó m o k a i n a ł - a e r i e i n a w o n a l p , j e w h c y n l ó g e z c z s o p a j c a z i l - k u r t s e r i i j c a z i n a g r o e r e ż k a t ( ć ę i z w ę i s d e z r p e i n a w y w o t o g y z r P ) i j c a z y r u t k a j , e i w t s r o i b ę i s d e z r p - a z i n a g r o h c a r u t k u r t s h c y n l ó g e z c z s o p w i ) h c a ł o p s e z ( h c y n j y c a w o r d a k a k y t i l o P - a z a n j y c a w y t o m i m y ł a c w o n w ó r y c a r p w ó t k e f e r a i m o P - y z r p , i j c a z i n a g r o w u n a l p e i n a w y w o t o g i k r ó m o k a i n a ł a i z d e i n a w o n a l p , j e w o r d a k - e z c z s o p a j c a z i l a e r i ć ę i z w ę i s d e z r p h c y n l ó g - e i n d u r t a z e z r a z s b o w i g u ł s u a n a i n a w o b e z r t m y t w h c y w o i n i l w ó k - i n w o r e i k c o m o p b u l - o p a z e i n a z s a ł g z , a i n e z r a z s b o a ż u D a ż u D a ż u D a ż u D a ż u D a ż u d o z d r a B b u l a z c o r ł ó p o g e i n t a t s o o d ę i s e c ą z s o n d O u ł a t r a w k - a t s e z ( j e n n e i z d o c b u l j e n z c y t s - i l a j c e p s e i s a r p w y ł u k y t r A ) i g n i k n a r , a i n e i w o d ę i s e c ą z s o n d o e n a D b u l a z c o r ł ó p o g e i n t a t s o u ł a t r a w k z a r o h c y z c w a d a b m r i f i w ó t u t - y t s n i a i n a w o c a r p o i y t r o p a R h c y z c d a r o d - o r ł ó p o g e i n t a t s o o d ę i s e c ą z s o n d o e j c a m r o f n I u ł a t r a w k b u l a z c - i l a j c e p s e i s a r p w y ł u k y t r A j e n n e i z d o c b u l j e n z c y t s a c ą ż e i B a c ą ż e i B a c ą ż e i B - o k z s , e j c n e r e f n o k , a i r a n i m e S a i n e l - i l a j c e p s e i s a r p w y ł u k y t r A j e n z c y t s - n i y t k u d o r p e n z c y t s i l a j c e p S e z c d a r o d b u l e n j y c a m r o f - b o z g u ł s u h c y ł a t s o z o p k e n y R - a z i n a g r o i o g e w o r d a k u r a z s o g e n j y c m y n l a k o l a n e j c n e d n e t e n c e b O u k n y r m y w o j a r k o n l ó g o z a r o y c a r p , - b o w h c a i z d ę z r a n i h c a d o t e m m e l e n o s r e p a i n a z d ą z r a z e z r a z s - e i n d ę l g z w u m y n l ó g e z c z s e z o i n d e r ś o p z e b ń a z ą i w z o r m e i n - k e f e a i n a z s k ę i w z o d h c y c ą ż u ł s h c y n t e r k n o k o e j c a m r o f n I ) y ż a d e z r p s . p n ( i c ś o n w y t
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Optymalizacja zatrudnienia, wynagrodzeń i struktur organizacyjnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: