Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
05093 009510 12786515 na godz. na dobę w sumie
Organizacja i kierowanie instytucjami bezpieczeństwa wewnętrznego państwa - ebook/pdf
Organizacja i kierowanie instytucjami bezpieczeństwa wewnętrznego państwa - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 277
Wydawca: Aspra Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7545-433-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Proces globalizacji, sprzeczność interesów państw, społeczności lub jednostek, generują różnego rodzaju niebezpieczeństwa, od konfliktów zbrojnych, poprzez terroryzm, przestępczość zorganizowaną o charakterze międzynarodowym, regionalnym, czy pospolitą po ekscesy chuligańskie. Oprócz tych skutków, zagrożenia wynikają z nieprzewidywalnych zjawisk, będących wynikiem działania sił przyrody w postaci różnego rodzaju kataklizmów, jak również powodowanych przez człowieka katastrof. Bezpieczeństwo wewnętrzne jest jednym z najważniejszych dóbr pożądanych przez społeczności a jego zapewnienie i utrzymanie akceptowalnego stanu jest podstawowym warunkiem funkcjonowania państwa.
Współczesne państwo posiada, w ramach administracji publicznej, instytucje, których celem jest zapewnienie oraz kreowanie polityki bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Organizacja tych instytucji, ich podległość, wzajemna współpraca lub współdziałanie oraz kierowanie w ujęciu regionalnym, państwa, czy terytorialnej jednostki organizacyjnej nabiera formy systemu organizacyjnego bezpieczeństwa wewnętrznego. Uczestniczą w nim wszystkie instytucje/organy i inne podmioty, których zadania i kompetencje ulokowane są w sferze przeciwdziałania powstawaniu zagrożeń, likwidacji i usuwania ich skutków. Ze względu na różnorodność uczestniczących podmiotów, usystematyzowaliśmy je w relacji do struktury organizacyjnej administracji publicznej. Wskazujemy ich miejsce w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego w zależności od celu powołania i działania, uwzględniając specyfikę każdego organu, nadaną przez ustawodawcę, zadania, strukturę organizacyjną, uprawnienia – w tym szczególne. Mamy nadzieję, że nasza publikacji będzie użyteczna dla pracowników administracji publicznej, studentów i wszystkich zainteresowanych problematyką bezpieczeństwa wewnętrznego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ORGANIZACJA I KIEROWANIE INSTYTUCJAMI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO PAŃSTWA ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== AKADEMIA HUMANISTYCZNA im. Aleksandra Gieysztora Katarzyna Grosicka Leszek Grosicki Przemysław Grosicki ORGANIZACJA I KIEROWANIE INSTYTUCJAMI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO PAŃSTWA Pułtusk–Warszawa 2013 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== © Copyright by Katarzyna Grosicka, Leszek Grosicki, Przemysław Grosicki © Copyright by Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2013 Pułtusk 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotografi cznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorów i Wydawców. Projekt okładki Barbara Kuropiejska-Przybyszewska Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora ul. Daszyńskiego 17, 06-100 Pułtusk Wydawcy: tel./fax (48-23) 692-50-82 e-mail: rektorat@ah.edu.pl www.ah.edu.pl Ofi cyna Wydawnicza ASPRA-JR 03-982 Warszawa, ul. Dedala 8/44 tel. 0-602-247-367, fax (22) 870-03-60 e-mail: ofi cyna@aspra.pl www.aspra.pl Skład i łamanie OFI ISBN 978-83-7549-170-8 ISBN 978-83-7545-433-8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Część I PRZEDMIOT I ORGANIZACJA BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1. Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa – Leszek Grosicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Typologia bezpieczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2. Bezpieczeństwo państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.3. Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.3.1. Bezpieczeństwo i porządek publiczny . . . . . . . . . . . . . . 22 1.3.2. Bezpieczeństwo powszechne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.3.3. Bezpieczeństwo ustrojowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Rozdział 2. Podstawy prawne bezpieczeństwa wewnętrznego – Przemysław Grosicki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.1. Źródła prawa powszechnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.2. Podstawowe akty prawne bezpieczeństwa wewnętrznego. . . . 33 Rozdział 3. Organizacja bezpieczeństwa wewnętrznego – Leszek Grosicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.1. Miejsce bezpieczeństwa wewnętrznego w systemie bezpieczeństwa państwa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.2. System bezpieczeństwa wewnętrznego państwa . . . . . . . . . . . 40 Rozdział 4. Organy administracji publicznej o charakterze ogólnym w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego – Przemysław Grosicki. . 49 4.1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 4.2. Rada Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 4.3. Ministrowie właściwi w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4.4. Terenowe organy administracji rządowej. . . . . . . . . . . . . . . . . 57 4.5. Organy samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Rozdział 5. Składowe systemu bezpieczeństwa wewnętrznego – Leszek Grosicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 5.1. Podsystem bezpieczeństwa i porządku publicznego . . . . . . . . 65 5.2. Podsystem bezpieczeństwa powszechnego . . . . . . . . . . . . . . . 69 5.3. Podsystem bezpieczeństwa ustrojowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5.4. Podsystem zarządzania kryzysowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Rozdział 6. Prawne formy działania organów władzy publicznej realizujące swoje zadania w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego – Przemysław Grosicki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 6.1. Prawne formy działania o charakterze ogólnym . . . . . . . . . . . 87 6.2. Szczególne formy działania organów/instytucji bezpieczeństwa wewnętrznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 6.2.1. Środki bezpośredniego działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6.2.2. Czynności operacyjno-rozpoznawcze. . . . . . . . . . . . . . . 94 6.2.3. Czynności administracyjno-porządkowe . . . . . . . . . . . . 98 Część II ZADANIA I ORGANIZACJA INSTYTUCJI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO I STRAŻY Rozdział 7. Instytucje bezpieczeństwa nadzorowane przez prezesa Rady Ministrów – Katarzyna Grosicka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 7.1. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego . . . . . . . . . . . . . . . . 103 7.2. Centralne Biuro Antykorupcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 7.3. Agencja Wywiadu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Rozdział 8. Instytucje bezpieczeństwa wewnętrznego nadzorowane przez ministra spraw wewnętrznych – Katarzyna Grosicka . . . . . . 119 8.1. Policja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 8.2. Straż Graniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 8.3. Państwowa Straż Pożarna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 8.4. Biuro Ochrony Rządu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział 9. Instytucje bezpieczeństwa nadzorowane przez ministra obrony narodowej – Leszek Grosicki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 9.1. Służba Kontrwywiadu Wojskowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 9.2. Służba Wywiadu Wojskowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 9.3. Żandarmeria Wojskowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Rozdział 10. Instytucje bezpieczeństwa wewnętrznego nadzorowane przez ministra fi nansów – Leszek Grosicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 10.1. Kontrola skarbowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 10.2. Służba Celna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Rozdział 11. Instytucja bezpieczeństwa wewnętrznego podległa ministrowi sprawiedliwości – Służba Więzienna – Leszek Grosicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Rozdział 12. Instytucje bezpieczeństwa wewnętrznego podległe innym organom konstytucyjnym – Inspekcje – Leszek Grosicki . . 207 12.1. Inspekcja Transportu Drogowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 12.2. Inspekcja Ochrony Środowiska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 12.3. Państwowa Inspekcja Sanitarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 12.4. Inspekcja Weterynaryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 12.5. Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 12.6. Inspekcja Handlowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 12.7. Państwowa Inspekcja Pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 Rozdział 13. Straże – Katarzyna Grosicka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 13.1. Straż Ochrony Kolei . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 13.2. Straż Leśna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 13.3. Państwowa Straż Łowiecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 13.4. Państwowa Straż Rybacka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 13.5. Straż Parku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 13.6. Straż Gminna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 Akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie Proces globalizacji, sprzeczności interesów państw, społeczności lub jed- nostek, generują różnego rodzaju niebezpieczeństwa, od konfl iktów zbroj- nych, poprzez terroryzm, przestępczość zorganizowaną o charakterze międzynarodowym, regionalnym, czy pospolitą po ekscesy chuligańskie. Oprócz tych skutków, zagrożenia wynikają z nieprzewidywalnych zja- wisk, będących wynikiem działania sił przyrody w postaci różnego rodza- ju kataklizmów, jak również powodowanych przez człowieka katastrof. Bezpieczeństwo wewnętrzne jest jednym z najważniejszych dóbr pożąda- nych przez społeczności a jego zapewnienie i utrzymanie akceptowalnego stanu jest podstawowym warunkiem funkcjonowania państwa. Współczesne państwo posiada, w ramach administracji publicznej, in- stytucje, których celem jest zapewnienie oraz kreowanie polityki bezpie- czeństwa wewnętrznego państwa. Organizacja tych instytucji, ich podle- głość, wzajemna współpraca lub współdziałanie oraz kierowanie w ujęciu regionalnym, państwa, czy terytorialnej jednostki organizacyjnej nabiera formy systemu organizacyjnego bezpieczeństwa wewnętrznego. Uczest- niczą w nim wszystkie instytucje/organy i inne podmioty, których zadania i kompetencje ulokowane są w sferze przeciwdziałania powstawaniu za- grożeń, likwidacji i usuwania ich skutków. Ze względu na różnorodność uczestniczących podmiotów, usystematyzowaliśmy je w relacji do struk- tury organizacyjnej administracji publicznej. Wskazujemy ich miejsce w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego w zależności od celu powo- łania i działania, uwzględniając specyfi kę każdego organu, nadaną przez ustawodawcę, zadania, strukturę organizacyjną, uprawnienia – w tym szczególne. Mamy nadzieję, że nasza publikacja będzie użyteczna dla pracowników administracji publicznej, studentów i wszystkich zaintere- sowanych problematyką bezpieczeństwa wewnętrznego. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== CZĘŚĆ I PRZEDMIOT I ORGANIZACJA BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO PAŃSTWA Bezpieczeństwo należy do grupy najważniejszych potrzeb człowieka, a zadaniem każdego demokratycznego państwa, reprezentowanego przez jego władzę, jest zagwarantowanie swoim obywatelom takiego poziomu bezpieczeństwa, który jest przez nich do zaakceptowania oraz rozwoju umożliwiającego osiągnięcie odpowiedniego, pożądanego stopnia egzy- stencji. Posiada złożony charakter a jego zaspokojenie, określa warunki funkcjonowania i rozwoju narodu/państwa. Stanowi przedmiot badań a zarazem obszar, w którym poszukuje się rozwiązań prowadzących do optymalizacji, uwarunkowanej otoczeniem, stopnia bezpieczeństwa spo- łeczności międzynarodowej, grupy państw, pojedynczych państw, grup społecznych czy jednostki. 1.1. Typologia bezpieczeństwa Pojęcie bezpieczeństwo wywodzi się od łacińskiego „sine cura” co w czasach rzymskich oznaczało polityczną stabilność1 a aktualnie w naj- ogólniejszym znaczeniu, pojmowane jest jako stan pewności istnienia i przetrwania, funkcjonowania i rozwoju2. Pewność, czyli brak zagrożeń lub zagrożenia znane, niewpływające w zasadniczy sposób na poczucie „spokoju”. Brak zagrożeń jest stanem obiektywnym i dającym się zdia- gnozować pod warunkiem posiadania wystarczających sił i środków do pozyskania potrzebnej wiedzy o zjawiskach mogących zakłócić pożądany stan oraz oceny tych zjawisk w kategoriach typologii bezpieczeństwa. Po- czucie bezpieczeństwa ma charakter subiektywny i związany jest ze stanem 1 K. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska (red.), Bezpieczeństwo państwa, War- szawa 2009, s. 11. 2 R. Zięba, Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Warszawa 2008, s. 15–17; Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego, Warszawa 2004, s. 27. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa psychicznym człowieka (obywatela, zbiorowości, państwa) w relacjach z występującymi zagrożeniami. Ma charakter sprzężenia z zagrożeniami tzn. – im więcej dociera do niego wiadomości o zaistniałych sytuacjach stanowiących zagrożenie lub aktach będących już ich skutkiem (np. ter- rorystycznych) wpływających na ten stan, to poczucie zagrożenia niejed- nokrotnie niewspółmiernie do zjawiska wzrasta. Bezpieczeństwo odnosi się do procesów zaspakajania potrzeb podmiotów a zarazem jest podstawą funkcjonowania państwa i sprawuje nadrzędną rolę w jego działalności. Pojęcie bezpieczeństwa jest szerokie i obejmuje wszystkie dziedziny bytu konkretnego podmiotu (istnienie, przetrwanie, całość terytorialna, tożsa- mość, niezależność, spokój, posiadanie, pewność)3. Zagrożenie bezpie- czeństwa zawsze może się pojawić niespodziewanie i to niezależnie od podjętych działań wyprzedzających związanych z pozyskiwaniem wiedzy o źródłach ich powstawania. Przeciwdziałanie zagrożeniom jest skiero- wane do wewnątrz, jak i na zewnątrz struktury organizacyjnej narodu czy społeczeństwa. Wyodrębnia się trzy jego wymiary: podmiotowy, przed- miotowy oraz funkcjonalny (procesualny), rozumiany jako (…) proces „zmierzający do budowania pewności przetrwania, posiadania i swobód rozwojowych”4. W sferze funkcjonowania państwa, zasadnicze znaczenie ma wymiar podmiotowy na podstawie którego wyróżniamy: bezpieczeństwo mię- dzynarodowe, bezpieczeństwo narodowe. Te dwa pojęcia występu- ją w języku polityki, dyplomacji, w dokumentach polityczno-prawnych oraz w nauce o stosunkach międzynarodowych. Podział bezpieczeństwa na międzynarodowe i narodowe ma charakter umowny, ponieważ bezpie- czeństwo państw w stosunkach międzynarodowych, ma zawsze charakter międzynarodowy. Bezpieczeństwo międzynarodowe defi niowane jest jako „zespół warunków, norm i mechanizmów międzynarodowych oraz oddziaływań, które zapewniają każdemu państwu danego systemu międzynarodowe- go, regionu, pewność niezagrożonego istnienia, przetrwania i swobód rozwojowych. Obejmuje nie tylko lub nie przede wszystkim wartości egzystencjalne pojedynczych państw, ale również wartości wspólne dla 3 K. Sienkiewicz-Matyjurek, Z.T. Niczyporek, Bezpieczeństwo publiczne, Gliwice 2010, s. 16. 4 R. Zięba, Bezpieczeństwo międzynarodowe…, s. 20. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Typologia bezpieczeństwa danego systemu takie jak: stabilność, pokój, rozwaga, współpraca”5. Można przy użyciu powyższej defi nicji opisać bezpieczeństwo określo- nej zbiorowości państw jak i scharakteryzować aspekty bezpieczeństwa państwa. Bezpieczeństwo narodowe odnosi się do pojedynczych państw oraz ich narodów, czy społeczeństw i określane jest jako stan uzyskany w re- zultacie odpowiedniego zorganizowania przeciwdziałania przed wszelkimi zagrożeniami militarnymi i niemilitarnymi, zewnętrznymi i wewnętrznymi, przy użyciu sił i środków pochodzących z różnych dziedzin działalności państwa. Obejmuje nie tylko ochronę narodu i terytorium przed agresją militarną ale również ochronę żywotnych interesów ekonomicznych i po- litycznych, a których utrata lub ograniczenie zagroziłoby podstawowym, uznawanym wartościom narodu/społeczeństwa a przede wszystkim ży- ciu, zdrowiu i mieniu obywateli, majątku narodowemu oraz instytucjom powołanych do ochrony państwa. To stan: zapewniający stabilny i har- monijny rozwój państwa, świadomości społecznej, w którym powstający poziom zagrożeń poprzez posiadane przez państwo zdolności przeciw- działania nie budzi lęku, obaw o zachowanie uznanych wartości. Obser- wuje się dualizm w pojmowaniu bezpieczeństwa, ponieważ spotykamy się z pojęciem – bezpieczeństwo narodowe; a z drugiej strony, bezpie- czeństwo grupy społecznej. Bezpieczeństwo narodowe było postrzegane jako podstawowa jednostka światowego systemu, którego kryterium była suwerenność6. Procesy integracyjne, które dzisiaj obserwujemy, prowa- dzą do nowego wymiaru pojmowania bezpieczeństwa i to w kategoriach terytorialnych jednostki organizacyjnej, jakim jest państwo czy struktury o wymiarze regionalnym a celem jest bezpieczeństwo społeczności miesz- kających na tym terenie. Powoduje to problemy związane z wykładnią bezpieczeństwa w odniesieniu do państwa lub narodu. Brak powszechnie uznanej wykładni bezpieczeństwa w odniesieniu do państwa lub narodu powoduje, że bezpieczeństwo narodowe utożsamia się z bezpieczeń- stwem państwa i jest używane zamiennie. Drugim bardzo często stosowanym kryterium w typologiach bezpie- czeństwa jest kryterium przedmiotowe, które ma charakter pomocniczy 5 Ibidem, s. 15–17. 6 Ibidem, s. 20, S.B. Wiśniewski, S. Zalewski, Bezpieczeństwo wewnętrzne RP w ujęciu systemowym i zadań administracji publicznej, Bielsko–Biała 2006, s. 18. 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa względem podziału podmiotowego. Pozwala na wyodrębnienie, a niekie- dy wręcz mnożenie, rodzajów bezpieczeństwa, co wpływa na wzbogacenie opisu bezpieczeństwa rozpatrywanego z podmiotowego punktu widzenia. W literaturze naukowej i publicystyce można więc spotkać następujące rodzaje bezpieczeństwa: – polityczne – środki i metody działania mające na celu wykrycie, zapo- bieżenie i likwidację zjawisk mogących zagrozić interesom politycz- nym państwa (integralność, porządek konstytucyjny, funkcjonowanie władzy państwowej, spokój społeczny); – militarne – zapewnienie skutecznej ochrony i obrony suwerenności państwa w przypadku konfl iktu zbrojnego, wojny oraz działań zagra- żających jego interesom; – ekonomiczne – posiadane możliwości gospodarcze państwa oraz umiejętność tworzenia i wykorzystania instrumentów polityki eko- nomicznej, które będą gwarantowały niezagrożony rozwój (ochrona socjalna, obrona ekonomicznej struktury państwa, regulowanie rynku, kształtowanie przestrzeni gospodarczej/regionu, międzynarodowej); – społeczne – zdolność państwa do zagwarantowania narodowi/społe- czeństwu minimalnych – akceptowalnych warunków życia (świadcze- nia społeczne, regulacje prawne ładu społecznego); – kulturowe – ogół warunków umożliwiających pielęgnowanie i utrwa- lanie wartości decydujących o tożsamości narodowej a jednocześnie możliwości czerpania z doświadczeń innych narodów i społeczeństw; – ideologiczne – brak zagrożeń dla funkcjonowaniu i ogólnego rozwo- ju państwa/grupy państw, wynikających z uporządkowanego system wartości (zbioru poglądów) grupy/grup społecznych, uzasadniających działania zmierzające do utrwalenia lub zmiany określonych stosun- ków społecznych w ujęciu państwa, regionu czy globalnym; – ekologiczne – warunki korzystania z zasobów naturalnych i powstałych w wyniku przetworzenia lub wytwarzania technologicznego w sposób niekonfl iktowy z ekosystemem jako podstawy życia biologicznego; – informacyjne – prawno-strukturalne uwarunkowania zachowania po- ufności informacji (pozyskiwanie, przetwarzanie, przesyłanie, prze- chowywanie, udostępnianie)7. 7 K. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska (red.), Bezpieczeństwo państwa, War- szawa 2009, s. 13–15. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo państwa Przyjmując kryterium przestrzenne, bezpieczeństwo może być ujmowane jako bezpieczeństwo: – lokalne; – subregionalne; – regionalne; – ponadregionalne; – globalne (światowe, uniwersalne). Z punktu widzenia sposobu organizowania, bezpieczeństwo w sto- sunkach międzynarodowych można postrzegać jako: – bezpieczeństwo indywidualne (unilateralne) – zapewniane przez dzia- łania jednostronne (hegemonizm mocarstwowy, izolacjonizm, neutral- ność, niezaangażowanie); – system blokowy (sojuszniczy); – system bezpieczeństwa kooperatywnego; – system bezpieczeństwa zbiorowego (regionalnego, uniwersalnego)8. Uwzględniając źródła zagrożeń oraz stosunek do obszaru państwa wyróżnia się bezpieczeństwo: – zewnętrzne; – wewnętrzne. 1.2. Bezpieczeństwo państwa Defi nicja zawarta w słowniku języka polskiego określa państwo jako organizację polityczną obejmującą ludzi stale osiadłych na pewnym te- rytorium, natomiast w encyklopedii powszechnej PWN, jako suwerenną organizację polityczną społeczeństwa zamieszkującego terytorium o okre- ślonych granicach, której głównym składnikiem jest hierarchiczna władza publiczna, dysponująca aparatem przymusu i dążąca do monopolu w jej stosowaniu. Państwo defi niowane jest też jako organizacja polityczna wiel- kiej grupy społecznej, nierozdzielnie związanej z określonym terytorium, na którym rozciąga się jego władza, która jest podstawą sprawowania rzą- dów oraz obowiązują prawa przez nią stanowione. Świadczy ona o istnie- niu państwa i jego charakterze. Istotnymi jej cechami jest suwerenność 8 R. Zięba (red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Warszawa 2008, s. 16–19; Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego, Warszawa 2004, s. 30–32. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i powszechność. Suwerenność jako najważniejsza cecha dla konstrukcji i istnienia państwa. Zawiera w sobie zwierzchność władzy państwowej w obrębie państwa (suwerenność wewnętrzna) i niezależność władzy od innych państw (suwerenność zewnętrzna). Powszechność oznacza, że państwo obejmuje swoim oddziaływaniem wszystkich ludzi znajdujących się na jego terytorium. Państwo realizując swoje funkcje musi dyspono- wać również szeroko pojętym przymusem (jedna z podstawowych cech państwa). Współczesne państwo spełnia następujące funkcje: – wewnętrzna – zapewnienie bezpieczeństwa i porządku wewnątrz kra- ju, osiągane poprzez działanie administracji rządowej państwa; – zewnętrzna – działalność prowadzoną w zakresie stosunków z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi, której istotą jest ochrona interesów państwa; – gospodarczo-organizatorska – organizowanie gospodarki oraz wpływ – adaptacyjna – przystosowania państwa do zmieniających się uwarun- na procesy gospodarcze; kowań cywilizacyjnych; – regulacyjna – wpływanie na zachodzące procesy społeczne; – innowacyjna – wprowadzanie przez państwo nowych procesów i prze- obrażeń społecznych. Defi niując pojęcie – bezpieczeństwo państwa – uwzględniamy, że bezpieczeństwo jest: – składową bytu i rozwoju, określoną stosunkiem dysponowanych moż- liwości do skali zagrożeń; – stanem inspirującym rozwój narodu/społeczeństwa wynikającym z braku zagrożenia zewnętrznego i wewnętrznego; – stanem uzyskanym w wyniku zorganizowanego przeciwdziałania, przewidywanym lub powstałym zagrożeniom, określanym stosunkiem potencjału państwa do skali zagrożeń. Bezpieczeństwo państwa najogólniej można określić jako zdolność państwa do ochrony jego wewnętrznych wartości przed zewnętrznymi i wewnętrznymi zagrożeniami a interesy bezpieczeństwa państwa takie jak przetrwanie (państwa, narodu, zachowanie egzystencji biologicznej), in- tegralność terytorialna, niezależność polityczna, jakość życia9 stawiane są 9 Zob. W. Fehler, Bezpieczeństwo wewnętrzne współczesnej Polski, Warszawa 2012, s. 7–14. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo państwa ponad interesami bezpieczeństwa międzynarodowego ponieważ związane są z odpowiedzialnością rządów wobec własnych narodów/społeczeństw. Bezpieczeństwo jest podstawą funkcjonowania państwa i spełnia nadrzęd- ną rolę w jego działalności. To państwo jest centralnym podmiotem bez- pieczeństwa i to na poziomie państwowym odbywają się najważniejsze procesy dotyczące jego bezpieczeństwa. Posiada charakter całościowy, który obejmuje całokształt stosunków nie tylko międzynarodowych ale i wewnętrznych”10. Ma również charakter jednostkowy – bezpieczeń- stwo jednostki to stan wolny od zagrożeń istotnych dla niej. Wartości istotne dla każdego człowieka to życie, zdrowie, wolność, nietykalność osobista i mienia, swoboda przekonań i głoszenia poglądów, prawo do pracy11. Można powiedzieć, że bezpieczeństwo jednostek wpływa na bezpieczeństwo państwa a bezpieczeństwo państwa jest składową bez- pieczeństwa międzynarodowego. Środki jakimi dysponuje państwo są zależne od charakteru i rozmiarów zagrożeń w stosunku do uznawanych wartości, ważnych z punktu widzenia przetrwania i rozwoju państwa. Obejmują przedsięwzięcia podejmowane w ramach funkcji państwa. Można dzielić je według kryterium przedmiotowego. Dobór środków uzależniony jest od potrzeb stwarzanych przez powstające zagrożenia, ale również a nawet przede wszystkim, od umiejętności zdiagnozowa- nia i oceny stopnia zagrożenia przez gremia decyzyjne państwa oraz znajdujące się w ich dyspozycji, możliwe do wykorzystania zasoby (materialne, intelektualne). Bardzo ważną sprawą jest umiejętność ko- rzystania dysponowanymi środkami, która powiązaną jest z efektyw- nym ich wykorzystywaniem. Traktując państwo jako formę organizacji życia społecznego wyróżniamy wymiar instytucjonalny tzn. państwo tworzy instytucje, których zadaniem jest kreowanie polityki dotyczą- cej bezpieczeństwa. To państwo organizuje przeciwdziałanie rodzącym się zagrożeniom, a także neutralizuje już zaistniałe. Tworzenie instytu- cjonalnych form ochrony interesów w demokratycznym państwie jest procesem prawnym, co oznacza, że instytucje są tworzone w oparciu o normy prawne. Aktualnie obserwujemy zacieranie się podziałów między zewnętrznym i wewnętrznym wymiarem bezpieczeństwa państwa ze względu na fakt 10 Ibidem. 11 Ibidem. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa internacjonalizacji wielu zagrożeń, co wymusza konieczność uzewnętrz- niania działań na rzecz utrzymania na pożądanym poziomie bezpieczeń- stwa wewnętrznego. Jest to jednak proces, który nie wpływa na zasadni- czy podział bezpieczeństwa państwa na bezpieczeństwo zewnętrzne rozumiane jako brak zagrożenia pochodzącego ze źródeł zewnętrznych dla bezpieczeństwa, obronności, niepodległości, nienaruszalności teryto- rium Rzeczpospolitej Polskiej i jej pozycji na arenie międzynarodowej12 oraz bezpieczeństwo wewnętrzne. 1.3. Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa Pojęcie „bezpieczeństwo wewnętrzne państwa” jest powszechnie uży- wane w języku potocznym, urzędniczym, politycznym. Posługuje się nim też polski ustawodawca w: – art. 135 Konstytucji RP określającym rolę Rady Bezpieczeństwa Na- rodowego, jako organu doradczego prezydenta w zakresie bezpieczeń- stwa wewnętrznego i zewnętrznego; – art. 146 ust. 4 pkt. 7 stanowiącym, że Rada Ministrów zapewnia bez- pieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek publiczny; – art. 230 – pośrednio, gdzie wymienione są istotne składniki bezpie- czeństwa wewnętrznego takie jak; ustrój państwa, bezpieczeństwo obywateli, porządek publiczny; – w art. 1 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, stwierdzając że tworzy się ABW, jako agencję właściwą w sprawach ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego. Wysuwając poza nawias porządek kon- stytucyjny – który jest składnikiem bezpieczeństwa wewnętrznego – zaakcentowano podstawowy, szczególny przedmiot jej działal- ności. Strategia bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej też zawiera termin „bezpieczeństwo wewnętrzne”, którym zatytułowano podrozdział opisujący cele działań państwa w sferze bezpieczeństwa we- 12 A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zagadnienia prawno-ustrojowe, Warszawa 2008, s. 153; R. Zięba, Instytucjonalizacja bezpieczeń- stwa europejskiego, Warszawa 2004, s. 32–36. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa wnętrznego gdzie oprócz bezpieczeństwa publicznego wymienia się też bezpieczeństwo powszechne. Na wyodrębnienie bezpieczeństwa wewnętrznego, jako kategorii poję- ciowej, wpływają następujące czynniki: – państwo jest głównym podmiotem stosunków międzynarodowych, re- alizujące swoje interesy z zakresu wewnętrznego w ramach prowadzo- nej polityki zagranicznej i polityki wewnętrznej; – naczelną funkcją państwa jest funkcja wewnętrzna (obok funkcji ze- wnętrznej), określająca interesy państwa, które tworzą sferę bezpie- czeństwa wewnętrznego; – państwo prowadzące suwerenną politykę, dysponuje wyspecjalizo- wanymi instytucjami (organami państwowymi) odpowiedzialnymi za prowadzenie w sposób wyodrębniony polityki zagranicznej i polityki wewnętrznej; – państwo w ramach realizowanej polityki bezpieczeństwa wydziela jej sferę wewnętrzną, w obrębie której ustala dla niej cele, które chce osiągnąć oraz listę wartości podlegających szczególnej ochronie wraz z metodami umożliwiającymi realizację polityki bezpieczeństwa we- wnętrznego; – w systemie bezpieczeństwa państwa funkcjonują wyodrębnione pod- systemy wykonawcze, których podstawowym celem jest skuteczna ochrona i przeciwdziałanie zagrożeniom dla stabilności wewnętrznej państwa; – państwo jest kreatorem bezpieczeństwa wewnętrznego poprzez różne- go rodzaju formy działań wpływające na jego stabilizowanie; – państwo uczestnicząc w różnorodnych formach współpracy międzyna- rodowej z zakresu spraw wewnętrznych zachowuje atrybut suwerenno- ści w odniesieniu do działań dotyczących jego terytorium i obywateli13. Bezpieczeństwo wewnętrzne defi niowane jest jako stan stabilności i równowagi wewnętrznej. Utożsamiane jest ze stabilnym i harmonijnym funkcjonowaniem struktur państwa, na które składają się struktury wła- dzy, procedury decyzyjne w ramach tych struktur oraz relacje pomiędzy władzą a obywatelami. W tym ujęciu określane jest jako stan struktur spo- łecznych, politycznych i ekonomicznych wewnątrz państwa i tak kształto- 13 W. Fehler, I. Dziubek, Bezpieczeństwo wewnętrzne współczesnej Polski, War- szawa 2012, s. 28. 21 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa wane, aby zapewniały poczucie pewności jego obywatelom oraz stwarza- ły odpowiednie warunki do realizacji aspiracji tego państwa. Defi niowane jest również poprzez elementy składowe bezpieczeństwa wewnętrznego państwa jako: stan uzyskany w efekcie spełniania przez państwo funkcji wewnętrznej realizowanej w ramach strategicznej polityki bezpieczeństwa narodowego, przejawiający się ochroną porządku konstytucyjnego, bez- pieczeństwa publicznego i bezpieczeństwa powszechnego, życia i zdro- wia obywateli, majątku narodowego przed bezprawnymi działaniami oraz skutkami klęsk żywiołowych i katastrof technicznych. Komplementarnie ujmując bezpieczeństwo wewnętrzne państwa, mo- żemy je określić jako „zakotwiczony w porządku ustrojowym stan sto- sunków i procesów wewnątrz państwa, który zapewniając skuteczną i harmonijną realizację interesu państwa i jego obywateli jednocze- śnie tworzy potencjał zdolności do sprawnego diagnozowania i re- agowania w przypadkach pojawiających się zagrożeń godzących w te interesy”14. Jednym z podstawowych zadań państwa jest kreowanie i utrzymanie pożądanego stanu bezpieczeństwa wewnętrznego a jego działania sprowa- dzają się do zapewniania bezpieczeństwa, szczególnie w najważniejszych jego kategoriach: – bezpieczeństwa i porządku publicznego; – bezpieczeństwa powszechnego; – bezpieczeństwa ustrojowego. 1.3.1. Bezpieczeństwo i porządek publiczny Zapewnienie bezpieczeństwa publicznego było i jest jednym z naj- ważniejszych problemów społecznych leżących w gestii podejmujących decyzje w imieniu państwa. Potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa społe- czeństwu, czy poszczególnym jednostkom wymusza rezygnację z posia- danej przez nich części wolności na rzecz państwa, którego zadaniem jest stworzenie określonej struktury decyzyjno-wykonawczej i ustalenie zasad działania państwa oraz poszczególnych jednostek. Rezygnacja obywateli z części wolności, ujęta jest w formie umowy społecznej, która ustalała 14 Ibidem, s. 32. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa zakres działania państwa wobec poszczególnych jednostek ludzkich oraz określa ich obszar rezygnacji z wolności. Zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego przypisane jest stworzonym przez państwo in- stytucjom wyposażonym w prawno-organizacyjne instrumenty działania. Pojęcie bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego, przy zmien- ności uregulowań normatywnych, powoduje różność określeń. Defi niując bezpieczeństwo publiczne, biorąc pod uwagę, że jest ono przedmiotem działalności organów administracji państwowej, możemy je określić jako pożądany stan wewnątrz państwa, gwarantujący jego istnienie i roz- wój. Charakterystycznym elementem pojęcia „bezpieczeństwo publiczne” jest zagrożenie, które skierowane jest przeciwko państwu i jego instytu- cjom, interesom, ustrojowi społeczno-politycznemu i ekonomicznemu, które posiada publiczny charakter. Zagrożenie bezpieczeństwa publicz- nego, może negatywnie oddziaływać na warunki życia zbiorowego, bez względu na to, czy bezpośrednio naraża na niebezpieczeństwo większą zbiorowość, czy też tylko pojedyncze jednostki, przy czym obojętne jest źródło tego niebezpieczeństwa jak i to, czy spowodowane jest działaniem, czy też przez zaniechanie działania. W literaturze przedmiotu bezpieczeń- stwo publiczne defi niowane jest między innymi jako stan: – przejawiający się ochroną porządku prawnego, życia i zdrowia obywa- teli oraz majątku narodowego przed bezprawnymi działaniami; – braku zagrożenia dla funkcjonowania organizacji państwowej i reali- zacji jej interesów, umożliwiający normalny, swobodny jej rozwój, przy czym gwarancją prawną tego stanu są właściwe normy prawne, a gwarancją instytucjonalną – kompetencje organów państwa15. Zakres przedmiotowo-podmiotowy bezpieczeństwa publicznego obej- muje państwo ze swoim ustrojem i innymi urządzeniami16, człowieka (jego życie, zdrowie, mienie, realizacja jego praw podmiotowych) oraz formy życia zbiorowego. Podobnie jak bezpieczeństwo publiczne także porządek publiczny można określić jako pewien stan wewnętrzny państwa. Mamy do czynie- nia z pojęciem porządek i publiczny. Porządek jest stanem pozytywnym, 15 Zob. A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego, Warsza- 16 Zob. S. Pieprzny, Administracja bezpieczeństwa i porządku publicznego, Rze- wa 2008, s 16–17. szów 2008, s. 15–17. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa akceptowanym przez większość ludzi i wpływającym pozytywnie na jed- nostkę. Odnosi się do otoczenia człowieka. Natomiast publiczny oznacza to samo co państwowy, powszechny, dotyczący ogółu, jawny, społeczny, związany z urzędem czy instytucją17. Porządek publiczny defi niowany jest jako faktycznie istniejący układ stosunków społecznych, uzupełniony przez zespół norm prawnych i innych norm społecznie akceptowanych, gwarantujący niezakłócone i bezkonfl iktowe funkcjonowanie jednostek w społeczeństwie18. Obejmuje wszystkie te stosunki społeczne uregulo- wane przez prawo i normy innych systemów, które kształtują się w miej- scach publicznych. Dotyczy to norm gwarantowanych nie tylko prawem ale również norm akceptowanych powszechnie w danej społeczności – takie jak normy moralne, religijne, obyczajowe, zasady współżycia spo- łecznego. Zakres przedmiotowy porządku publicznego możemy określić na podstawie Kodeksu wykroczeń19, w którym, w części szczególnej ure- gulowano odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko: – porządkowi i spokojowi publicznemu; – instytucjom państwowym, samorządowym i społecznym; – bezpieczeństwu osób i mienia; – bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji; – osobie i zdrowiu; – mieniu i interesom konsumenta; – obyczajności publicznej; – obowiązkowi ewidencji; – szkodnictwu leśnemu, polnemu i ogrodowemu. Porównując bezpieczeństwo publiczne i porządek publiczny, szczegól- nie hierarchizację zagrożeń wynikających z ich zakresu przedmiotowe- go, uwzględniając również kwalifi kację prawną wynikającą z popełnienia czynów zabronionych możemy stwierdzić, że zagrożenia dla bezpieczeń- stwa publicznego w swoich skutkach są bardziej dotkliwe dla państwa i jego urządzenia. 17 Ibidem, s. 18–19. 18 A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego, poz. cyt., s. 18. 19 Ustawa z dnia 29 maja 1971 r., Kodeks wykroczeń, (Dz.U. z 1971, poz. 114 z póżn. zm). 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa 1.3.2. Bezpieczeństwo powszechne Bezpieczeństwo powszechne możemy zdefi niować jako stan, zapew- niający ochronę życia i zdrowia obywateli oraz majątku narodowego przed skutkami klęsk żywiołowych i katastrof technicznych. Cechą charakterystyczną jest wskazywanie życia i zdrowia człowieka (obywa- tela danego państwa) jako nadrzędnego celu, w realizacji zadań wszyst- kich podmiotów funkcjonujących w ramach bezpieczeństwa powszechne- go. Nie odnosi się do środowiska, w którym żyje człowiek, rozumianego jako ogół elementów przyrodniczych w szczególności: ziemia, powietrze, woda, roślinność, krajobraz, (bezpieczeństwo ekologiczne), najogólniej życia biologicznego ziemi. Mimo widocznych różnic, bezpieczeństwo powszechne zazębia się z bezpieczeństwem ekologicznym a w wielu przypadkach pozostają w stosunku sprzężenia względem siebie. Klęski żywiołowe (np. powodzie, huragany, obfi te opady śniegu, mrozy, upały itp.) oraz katastrofy ekologiczne, które powodują zmiany w środowisku przyrodniczym, gatunku lub populacji w sposób, uniemożliwiający prze- trwanie, spowodowane działalnością żywiołu lub człowieka (skażenie przemysłowe, awarie elektrowni jądrowej, wycieki ropy, pożary itp.) są przedmiotem bezpieczeństwa powszechnego. Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa powszechnego możemy określić na podstawie kodeksu karnego20, rozdziału XX – przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i rozdziału XXI – przestępstwa przeciw- ko bezpieczeństwu w komunikacji. W obu tych rozdziałach wyartykuło- wane są czyny, które zagrażają życiu lub zdrowiu wielu ludzi lub mieniu w znacznych rozmiarach. Ustawodawca kwalifi kuje do bezpieczeństwa powszechnego czyny w zakresie: – katastrofy w ruch lądowym, wodnym, powietrznym; – zawalenia się budynku, zalewu, obsuwaniu się ziemi, skał, śniegu; – eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych; – gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania joni- – rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących, parzących lub zującego; promieniotwórczych; 20 Ustawa z 6 czerwca 1997 r., Kodeks karny, (Dz.U. 1997 r., Nr 88, poz. 553 z późn. zm.). 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa – pożarów lub niebezpieczeństwo ich powstania; – zagrożeń epidemiologicznych; – zanieczyszczania powietrza, ziemi, wody; – szkodliwych środków spożywczych, artykułów powszechnego użytku, środków farmaceutycznych; – urządzeń użyteczności publicznej; – gromadzenia materiałów lub przyrządów wybuchowych; – naruszania możliwości automatycznego przetwarzania, gromadzenia i przekazywania danych informatycznych. 1.3.3. Bezpieczeństwo ustrojowe Bezpieczeństwo ustrojowe związane jest z państwem, a podstawowe prawa państwa zawarowane w konstytucji oparte są (…) na poszanowa- niu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot (…)21. Określenie „konstytucja” wywodzi się z łacińskiego słowa „constituere”, które oznacza: urządzać, ustanawiać, regulować. Zawiera zbiór reguł będących podstawą urządzenia państwa, na których oparty jest jego po- rządek. Pojęcie konstytucji wiąże się ze sposobem sprawowania władzy i jest defi niowane jako naczelna norma rządzącą państwem lub jako akt tworzą- cy i określający organy wykonujące władzę przynależną państwu a jej celem jest kształtowanie instytucjonalnego porządku państwa. Do głównych cech wyróżniających konstytucję należy: sprecyzowane podstawy ustroju politycznego państwa, ranga aktu o najwyższej mocy prawnej, nadrzęd- ne miejsce w hierarchii aktów prawnych oraz jej charakter jako jedynej w swoim rodzaju ustawy zasadniczej22. Funkcje konstytucji obejmują: – określenie ładu społeczno-instytucjonalnego i normatywnego państwa poprzez akty prawne w zakresie stosunków społecznych i politycz- nych, zapobiegających chaosowi prawnemu; – tworzenie prawnych gwarancji swobód i wolności obywatelskich, wpływających na identyfi kowanie się obywateli z państwem i jego in- stytucjami oraz wpływanie na procesy integracyjne społeczeństwa; 21 Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r., preambuła. 22 P. Tuleja, Stosowanie konstytucji w świetle zasady jej nadrzędności, Kraków 2003, s. 13. 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa – ugruntowanie tożsamości państwa, odnoszące się do podstawowych zasad całego systemu prawa, w którym konstytucja jest gwarantem po- litycznego ustroju państwa; – konieczność działania zgodnie z prawem (dotyczy całego urządzenia państwa w tym powoływanie tylko organów przewidzianych w Kon- stytucji RP), ponieważ konstytucja stanowi ucieleśnienie społecznie akceptowanych idei, przyjmując określony model państwa. Używane jest pojęcie stosowanie konstytucji, które oznacza wyko- rzystywanie określonych w konstytucji kompetencji, przez organy w niej wyszczególnione i przez nią upoważnione, lub uzyskiwanie kompetencji przez organy władzy publicznej do dokonywania aktów prawnych. Rów- nież używa się tego pojęcia, kiedy akt organu państwa dokonywany jest na podstawie normy konstytucyjnej, a nie normy zawartej w ustawie po- średniczącej. Można stwierdzić, że demokracja konstytucyjna to taki sys- tem, w którym decyzje podejmowane są demokratycznie, ale w granicach wyznaczonych przez konstytucję. Demokratycznie podejmowane decyzje sprowadzają się do formy sprawowania władzy określonej w konstytucji i przypisanej jej odpowiedzialności oraz uprawnienia. Demokracja to rzą- dy ludu, przez lud i dla ludu (A. Lincoln), rozumiane jako rządy pełno- prawnych obywateli, w których źródło władzy stanowi wola większości. Jest to prawo obywateli do bezpośredniego lub pośredniego wpływania na treść polityki państwa a decyzje są podejmowane przez sprawujących władzę w imieniu ludu. Sprawujący władzę w ich imieniu, podlegają tym samym prawom co lud. Obywatele realizują swoją władzę poprzez formy parlamentarne. Demokracja przesądza o tym, w jaki sposób są podejmo- wane decyzje w państwie. Obecnie powszechną formą ustroju demokra- tycznego jest demokracja parlamentarna, której gwarantem jest konstytu- cja a państwo zobowiązane jest do przestrzegania prawa w niej zawarte- go. Możemy mówić o państwie prawnym, rozumianym jako sprawowanie władzy państwowej, dopuszczalnej tylko na podstawie konstytucji oraz formalnie i materialnie zgodnych z nią ustaw w celu zagwarantowania takich wartości, jak: godność człowieka, wolność, sprawiedliwość i pew- ność prawa. Wymienia się szereg zasad konstytuujących państwo prawa, takich jak oparcie władzy na konstytucji, trójpodział władzy państwowej. Podstawą i granicą wszelkiego działania państwa jest konstytucja i wynikające z niej prawo, każdy wobec prawa jest równy, ochrona prawna niezawisłych są- 27 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zakres przedmiotowy bezpieczeństwa wewnętrznego państwa dów, odpowiedzialność funkcjonariuszy publicznych23. Konstytucja ogra- nicza organom państwa pole podejmowania decyzji, a zarazem określa jego ustrój, porządek prawny, relacje pomiędzy instytucjami władzy, obo- wiązki oraz prawa i wolności obywatelskie. Jest podstawą porządku praw- nego w państwie, a zarazem wykładnikiem bezpieczeństwa ustrojowego. Określa system władzy, hierarchizuje jego organy, przypisuje im stosowne właściwości, mówiąc inaczej – stanowi porządek konstytucyjny w kra- ju, rozumiany jako zbiór reguł, w oparciu o które funkcjonuje pań- stwo demokratyczne. Natomiast ochrona porządku konstytucyjnego/ustrojowego to ochrona instytucji/organów władzy w państwie, prawnych procedur ich wyłaniania oraz zapewnienie warunków, w których funkcjonują one w sposób niezakłócony. Wyróżniamy instytucjonalny i prawny wymiar państwa, co oznacza, że państwo do ochrony porządku konstytucyjnego powołuje instytucje na podstawie prawa, które działają według prawa i w celu ochrony prawa. Dla zapewnienia ochrony porządku konstytucyjnego państwa ważna jest zasada legalizmu, to znaczy, że każdy czyn, który podlega karze musi być zakazany przez prawo, obowiązujące w czasie jego popełnienia. Wy- klucza działanie prawa wstecz oraz tworzy prawne gwarancje ochrony praw obywateli. Obszar ochrony ogranicza środki, które też mają cha- rakter prawny, mogące być stosowane przez państwo, jego instytucje do wykonania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa. Drugą ważną zasadą jest zasada praworządności, zawarta w art.7 konstytucji, który stanowi, że „organy władzy publicznej działają na podstawie prawa i w granicach prawa”. Normy prawne określające zakres zadań dla insty- tucji państwa oraz zakres uprawnień jego przedstawicieli najczęściej mają charakter ustawowy. Ważną dla zapewnienia stabilizacji funkcjonowania organów państwa jest stabilności prawa, co oznacza, że prawo stano- wione, powinno być stabilne i przewidywalne, a wyraża się stworzeniem przez państwo prawnych gwarancji dla obywateli. Państwo chroni działal- ność obywateli w wielu żywotnych sferach życia, a zakres podstawowych wolności i praw obywatelskich jest szeroki i obejmuje ochronę wolności osobistych, praw politycznych i socjalnych. W polskim prawie karnym 23 B. Wiśniewski, S. Zalewski, Bezpieczeństwo wewnętrzne RP w ujęciu systemo- wym i zadań administracji publicznej, Bielsko-Biała 2006, s. 46. 28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Organizacja i kierowanie instytucjami bezpieczeństwa wewnętrznego państwa
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: