Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00364 006732 13591242 na godz. na dobę w sumie
Organy i korporacje ochrony prawa. Wydanie 4 - ebook/pdf
Organy i korporacje ochrony prawa. Wydanie 4 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 374
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0810-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> konstytucyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsze opracowanie pomyślane zostało jako podręcznik akademicki, który obejmuje możliwie pełny przegląd organów i instytucji służących ochronie prawa, zarówno krajowych, jak i ponadnarodowych. Kierowane jest przede wszystkim do studentów prawa i administracji, niemniej Autorzy są przekonani, że znajdzie czytelników także wśród studentów politologii, europeistyki, ekonomii. Może być także przydatne praktykom związanym z wymiarem sprawiedliwości i organami ochrony prawa, a także politykom, samorządowcom i innym osobom zainteresowanym sprawami publicznymi — jako swoisty przewodnik po nich, albowiem wzrost liczby tych organów, funkcje i podział kompetencji nastręczają obecnie kłopotów nie tylko niespecjalistom.

Stanisław Sagan – profesor zwyczajny, trzykrotny doktor honoris causa, Prorektor ds. Współpracy z Zagranicą Uniwersytetu Rzeszowskiego, a obecnie dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Rzeszowskiego, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego. Jest autorem ponad stu opracowań naukowych, w tym monografii poświęconych ustrojom państw europejskich, w szczególności państw nordyckich, między innymi unikalnej monografii Ustrój polityczny Republiki Islandii; tłumaczeń konstytucji Słowacji, Norwegii, Islandii, Luksemburga, Finlandii, Armenii, a także kilku wydań podręczników do prawa konstytucyjnego, nauki o państwie współczesnym oraz organów i korporacji ochrony prawa.

Viktoriya Serzhanova – profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Rzeszowskiego, doktor habilitowana, prodziekan ds. Współpracy z Zagranicą Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Rzeszowskiego, kierownik Katedry Ustrojów Państw Europejskich. Jest autorką ponad osiemdziesięciu opracowań naukowych poświęconych systemom politycznym państw europejskich, teorii państwa, organom ochrony prawa, w tym współautorką kilku wydań podręczników do nauki o państwie współczesnym oraz organów i korporacji ochrony prawa. Specjalizuje się w ustrojach państw nordyckich, w szczególności Finlandii i jest m.in. autorką monografii poświęconej tej tematyce. Jest ponadto współautorką tłumaczeń konstytucji Luksemburga, Finlandii i Armenii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Pojęcie organu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Klasyfikacja organów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.1. Klasyfikacja organów ze względu na podstawy prawne powoływania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2.2. Klasyfikacja organów ze względu na ich budowę, czas trwania i sposób powoływania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 2.3. Klasyfikacja organów ze względu na kryterium ich kompetencji. . . . . 22 2.4. Klasyfikacja organów ze względu na ich wzajemne relacje . . . . . . . . . 23 3. System organów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne organy ochrony prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1. Pojęcie wymiaru sprawied liwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2. Geneza europejskiego modelu ustroju sądów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3. Konstytucyjne zasady organizacji i funkcjonowania wymiaru sprawied liwości w Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 4. Prawo do obrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 5. Europejskie standardy odnoszące się do wymiaru sprawied liwości . . . . . . 36 6. Organy wymiaru sprawied liwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 7. Elektronizacja wymiaru sprawied liwości w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 7.1. Sąd elektroniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 7.2. Elektroniczne księgi wieczyste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 7.3. Elektroniczny Krajowy Rejestr Sądowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 8. Krajowa Rada Sądownictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 8.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 5 8.2. Organizacja Krajowej Rady Sądownictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 8.3. Kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 9. Minister Sprawied liwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 10. Sąd Najwyższy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 10.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 10.2. Kompetencje Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 10.3. Organizacja Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 10.4. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 11. Sądy powszechne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 11.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania sądownictwa powszechnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 11.2. Kompetencje i organizacja sądów powszechnych . . . . . . . . . . . . . . 62 11.3. Status prawny sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 11.4. Odpowiedzialność dyscyplinarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 11.5. Aplikacja sędziowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 11.6. Referendarze sądowi, kuratorzy, asystenci sędziów, ławnicy . . . . 76 12. Sądy wojskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 12.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania sądów wojskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 12.2. Kompetencje i organizacja sądów wojskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 12.3. Status prawny sędziów sądów wojskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 12.4. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów sądów wojskowych . . . 89 12.5. Ławnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 12.6. Dyskusja o przyszłości sądów wojskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 13. Sądy administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 13.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania sądownictwa administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 13.2. Kompetencje sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 13.3. Organizacja sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 14. Trybunał Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 14.1. Pojęcie, geneza i ewolucja odpowiedzialności konstytucyjnej . . . . . 103 14.2. Pozycja ustrojowa i organizacja Trybunału Stanu w Rzeczy pospo- litej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 14.3. Podmiotowy i przedmiotowy zakres odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 14.4. Procedury związane z ponoszeniem odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 14.5. Sankcje wymierzane przez Trybunał Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 15. Trybunał Konstytucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 15.1. Istota i cele ochrony konstytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 15.2. Geneza i przyczyny powołania trybunałów konstytucyjnych . . . . . 115 15.3. Modele kontroli konstytucyjności prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 15.4. Funkcje i organizacja Trybunału Konstytucyjnego w Rzeczypospo- litej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 15.5. Tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym . . . . . . . . . 121 15.6. Skarga konstytucyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 15.7. Spory kompetencyjne oraz nadzór nad partiami politycznymi . . . . 128 15.8. Refleksje nad nową ustawą o Trybunale Konstytucyjnym . . . . . . . . 129 16. Najwyższa Izba Kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 16.1. Pojęcie kontroli państwowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 16.2. Geneza instytucji kontroli państwowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 16.3. Pozycja ustrojowa Najwyższej Izby Kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 16.4. Organizacja Najwyższej Izby Kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 16.5. Kompetencje Najwyższej Izby Kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 17. Rzecznik Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 17.1. Pojęcie, geneza i ewolucja instytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 17.2. Tryb powoływania i odwoływania oraz pozycja ustrojowa Rzecznika Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 17.3. Podmiotowy i przedmiotowy zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 17.4. Organizacja urzędu i tryb działania Rzecznika Praw Obywatelskich. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 17.5. Organizacja Biura Rzecznika Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . 152 18. Rzecznik Praw Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 18.1. Geneza instytucji ochrony praw dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 18.2. Podstawy prawne organizacji i funkcjonowania oraz pozycja ustrojowa Rzecznika Praw Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 18.3. Kompetencje Rzecznika Praw Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 18.4. Organizacja Biura Rzecznika Praw Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 19. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 19.1. Geneza i przyczyny powołania Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 19.2. Pozycja ustrojowa Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 19.3. Kompetencje i organizacja urzędu Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 20. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 20.1. Pojęcie wolności słowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 20.2. Pozycja ustrojowa Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji . . . . . . . . . 169 7 Spis treści 20.3. Tryb powoływania, skład i organizacja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 20.4. Kompetencje i akty prawne Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji . . 172 ROZDZIAŁ III. Pozakonstytucyjne organy ochrony prawa . . . . . . . . . . . 176 1. Prokuratura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 1.1. Geneza i współczesne modele prokuratury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 1.2. Podstawy prawne oraz zasady organizacji i funkcjonowania prokuratury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 1.3. Funkcje i kompetencje prokuratury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 1.4. Organizacja prokuratury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 1.5. Status prawny prokuratorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 1.6. Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 1.7. Asesorzy prokuratury i asystenci prokuratorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 1.8. Aplikacja prokuratorska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 1.9. Refleksje nad zmianami modelu prokuratury w Polsce . . . . . . . . . . . . 202 2. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 2.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 2.2. Kompetencje Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . 207 2.3. Organizacja Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . 208 3. Organy policyjne i służby specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.1. Pojęcie „policja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.2. Modele policji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 3.3. Organy policyjne w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 3.4. Służby specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.5. Podstawy prawne oraz kompetencje i organizacja służb specjalnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 3.6. Nadzór parlamentarny i kontrola nad służbami specjalnymi w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 3.7. Inne organy typu policyjnego (inspekcje, straże i straże gminne) . . . 229 3.8. Refleksje nad policjami i służbami specjalnymi w Polsce . . . . . . . . . . 232 ROZDZIAŁ IV. Pozakrajowe organy ochrony prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 1. Europejski Trybunał Praw Człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 1.1. Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 1.2. Kompetencje, skład i organizacja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 1.3. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka . . . . 242 2. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 8 Spis treściwww.lexisnexis.pl 3. Trybunał Sprawied liwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 3.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Trybunału Sprawied liwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 3.2. Skład i organizacja Sądu i Trybunału Sprawied liwości . . . . . . . . . . . 254 3.3. Kompetencje sądów unijnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 3.4. Postępowanie przed Trybunałem Sprawied liwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 4. Ombudsman Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania instytucji Ombudsmana Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4.2. Tryb powoływania i odwoływania oraz pozycja Ombudsmana . . . . . 266 4.3. Kompetencje Ombudsmana UE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 5. Europejski Inspektor Ochrony Danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 5.1. Podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Europejskiego Inspektora Ochrony Danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 5.2. Kompetencje Europejskiego Inspektora Ochrony Danych . . . . . . . . . . 275 6. Międzynarodowy Trybunał Karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 6.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Międzynarodowego Trybunału Karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 6.2. Kompetencje Międzynarodowego Trybunału Karnego . . . . . . . . . . . . . 280 6.3. Skład i organizacja Międzynarodowego Trybunału Karnego . . . . . . . 284 6.4. Postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym . . . . . 290 ROZDZIAŁ V. Korporacje i pozapaństwowe rozstrzyganie sporów prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1. Adwokatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania adwokatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1.2. Uprawnienia adwokatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 1.3. Organizacja samorządu adwokatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 1.4. Aplikacja adwokacka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 1.5. Wykonywanie zawodu adwokata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2. Radcowie prawni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 2.1. Geneza oraz podstawy prawne działalności radców prawnych . . . . . 306 2.2. Uprawnienia radców prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2.3. Organizacja samorządu radców prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2.4. Aplikacja radcowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 2.5. Wykonywanie zawodu radcy prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 3. Notariat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 3.1. Geneza oraz podstawy prawne notariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 9 Spis treści 3.2. Uprawnienia notariuszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 3.3. Organizacja samorządu notariuszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 3.4. Aplikacja notarialna oraz zastępcy notarialni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 3.5. Wykonywanie zawodu notariusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 4. Komornicy sądowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 4.1. Geneza oraz podstawy prawne organizacji i funkcjonowania komorników sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 4.2. Kompetencje i uprawnienia komorników sądowych . . . . . . . . . . . . . . . 320 4.3. Organizacja samorządu komorniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.4. Aplikacja i asesura komornicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 4.5. Wykonywanie zawodu komornika sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 5. Sądy polubowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 5.1. Geneza i podstawy prawne funkcjonowania sądownictwa polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 5.2. Organizacja sądów polubownych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 5.3. Właś ciwość rzeczowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 5.4. Postępowanie arbitrażowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 5.5. Arbitrzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 6. Kolegia arbitrażu społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 6.1. Geneza i podstawy prawne rozstrzygania sporów zbiorowych . . . . . . 334 6.2. Pojęcie i właś ciwość Kolegium Arbitrażu Społecznego . . . . . . . . . . . . 335 6.3. Skład Kolegium Arbitrażu Społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 6.4. Tryb postępowania przed Kolegiami Arbitrażu Społecznego . . . . . . . 336 6.5. Przyszłość arbitrażu społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 Akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 Adresy internetowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Inskrypcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 Spis treściwww.lexisnexis.pl WYKAZ SKRÓTÓW Dz.U. Dz.Urz. MS Dz.Urz. UE Dz.Urz. WE EKRS ETS – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Ministra Sprawiedliwości – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich – Elektroniczny Krajowy Rejestr Sądowy – Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. Konwencja M.P. MTK PCC TS UISE (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – Konwencja o  ochronie praw człowieka i  podstawowych wolnoś ci z  4 listopada 1950 r. (Dz.U. z  1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) – Monitor Polski – Międzynarodowy Trybunał Karny – Press Complaints Commission – Trybunał Stanu – Union International de Secours aux Enfants 11 WSTĘP Zagadnienia związane z organami ochrony prawnej mają charakter multi- dyscyplinarny. Interesują zarówno konstytucjonalistów, jak i  prawników zajmujących się prawem procesowym – karnym i  cywilnym. Wiele kon- strukcji wiąże się także ściśle z prawem administracyjnym – materialnym i  formalnym. Wydaje się jednak, że wszystkie te normy spaja ustawa za- sadnicza. Z  jej postanowień wywodzą się bowiem zasady organizacji i  funkcjonowania wymiaru sprawied liwości, a  także podstawy prawne powoływania naczelnych organów ochrony prawnej (Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Gene- ralnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych). Niniejsze opracowanie kierowane jest przede wszystkim do studentów prawa i administracji oraz zostało pomyślane jako podręcznik do przed- miotu: organy i korporacje ochrony prawa (czy też: ustrój organów ochro- ny prawnej). Tytuł przedmiotu „organy ochrony prawnej” (ustrój organów ochrony prawnej) nie koresponduje jednak z  treściami wykładów akademickich, które obejmują także wiadomości o  adwokaturze, notariacie, radcach prawnych czy komornikach. Te ostatnie nie są przecież organami państwa. Stąd pomysł zmodyfikowania nazwy przedmiotu o  korporacje. Ostatnio także uzewnętrznia się trend wprowadzania nowych instytucji rozstrzy- gania sporów, które mają charakter pozapaństwowy, społeczny. Akade- micki dyskurs nie może ich pomijać. Skomplikowanym zagadnieniem pozostaje natomiast to, jakie organy pań- stwowe należy zaliczyć do grupy organów ochrony prawa. To raczej spra- wa konwencji niż istnienia zobiektywizowanych kryteriów pozwalających te organy wyodrębnić spośród innych wchodzących w skład mechanizmu państwowego. Podstawowym kryterium pozostanie tu funkcja organu. 13 Wstęp Do  organów ochrony prawa należą te, których funkcje wiążą się z  roz- strzyganiem spraw oraz ustalaniem, czy norma prawna została naruszona i  przez kogo, oraz ze stosowaniem sankcji przewidzianych w  ustawie. W tym kręgu znajdują się także wspomniane już poprzednio nowe poza- państwowe instytucje rozstrzygania sporów. Liczba organów ochrony prawa rośnie we wszystkich współczesnych pań- stwach demokratycznych. Jest to związane z  coraz szerszym zakresem ochrony praw podmiotowych jednostki. W latach pięćdziesiątych i sześć- dziesiątych XX w. rozpoczął się proces powoływania instytucji rzeczników praw obywatelskich (ombudsmanów) w  większości państw na świecie. Lata siedemdziesiąte zapoczątkowały proces instytucjonalizacji prawnej ochrony danych osobowych – sfery prywatności jednostki wobec niezwyk- łego postępu w  technologiach przetwarzania danych. Po drugiej wojnie światowej wystąpił także wyraźny trend rozbudowy i  specjalizacji struk- tur wymiaru sprawied liwości zarówno inspirowanych przez uniwersalną organizację, jaką jest ONZ, jak i regionalne, jak Unia Europejska. Powszechną praktyką państw demokratycznych jest powoływanie sądów administracyjnych i  powierzanie im kontroli legalności działań organów władz publicznych – administracji rządowej i samorządowej. Standardem staje się także powoływanie trybunałów konstytucyjnych, których główną funkcją pozostaje ochrona konstytucji. Do zakresu ich kompetencji należy również nadzór nad wyborami, referendami, partiami politycznymi, a nie- kiedy rozstrzyganie sporów kompetencyjnych. Wyraźnym trendem jest także powoływanie międzynarodowych i  po- nadnarodowych organów oraz instytucji ochrony praw i  wolności czło- wieka. Szczególnie Europa, wdrażając w  1953  r. europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, powołała równoleg- le Europejski Trybunał Praw Człowieka z siedzibą w Strasburgu, który za- inicjował ponadnarodową ochronę praw jednostki. Niezależnie od tego podobne procesy zachodzą w  ramach uniwersalnej organizacji, jaką jest ONZ1. Nowe, czwarte już, wydanie podręcznika zachowuje w pełni systematykę zaproponowaną w  poprzednich wydaniach. Dodano jednak nowe wątki, 1 Ochrona praw człowieka w świecie, red. L. Wiśniewski, Bydgoszcz–Poznań 2000, pas- sim; także R.  Kuźniar, Prawa człowieka. Prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2000, passim. 14 www.lexisnexis.pl Wstęp takie jak: sąd elektroniczny, dyskusja nad przyszłością sądów wojskowych, modele policji, nadzór nad służbami specjalnymi czy też rozważania nad przygotowywanymi nowymi ustawami o Trybunale Konstytucyjnym i Pra- wo o  prokuraturze oraz społecznych instytucjach rozstrzygania sporów prawnych. Rozdział I TEORIA ORgAnÓW PAńSTWOWYCh 1. Pojęcie organu 1 Teoria organów państwowych, ich struktury i  wzajemnych związków (prawnych i funkcjonalnych) to jedno z centralnych zagadnień teorii pań- stwa i nauki o ustrojach państwowych. Podstawy prawne dotyczące struk- tur i  funkcjonowania organów państwa stanowią materię konstytucyjną. Łączą się bowiem bezpośrednio ze sprawowaniem władzy politycznej w państwie. Z tego zatem powodu ustawy zasadnicze współczesnych państw demokra- tycznych starają się coraz szerzej, ściślej i konkretniej regulować tryb po- woływania, struktury organizacyjne, zakres kompetencji oraz wzajemne stosunki między organami państwowymi. Podwaliny nowożytnej teorii organów państwa stworzył Otto Gierke, a  następnie rozwinął ją Georg Jellinek. Źródeł nowożytnego myślenia o państwie jako osobie prawnej można się jednak doszukiwać już w wie- kach średnich. Używany wówczas termin unio, którym posługiwali się przedstawiciele kierunków korporacjonistycznych, bliski był dziewiętna- stowiecznym koncepcjom państwa – osoby prawnej działającej poprzez swoje organy. Otto Gierke należał do tzw. szkoły organicystów. Teoria organiczna polegała na antropomorfizacji, tj. uznaniu osoby prawnej za byt realny, ukształtowany na podobieństwo organizmu biologicznego, z  włas nymi organami i  wolą, a  w  konsekwencji – z  pełną zdolnością do działań prawnych. Państwo w tej koncepcji jest osobą praw- ną, działającą poprzez swoje organy, które zdolne są do wyrażania woli zbiorowości. 2 17 3 Rozdział I. Teoria organów państwowych Non ex regula ius sumatur, sed ex iure quod est regula fiat (D.50.17.1) U  schyłku XIX  w. naukę o  osobowości prawnej państwa rozwinął Georg Jellinek, który pojmował państwo jako podmiot prawa. Jego koncepcji bli- skie jest pojęcie korporacji terytorialnej1. Samo pojęcie organu państwowego w  literaturze przedmiotu nie jest uj- mowane jednolicie. Nie jest to wynik rozbieżności merytorycznych, lecz raczej przyjęcia odmiennych koncepcji definicyjnych. Często ujęcia te są pozornie różne, ponieważ inna jest jedynie szata słowna, jaką przybierają definicje. Nie wchodząc w  szczegółowe rozważania dotyczące tych różnic, można stwierdzić, że organ państwowy to jednostka lub zespół ludzi zorganizowany stosownie do powierzonych mu kompetencji, powoływany na podstawie prawa i wyposażony w uprawnienia wład­ cze wynikające z charakteru władzy państwowej. Organy państwa są podstawowymi częściami składowymi jego organiza- cji. Charakteryzują się posiadaniem kompetencji na podstawie ustaw i są nośnikami części jego suwerenności. Pojęcie „organizacja państwa” niekiedy jest równoważne innemu używa- nemu pojęciu – „mechanizm państwa”. W tym kontekście trzeba także od- nieść się do pojęcia aparatu państwowego. W jego skład wchodzą tylko te organy, których byt opiera się na ustawie, która je kreuje oraz ustala za- kres ich kompetencji. Aparat państwowy jest zatem tylko częścią organiza- cji państwa, w skład której wchodzą także inne instytucje niedysponujące uprawnieniami władczymi albo też będące organizacjami społecznymi, którym państwo zleca wykonywanie w jego imieniu okreś lonych zadań. W skład organizacji państwa wchodzą też organy samorządu terytorialne- go, które odgrywają istotną rolę we współczesnych państwach demokra- tycznych, stanowiąc jedną z  jego zasad ustrojowych. Organy samorządu terytorialnego pozostają w  bliskiej symbiozie z  aparatem państwa, nade wszystko poprzez zlecanie im przez państwo okreś lonych zadań. A co za 1 Szerzej A. Sylwestrzak, Historia doktryn politycznych i prawnych, wyd. 6, Warszawa 2007, s. 302. 18 www.lexisnexis.pl 1. Pojęcie organu 4 5 tym idzie, organy samorządu muszą stosować takie procedury postępowa- nia jak aparat państwowy, a  ich działania podlegają ocenie, nadzorowi i kontroli ze strony państwa w przypadku, kiedy wykonują one w imieniu państwa powierzone im zadania. Organy państwa istnieją w rzeczywistości prawnej, organizacyjnej i perso- nalnej. Prawna egzystencja organu opiera się na ustawie, która tworzy dany organ, ustala jego tryb powoływania (odwoływania lub kadencyjno- ści), zakres kompetencji, skład (jednoosobowy lub kolegialny), a  także procedury postępowania, odpowiedzialności oraz jego nazwę i  siedzibę (zakres terytorialny jego kompetencji). Organizacyjna strona organu państwa dotyczy jego materialnego substratu, tj.  konkretnych okoliczności jego funkcjonowania, wyposażenia w  środki techniczno-materialne itp. Strona personalna organu państwowego dotyczy wymogów kwalifikacyj- nych niezbędnych do wykonywania kompetencji, politycznych warunków obsady w organach państwa bądź też ich apolityczności. We współczesnym państwie respektującym zasadę demokratycznego pań- stwa prawnego wszystkie organy państwowe powoływane są na podsta- wie prawa, tj. albo ich byt jest okreś lony w ustawie zasadniczej, albo też są powoływane na podstawie ustaw zwyk łych, ale nie mogą to być akty niż- szego rzędu, rangi podustawowej. Prawo okreś la sposób ich powoływania, zakres kompetencji, prawne for- my działania oraz powiązania z innymi organami państwowymi. Stanowi to elementarny warunek praworządności. Wyraża to art. 7 Konstytucji RP: „Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”. Aby organy państwa mogły należycie wykonywać swoje obowiązki, są w sposób specyficzny – adekwatny do stawianych przed nimi zadań – zor- ganizowane i wyposażone w środki materialno-techniczne. Inaczej zorga- nizowane i wyposażone są organy przedstawicielskie, inaczej organy ści- gania, jeszcze inaczej organy kontroli itd. Ważnym elementem pozostaje tu poziom kwalifikacji osób zajmujących stanowiska i  zatrudnionych w  sto- sownych organach państwa. W końcu ważkim aspektem związanym z funkcjonowaniem organów państwa pozostaje możliwość stosowania przez te organy środków wynikających z władczych funkcji państwa, tj. przymusu państwowego. 6 19 Rozdział I. Teoria organów państwowych Jest to cecha charakterystyczna, właś ciwa jedynie organom państwa, która zarazem odróżnia je od instytucji społecznych. Nie znaczy to wcale, że or- gany te funkcjonują – lub też mogą funkcjonować – wyłącznie poprzez sto- sowanie środków władczych (przymusu), wręcz przeciwnie. Współczesne demokratyczne państwo prawne stosuje wszelkie for- my działań organizatorskich, które nie noszą znamion i, co więcej, nie wymagają stosowania środków przymusu. Są to znane w teorii prawa administracyjnego tzw. niewładcze formy działania organów państwa2, do których zaliczamy m.in. działania regulacyjne w systemie gospodarki, stymulujące w  dziedzinach nauki i  kultury czy organizacyjne w  sferze ochrony zdrowia, oświaty. Z  pojęciem „organ państwa” ściśle związane jest pojęcie „aparat państwa”, przez który najczęściej rozumie się zbiór organów pań­ stwa powiązanych ze sobą organizacyjnie i funkcjonalnie oraz obsłu­ gujące je urzędy. Urząd to struktura pomocnicza organu państwowego odpowied­ nio zorganizowana i  wyposażona w  środki techniczne umożli­ wiające przygotowanie i realizację decyzji organu. Przykładami urzędu są: Kancelaria Prezydenta  RP, ministerstwo, które jest urzędem ministra, czy Komenda Główna Policji, która jest strukturą pomocniczą Komendanta Głównego Policji. Teoretyczne podstawy racjonalnego funkcjonowania aparatu państwowe- go stworzył Max Weber3. Jednym z podstawowych warunków sprawnego działania administracji państwa pozostają należyte kwalifikacje urzędni- ków – tzw. biurokracji, w pozytywnym tego słowa znaczeniu. 7 8 Ius est ars boni et aequi (D.1.1.1 pr.) 2 Szczególne zasługi w  dziedzinie teorii działań niewładczych położyli T.  Kuta i J. Szreniawski. Wykaz publikacji J. Szreniawskiego znajduje się w opracowaniu: Ad- ministracja publiczna u progu XXI wieku, Przemyśl 2000, s. 13–25, a T. Kuty w: Funkcje współczesnej administracji i sposoby ich realizacji, Wroc ław 1992, passim. 3 M. Orzechowski, Polityka, władza, panowanie w teorii Maxa Webera, Warszawa 1984, passim. 20 www.lexisnexis.pl 2. Klasyfikacja organów W nauce ustalono wzór dobrego aparatu urzędniczego, niekiedy okreś lanego jako model biurokracji, charakteryzującego się nastę- pującymi cechami: 1) podział pracy w aparacie urzędniczym – łączy się z wyspecjalizowa- niem stanowisk pracy, co powoduje lepsze zrozumienie i rozwiązywa- nie problemów; 2) oddzielenie spraw stanowiska pracy od spraw osobistych – co po- woduje wyeliminowanie osobistych emocji, uprzedzeń i protekcji, pro- wadząc do racjonalnych decyzji; 3) dobór ludzi na stanowiska według kwalifikacji – nie zaś dzięki po- krewieństwu czy protekcji; 4) hierarchiczna struktura biurokracji – co powoduje zróżnicowanie uprawnień, płac, prestiżu, odpowiedzialności i – co się z tym wiąże – ustalenie zasad awansów oraz trybu odwoływania się do wyższej in- stancji; 5) ustalenie stałej procedury w  sprawach podejmowania decyzji, a więc tzw. rutynowe decyzje – pozwalają one przewidywać zaintere- sowanym zachowanie urzędników; obok tej rutynowej działalności okreś la się jednak sferę swobodnej decyzji urzędnika4. 2. Klasyfikacja organów 9 Współczesne państwo charakteryzuje się wielką różnorodnością organów składających się na aparat państwa. Próbując sklasyfikować organy, kon- struuje się rozmaite kryteria. Do powszechnie stosowanych należą: 1) podstawy prawne powoływania; 2) budowa (morfologia) organów; 3) tryb powoływania i czas trwania; 4) kompetencje i związane z nimi ściśle formy prawne działania; 5) zakres kompetencji terytorialnej; 6) rodzaj ich działalności; 7) relacje względem siebie. Uwzględniając te kryteria, można przeprowadzić symulacyjną klasyfi- kację. 4 G.L. Seidler, H. Groszyk, J. Malarczyk, Wstęp do teorii państwa i prawa, Lublin 1978, s. 87. 21 Rozdział I. Teoria organów państwowych 10 11 2.1. Klasyfikacja organów ze względu na podstawy prawne powoływania Biorąc pod uwagę podstawy prawne powoływania, organy można podzielić na konstytucyjne i ustawowe. Tu uwzględniamy źródło prawne powstania organu, tzn. czy organ opiera swą egzystencję na nor- mie konstytucyjnej, czy też na normach ustawowych (rząd jest organem konstytucyjnym, natomiast policja – ustawowym). 2.2. Klasyfikacja organów ze względu na ich budowę, czas trwania i sposób powoływania Uwzględniając budowę, czas trwania i  sposób powoływania orga- nów, możemy je podzielić na: 1) organy składające się z jednej osoby lub wieloosobowe – mówimy wów- czas o organach jednoosobowych lub kolegialnych (minister, Rada Ministrów); 2) organy dożywotnie i  czasowe – przy tym podziale uwzględniamy czas, na jaki zostały one powołane (typowym przykładem organów do- żywotnich mogą być sędziowie Sądu Najwyższego w Stanach Zjedno- czonych, powoływani przez prezydenta dożywotnio, inny przykład to monarchie dziedziczne); 3) organy stałe (permanentne) i  periodyczne – przy tym podziale uwzględniamy funkcjonowanie organu, które może odbywać się syste- mem sesyjnym lub ciąg łym (rady gmin obradują sesyjnie). 2.3. Klasyfikacja organów ze względu na kryterium ich kompetencji 12 Biorąc pod uwagę kryterium kompetencji organów, dzielimy je na- stępująco: 1) z uwagi na treściowy zakres działalności organu – organy cywilne, wojskowe, administracyjne, sądowe itp.; 2) organy zwyczajne i specjalne – o organach specjalnych mówimy wte- dy, gdy dla powołania takiego organu muszą zaistnieć nadzwyczajne okoliczności. Wówczas organ jest wyposażony w specjalną kompeten- 22 www.lexisnexis.pl 2. Klasyfikacja organów cję (np. powołanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych na wypadek wojny). Organami zwyczajnymi będziemy nazywali te organy, których istnienie i działalność są niezależne od nadzwyczajnych okoliczności; 3) organy decydujące i doradcze (opiniodawcze) – o organach decydują- cych mówimy wtedy, gdy organ decyduje o dojściu do skutku danego aktu; organy doradcze zaś to takie, których wypowiedzi nie wiążą or- ganów decydujących. Uwzględniając materialną kompetencję, możemy dzielić organy na: uchwalające, czyli te, które stanowią normy, i wykonujące, czy- 13 li te, które rozwijają swoją działalność w obrębie wydanych norm. Jeżeli prawo pozwala jednemu organowi przy wykonywaniu czynności posługiwać się innym organem, mówimy o organie z włas ną kompeten­ cją i o organie zastępczym. Organ zastępczy może być stały lub powoła- ny w razie potrzeby. Biorąc pod uwagę kryterium zakresu kompetencji terytorialnej, wyróżnia- my organy centralne i lokalne. O pierwszych mówimy wtedy, kiedy zasięg ich kompetencji rozciąga się na całe państwo, natomiast drugie są w  swej działalności związane granicami jednostek podziału terytorialnego. 2.4. Klasyfikacja organów ze względu na ich wzajemne relacje W  zależności od wzajemnego stosunku organów podział przebiega nastę pująco: 14 1) przede wszystkim musimy ustalić pojęcie organu naczelnego (naj- wyższego) – jeśli organ ma decydujący wpływ na całokształt życia państwowego, nadaje kierunek całej maszynie państwowej, przesądza o funkcjach państwa, to mówimy o organie naczelnym (zwyk le organ taki ma umocowanie w Konstytucji); 2) organy samodzielne i  niesamodzielne – o  organach samodzielnych mówimy wtedy, gdy ich akty nie mogą być ani zniesione, ani zmienione przez inny organ. O organie niesamodzielnym mówimy wówczas, gdy jego decyzje mogą być zmienione lub uchylone przez inny organ albo jeśli jest związany szczegółowymi dyrektywami; 3) organy pierwotne i wtórne – wtórnym organem nazywamy taki, przy którego obsadzaniu konieczne jest współdziałanie innego organu. Or- ganem pierwotnym nazywamy natomiast taki organ, który konstytuuje 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Organy i korporacje ochrony prawa. Wydanie 4
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: