Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00357 006853 18476284 na godz. na dobę w sumie
Ordynacja podatkowa 2013 wraz z komentarzem ekspertów Ernst & Young   - ebook/pdf
Ordynacja podatkowa 2013 wraz z komentarzem ekspertów Ernst & Young - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 148
Wydawca: Wiedza i Praktyka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-269-2045-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Pokażemy zmiany w Ordynacji podatkowej w 2013 roku Ordynacja podatkowa to biblia dla każdego podatnika. Zawarte są w niej podstawowe prawa i obowiązki. Niestety w praktyce ich stosowanie przysparza wielu kłopotów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ordynacja podatkowa 2013 z komentarzami ekspertów Pod redakcją Agnieszki Tałasiewicz i Michała Goja BIBLIOTEKA FINANSOWO-KSIĘGOWA NR 5/2013 Redaktor Naczelna Grupy Czasopism Ewa Matyszewska Redaktor prowadzący Ewa Matyszewska Teksty ujednolicone opracował Bogdan Świąder Wydawca Grzegorz Cherbetko Korekta Zespół ISBN: 978-83-269-2045-5 Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10 DTP: Leszek Ogrodowczyk Druk: Miller Druk sp. z o.o. Książka „Ordynacja podatkowa 2013” chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opubliko- wanych w książce bez zgody wydawcy jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powoła- niem się na źródło. Informujemy, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane przez Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie przy ul. Łotewskiej 9a w celu realizacji niniejszego zamówie- nia oraz do celów marketingowych – przesyłania materiałów promocyjnych dotyczących innych produktów i usług. Mają Państwo prawo do wglądu oraz poprawiania swoich danych, a także do wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania do celów promocyjnych. Podanie danych jest dobrowolne. Zapewniamy, że Państwa dane nie będą przekazywane bez Państwa wiedzy i zgody innym podmiotom. Książka „Ordynacja podatko- wa 2013” nie stanowi źródła prawa. Spis treści Komentarze ekspertów ....................................................................................................................................................................... Zmiany w Ordynacji podatkowej ułatwią rozliczenia .......................................................................................................................................... Zasady postępowania jako podstawa ochrony podatnika .................................................................................................................................... Ordynacja daje podatnikom sporo uprawnień .................................................................................................................................................... W czasie postępowania podatnika może zastąpić pełnomocnik ......................................................................................................................... Podatnik może wpłynąć na pracę i rozstrzygnięcia urzędu ................................................................................................................................ Decyzja powinna być wydana sprawnie i szybko ................................................................................................................................................. Sprawa w skarbówce? Uważaj na terminy ............................................................................................................................................................ Na doręczenie pism ze skarbówki jest procedura ............................................................................................................................................... Skuteczny kontakt z podatnikiem to podstawa ................................................................................................................................................... Podatnik powinien stawić się na wezwanie urzędu ............................................................................................................................................. Podstawą wezwania jest art. 155 Ordynacji podatkowej ...................................................................................................................................... Ustawa precyzuje warunki, od których zależy przywrócenie terminu ................................................................................................................ Terminy podatkowe czasem można przywrócić .................................................................................................................................................. Od rozpoczęcia postępowania zależy jego przebieg ............................................................................................................................................. Są dwa sposoby na wszczęcie postępowania ........................................................................................................................................................ Sprawę można ocenić dzięki dokumentom ........................................................................................................................................................ W sprawach podatkowych dominuje pisemny kontakt z urzędem ................................................................................................................... Ciężar dowodowy spoczywa na podatniku i urzędzie ......................................................................................................................................... Podatnik może zgłaszać dowody w toku całego postępowania .......................................................................................................................... Dowodem będzie wszystko, co może wyjaśnić sprawę ....................................................................................................................................... Materiał dowodowy pomoże rozstrzygnąć sprawę .............................................................................................................................................. W czasie zawieszenia fiskus nie prowadzi żadnych czynności ........................................................................................................................... Tylko wystąpienie pewnych przesłanek pozwoli zawiesić postępowanie ........................................................................................................... O wstrzymaniu wykonania decyzji decyduje urząd ............................................................................................................................................ Urzędy skarbowe nie chcą wydawać decyzji korzystnych dla podatników ........................................................................................................ Tryb nadzwyczajny pozwala wzruszyć decyzję ostateczną ................................................................................................................................. Można wystąpić o zastosowanie dwóch trybów nadzwyczajnych jednocześnie ................................................................................................. Za duży podatek będzie zwrócony ...................................................................................................................................................................... Korzystanie z instytucji nadpłaty bywa kłopotliwe ............................................................................................................................................. Uzyskanie interpretacji nie zawsze będzie możliwe ........................................................................................................................................... Interpretacja podatkowa daje ochronę ................................................................................................................................................................ Warto znać zasady prowadzenia kontroli podatkowej ........................................................................................................................................ Niektóre zachowania mogą zwiększyć ryzyko kontroli ...................................................................................................................................... Uprawnienia kontrolujących nie są nieograniczone .......................................................................................................................................... Kontrola podatkowa nie może trwać w nieskończoność .................................................................................................................................... Kontrola służy do sprawdzenia poprawności rozliczeń ...................................................................................................................................... Czynności sprawdzające to nie kontrola ............................................................................................................................................................. Rozstrzygnięcia podatkowe muszą mieć formę pisemną ................................................................................................................................... Postanowienie nie rozstrzyga sprawy .................................................................................................................................................................. Odwołanie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem ............................................................................................................................................ Negatywna decyzja organu pierwszej instancji – jeszcze nie wszystko stracone .............................................................................................. Autorski wybór orzecznictwa .............................................................................................................................................................. Pisemność postępowania w praktyce – protokoły, adnotacje i udostępnianie akt ............................................................................................. Interpretacje a postępowanie podatkowe ............................................................................................................................................................. Terminy w postępowaniach podatkowych ........................................................................................................................................................... Postępowanie: strona i jej przedstawiciele ........................................................................................................................................................... Wezwanie z urzędu: na co zwrócić uwagę ........................................................................................................................................................... Możliwe działania po terminie ............................................................................................................................................................................. Wszczęcie postępowania ....................................................................................................................................................................................... Warunki rozpoczęcia i przeprowadzenia kontroli ............................................................................................................................................... Postępowanie odwoławcze .................................................................................................................................................................................... Zasada prawdy materialnej a ciężar dowodu ....................................................................................................................................................... Gromadzenie dowodów ........................................................................................................................................................................................ Uprawnienia w czasie kontroli ............................................................................................................................................................................. 5 5 7 7 9 10 11 12 13 14 15 16 17 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 32 32 34 34 36 37 38 38 40 40 42 42 44 45 46 47 48 49 49 50 51 52 53 54 55 56 56 57 58 59 3 Prawo do odzyskania nadpłaconego podatku ...................................................................................................................................................... Decyzje i postanowienia ....................................................................................................................................................................................... Zasady doręczeń ................................................................................................................................................................................................... Wzruszenie ostatecznych rozstrzygnięć ............................................................................................................................................................... Wykonalność decyzji podatkowych ...................................................................................................................................................................... Zawieszenie postępowania ................................................................................................................................................................................... Zasady postępowania ............................................................................................................................................................................................ 60 61 62 63 64 65 66 Ustawa – Ordynacja podatkowa z 29 sierpnia 1997 r. (tekst jednolity Dz.U. z 3 lipca 2012 r. poz. 749) .............................................. Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie informacji podatkowych z 24 grudnia 2002 r. (Dz.U. nr 240, poz. 2061) .............................. Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu 68 136 informacji, które muszą być zawarte w rachunkach z 22 sierpnia 2005 r. (Dz.U. nr 165, poz.1373) .......................................................... 138 Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie właściwości organów podatkowych z 22 sierpnia 2005 r. (Dz.U. nr 165, poz. 1371) ............................................................................................................................................................................ 140 Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego z 20 czerwca 2007 r. (Dz.U. nr 112, poz. 770) .......................................................................................................................... 145 Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych rodzajów dochodów nierezydentów z 20 grudnia 2006 r. (Dz.U. nr 246, poz. 1802) ................................................................................. 146 Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych rodzajów dochodów nierezydentów z 11 grudnia 2007 r. (Dz.U. nr 236, poz. 1738) ................................................................................. 146 Zmiany w Ordynacji podatkowej ułatwią rozliczenia Agnieszka Tałasiewicz partner w Ernst Young Michał Goj doświadczony menedżer w Ernst Young Nowelizacja Ordynacji podatkowej, która obowiązuje od tego roku, wprowadza kilka istotnych dla podatników regula- cji. Są one korzystne, gdyż ułatwiają rozliczenia oraz postępowanie przed organami podatkowymi. Zmiany wprowadzone w tym roku w Ordynacji podatkowej nie są wielkie. Niemniej jednak warto zwrócić na nie uwa- gę. Ich źródłem jest ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz.U. z 30 listopada 2012 r. poz. 1342). Ograniczenie poboru zaliczek Pierwsza ze zmian dotyczy ograniczenia poboru zaliczek i polega na nadaniu nowego brzmienia art. 22 § 2a Ordy- nacji podatkowej. Od 1 stycznia 2013 r. przepis ten przewi- duje, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, ogranicza pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy. Wcześniej przepis ten stanowił, że organ podatkowy może dokonać takiego ograniczenia. Różnica jest istotna. W poprzednim stanie prawnym, nawet gdy podatnik upraw- dopodobnił, że pobrane zaliczki będą za wysokie, organ po- datkowy, na zasadzie swobodnego uznania, mógł mu odmó- wić ograniczenia wysokości w jakiej są one pobierane. Teraz takiej możliwości organ podatkowy już nie ma. Uprawdopo- dobnienie przez podatnika, że pobierane zaliczki są za wyso- kie w stosunku do podatku, który będzie należny za dany rok, z automatu oznacza wydanie decyzji o ograniczeniu wysoko- ści, w jakiej są one pobierane. Przekazanie zwrotu Druga grupa zmienianych przepisów dotyczy zwrotu VAT. Nowe regulacje dodane do art. 76b (nowy § 2–4) przewidu- ją, że w przypadku złożenia przez podatnika upoważnienia organu podatkowego na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, zwrot podatku wraz z oprocentowaniem może być przekazany, w całości lub w części, na wskazany rachunek banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kre- dytowej. W takim przypadku zwrot ten służy jako zabezpie- czenie kredytu udzielanego przez instytucję finansową i jest możliwy, jeżeli w dniu złożenia deklaracji wykazującej zwrot podatku w stosunku do podatnika nie jest prowadzone postę- powanie mające na celu ustalenie lub określenie wysokości zobowiązań podatkowych. Oczywiście takie przekazanie na rachunek w banku lub kasie traktuje się na równi z dokona- niem zwrotu podatku na rachunek podatnika. Co istotne, i na co należy zwrócić szczególną uwagę, takie przekazanie zwrotu podatku wraz z oprocentowaniem na za- bezpieczenie kredytu ma pierwszeństwo przed innymi czyn- nościami, które może podjąć organ podatkowy. Ma pierwszeństwo zarówno przed zaliczeniem tego zwrotu na poczet zaległości i bieżących zobowiązań podatkowych ujawnionych po złożeniu deklaracji wykazującej zwrot po- datku, jak i przed realizacją zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu podatku w postępowaniu egzekucyjnym, otrzymane- go przez organ podatkowy po dniu złożenia deklaracji wyka- zującej zwrot. Ścisły związek z kwestiami kredytowymi mają także zmia- ny w innym miejscu Ordynacji podatkowej. Polegają one na dodaniu do jej przepisów nowego art. 306ha. Wynika z nie- go, że organ podatkowy na wniosek banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, zamierzających udzielić podatnikowi kredytu, wydaje zaświadczenia dotyczące jego wskazanych spraw podatkowych, w tym deklaracji wykazu- jących zwrot podatku o kwotach i terminach dokonywanych zwrotów oraz o zajęciach egzekucyjnych wierzytelności z ty- tułu zwrotu podatku. Wydanie takich zaświadczeń na wniosek banku lub kasy wy- maga jednak pisemnej zgody podatnika. Na takich samych zasadach możliwe jest dołączenie do zaświadczenia uwierzy- telnionej kopii deklaracji wykazującej zwrot podatku. Sukcesja podatkowa Trzecia grupa zmienianych przepisów dotyczy kwestii zwią- zanych z sukcesją podatkową. Zmiana polega na dodaniu do art. 93a nowego § 4, który przewiduje, że jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przed- siębiorcy będącego osobą fizyczną wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa przekształcanego przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospo- darczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynu- 5 owane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek kapitałowych. Przepisy o sukcesji uzupełniono także w części zawierającej regulacje dotyczące łączenia się i przekształceń samorządo- wych zakładów budżetowych (zob. art. 93b Ordynacji podat- kowej). wydanych dotychczas interpretacji podatkowych dotyczy wła- śnie obszaru VAT. Kluczowego znaczenia nabierze w tym kontekście grupa przepisów zawarta w art. 14a i następnych Ordynacji podatkowej, szczególnie zaś art. 14e oraz dotyczą- ce skutków prawnych zastosowania się do interpretacji, które zostały następnie zmienione z urzędu przez ministra finansów. Wymiar uzupełniający I wreszcie czwarta ważna zmiana, to uchylenie art. 230 Ordy- nacji podatkowej. Dotychczas przepis ten przewidywał moż- liwość zwrócenia akt sprawy przez organ odwoławczy w celu dokonania tzw. wymiaru uzupełniającego, a zatem przede wszystkim zmiany wysokości zobowiązania podatkowego na niekorzyść podatnika (przepis umożliwiał także zwrot w przypadku konieczności obniżenia wysokości straty). Od 1 stycznia 2013 r. taki zwrot akt sprawy do organu pierwszej instancji nie jest już możliwy. Z tym jednak za- strzeżeniem, że na mocy przepisów przejściowych, do spraw zwróconych organowi pierwszej instancji w celu dokonania wymiaru uzupełniającego, przed dniem wejścia w życie no- welizacji (czyli do 31 grudnia 2012 r.), uchylony przepis na- dal ma zastosowanie. Nie pozbawia to jednak organu odwo- ławczego możliwości wydania rozstrzygnięcia na niekorzyść podatnika. W mocy pozostają bowiem regulacje, które upo- ważniają organ II instancji do pogorszenia sytuacji podatnika w przypadku złożenia odwołania. Takie rozstrzygnięcie musi być jednak uzasadnione istnieniem rażącego naruszenia pra- wa lub interesu publicznego. Niezależnie od dokonanych w Ordynacji podatkowej zmian, jej przepisy zyskają w tym roku na znaczeniu także z innego powodu. W tym i w przyszłym roku wejdzie w życie wiele kluczowych zmian w zasadach stosowania przepisów o VAT oraz niektórych innych ustawach podatkowych. Nowe regula- cje – co staje się już niestety pewną tradycją – nie są niestety pozbawione wad. W wielu miejscach nie są też ani tak jasne, ani tak precyzyjne, jak chciałby tego ustawodawca. To otwie- ra zaś szerokie pole do długotrwałych sporów interpretacyj- nych. I z tego właśnie punktu widzenia przepisy Ordynacji podatkowej, które dotyczą zmiany i uchylania interpretacji podatkowych wydawanych przez ministra finansów, zyskają ponownie na znaczeniu. Jest to o tyle pewne, że większość Konsekwencje zmian Warto także zauważyć, że w ciągu kilku ostatnich lat, zarów- no takich drobnych, jak i bardziej znaczących zmian w prze- pisach Ordynacji podatkowej nagromadziło się całkiem spo- ro. To oznacza zaś, że większą uwagę niż samym zmianom należy poświęcić dziś praktyce stosowania tych przepisów. Doskonałym przykładem na to, jak ważna jest to kwestia, jest interpretacja przepisów o przedawnieniu dokonana w kon- tekście przepisów Kodeksu karnego skarbowego o wszczęciu postępowania. Przepis, na podstawie którego organy podatko- we rozpoczynały postępowania karnoskarbowe, by zapobiec przedawnieniu podatku, został uznany przez Trybunał Kon- stytucyjny za niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim podatnik nie jest informowany o wszczęciu postępowania (wyrok z 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11). I na koniec jeszcze kilka słów co do przewidywanych tren- dów w 2013 r. w zakresie przepisów Ordynacji podatkowej. Rok 2013 może być także intensywny w zakresie prac nad zmianami do obowiązującej ustawy. Można się spodziewać, że większość wysiłków będzie ukierunkowana na uszczelnie- nie systemu podatkowego i stworzenie klauzuli antyabuzyw- nej (klauzula generalna pozwalająca administracji podatko- wej przeciwdziałać nielegalnemu unikaniu opodatkowania). Wskazują na to zarówno wypowiedzi przedstawicieli władz, ale trendy światowe, szczególnie widoczne w ramach Unii Europejskiej, która coraz głośniej opowiada się za konieczno- ścią wprowadzenia tego typu regulacji zarówno na poziomie Unii, jak i na szczeblu regulacji krajowych. Na następnych stronach eksperci z Zespołu Postępowań Podatkowych i Sądowych Ernst Young przedstawiają najpopularniejsze zagadnienia z procedury podatkowej. Mamy nadzieje, że będą one przydatnym narzędziem w codziennej pracy. 6 Ordynacja podatkowa Zasady postępowania jako podstawa ochrony podatnika Agnieszka Tałasiewicz partner w Ernst Young Gdy czynności podejmowane w trakcie postępowania podatkowego odbierane są przez stronę jako nieracjonalne lub nawet krzywdzące dla strony, to jest duże prawdopodobieństwo, że naruszają one podstawowe zasady postępowania podatkowego. Tak bowiem został skonstruowany katalog podstawowy zasad postępowania – jako podstawowy „pakiet obronny” podatnika. Zasady ogólne postępowania podatkowego nie tylko regulują na podstawowym poziomie sposób prawidłowego zachowania orga- nów podatkowych (a właściwie urzędników działających w ra- mach tych organów), ale celem ogólnych zasad postępowania podatkowego jest przede wszystkim wyznaczanie optymalnego, uniwersalnego sposobu załatwienia spraw podatkowych. To pod- stawy, bez których przepisy szczegółowe są wyrwane z kontekstu i mogą wprowadzać w błąd co do wartości, które realizują. Aby właściwie odczytywać działania organów oraz bronić swoich in- teresów, podatnik musi znać ogólne zasady postępowania. Na pierwszy rzut oka ogólne zasady są dalekie od rzeczywisto- ści i żyją tylko na papierze, a to, co jest ważne, to konkretny przepis regulujący konkretne zachowanie. Nic bardziej błęd- nego – przede wszystkim zasady ogólne same mają charakter normatywny – ich naruszenie może stanowić podstawę do uchy- lenia decyzji podatkowej, a w drugiej kolejności – wyznaczają właściwy sposób odczytywania norm zawartych w przepisach szczegółowych. Razem z zasadami wynikającymi z konstytucji stanowią podstawę myślenia o systemie prawa. I paradoksalnie – znajomość zasad ogólnych często może być nawet istotniejsza niż znajomość przepisów szczegółowych. Zasada ogólna daje nam bowiem podstawę do analizowania sprawy kompleksowo. Normy szczegółowe mogą się zmieniać, są oczywiście ważne, ale taką normę można zawsze sprawdzić czy poszukać innych unormowań szczegółowych. Znajomość zasad ogólnych postę- powania determinuje sposób myślenia o postępowaniu, ocenie zachowań organów i korzystaniu z gwarancji procesowych, jakie w postępowaniu przysługują podatnikom. Warto pamiętać, że adresatem zasad ogólnych jest organ po- datkowy – dlatego dla podatnika jest to tak ważne narzędzie. Dzięki pilnowaniu, czy przestrzegane są zasady ogólne, po- datnik umacnia swoją pozycję procesową, która – inaczej niż w postępowaniu cywilnym – jest nierówna pozycji jego prze- ciwnika procesowego. Podatnik jest w sporze stroną słabszą i dobrze, że ma zewnętrzny pancerz wyznaczony przez za- sadę praworządności, zasadę zaufania do organów podatko- wych, zasadę dwuinstancyjności, zasadę szybkości postępo- wania i inne zasady, które szczegółowo opisujemy. Ordynacja daje podatnikom sporo uprawnień Michał Goj doświadczony menedżer w Ernst Young Podatnik, wobec którego urząd skarbowy prowadzi postępowanie podatkowe, powinien pamiętać o swoich uprawnie- niach. Pozwolą mu one na pozycję partnerską w starciu z fiskusem. Większość zasad dotyczących postępowania podatkowego znajduje się w rozdziale I działu IV Ordynacji podatkowej. W części tej znajduje się kilka ważnych norm, o których każdy podatnik powinien wiedzieć. Po pierwsze: praworządność W art. 120 Ordynacji podatkowej uregulowana została tzw. zasada praworządności. Ma ona zasadnicze znaczenie dla sposobu prowadzenia postępowania podatkowego. Dzięki tej zasadzie organy podatkowe nie mają pełnej swobody co do rodzaju i zakresu podejmowanych działań. Organ podatkowy dla każdej swojej aktywności potrzebuje konkretnej podstawy prawnej. Dla legalności działań organu nie wystarczy, że jakaś czynność urzędnika nie jest przez prawo zakazana – musi ona wynikać 7 Komentarze ekspertów z przepisu upoważniającego lub zobowiązującego organ do przeprowadzenia danej czynności. Przestrzeganie tej zasady nie zawsze niestety jest regułą. W praktyce można zauważyć przypadki, gdy urzędnicy szu- kają drogi na skróty, która w prostszy sposób doprowadzi ich do określonego celu. Warto jednak wiedzieć, że bezprawnemu żądaniu organu nie towarzyszy obowiązek po stronie podat- nika spełnienia takiego żądania. Oznacza to, że jeśli urzędnik np. żąda dokumentacji, która nie jest z danym postępowaniem związana, podatnik wcale nie musi jej udostępnić. jedynie w Po drugie: zaufanie Podatnik może oczekiwać od organu, że ten nie będzie poszukiwał kruczków prawnych i nadużywał przysługu- jących mu uprawnień. Wynika to z zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). Or- gan nie tylko nie może podejmować działań, dla których nie ma oparcia w przepisach, ale nawet stosując obowią- zujące normy, musi czynić to ze świadomością, że nie występuje ,,przeciwnika procesowego”, którego głównym celem jest skuteczność działań ale repre- zentuje państwo, które powinno wykonywać swoje prawa bez uciekania się do działań, może i zgodnych z prawem, ale wątpliwych co do ich uczciwości wobec podatnika. Dodatkowym uzupełnieniem zasady zaufania jest regulacja zobowiązująca organy do udzielania podatnikowi niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach pozostających w związku z przedmiotem postępowania. Podatnicy powinni aktywnie z tego uprawnienia korzystać, żądając od organów wskazania przepisów, z których wynika np. związek ich żądań z przed- miotem toczącego się postępowania. roli Po trzecie: prawda Kolejna zasada to prawda materialna. Odpowiada ona roli, jaką pełni organ w toku postępowania. Organ nie jest przecież stroną postępowania reprezentującą przeciwne do podatnika interesy, ale jest gospodarzem odpowiedzialnym za wydanie prawidłowego merytorycznie rozstrzygnięcia. Z art. 122 Ordynacji podatkowej nie wynika, co prawda, nie- skończona inicjatywa dowodowa organu (są sytuacje, w których podatnik musi wesprzeć organ w jego działaniach), ale przepis ten ustanawia z jednej strony zakaz zbierania dowodów w spo- sób mający dowodzić z góry obraną tezę (a z takimi przypadka- mi spotykamy się niestety dosyć często), a z drugiej – obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego również w takim zakresie, w jakim to podatnik korzysta z pewnych uprawnień. Mimo pojawiających się sporów na ten temat w doktrynie i orzecznictwie, w świetle brzmienia zasady prawdy material- nej, nie sposób zgodzić się z poglądem, że to podatnik, w spo- sób wyłączny, odpowiedzialny jest za przedstawienie dowodów na okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skut- ki. Taka reguła może obowiązywać (i to też nie bezwzględnie) jedynie w takim zakresie, w jakim zderzają się interesy stron funkcjonujących na takich samych prawach – nie może to więc dotyczyć prawa i postępowania podatkowego. Po czwarte: czynny udział Artykuł 123 § 1 Ordynacji podatkowej ustanawia zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Dzięki niej podat- nik ma prawo, a organ musi to zapewnić, do czynnego udzia- 8 łu w każdym stadium postępowania. Ponadto przed samą decyzją podatnik ma prawo do zabrania ,,ostatniego słowa” na temat zgromadzonych przez organ materiałów. Zasada ta ma ogromne znaczenie dla podatników, ponieważ często to właśnie ich zaangażowanie polegające na wyjaśnieniu faktów, treści dokumentów czy ich rozumienia prawa, może przesą- dzić o rozstrzygnięciu danej sprawy. Zgodnie z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej niedopuszczalne są np. przypadki, w których pracownicy organów odmawiają informowania podatników o przebiegu postępowania czy wąt- pliwościach, które ich nurtują. Gdy podatnik nie próbuje utrudniać postępowania, ale po pro- stu stara się dostępnymi sobie metodami wykazać jakąś oko- liczność i, po złożeniu dowodów, zwraca się do organu o wska- zówkę, czy dowody te są już wystarczające, czy też konieczne jest podjęcie dodatkowych wysiłków (nierzadko wiążących się z dodatkowymi kosztami), to ma prawo oczekiwać, że faktycz- nie informację taką otrzyma – skoro jego udział w postępowa- niu faktycznie ma mieć czynny charakter. W praktyce zasada ta bywa marginalizowana przez organy po- datkowe i sprowadzana do prawa do zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji i zgłoszenia wówczas dodatkowych żądań lub dowodów. Najczęściej podatnik jest wzywany do ta- kiej czynności po tym, jak organ ,,wyrobi już sobie zdanie” na temat sprawy i ma już pomysł na jej rozstrzygnięcie. W ta- kich okolicznościach trudno oczekiwać, aby zaangażowanie podatnika miało rzeczywisty wpływ na treść decyzji. A prze- cież czynny udział strony może być wyłączony tylko w bardzo ograniczonych przypadkach, które zostały wyliczone w art. 123 § 2 Ordynacji podatkowej. Po piąte: ważne uzasadnienie Art. 124 Ordynacji podatkowej – zasada przekonywania – sta- nowi, że organ musi tak uzasadniać swoje działania, a w szcze- gólności decyzje, aby podatnicy rozumieli, że są one zgodne z prawem i do nich się stosowali. W praktyce można mieć poważne zastrzeżenia co do sposobu stosowania przez organy tej zasady. Jeżeli decyzja ma być dla podatnika przekonująca, to należałoby oczekiwać, że będzie zawierała np. wyjaśnienie, dlaczego organ opowiedział się za jedną z możliwych inter- pretacji przepisu oraz dlaczego odrzucił inną. Tymczasem najczęściej uzasadnienia decyzji mają charakter wyraźnie jed- nostronny – tak jakby prawo podatkowe było przejrzyste i po- zbawione kwestii spornych. Po szóste: inne zasady Postępowanie podatkowe musi być prowadzone możliwie szybko oraz z jak najmniejszym obciążeniem dla podatnika. Praktyka często odbiega od tego założenia, ale nie zawsze można winić za to odpowiedzialnych za sprawy urzędników, którzy mają zbyt wiele równoległych spraw, co w sposób oczy- wisty wpływa na tempo ich załatwiania. Niemniej ważne, choć może nieco mniej kontrowersyjne, są również kolejne zasady. W ich myśl sprawy podatkowe załatwiane są na piśmie (taką formę mają decyzje – art. 126 Ordynacji podatkowej) po analizie dokonanej przez dwie instancje (art. 127 Ordynacji podatkowej). Decyzje kończą- ce sprawę, po ich uprawomocnieniu, mogą być zmieniane tylko w wyjątkowych sytuacjach (art. 128 Ordynacji podat- kowej), a postępowania są jawne wyłącznie dla stron (art. 129 Ordynacji podatkowej). Ordynacja podatkowa W czasie postępowania podatnika może zastąpić pełnomocnik Aleksandra Rutkowska doświadczony konsultant w Ernst Young W czasie postępowania podatkowego warto w nim czynnie uczestniczyć. I to na każdym jego etapie. Dotyczy to zarów- no podatnika, jak i jego pełnomocnika. W art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej zawarta jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Klu- czowe pojęcia w tym zakresie to: strona postępowania oraz kiedy i na jakich zasadach strona może skorzystać z pomo- cy przedstawiciela, a także kto tym przedstawicielem może zostać. Strona postępowania Bycie stroną postępowania oznacza w praktyce możli- wość czynnego udziału w postępowaniu, np. składanie wyjaśnień, dowodów, możliwość przeglądania i uzupeł- niania akt prowadzonych przez organ podatkowy. Stro- nie doręczane są wszystkie dokumenty związane z po- stępowaniem, np. postanowienie o wszczęciu, ale przede wszystkim decyzje, od których strona może wnieść odwołanie. Stroną w postępowaniu podatkowym jest zwykle podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny (np. spadkobier- ca albo spółka, która powstała z połączenia dwóch innych spółek) oraz osoba trzecia (np. rozwiedziony małżonek albo członek rodziny podatnika, który z podatnikiem stale współ- działał w prowadzeniu działalności gospodarczej i czerpał z niej korzyści). W postępowaniu podatkowym w sprawach dotyczących zwrotu podatku od towarów i usług stroną może być wspól- nik spółki cywilnej lub osobowej, uprawniony na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług do otrzymania zwro- tu podatku. Przy rozliczaniu podatku dochodowego przez małżonków są oni jedną stroną postępowania, a każdy z nich jest upraw- niony do działania w imieniu obojga. Wynika to z faktu, że ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarne jest ich uprawnienie do żądania zwrotu nadpłaty podatku. Ponadto stroną w postępowaniu podatkowym można stać się najczęściej w dwóch przypadkach. Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy nabycie statusu strony postępowania jest wy- nikiem działania samego podatnika, który składa wniosek o wszczęcie postępowania (tak będzie np. w odniesieniu do wniosków o stwierdzenie nadpłaty lub zwrot podatku). Drugi przypadek to sytuacja niezależna od naszej woli i najczęściej mniej przyjemna, gdy to organ podatkowy za- interesuje się naszymi rozliczeniami i podejmie odpowied- nie czynności (np. rozpocznie postępowanie podatkowe w zakresie prawidłowego rozliczenia podatku od towarów i usług za dany rok). Inny status w postępowaniu podatkowym mogą też mieć niektóre organizacje społeczne. Organizacje te mogą żądać wszczęcia postępowania dotyczącego innego podmiotu lub dopuszczenia do udziału w takim postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy prze- mawia za tym interes publiczny. W takim postępowaniu or- ganizacja nie jest formalnie stroną, ale przysługują jej te same prawa co stronie. Powołanie pełnomocnika Strona może ustanowić pełnomocnika, a gdy nie jest w sta- nie samodzielnie prawidłowo prowadzić swoich spraw, organ ma obowiązek wystąpić o wyznaczenie jej kuratora (w przy- padku konieczności podjęcia działań niecierpiących zwłoki – przedstawiciela). Trzeba jednak pamiętać, że niektóre czynności wymagają osobistego działania strony. Obowiązek osobistego działania podatnika może wynikać z przepisów prawa, z postanowienia organu prowadzącego postępowanie albo z charakteru czyn- ności procesowych. Czynnością, która wymaga osobistego działania, może być np. przesłuchanie podatnika w charakte- rze strony postępowania. Trudno bowiem wyobrazić sobie, by mógł go w niej wyręczyć pełnomocnik. Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna mająca peł- ną zdolność do czynności prawnych (czyli osoba pełnoletnia, która nie została ubezwłasnowolniona chociażby częściowo), a w postępowaniu przed organem celnym, w sprawach doty- czących podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowe- go z tytułu importu towarów, także agent celny. Nie oznacza to jednak, że każda osoba fizyczna może być peł- nomocnikiem. Uprawnienie to posiadają jedynie podmioty, które mają prawo świadczenia usług doradztwa podatkowego (m.in. doradcy podatkowi, radcy prawni, adwokaci). Nawet jednak gdy czynności podejmowane przez pełnomocnika naruszają przepisy ustawy o doradztwie podatkowym, wy- daje się, że organy nie powinny kwestionować skuteczności tych czynności w postępowaniu. Jeśli podatnik zdecyduje się na ustanowienie pełnomoc- nika, pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu i koniecznie złożone do akt. Niedołączenie do pisma procesowego (np. do wniosku o wszczęcie postępowania podatkowego lub do 9 Komentarze ekspertów odwołania) pełnomocnictwa lub dołączenie jego odpisu, który nie jest należycie uwierzytelniony, nie powoduje przy tym od razu odrzucenia takiego pisma. Organ po- datkowy ma obowiązek wezwania do uzupełnienia tego typu braków. Urząd też ma obowiązki Ustanowienie pełnomocnika ma duży wpływ na toczące się postępowanie. Od momentu zawiadomienia organu podat- kowego o udzieleniu pełnomocnictwa organ ma obowiązek doręczania wszelkich pism w postępowaniu na adres pełno- mocnika. Gdy organ podatkowy pominie pełnomocnika i doręczy np. decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego bezpośrednio stronie – doręczenie takie jest nieskuteczne i nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do złożenia odwołania. Trzeba też uważać. Organy przyjmują bowiem, że pełno- mocnik ustanowiony w toku kontroli podatkowej nie jest np. automatycznie uprawniony do reprezentacji strony w toku postępowania podatkowego wszczętego w rezulta- cie tej kontroli, nawet jeżeli wynika to z dokumentu peł- nomocnictwa. Z tego względu postanowienie o wszczęciu postępowania od jakiegoś czasu doręczane jest wyłącznie stronie, która oczywiście będzie uprawniona do ,,ponowne- go” ustanowienia pełnomocnika (ale i wniesienia ponow- nie opłaty skarbowej). Zdarzają się też sytuacje, że organy rozdzielają jeden wniosek złożony przez pełnomocnika na kilka postępowań i żądają złożenia odrębnego pełnomoc- nictwa do akt każdego takiego postępowania. Działanie ta- kie nie jest ani uzasadnione, ani zgodne z przepisami, ale w praktyce niełatwo jest mu przeciwdziałać. Gdy w sprawie umocowanych jest więcej pełnomocników, warto zadbać o to, aby pełnomocnictwo precyzowało, czy osoby w nim wymienione mogą działać tylko łącznie, czy też każda z osobna. Należy też wskazać pełnomocnika właści- wego do doręczeń, aby jednoznacznie zobligować organ do doręczania pism jednej, wskazanej osobie. Nie zawsze jednak dokument pełnomocnictwa będzie w ogóle potrzebny. W toku postępowania, w kwestiach mniejszej wagi organ podatkowy może nie żądać pełno- mocnictwa, jeżeli pełnomocnikiem jest małżonek strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu jego upo- ważnienia do występowania w imieniu drugiego z małżon- ków. Przepis ten jest wyrazem dążenia ustawodawcy do od- formalizowania postępowania podatkowego przynajmniej w sferze relacji rodzinnych. Podatnik może wpłynąć na pracę i rozstrzygnięcia urzędu Anna Pęczyk-Tofel menedżer w Ernst Young Dzięki szerokim uprawnieniom przysługującym stronie w trakcie toczącego się postępowania podatkowego strona może wpływać na poszczególne działania organu w trakcie postępowania, a co za tym idzie, również na ostateczne rozstrzygnięcia. Postępowanie podatkowe oparte jest na braku równorzędno- ści stron i słabszej pozycji podatnika w stosunku do organu podatkowego. Dlatego też aktywna rola podatnika w postę- powaniu podatkowym może w dużej mierze zaważyć na osta- tecznym jego wyniku. Podatnik ma możliwość występowania z inicjatywą dowo- dową w celu udowodnienia okoliczności mających zna- czenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem postępowania przez zgłaszanie stosownych wniosków dowodowych (np. dowodu z opinii biegłego, przesłuchania świadka). Organ podatkowy musi ocenić sprawę na podstawie całego zebranego materiału dowodo- wego, w tym także zgromadzonego z inicjatywy podatnika. Dodatkowo podatnicy powinni wykorzystywać przysługu- jące im uprawnienie do składania wyjaśnień i wypowia- dania się w zakresie dowodów zgromadzonych w ramach prowadzonego przez organy postępowania podatkowego. Ponadto podatnicy mogą umocować do występowania w ich imieniu w ramach postępowania podatkowego pełnomocni- ka, którym nie musi być profesjonalista, a więc radca prawny, adwokat czy doradca podatkowy. W każdym jednak przypad- ku istotne jest należyte wykazanie umocowania pełnomocni- ka do działania w toczącym się postępowaniu. Spółki kapitałowe, które są stroną postępowania, mogą dzia- łać za pośrednictwem członków zarządu lub prokurentów. W przypadku gdy za spółkę działa prokurent, trzeba ure- gulować opłatę skarbową od dokumentu stwierdzającego udzielenie prokury, podobnie jak ma to miejsce przy innym pełnomocniku. Gdy prokurent składa do akt postępowania uchwałę zarządu o jego powołaniu, a odpis z KRS składa tylko w celu wykazania, że jego powołanie jest dalej aktu- alne, opłacie skarbowej będzie podlegało wyłącznie złożenie uchwały zarządu. Wystarczające jest, jeżeli prokurent złoży do akt postępowania tylko odpis KRS. Jednak w przypadku 10 Ordynacja podatkowa dużych podmiotów gospodarczych, które w KRS mają wpi- sanych kilkudziesięciu prokurentów, złożenie odpisu KRS bez uchwały zarządu o powołaniu prokurenta może powo- dować konieczność uiszczenia opłaty skarbowej od każdego stosunku prokury ujawnionego w KRS. Dlatego sądy admi- nistracyjne trafnie przyjmują, że do wykazania umocowania prokurenta wystarczające jest przedłożenie uchwały zarządu. Tu jedna uwaga – organy podatkowe – czasami bezpodstawnie – wymagają od podatnika w celu skutecznego ustanowienia peł- nomocnika złożenia dokumentu pełnomocnictwa do akt każdej ze spraw, w przypadku gdy pełnomocnictwo obejmuje umoco- wanie do reprezentowania podatnika we wszystkich sprawach podatkowych (pełnomocnictwo ogólne) bądź też w określonego rodzaju sprawach (pełnomocnictwo rodzajowe), np. o zwrot VAT. Decyzja powinna być wydana sprawnie i szybko Wojciech Pławiak doświadczony konsultant w Ernst Young Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej urzędy skarbowe powinny działać sprawnie i szybko. Niestety w praktyce nie zawsze tak jest. Wskazanie przez ustawodawcę okresów, w których postępo- wanie powinno być zakończone, ma na celu prowadzenie go efektywnie. Chodzi także o wyeliminowanie okresów fak- tycznej bezczynności organów podatkowych. Ważna matematyka Początkiem biegu terminu jest – w zakresie postępowań w I instancji – dzień wszczęcia postępowania podatkowego. W przypadku postępowań wszczynanych na żądanie podat- nika (np. w sprawie stwierdzenia nadpłaty) wszczęcie postę- powania następuje z dniem doręczenia organowi żądania po- datnika. Natomiast w przypadku postępowań wszczynanych z urzędu dzień wszczęcia wyznacza doręczenie stronie posta- nowienia organu o wszczęciu postępowania. W postępowa- niu odwoławczym początek biegu terminu następuje w mo- mencie, w którym organ odwoławczy otrzymuje odwołanie podatnika (na przekazanie odwołania organ I instancji ma maksymalnie 14 dni). Warto też wiedzieć, kiedy termin się skończy. Terminy okre- ślone w miesiącach (takie zostały zastrzeżone w zakresie za- łatwiania spraw) kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu. Nie zawsze jednak w miesiącu będzie występował odpowia- dający dzień (np. gdy początkiem biegu terminu miesięcz- nego jest 31 stycznia). W takim przypadku termin upływa w ostatnim dniu miesiąca (np. 28 lutego). Tym samym nie zawsze termin miesięczny będzie wynosił 30 dni. Wiele zależy od czynników Ordynacja podatkowa różnicuje termin zakończenia postę- powania podatkowego w zależności od takich czynników jak stopień skomplikowania sprawy czy etap postępowania. W art. 139 Ordynacji podatkowej ustanowiono następujące terminy załatwienia sprawy w postępowaniu przed organem I instancji: – niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie, – sprawy wymagające przeprowadzenia postępowania do- wodowego powinny być załatwione bez zbędnej zwłoki (dopuszczalna jest zatem zwłoka mająca uzasadnienie, np. w obszerności badanego materiału dowodowego), jednak nie później niż w ciągu miesiąca, – w przypadkach szczególnie skomplikowanych (np. z punk- tu widzenia stanu prawnego bądź liczby dowodów wyma- gających przeprowadzenia) sprawa przed organem I in- stancji powinna zostać załatwiona nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. We wszystkich sytuacjach zasadą powinno być załatwianie spraw bez zbędnej zwłoki nawet w przypadku konieczności prowadze- nia postępowania dowodowego. W szczególnych sytuacjach postępowanie powinno być zakończone w terminach maksymal- nych stanowiących uzupełnienie terminu podstawowego. Inaczej jest z odwołaniem W postępowaniu odwoławczym ustawodawca przewidział nieco dłuższe terminy – postępowanie powinno być zakończone nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a w sprawach, w których przeprowa- dzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy – nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Również te ter- miny mają charakter maksymalny. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z ogólną dyrektywą dotyczącą szybkości postępowania powinno ono zostać zakończone możliwie jak najwcześniej. Trzeba też pamiętać, że do wskazanych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych prawem dla dokonania określo- nych czynności (np. 7-dniowego terminu na uzupełnienie bra- ków formalnych pisma), okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony (np. gdy strona sama wnioskuje o przedłużenie postępowania ze względu na zamiar przedstawienia dodatkowych dowodów) 11 Komentarze ekspertów albo z przyczyn niezależnych od organu (np. nagła choroba istotnego świadka). Te terminy mają charakter wyłącznie instrukcyjny, tj. ich prze- kroczenie nie wywołuje samo przez się skutków prawnych (or- gan może wydać skuteczną decyzję także po upływie terminu). Lepiej się nie spóźniać Ordynacja podatkowa przewiduje wiele instytucji, które mają za- pewnić dochowanie tych terminów. Zgodnie z art. 140 Ordynacji podatkowej o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we wła- ściwym terminie organ podatkowy musi zawiadomić podatnika, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Obowiązek ten ciąży na organie nawet wtedy, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn nieza- leżnych od organu. W piśmiennictwie podatkowym przyjmuje się, że zawiadomienie powinno nastąpić w formie postanowienia. Wyłącznie niedochowanie obowiązku zawiadomienia w tym trybie stanowi podstawę do skorzystania przez podatnika z in- strumentów mających wymusić przyspieszenie postępowania. W takiej sytuacji podatnik może złożyć ponaglenie do organu wyższego stopnia, który wyznacza dodatkowy termin na zała- twienie sprawy, zarządza wyjaśnienie przyczyn zaistniałej sy- tuacji oraz podejmuje środki mające na celu wyeliminowanie naruszania terminów w przyszłości. Ponadto bezczynność or- ganu może stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinar- nej pracownika winnego niezałatwienia sprawy oraz wniesienia skargi do sądu administracyjnego, po rozpatrzeniu ponaglenia. Warto tu dodać, że opieszałe prowadzenie postępowania ustawodawca sankcjonuje ograniczeniem naliczania odsetek za zwłokę od potencjalnych zaległości podatkowych, które mogą zostać wykryte w toku postępowania. Ponadto w celu usprawnienia procesu załatwiania spraw art. 143 Ordynacji podatkowej przewiduje możliwość upo- ważnienia pracownika lub funkcjonariusza celnego danego urzędu do załatwienia sprawy, w szczególności do wydania decyzji. Uwzględniając, że organy podatkowe są jednoosobo- we (organem nie jest sam urząd skarbowy, lecz jego naczel- nik), takie rozwiązanie umożliwia równoległe rozpatrywanie wielu spraw. Omówione terminy odnoszą się do ogólnego postępowa- nia podatkowego. W postępowaniach szczególnych usta- wodawca wprowadza modyfikacje tych zasad w zakresie długości terminów i skutków ich niedochowania. Dotyczy to m.in. postępowania interpretacyjnego, w którym or- gan podatkowy powinien wydać interpretację nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, a niewydanie interpretacji skutkuje przyjęciem, że została wydana interpretacja stwierdzająca prawidłowość stano- wiska wnioskodawcy w pełnym zakresie. Dłuższe terminy zostały również zastrzeżone w skomplikowanych postępo- waniach dotyczących porozumień w sprawach ustalenia cen transakcyjnych (w zależności od rodzaju porozumie- nia decyzja powinna być wydana w terminie od 6 do 18 miesięcy). Sprawa w skarbówce? Uważaj na terminy Michał Nielepkowicz menedżer w Ernst Young Przepisy podatkowe dotyczące terminów załatwiania spraw mają kluczowe znaczenie w postępowaniu podatkowym. Od ich przestrzegania może zależeć rozstrzygnięcie. Terminy przewidziane w Ordynacji podatkowej są gwarancją dla podatnika, że jego sprawa skończy się stosunkowo szybko. Po- nadto mają dyscyplinować organ podatkowy do respektowania zasady szybkości postępowania. Maksymalne terminy załatwia- nia spraw stanowią przy tym wystarczający kompromis dla nale- żytego poszanowania innych zasad – w tym prawdy materialnej zobowiązującej organy podatkowe do skrupulatnego wyjaśnie- nia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy. Niestety – jak pokazuje praktyka organów podatkowych – niejednokrotnie te maksymalne terminy nie są dotrzymywa- ne. W takich przypadkach organ podatkowy dochowuje for- malności w postaci skierowania do podatnika postanowienia o przedłużeniu terminu. Niemniej, mimo że zawiadomienie o przedłużeniu terminu powinno być instytucją wyjątkową, mającą zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w praktyce dość często stanowi instrument używany według jednolitego schematu. Organy wskazują zwykle okoliczności takie jak złożony charakter sprawy bądź konieczność wnikli- wej analizy akt sprawy, w rzeczywistości maskując faktyczną bezczynność organu w danym postępowaniu. A przecież po- stępowanie podatkowe jest bardzo często konsekwencją prze- prowadzonej wcześniej kontroli podatkowej, w toku której rozliczenia podatnika powinny być przedmiotem dokładnego zbadania i rzetelnego sprawdzenia. Gdy urzędnicy dopełnią formalności, czyli wydadzą postano- wienie o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy, fakt przewle- kłości postępowania nie daje skutecznej podstawy domagania się przez podatnika definitywnego zakończenia postępowania w rozsądnym terminie. Wówczas ponaglenie do organu wyż- szego stopnia nie przynosi oczekiwanych efektów i na tym tle może dojść do sporów podatników z organami podatkowymi. Dlatego z tej instytucji należy korzystać rozsądnie. Uwikłanie 12 Ordynacja podatkowa się w spór przed sądem administracyjnym z organem podatko- wym w tego typu kwestii formalnej nie tylko może nie przybli- żyć nas do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ale wręcz opóźnić je na dobre kilka miesięcy. Ordynacja podatkowa nie pozwala na skarżenie przewle- kłości postępowania. W efekcie fiskus dość często pro- wadzi postępowanie w sposób nieefektywny. Wykonując przy tym wiele czynności w dużym odstępie czasu bądź jedynie czynności pozorne, co powoduje, że formalnie nie są bezczynne. Oczywiście sytuacja taka zazwyczaj wynika ze znacznego napływu spraw. Na doręczenie pism ze skarbówki jest procedura Aleksandra Rutkowska doświadczony konsultant w Ernst Young Tylko dokumenty z urzędu skarbowego, które zostaną doręczone w odpowiedni sposób, mogą wywołać skutki prawne. W ramach postępowania podatkowego (czynności sprawdzają- cych, kontroli podatkowej) organy podatkowe kierują do podat- ników i innych osób różnego rodzaju pisma, np. decyzje podat- kowe, postanowienia, wezwania, zawiadomienia. Dokumenty te mogą wywołać skutki prawne tylko wówczas, jeżeli ich do- ręczenie adresatowi odpowiada wymogom z art. 144–154c Or- dynacji podatkowej. Jeśli warunki z tych regulacji nie zostaną spełnione, nie można uznać przesyłki za skutecznie doręczoną. Potrzebne potwierdzenie Doręczeń mogą dokonywać jedynie podmioty wskazane w Ordy- nacji podatkowej. Doręczenia za pośrednictwem poczty nie dziwią nikogo, bo to w praktyce najpowszechniejszy sposób, ale trzeba być również świadomym, że pismo może zostać doręczone także np. przez pracownika organu podatkowego, sołtysa czy nawet kuriera. Co istotne, każde doręczenie musi być potwierdzone na piśmie (za tzw. pokwitowaniem). Stąd nie może rodzić żadnych skut- ków pismo nadane jedynie tzw. listem zwykłym. Takie pismo nadane przesyłką bez potwierdzenia adresat może pozostawić bez odpowiedzi. Odbierający pismo potwierdza doręczenie własnoręcznym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Od tej daty liczone będą terminy do dokonania czynności, ja- kich żąda od strony organ w postępowaniu (np. przedstawie- nie dokumentów, złożenie wyjaśnień) oraz do jakich strona jest w postępowaniu uprawniona (np. złożenie odwołania). Jeżeli odbierający pismo nie może potwierdzić doręczenia (np. z powodu choroby, ułomności) lub uchyla się od tego, to doręczający stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje osobę, która odebrała pismo, i przyczynę braku jej podpisu. Konsekwencje otrzymania pisma Jeśli doręczenie pisma z urzędu skarbowego nastąpiło zgod- nie z zasadami przewidzianymi w Ordynacji podatkowej, wy- wołuje ono istotne skutki prawne dla adresata, np. strony, jej pełnomocnika, świadka czy biegłego. Natomiast doręczenie niezgodne z przepisami, nawet jeżeli adresat miał możliwość zapoznania się z treścią pisma, nie powinno powodować dla niego negatywnych konsekwencji (np. nie można uznać za pra- widłowe doręczenia pełnomocnikowi spółki decyzji w prze- syłce adresowanej na spółkę, a nie na pełnomocnika, nawet wówczas gdy doręczenie dokonywane jest pod ten sam adres). W toku postępowania pisma powinny być doręczane bezpo- średnio stronie. Są wyjątki od tej zasady – jeżeli strona działa np. przez przedstawiciela albo pełnomocnika, pisma doręcza się tym podmiotom (jeżeli strona ustanowiła więcej niż jed- nego pełnomocnika, powinna wskazać, który z nich jest wła- ściwy do doręczeń). Aktualne informacje Organ podatkowy powinien zawsze posiadać dokładny i ak- tualny adres podatnika. Strona postępowania (czynności sprawdzających czy kontroli podatkowej) musi pamiętać, że w toku postępowania ma obowiązek informowania organu o zmianach swojego adresu. Ten sam obowiązek ciąży na przedstawicielu strony i jej pełnomocniku. Jeżeli tego zanie- dba, pismo wysłane na stary adres organ uzna za skutecznie doręczone. Również w przypadku wyjazdu za granicę na dłu- żej niż 2 miesiące w czasie trwającego postępowania strona ma pewne obowiązki. Powinna ustanowić i zgłosić właściwe- mu organowi podatkowemu pełnomocnika do doręczeń. Jeżeli podatnik zapomni o tych obowiązkach, organ uzna pi- smo za doręczone pod ostatnim znanym mu adresem. Rów- nież gdy podany przez osobę prawną adres jej siedziby nie ist- nieje lub jest niezgodny z odpowiednim rejestrem (np. KRS) i nie można ustalić miejsca prowadzenia działalności, organ pozostawi pismo w aktach sprawy, uznając je za doręczone. Sposoby na nadanie pisma Przepisy określają dwa rodzaje doręczeń: właściwe i za- stępcze. Doręczenia właściwe polegają na doręczeniu pisma bezpośrednio adresatowi, np. stronie czy też jej pełnomoc- nikowi. Przepisy jednoznacznie określają miejsce, w którym pismo może być doręczone. W wypadku osób fizycznych jest to mieszkanie lub miejsce pracy oraz siedziba organu podat- kowego. Bezpośrednie doręczenie w miejscu pracy powin- no nastąpić osobiście adresatowi. Jeśli nie uda się doręczyć 13 Komentarze ekspertów pisma w tych miejscach, można to zrobić w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Z kolei doręczenie zastępcze polega na tym, że w przypad- ku nieobecno
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ordynacja podatkowa 2013 wraz z komentarzem ekspertów Ernst & Young
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: