Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00213 008553 11791060 na godz. na dobę w sumie
Opuscula Iaponica et Slavica Vol. 3 - ebook/pdf
Opuscula Iaponica et Slavica Vol. 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 218
Wydawca: BEL Studio Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3779-8341-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-23%), audiobook).
Od 30 lat w szybkim tempie jak na procesy gospodarczo-społeczne cywilizacyjne centrum świata przenosi się na Daleki Wschód. Zatem wielopłaszczyznowe kontakty Polski z kulturą i gospodarką narodów Azji Wschodniej nabierają i będą nabierały znaczenia. Japończycy, będąc pod względem gospodarczym, militarnym i naukowym w beznadziejnej sytuacji w połowie XIX w., potrafili jako pierwsi spośród narodów Azji Wschodniej wchłonąć osiągnięcia cywilizacji europejskiej, zachować istotne obszary rodzimej wielowiekowej kultury i nauki oraz w miarę możliwości hamować na swoim terenie oddziaływanie prądów, które w cywilizacji euroatlantyckiej psują struktury społeczne takie jak naród czy rodzina. Tak więc dzisiaj Japonia pociąga badaczy dużymi kontrastami, tym, że harmonijnie współistnieją tam nowoczesne technologie oraz z pietyzmem kultywowane starożytne rzemiosła czy obyczaje. Fascynację budzi piękny język japoński, w którym jak w mozaice splotły się strukturalnie różne języki: starojapoński i chiński. Niniejsza seria, Opuscula Iaponica et Slavica, ma współgrać z serią Iaponica Lodziensia, w której będą preferowane artykuły o mniejszej objętości.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marek A. Iwanowski O NAJSTARSZYM SŁOWNIKU JAPOŃSKO-POLSKIM – szkic pierwszy OPUSCULA IAPONICA SLAVICA (Warszawa) vol. III, 2016 Słowa kluczowe: leksykografia, słownik japońsko-polski, słownik szwedzko-japoński. Ключевые слова: лексикография, японско-польский словарь, шведско-японский словарь. Przed trzydziestu trzema laty, szukając tematu na rozprawę doktorską, zwróciłem uwagę na mały słowniczek dołączony do tłumaczenia na język polski tomu trzeciego dzieła1 Wasyla Michajłowicza Gołownina, które to tłumaczenie ukazało się w roku 1823 pod tytułem O Japonii uwagi B. Gołownina, 2 (dalej w skrócie Uwagi). Ku mojemu dużemu zaskoczeniu ustna opinia ówczesnego, zasłużonego nestora japonistyki polskiej – Wiesława Kotańskiego – była druzgocąca: „To stek bzdur, niech pan szuka innego tematu”. W rzeczy samej niektóre pozycje słowniczka wyglądały w miarę poprawnie, podczas gdy wiele spośród pozostałych sprawiało wrażenie dużego zagmatwania i rozchwiania. Po latach na słownik Gołownina 3 zwrócił mi uwagę znany polski leksykograf Jan Wawrzyńczyk, podkreślając jednocześnie, że jest to najstarszy polski słownik japońsko-polski. Patrząc na karę tytułową widzimy zapewnienie, że tłumacz – Grzegorz Buczyński – przetłumaczył Uwagi W. M. Gołownina, natomiast stopień wkładu G. Buczyńskiego w powstanie słowniczka japńsko-polskiego nie jest wyraźnie określony. Wskazanie, że słowniczek jest „układu K. P. Thunberga” odsyła nas do jakiegoś słownika zapewne autorstwa znanego szwedzkiego podróżnika Carla Petera Thunberga, który w latach 1775-1776 przebywał w faktorii na sztucznej wysepce Dejima koło Nagasaki w Japonii. Natomiast autor wspomnień W. M. Gołownin był internowany przez Japończyków w latach 1811–1813. Gdyby został odnaleziony słownik, na postawie którego powstał słownik Gołownina,4 wtedy przez porównanie słowników można by wyjaśnić część nieścisłości w nich zawartych. Trudność w tym, że małe słowniczki bywały publikowane jako aneksy do książek lub wręcz w ich tekście głównym, a bywały nawet takie, które nie doczekały się publikacji drukiem. W poszukiwaniach słowników oraz przy ustalaniu prawdo- podobieństwa właściwej interpretacji faktów językowych zapisanych w słownikach może być pomocne zapoznanie się z biografiami osób związanych z powstaniem tych słow- ników. Źródłami dla poniższych krótkich biografii były encyklopedie i książka wspomnieniowa. Wyjaśnienie różnic między źródłami wymagałoby badań specjali- stycznych. Zatem starałem się w miarę możliwości przyjmować bardziej prawdopodobną wersję. Jako przykład rozpatrzmy hasło Gołownin u Orgelbranda. 5 Znajdujemy tam 1 Całe trzytomowe dzieło ma charakter wspomnień z podróży, opisu rejsu oraz odwiedzanych krajów i ich ludności, jej zajęć. Tłumaczenie tomu trzeciego jest usystematyzowanym opisem Japonii i jej ludności. Podczas internowania Gołownin starał się uczyć języka japońskiego i zdobywać informacje w warunkach ograniczeń narzuconych przez z stronę japońską, zgodnie z zasadą izolowania się Japonii od reszty świata. 2 Z treści wspomnień wynika, że chodzi o Wasyla Michajłowicza Gołownina, natomiast inicjał imienia w postaci litery B można na podstawie hasła Gołownin u Orgelbranda rozwiązać jako pochodzący od imienia Bazyli. 3 Słownik został dołączony do wspomnień W. M. Gołownina, stąd utarła się praktyka mówienia o nim „słownik Gołownina”, co po przedyskutowaniu wypadało by zmienić, o czym niżej. 4 Słowniczek japońsko-polski jest dołączony do tłumaczenia dzieła W. M. Gołownina, stąd utarło się mówić o nim jako o “słowniku Gołownina”. 5 Orgelbrand (1862 t. 10) hasło Gołownin. 91 frazy: „... odbył powtórną podróż na około świata, na wojennej szalupie «Kamczatka»” oraz w tytule książki „... cesarskiej szalupy «Dyjanna» ...”. Szalupa „Kamczatka” w rzeczywistości była fregatą, a szalupa „Diana” slupem, więc były to żaglowce trójmasztowe z ożaglowaniem pełnorejowym przystosowane do rejsów oceanicznych. Pomyłkę można tłumaczyć brakiem tradycji morskich w Polsce tamtej epoki. Trzeba by sprawdzić jeszcze i tę możliwość, że tłumacz z rosyjskiego przetłumaczył rosyjską nazwę шлюп (ang. sloop) na podobnie wymawianą polską nazwę szalupa. Na ten trop naprowadza hasło Головнин w Wielkiej Rosyjskiej Encyklopedii (2007, t. 7), gdzie użyto określenia шлюп „Диана” oraz шлюп „Камчатка”. Innym przykładem jest data roczna początku pierwszej podróży na Daleki Wschód, u Orgelbranda jest to rok 1803, natomiast większość źródeł użytych do porównania podaje rok 1807. Innym przykładem może być fraza „... część służby morskiej przepędził za granicą, mianowicie w Szwecyi i Anglii”. Według większości źródeł odbył starz morski w wojennej flocie angielskiej, natomiast co do Szwecji, to niektóre wspominają o udziale w morskiej wojnie z Francją (od 1790 roku brał udział jako kadet rosyjskiej floty w potyczkach morskich podczas wojny ze Szwecją sojusznikiem Francji). Zdarzają się niezgodności dat rocznych.6 Celem niniejszej pracy nie jest opracowanie wzorcowych biogramów wybranych osób; zauważone nieścisłości, niedopowiedzenia, sprzeczności czy jawne błędy wyma- gały by sięgnięcia do źródeł bardziej bezpośrednich niż hasła opracowane i przed- stawione w poważnych encyklopediach. Celem zapoznania się z biogramami było znalezienie wskazówek, gdzie należy szukać śladów po słowniczkach japońskich opracowanych przez Europejczyków, a mogących mieć związek z badanym słow- niczkiem polskim. Zatem poniższe biogramy są pewną zdroworozsądkową wypadkową biogramów zaczerpniętych z wybranych źródeł encyklopedycznych. Wasyl Michajłowicz Gołownin urodził się 19 IV (8 IV starego stylu) 1776 roku we wsi Gułynki w guberni riazańskiej w Rosji, a zmarł 11 VII (29 VI st. st.) 1831 roku w Sankt-Petersburgu w czasie epidemii cholery. Służbę w Korpusie Kadetów marynarki wojennej ukończył ze stopniem oficerskim w 1793 r.7 Uczestniczył w wojnach z Francją oraz Szwecją. W latach 1801-05 jako ochotnik służył w marynarce angielskiej pod komendą adm. Horatio Nelsona. W 1896 r. opracował system rosyjskich sygnałów mor- skich wzorowany na systemie angielskim. W 1807 r. na polecenie gabinetu cara Aleksandra I wypłynął jako dowódca na okręcie Diana ku Oceanowi Spokojnemu z zadaniem uzupełnienia map wybrzeży półwyspu Kamczatka, Wysp Kurylskich oraz półwyspu Alaska, który wtedy należał do Rosji.8 Rejs prowadził z Kronsztadu wokół Afryki do wybrzeży Kamczatki. Wiózł zaopatrzenie również dla Ochocka. Koło Przylądka Dobrej Nadziei u wybrzeża Afryki Południowej slup Diana 3 maja 1808 roku zakotwiczył w pobliżu Simon’s Town w celu uzupełnienia zaopatrzenia. Został aresztowany przez zespół okrętów angielskich. Czas spędzony w porcie i na brzegu Gołownin poświęcił na poznawanie i opisywanie lokalnych warunków naturalnych, przyrody i ludności. 28 maja 1809 slup Diana podjął udaną ucieczkę. Do Kamczatki dotarł w 1810 roku, odwiedził kolonie rosyjskie na Alasce. W 1811 r. w czasie badań 6 Np. W Wielkiej Rosyjskiej Encyklopedii (2007, t. 7) w haśle Головнин jest podane „В 1802-06 стажировался в англ. флоте”, a w Encyklopedii Britannica – Edycja polska (2000, t. 14) w haśle Gołownin... jest podane „... w latach 1801-05 został wysłany na szkolenie do Anglii i służył jako ochotnik pod komendą adm. Horatio Nelsona”. 7 Britannica – Edycja polska (2002 t. 14) hasło Gołownin Wasilij Michajłowicz. 8 Britannica (2007 t. 5) hasło Golovnin, Vasily Mikhaylovich. 92 Wysp Kurylskich po przyjaznych negocjacjach został schwytany przez Japończyków na wyspie Kunashiri wraz z dwoma oficerami i czterema marynarzami oraz z przygodnym Kurylem Aleksejem Aleksejewiczem, tłumaczem słabo znającym rosyjski. Po wydaniu osobistych rzeczy Gołownina, aby uniknąć zajęcia okrętu, Diana odpłynęła pod dowódz- twem Petera Ricorda. Przez dwa lata Gołownin wraz z towarzyszami był internowany najpierw w Hakodate stolicy wyspy Hokkaidō, następnie w miejscowości Matsumae (Matsmai w transkrypcji Gołownina). Gołownin został oskarżony o pogwałcenie prawa sakoku 9 , w ramach którego groziła kara śmierci. Śledztwo dotyczyło zatargów związanych z dążeniem do opanowania Sachalinu i Wysp Kurylskich zarówno przez Rosję jak i Japonię. Rząd japoński przysłał mówiącego po holendersku uczonego Teisuke MURAKAMI10 w celu nauczenia się języka rosyjskiego oraz wypytania Gołownina. W podobnym celu przysłano również kilku innych uczonych, np. Kumajirō UEHARA11, Tadayoshi BABA12 oraz Nobuakira ADACHI13. Warunki internowania Rosjan stopniowo poprawiały się. Dwa lata internowania od 4 VII 1811 do 6 X 1813 Gołownin poświęcił na poznawanie i opis japońskiej historii, kultury, warunków naturalnych. W miarę możliwości uczył się pisma japońskiego, w tym znaków chińskich, co było niemile widziane przez władze japońskie.14 Układał słowniczek japońsko-rosyjski, który został skonfiskowany przez Japończyków. Po uzyskaniu pozwolenia władzy carskiej Peter Ricord przybył na Dianie uwolnić Gołownina. W związku z oporem Japończyków porwał statek Kanze-maru15 wraz z wybitnym kupcem Kahei TAKADAYA16, następnie drogą negocjacji uzyskał zwolnienie internowanych. Kupiec Takadaya podczas uwięzienia na Kamczatce starał się poznać podstawy języka rosyjskiego, po uwolnieniu negocjował z Gołowninem przebieg linii demarkacyjnej. Część notatek napisanych podczas internowania Gołownin przemycił wracając do Rosji, następnie uzupełnił je z pamięci i wydał jako wspomnienia z internowania oraz opis Japonii i jej mieszkańców. Po przetłumaczeniu na angielski, niemiecki i francuski zyskały one u współczesnych opinię najlepszego opisu Japonii. Gołownin odbył jeszcze jeden rejs dookoła świata tym razem dowodząc fregatą „Kamczatka” w latach 1817–1819. Celem wyprawy było dowiezienie zaopatrzenia na Kamczatkę oraz Alaskę, pogłębienie wcześ-niejszych prac kartograficznych, zebranie danych astronomicznych i etnograficznych. Wydał opisy swoich podróży. Uzyskał mianowanie na stopień wiceadmirała, jako Główny Intendent Floty od 1823 roku nadzorował budowę ponad 200 okrętów i statków, w 1818 roku został Członkiem Korespondentem Rosyjskiej Akademii Nauk. Drugą osobą mocno związana ze słowniczkiem dołączonym do Uwag jest Carl Peter Thunberg, który urodził się 11 XI 1743 roku w Jönköping w Szwecji, a zmarł 8 VIII 1828 roku w Thunaberg koło Uppsali. Studiował nauki przyrodnicze i medycynę na 9 鎖国 sakoku ‘izolacja Japonii’. 10 村上貞助 Murakami Teisuke. Lata życia 1780-1846. W tomie 2 występuje jako Teske. 11 原熊次郎 Uehara Kumajirō. W 1792 wydał słownik języka Ainu. Urodzony prawdopodobnie w miejscowości Matsumae. 12 馬場貞由 Baba Tadayoshi. Lata życia 1787-1822. 13 14 “... Japończykowie zabroniwszy nam uczyć się pisać ich ięzykiem, pozbawili zarazem sposobności poznania grammatyki tego narodu...”, (Gołownin 1823: 21). 15 手船•観世丸 tebune kanze-maru ‘własny (prywatny) statek Kanze-maru’. Inna nazwa Kansai Maru. 16 高田屋嘉平 Takadaya Kahei. 足立信頭 Adachi Nobuakira. Lata życia 1769-1845. Astronom. 93
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Opuscula Iaponica et Slavica Vol. 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: